■

:

ÊÊWÆl

s:

§gi®

• :.y i

mm

4

HÉHHi

«

■V

■

mKKKêëè

100000299119

,~4

DOMEK WŁASNY

PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI BUDOWLANE DLA WŁAŚCICIELI DZIAŁEK PODMIEJSKICH

PROJEKTY = BUDO W A~=-KALKULACJA KOSZTU

A»    ** -

fc

à«

•»*»

;.s

jSf.

I,

i’

WHH

pHu

mm

w.

NAKŁADEM

STOWARZYSZENIA PRACOWNIKÓW KSIĘGARSKICH, SPÓŁKI Z O. O.

W WARSZAWIE, KRAKOWSKIE 3$.

•. V, ■    •

.....

p .

% -

-V

ï

",

' *

■f

■*

•I

V

*

>■

■

,

V-

.

'-.v

■

■

"

V %

i

• - :

DOMEK WŁASNY

PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI BUDOWLANE DLA WŁAŚCICIELI DZIAŁEK PODMIEJSKICH

PROJEKTY = BUDOWA - KALKULACJA KOSZTU

NAKŁADEM

STOWARZYSZENIA PRACOWNIKÓW KSIĘGARSKICH, SPÓŁKI Z O. O.

W WARSZAWIE, KRAKOWSKIE 38.

ii 5H M

Druk M. Garasiński, Warszawa, Bracka 20.

Lr>

oQ

, <_o

in ■

SPIS RZECZY

Sir.

Zamiast wstępu (uwagi o kwestji budowlanej)......

Roboty przygotowawcze:

1.    Rozlokowanie budynków...........

2.    Studnie..................

3.    Ustępy, obory i stajnie............

Projekt budowy:

a)    Izby, ich powierzchnia i pojemność.......

b)    Rozplanowanie izb.............

c)    Otwory okienne — oświetlenie naturalne — wymiar

d)    Otwory drzwiowie..............

e)    Ogrzewanie: piece i kuchnie, opalanie, przewody

kominowe i kominy, bezpieczeństwa pożarowe .    .

f)    Wentylacja................

g)    Wodociągi i kanalizacja...........

18

21

25

27

29

34

37

42

44

Plany.....................

Sposoby wykonywania budozvy (czy to samemu, czy przez powie rżenie odpowiedniemu przedsiębiorcy).....

52

64

Koszt budowy Kredyty....

66

79

Materjały budowlane:

Niektóre materjały i ich jakość.

84

86

90

92

92

93

94

96

97

98

98

99

VI

Str.

Budowa.

1.    Roboty ziemne........

2.    Roboty murarskie.......

3.    Roboty tynkarskie......

h)    Przepierzenia.......

Roboty stolarskie.......

Roboty dekarskie .    ,.....

Roboty blacharskie......

110

112

119

122

123

124

124

127

133

133

135

135

CO <] Ci

136

•    .    137

137

Trwałość budowli............

Projekty dotnków na dwuch oddzielnych planszach.

140

Tablica

Tablica

Ii

Tablica

III

Tablica

IV

SPIS TABLIC.

Str.

Tablica

Tablica

Tablica

Tablica

VI

VII

VIII

Tablica

Tablica

Tablica

Tablica

IX

XI

XII

Tablica

XIII

Tablica

Tablica

Tablica

Tablica

Tablica

Tablica

Tablica

Tablica

Tablica

XIV

XV

XVI

XVII

XVIII

XIX

XX

XXI

XXII

Tablica

XXIII

Procentowy stosunek poszczególnych robót do całkowitego kosztu budowy, dla budowli

ogniotrwałych............

Procentowy stosunek poszczególnych grup

do kosztu każdej z robót........

Procentowy stosunek poszczególnych robót dla konstrukcji nieogniotrwałych .... Procentowy stosunek poszczególnych robót do całkowitego kosztu budowy, dla budowli

nieogniotrwałych...........

Rozchód cegieł na 1 m- ściau różnych grubości ................

Zaprawy wapienne dla robót murowych . . 87 Zaprawy wapienne dla robót tynkarskich . 88 Rozchód zaprawy na 1 m- ścian różnych

grubości..............

Zaprawy cementowe..........

Rozchód zaprawy na 1000 cegieł.....

Zaprawy cementowo-wapienne......

Przekrój (profil) bierwion kleszczowych i

krokwiowych............

Przekrój (profil) bierwion belkowych i słupowych ...............

Gatunki i wymiary dachówek......

Waga bierwion sosnowych.......

Procentowy stosunek wilgotności drzewa do

gatunku jego............

Waga drutu żelaznego.........

67

68

74

77

85

89

90

91

91

96

96

97

98

100

103

104

104

VIII

Str.

Tablica    XXVIII    Waga blachy cynkowej........

Tablica    XXIX    Waga gwoździ drucianych.......

Tablica    XXX    Ilość materjałów...........

Tablica    XXXI    Grubość ścian murowych........

Tablica    XXXII    Stosunek wysokości dachu do    szerokości

budynku ..............

Tablica    XXXIII    Czas trwania i zużycia budowli w    procentach,

od jej wartości............

Tablica    XXXIV    Czas trwania i zużycia rocznego    pokryć    dachowych ..............

. .    105

105

106

107

108

112

129

140

DOMEK WŁASNY

;

i

\

ZAMIAST WSTĘPU.

Niejednokrotnie zdarzało mi się w rozmowie z wła-ścieielami działek, w okolicach podmiejskich położonych poruszać temat dotyczący prowadzenia racjonalnej gospodarki przy budowie tanich i zarazem estetycznych swym wyglądem domków, posiadających przy tych dwóch zaletach jeszcze tę najważniejszą: prawidłowe i hygje-niczne rozlokowanie izb.

Zawsze twierdziłem, że taki domek, tonący w zieleni krzewów, otoczony kwieciem i kąpiący się w promieniach słonecznych, stanie się dla inteligenta, pragnącego pod każdym względem odpoczynku po trudach codziennych, tym symbolicznym „cichym domkiem“—czyli innemi słowy, jeśli nie wszystkiem, to przynajmniej częścią tego, co mu się słusznie od życia należy. Każdy więc pracownik umysłowy, który posiada działkę gruntu i nieco funduszów, może przy szczerych chęciach zdobyć spokój i kąt własny, a tern samem pozyskać stałe zabezpieczenie na przyszłość.

1 wiele innych, podobnych temu myśli, wygłaszałem, chcąc zachęcić do czynu i pracy, przyczem przytaczałem przykłady życiowe, z których jeden i tutaj zamieszczę.

W Warszawie, w dzielnicy Mokotowskiej, przy jednej z odległych od głównej arterji ulic, właściciel kosztem rąk własnych, przy pomocy dwóch robotników wykonuje systematyczną budowę wcale gustownego domku. Posiadając już niektóre wiadomości o jego mrówczej niemal pracy, podczas jednej z wędrówek w tę okolicę wdałem się w rozmowę z pracowitym właścicielem,

Hoppe. Domki jednorodzinne.    1

który, jakby dopełniając posiadane już przezemnie informacje, z całą gotowością objaśnił, iż pierwszą część budynku ma zamiar wykończyć z własnych funduszów, poczem odnajmie na dogodnych warunkach, by z pobranego za pewien okres czynszu zakupić materjały i w dalszym ciągu kontynuować rozpoczęte dzieło. W podobny sposób mają być budowane dalsze częśc; budynku, składające się w jedną estetyczną całość

Prawda, że pracę swą oblicza na cały szereg lat, lecz ma najgłębsze przekonanie, iż nie szczędząc rąk doprowadzi całość do końca i otrzyma jaknajlepsze rezultaty. Pozatem w międzyczasie przeprowadzane są roboty ogrodowe, gdyż posiadacz bezwzględnie dąży do zachowania na swej posesji charakteru miasta-ogrodu, specjalnie rozwijającego się w tej dzielnicy.

Krecia to, coprawda, praca, mozolna, lecz charakteryzuje siłę woli w walce o zdobycie tego, co taki „uparty” inteligent wykonać zamierza.

Pomimo przytaczania tak jaskrawych przykładów nie mogłem, niestety, trafić do przekonania większości słuchaczów, którzy kiwając smutnie głowami, zakonkludowali:

To nie to, co zagranicą! Tam domy, to domy! A te miasta—ogrody! A u nas stagnacja, drożyzna, niepewność jutra,

„Tak, to tak, panie, ale my jesteśmy mizernie usytuowani i ze swoich oszczędności nie możemy takiego domku postawić. Dla nas, panie, cztery ściany, dach nad głową, by się nie lało, trochę światła, no i drzwi, by nie dmuchało

it.d. it.d

Przed wojną, na zakończenie zaś wiele znaczący ruch ręki.

Oto rozumowanie obywatela, marzącego o czterech ścianach skleconych „aby jak”.

za-

Co za oburzająca apatja, brak odwagi, zupełny nik chęci stworzenia dla siebie gniazda i to nie za wielkie pieniądze, lecz za te same, tak bezmyślnie, tak bezcelowo, w tak barbarzyński sposób ulokowane wt czterech ścianach z daszkiem!

Podobne dyskusje przeplatane okrzykami na cześć zagranicy — nasuwają mi na myśl nieśmiertelne zdanie:

.... Swego nie znacie, cudze chwalicie, Sami nie wiecie — co posiadacie!

Ma ono coprawda w zasadzie znaczenie przystosowane przez twórcę do tematów etnograficznych i historycznych zarazem, lecz uważam, że doskonale da się ono zastosować do wszystkiego, co jest czynem pośród czynów, do każdego posunięcia w życiu, do osiągnięcia zamierzeń dokonywanych na niwie ojczystej, do urobienia w sobie pojęcia o estetyce i ujawnienia jej, by tern dać świadectwo przyszłemu pokoleniu o sposobie myślenia ich przodków i dążeniu ich ku wywalczeniu niepośledniego miejsca na arenie cywilizowanego Świata.

Jednem ze zwierciadeł jasno odtwarzających wspomniane dążenia jest architektura, polegająca na odpo-wiedniem i harmonijnem zastosowaniu linji, stanowiących w całości pewien styl.

Zastosowanie architektury w budowie domków podmiejskich jest dosyć rzadkim objawem.

ubolewa, że u nas

Przyczynia się do tego sam obywatel, a raczej typ o którym wspomniałem. Koloryzuje on piękno osiedli zagranicznych, hołduje hasłom tam zaszczepionym, zataczającym coraz szersze kręgi i,

„niestety” nic podobnego nie da się zauważyć, szerząc wokół defetyzm, że „kto wie, czy będziemy świadkami rozkwitu budownictwa w okolicach podmiejskich”.

Podobny typ, mający zarazem wielkie aspiracje do oratorstwa, nie zdaje sobie zupełnie sprawy z tego, że czyniąc zarzut swemu narodowi i nie wierząc w jego siły żywotne, ośmiesza siebie, ujawniając rysy charakteru swego: wrodzone lenistwo i płytkość — —.

Nie zdaje sobie sprawy i z tego, że czyni zło, stając się poniekąd agitatorem, gdyż siejąc wśród współ-

obywateli zwątpienie, urabia w nich niechęć do efektywnej pracy.

Wystarczyłoby sięgnąć w historję narodu, by przekonać się o niedorzeczności wygłaszanych zarzutów.

praca nadal wre

Poczynając od czasów Kazimierzowskich, t. j. od połowy XII stulecia, budownictwo i architektura, współzawodnicząc z zagranicą, śmiałymi krokami szły naprzód. Mijały lata za latami, a wślad wieki za wiekami, a z nimi szedł rozwój coraz większy — aż do czasów Stanisławowskich, kiedy to architektura o stylu barokowym i renesansowym doszła niemal szczytu potęgi w tej dziedzinie sztuki. Nastał zmierzch za czasów zaboru, okupacji i wojny europejskiej, lecz obecnie, po wskrzeszeniu Niepodległej Polski w walce o współzawodnictwo.

Czyż mało posiadamy na obszarze Rzeczypospolitej monumentalnych gmachów, pomników, kamienic wreszcie drzemiących dworków—powstałych w czasach przedrozbiorowych?

Czyż pomimo ciężkich warunków ekonomicznych nie powstały już teraz nowe gmachy i całe kolonje niemal we wszystkich dzielnicach Państwa?

Czy nie powstają miasta-ogrody, których przykładem może służyć chociażby Warszawa z dzielnicą Żoli-borską i innemi?

Wyliczyć wszystkie tryumfy architektury niepodobna z uwagi na bardzo obszerny materjał i odwlekłoby to nas od zasadniczego tematu.

nasz

Poruszyłem tę sprawę celem przekonania wątpiącego obywatela, iż jest w błędzie, bowiem naród już kilka stuleci temu wstecz stał na straży nietylko cywilizacji, lecz i kultury.

Naród ten cenił i cenić umie zdobycze architektury i sztuki, umie stworzyć sobie „polską zagranicę”, doceniając znaczenie budowy estetycznych i hygjenicznych domów wznoszonych na terenach miast-ogrodów.

W okolicach podmiejskich, z chwilą gdy zabudowa działek stała się żywotną, natworzyła się gromada maj-sterków, którzy w większości wypadków, polując na kieszeń obywatela-inteligenta, korzystając z jego nieświadomości wprost z wyrafinowaniem narzucają projekty na pobudowanie „taniego domku — parterowego lub z poddaszem”. Projekty te, nie podlegające ocenie fachowców co do ich wartości architektonicznej, a tern samem i estetycznej, pozbawione najprymitywniejszych zasad hygjeny, zewnętrznym wyglądem są podobne do zabudowań gospodarczych, wewnątrz zaś mieszczą izby ciemne i ciasne.

Domki takie nie są tanie. Składa się na to bardzo wiele przyczyn, jak: zastosowanie nieodpowiednich ma-terjałów, zbyteczna ich ilość i t. p.

Obywatel zachęcony przez „pana przedsiębiorcę”, zawiera z nim umowę, oczywiście ustną i jak się potem przekona niekorzystną dla siebie, a ten czerpie gotówkę z kieszeni klijenta i w końcu nie wywiązawszy się z powierzonego mu zadania porzuca pracę — pozostawiając zgnębioną „ofiarę”.

W ten sposób idą na marne oszczędności zdobyte z nadzwyczajnym wysiłkiem, a należy to przypisać nieumiejętności poprowadzenia racjonalnej gospodarki, jak również powierzenia robót nieznanemu sobie i częstokroć nieuczciwemu wykonawcy.

Na tego rodzaju doradcach, przeciętny obywatel nie jest w stanie się poznać. Nic też dziwnego, że dziękuje losowi, iż sprawa z wykończeniem budowy poszła o tyle gładko, że ma zabezpieczony dach nad głową. Lecz na tern nie koniec. Czas dopiero pokaże jakość materjałów zakwalifikowanych przez usłużnego doradcę, ©raz prawidłowość wykonanych robót.

W takich to warunkach rosną „dziwolągi”, jak grzyby po deszczu. Nietylko fachowca lecz i laika nawet razi nieproporcjonalność budynku, dach zbyt wysoki lub też zbyt niski, cała masa przybudówek wszelkiego rodzaju: sienie, sionki, komórki, olbrzymie werandy na słupach śmiesznie cienkich z „artystycznemi wycinankami” przedstawiającemi „coś” — nie posiadającego określonej nazwy. Rażą małe otwory okienne, przez co wewnątrz brak światła; rażą również schody wewnętrzne—strome drabinki o stopniach wąskich i t. d. Całość zaś nędznie sklecona, źle dopasowana, pełna szczelin. Zmrok, niewygoda, zimno—oto stali bywalcy.

Budowa takich domków kalkuluje się nie tak tanio, jak to wykonawca obliczał.

Zdarzało mi się, że po ścisłem obliczeniu kosztów, otrzymałem w rezultacie koszt budowy jednego mtr. sześć, budynku w granicach 60 zł., nie licząc miejscowego piasku, gliny i wody. I to się nazywają „tanie domki”!

W Warszawie koszt budowy jednego mtr. sześć, domu mieszkalnego wynosi 70— 75 zł. łącznie z instalacjami. Coprawda budowa w mieście jest droższa, ale zato mieszkania posiadają wszelkie udogodnienia, ściśle związane z potrzebami codziennemi, nie mówiąc już o wykończeniu architektonicznem.

W okolicach podmiejskich robocizna jest tańsza mniej-więcej o 25%, gdyż „przedsiębiorca” uchyla się od obowiązujących podatków skarbowych, przemysłowych, oraz opłat Kasy Chorych.

Jakaż więc jest przyczyna tak wysokiego k;osztu budowy?

Koszt ten wzrasta, jak już wspomniałem, dzięki zastosowaniu nieodpowiednich materjałów lub zbytniej ich ilości w ścianach, konstrukcji dachu i pokryciu jego, belkowaniu i t. p. Jako przykład może służyć następujący fakt, który miałem sposobność zaobserwować.

mu-

Na jednej z działek położonej na terenie letniska N., pewien właściciel chcąc pobudować parterowy rowany domek dwurodzinny — zgodził do wykonania

robót jakiegoś majstra. Za jednostkę rozrachunkową dla robót murowych przyjęto ułożenie 1000 cegieł. Przystąpiono do robót według rysunku sporządzonego przez owego majstra... i o zgrozo! Ściany w piwnicach i fundamentach murowane były grubością 3¹/₂ cegieł! Część budynku nie podpiwniczona posiadała ściany na tej samej głębokości, co i z piwnicami.

W jakim celu to czyniono? Warunki terenowe nie wymagały tego, warunki gruntowe—jaknajlepsze. Pocóż więc stosowano grubość ścian „fortecznych”, lub co znaczyło pogłębienie ścian? Ano, ten obrachunek, od tysiąca cegieł to spowodował.

W celu zapobieżenia chociażby w części prowadzeniu nieplanowej, szkodliwej i nieefektywnej gospodarki przy budowie domków i skierowaniu właścicieli działek na drogę racjonalnej gospodarki, konieczne są praktyczne wskazówki, które tutaj zamieszczam wraz z projektami domków jednorodzinnych.

Niech będzie ta praca przewodnikiem dla tych, którzy myślą o budowie, lub też zamierzają do niej przystąpić. Samo poznanie metod budowlanych, materjałów oraz robocizny, już nie jednego ustrzeże przed wieloma błędami w zaprojektowaniu budynku, a dalej przed tak zw. popularnie „nabijaniem w butelkę“, gdy okoliczności zmuszą właściciela działki do powierzenia budowy przygodnemu majsterkowi.

projekty domków wielorodzinnych.

Jako dalszy ciąg, ukażą się jeszcze moje prace, traktujące o budowie gospodarczych budynków i wnętrz, a nieco później

Autor.

Warszawa, w lutym 1929.

Żoliborz, Aleja Wojska Polskiego 29, (budynek 1).

/

i

ROBOTY PRZYGOTOWAWCZE.

1. Rozlokowanie budynków.

Przed przystąpieniem do budowy należy wyznaczyć miejsce pod budynek w taki sposób, ażeby posiadał jaknajwięcej słońca (rys. 1). Położenie domu jest wtedy bardzo korzystne, gdyż ani jedna ze ścian budynku nie jest pozbawiona chociażby parogodzinnej

%a.

Prawidłowe położenie domu w zależności od stron świata.

Strzałka pokazuje stronę północną.

II! I

liii

're*jr-c* ZiSCCy^-^z&c

operacji promieni słonecznych, co dodatnio wpływa na utrzymanie normalnej temperatury w całym budynku. W okresie zimowym, gdy podmuchy wiatru idą z północy lub wschodu, nie uderzają one prostopadle na ściany budynku i nie dostają się bezpośrednio do wewnątrz z całą gwałtownością, lecz jakoby rozbijają się i spełzają po ścianach, tracąc przytem siłę poprzednią.

Naturalnie wyznaczenie terenu jest zależne od obowiązujących przepisów administracyjno-budowlanych, przestrzeganie których jest konieczne przy projektowanej zabudowie działek.

Działka, o ile jest objęta planem zabudowy osiedli, winna posiadać ogrodzenie lub ścianę frontową budynku w granicach linji regulacyjnej, przewidzianej powyższym planem (rys. 2 i 3).

~&e,

Jeżeli dana miejscowość nie posiada wytycznych granic regulacyjnych, budynki frontowe stawiane być powinny w odległości przynajmniej 3,5 mtr. od drogi publicznej, ogrodzenie zaś drogi. Granicą tą będzie zewnętrzna krawędź rowu lub ścieku (rys. 4) oraz wykopu (rys. 4a), stopa nasypu drogi (rys. 5), lub też linja odległa o 2 mtr. od brzegu drogi (pas rezerwowy), gdy ta leży na poziomie gruntów przyległych (rys. 6),

75 cm., licząc od granicy

MHv

mt

' Lti.6 -S**! •'t A?

*a^"ecy-ot y-t-Lcś-ćc o £./“x.oł—

0^1«

2..7S

"u

* JN

* fr

H

Ä3

J⁸

«>

-•

^P

r»B

♦J

<sc\r

|§i: ⁰^ pis: a

0*

>»

'ZCCf£..l CCt

OZatlCC.

(~-eC

lilii

pä#

V*

2$ ^ ^ i!) ^ '?i O ^

-3 >

t o ~>ycj nc/ ?o-C2 oo^yc*

&V ^

-TTTT/rTTT^ t«> «/ o ^ o

A2-c«_ Ai- d. S -ty

Jfd O

ej pi s t>*ł7

-J

sC’Z

/ i/ ■» 1 jo o -a, &o

fz '.Ol/

Ć* &

ZOJ'ZCX, c/5• O «£?"*

ocL

Typ ogrodzenia może być dowolny. Ogrodzenie z drutu kolczastego dopuszczalne jest tylko na granicy z sąsiadem.

Działka nie może być mniejsza od 5,400 łok. kw. (1782 mtr. kw.). Norma ta dotyczy działek położonych na terenie gmin letniskowych.

/'

Jlll «Palili

P*

Ki

f® tei&iud-o-tt/y

OŻAŁO^t^. yb-OC CćtOZ,/-lsCXJ -er f9o X. i o r->-x »’-e ytt^s-i.tb-oo fo'ti u (e<fZyC,t) .

fó    0>

ybcci, \3*?a,&\Ajoujy

LéJSL

Q-y*ou/ie z'jcÿ-

<3.    Ci

to    C? ćty    .

c-zofz-cł, n cx.

Działki odległe, w gminach wiejskich, muszą posiadać minimalną powierzchnię 3,600 łok. kw. (1188 mtr. kw.).

Przestrzeń, dzieląca budynek od ogrodzenia, od strony ulicy nie może być zużytkowana pod zabudowania o charakterze gospodarczym, lecz należy użyć ją pod ogródki. Aczkolwiek przepisy przewidują możliwość zwolnienia właścicieli od obowiązku urządzenia przed frontem ogródków, nie sądzę jednak, by idea stworzenia miast — ogrodów była stale wypaczana, i na zakrzewienie i utworzenie kwietników znajdzie się niewielka chociażby przestrzeń.

nie

Otoczenie domów zielenią, a w szczególności domów położonych przy drogach uczęszczanych, jest konieczne z bardzo wielu przyczyn czysto praktycznych mówiąc już o estetyce.

Dom, umieszczony w głębi działki i oddzielony od drogi lub ulicy krzewami i drzewami, jest izolowany od kurzu, tak stałego, niestety, objawu spotykanego na naszych drogach, w szczególności zaś na drogach publicznych, ruchliwych, które stale są otoczone tumanami pyłu, osiadającego na każdym spotykanym przedmiocie. O ile więc odsuniemy się z budynkiem w głąb, tern samem damy możność osiadania pyłowi na listwie krzewów, chroniąc w ten sposób atmosferę dookoła budynku od szkodliwego wpływu unoszącego się kurzu (rys. 7).

Z estetycznej zaś strony biorąc, dom, umieszczony w głębi ogrodu i widniejący na tle zieleni, czyni przemiłe wrażenie, w szczególności w perspektywie alei, prowadzącej od wjazdu do podjazdu lub podejścia.

Od umieszczonego w ten sposób domu tchnie mi-łein zaciszem i tylko w podobnych warunkach można oczekiwać odpoczynku. Nie wątpię, że taki pogląd jest bliski zapatrywaniu inteligenta, ślęczącego pół dnia pr-zy biurku w dusznym lokalu biura rządowego lub innej instytucji. Któż z nas nie zapragnąłby dobrze zasłużonego odpoczynku na łonie własnej „rezydencji’ po mozolnej i wyczerpującej pracy?

Nie obejdzie się w życiu obywatela podmiejskiego i bez zabudowań gospodarczych. O ile takie zabudo-

i-HH

)& z x>/'av —

mi

XV

X®

v*

-e    -ef-ex <rv et c/er

P«

!?&>’

'J»!

71

eń

ç?

$»

.j

«

Z/ùcct,

2A

£*

Rys. 7.

Dom umieszczony w głębi ogrodu.

X-

-5

6\

«J

=> \

Æ/JÔ

j/vO'? v 'ô¹ -5 vra/s*

Iv

wania są odległe od ulicy ponad 30 mtr., to w celach bezpieczeństwa pożarowego winien być zachowany dojazd szerokości 3 mtr., lecz tylko w wypadku, gdy na posesji istnieją przeszkody naturalne (drzewa, krzewy i t. p.),

tamujące dostęp do budynku zagrożonego lub objętego

pożarem.

W każdym razie pomiędzy budynkami winna być pozostawiona przestrzeń o powierzchni w granicach 36 mtr. kw. przy szerokości 6 mtr.

Na bezpieczeństwo pożarowe należy szczególną zwrócić uwagę, aby dzieło z trudem, w pocie czoła zdobyte — nie poszło na marne.

W obecnych czasach, w dobie udoskonaleń i całego szeregu wynalazków w dziedzinie techniki budowlanej, gdy nietylko pokrycia dachowe lecz i całe budowle zostały zamienione na ogniotrwałe, gdy drzewo, jako materjał konstrukcyjny, zostało zamienione znacznie trwalszymi i bezpieczniejszymi materjałami — groźba o pożarze zmalała i nie przedstawia jak dawniej, niemal codziennych wypadków. Ponieważ jednak są tacy z pośród

afcX.

Ui

~C6ć,lcai.

i?

'ùisL’l, c.<x.

Odległości: od ulicy, granicy sąsiada, między budynkami, dla budynków ogniotrwałych, oraz studni od zabudowań.

obywateli, którzy posiadają od dawna zapasy materjałów drzewnych, lub też mają źródło taniego nabycia ich, wskazanem jest również zamieszczenie budowy dom-ków drewnianych oraz wskazówek dotyczących odległości różnego rodzaju budowli, a więc ogniotrwałych i nieogniotrwałych.

Dla budynków ogniotrwałych należy stosować odległość 3 mtr. od innych budynków również ogniotrwałych. Większą nieco, bo 4-ro mtr. odległość winny posiadać domy, gdy od strony granicy sąsiada lub ulicy istnieją otwory wejściowe do pomieszczeń o charakterze mieszkalnym (rys. 8).

Budynki nieogniotrwałe winny znajdować się w odległości 12 mtr. od innych budowli, a od granicy lub ulicy 6 mtr. (rys. 9).

Zdarzają się działki o szczupłej powierzchni i właściciele ich mają trudne zadanie z rozlokowaniem domów

•S'-? cz o 6oc

rf"a. ofcx

y .ni

_jé %

■U4,

Ä—.

ï-³

•O

~6.o

a esc.

Odległości, od ulicy, granicy sąsiada, między budynkami, dla budynków

nieogniotrwałych.

17 —

Jj/Ztzcn i.

Dom bliźniaczy o wspólnej ścianie ogniowej.

i zachowaniem przepisów odległości. Wtedy to przy zobopólnem porozumieniu się właścicieli przysługuje prawo pobudowania domu bliźniaczego (rys. 10) lub też domów przyległych szczytowemi ścianami (rys. 11), z zachowaniem przepisów przeciwpożarowych, dotyczących wyprowadzenia muru ogniowego ponad dach. Tak w jednym, jak i w drugim wypadku właściciele zyskują na przestrzeni, mogąc ją wykorzystać pod ogródki i inne zabudowania.

Domy przyległe do siebie szczytowemi ścianami.

Hoppe. Domki jednorodzinne.

2. Studnie.

Jedną z pierwszych czynności na terenie nowo-zabudowującym się jest urządzenie studni.

Studnie winny być jaknajdalej odsunięte od zabudowań gospodarczych, a w szczególności od ustępów, ścieków i odwrotnie.

Za minimum uważana jest odległość 10 mtr. Od strony sąsiada należy zachowywać odległość conaj-mniej 5 mtr. Wogóle studnia winna znajdować się na terenie ogrodu, co chroni ją od sąsiedztwa budynków o charakterze specjalnym i zarazem ułatwia nawadnianie roślin.

^ I    Dla ekonomji dwaj są-

\>|    » siedzi mogą urządzić wspólną

i

vł

«a studnię na granicy posesji, ^ co nawet przewidziane jest w przepisach (rys. 12). Ściany studzien najlepiej jest urządzać z kręgów betonowych, lecz również dobremi okazują się ściany z cegły lub kamienia, na zaprawie cementowej.

Cembrowina winna wystawać ponad teren 1 mtr. przy studniach otwartych (rys. 13) i 30 cm. przy studniach zaopatrzonych w pompę (rys. 14).

O cembrowinach wykonanych z innego materjału (zrąb) nie należałoby nawet wspominać, lecz dla tych lub owych powodów, być może, zajdzie potrzeba po-

-413 i=*

vr

2)

g) Drzewo.

3. Roboty tynkarskie.

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

AJ

vr

^ i.

fl

1m

yyt p

rwy

:V-’\ /

'"r'T>

r«

ri?’

7'"

P P /

K:/

Cembrowina wystająca ponad, teren 1 mtr.

wstania tego rodzaju studni, wskazanem więc jest podanie sposobu izolowania jej od przepuszczania do wewnątrz wszelkich możliwych nieczystości i ścieków, gromadzących się zwykle w wielkiej ilości około studni.

Zrąb należy obłożyć dookoła warstwą gliny grubości 20 cm. na głębokości 2 mtr., licząc od terenu wzniż (rys. 15).

Przy wyższym poziomie wody izolację z gliny wystarczy wykonać do głęb. 30 cm., licząc wzniż. Dookoła studni należy wykonać spadek z gliny, warstwą grubości 20 cm. na odległości 1 mtr., by umożliwić odprowadzenie ścieków poza warstwę nieprzepuszczalną (rys. 16)

20

O. 3o

✓ t

✓ c

V ^ r

RS

¥

•.r

S:

V

Sa !

II! *JÜ

s

NJ

ę>

„ m

NJ

A

*

?

KI

Cembrowina wystająca ponad teren 30 cm.

5r

f

O

£

%

L

it

m

mmm.

S\

'Jn

tiJàï¹

%

v*m%*r'c

n.

Si-

l?T1

i

-i

jśi

7

S/

"«X

jfĆ>.

Izolowanie zrębu studni od ścieków.

N*

^ 'f.oo -

-è

•i

(.%

Izolowanie zrębu studni od ścieków.

3. Ustępy, obory, stajnie i t. p.

Każda zamieszkała działka, o ile nie jest skanalizowana, winna być zaopatrzona w ustęp, mieszczący się w specjalnie na ten cel pobudowanym budynku (rys. 17, 18, 19, 20). Budynki te z uwagi na utrzymanie je w stanie hygjenicznym należałoby wznosić z materjałów kamiennych, odpowiednio zabezpieczonych, by nie dać możności nasycaniu się ścian, przez izolowanie dołu przy pomocy chociażby gudronitu. W celu zabezpieczenia dołu od przepuszczalności należy ściany jego i spód pokryć gu-

3.S*—

-*rr

---

■-8S*Z—|-

-2?°

If

—S

Sr

-3.10

3.fo

y?

Rzut dołu kloacznego.

Rzut kabin ustępowych.

■'ß

/L

-\l

V_

Przekrój ustępu.

.

W.

■'II

14 •

fr*

ï/

dronitem, a następnie otynkować zaprawą cementową, gładko polerowaną (wypalaną) lub też przez do tynku emulsji izolacyjnej. Dla odprowadzenia formujących się gazów należy zastosować przewód wyciągowy.

dobywania nieczystości zabezpieczony podwójną, szczelnie przylegającą pokrywą.

dodanie

Dół taki posiadać musi specjalny otwór dla wy-

fzf

Widok ustępu.

Budynki ustępowe należy możliwie najdalej umieszczać od mieszkalnych. Od studzien winna ich dzielić odległość minimum 10 mtr. i od granic sąsiadów 2 mtr. a od dróg publicznych 5 mtr., licząc tę ostatnią od ogrodzenia (rys. 8, 9). O ile na posesji znajduje się więcej jak jedno mieszkanie, należy dla każdego z nich urządzić oddzielną kabinę o powierzchni przynajmniej 1,15 X 0,85 mtr. (rys. 18). Kabiny te winny posiadać podłogi, ściany i sedesy z materjałów nieprzepuszczalnych. Oświetlenie przy pomocy okien jest konieczne, na czerń zyskuje również wentylacja, otrzymując pożądany przewiew. W podłodze należy wykonać otwór lub kratkę dla ułatwienia ścieku nieczystości płynnych. Spód dołu kloacznego winien posiadać spadek w kierunku otworu do oczyszczania (rys. 19), a to w celu ułatwienia wykonywania tej czynności, która zazwyczaj odbywa się przy pomocy czerpaków.

Pojemność dołu winna być określona ściśle do ilości mieszkańców (może być większa), przyjmując pod uwagę, że na jednego człowieka przypadać musi 0,20 mtr. sz. W oborach, stajniach i t. p. zabudowaniach gospodarczych mają zastosowanie podłogi nieprzepuszczalne z odprowadzeniem ścieków krytych do specjalnie na ten cel pobudowanych gnojników, wykonanych w podobny sposób jak i doły kloaczne. Do składania obornika (nawozu) należałoby również zastosować dół o ścianach nieprzepuszczalnych, szczelnie zamykany i wentylowany.

Zarówno gnojniki, jak i zbiorniki obornika powinny znajdować się w odległościach obowiązujących, jak i doły kloaczne. Wszystkie zabudowania charakteru gospodarczego muszą być bezwzględnie oświetlone w sposób naturalny, co daje możność łatwiejszego przewietrzania i zarazem osuszania zawilgoconego zazwyczaj powietrza. W budynkach dla zwierząt — pożądanem jest umieszczenie w oknach siatek, by zabezpieczyć zwierzęta od dokuczliwości owadów *).

*) O budynkach gospodarczych oraz urządzeniu ich wnętrz ukaże się oddzielna praca.

PROJEKT BUDOWY,

Projekt własnej siedziby winien z góry przewidywać wszelkie potrzeby i udogodnienia mieszkalne w życiu ówczesnego obywatela.

Nie może krępować ruchów rozkład izb i ich przeznaczenie, lub też niedostateczna powierzchnia. Izby nie mogą posiadać pojemności mniejszej, aniżeli wymagają tego potrzeby odpowiadające, powiedzmy, elementarnym lecz w gruncie rzeczy kardynalnym wymogom hygjeny.

Ważnym czynnikiem jest odpowiednie rozlokowanie otworów zarówno okiennych jak i drzwiowych i ich wielkość. Na rozmieszczenie pieców należy również zwracać szczególną uwagę oraz na ich powierzchnię ogrzewalną.

Każda izba musi być jasna, pełna światła, słońca i pełna powietrza.

Posiadanie instalacji kanalizacyjno- wodociągowej jest bezwzględnym warunkiem, o ile chcemy utrzymać stan ciała swego w stanie zalecanym przez hygjenę, a nawet w bardzo wielu wypadkach jest ośrodkiem zdrowia, gdyż posiadanie wanny w domu dla celów kuracyjnych staje się wyraźną potrzebą.

Reasumując powyższe potrzeby dojdziemy do konkluzji zrozumiałej i jasnej dla każdego, iż dom (mieszkanie), w którym spędzamy większą część doby nie powinien nas krępować lecz na odwrót musi bezwzględnie zaspokoić nasze potrzeby, dotyczące życia i zdrowia.

Dla przykładu zajrzymy do lubego z domów miejskich, wznoszonych w czasach przedwojennych, t. j. do 1914 t., gdzie niemal stałym gościem jest wilgoć, chłód i całodzienny zmrok oraz cała masa innych braków.

Ile to niepotrzebnie tracono kapitałów na niesmaczne i ciężkie dekoracje tych właśnie domów, starając się tą odświętną szatą przykryć braki wewnętrzne, pozostawiając natomiast w zapomnieniu lokale jedno, dwu, a nawet trzy izbowe i, traktując po macoszemu, ulokowano je w zaciemnionych kątach dziedzińców, noszących charakter studni, gdzie zaledwie dochodzi nikłe światło dzienne, nie mówiąc już o słońcu.

A teraz rozpatrzmy każdy z warunków, tyczących się prawidłowego rozplanowania szczegółów:

a) Izby, ich powierzchnia i pojemność.

Projekt jednorodzinnego domku powinien zawierać przynajmniej 5 izb mieszkalnych, w tern i kuchnię z alkową dla służby, a więc:

1)    stołowy,

2)    sypialnię,

3)    dziecinny,

4)    gabinet lub salonik,

5)    kuchnię z alkową.

Dochodzą do tego 2 przedpokoje:

1)    frontowy, zastępujący westibul,

2)    kuchenny, łączący kuchnię z pokojem stołowym, oraz łazienka z umywalnią i W. C. (Water Closet).

Wielkość izb jest zależna od ilości domowników. Aczkolwiek przepisem budowlanym jest przewidziany minimalny wymiar wysokości w świetle lokalu, t. j. od podłogi do belki stropowej (sufit) — 2,5 mtr. w normalnych piętrach, a na poddaszu nawet 2,2 mtr., używana dzisiaj ogólna wysokość waha się od 2,8 — 3 mtr. Na jednego człowieka przypada od 4 — 6 mtr.² podłogi, zaś pojemność wyrażać się będzie w 18 — 20 mtr.³.

Izby winny posiadać formy prostokątów o stosunku boków 2:3 lub 3:4, lub też kwadratów, nie mówiąc już

to

. 05

o innych, jak: owale i wieloboki znacznie kosztowniejsze w wykonaniu od wymienionych wyżej.

Domek zamieszkiwany przez rodzinę, składającą się z 5 osób i służącej powinien posiadać izby o następującej minimalnej powierzchni:

1)    stołowy—licząc na 12 osób (domownicy

i goście) po 2 m² na osobę.......

2)    sypialnia — na dwie osoby po 6 m² na

. . 12

osobę

3)    dziecinny — na troje dzieci po 6 m² na

jedno dziecko.............

4)    gabinet........... .

5)    kuchnia ze spiżarnią.....

10)

24    m²,

18

12

14

1,5 „

Razem 104    m².

Z powyższego wynika, że kubatura używalna lokalu równać się będzie 104 X 3 = 312 m³.

Chcąc otrzymać chociażby w przybliżeniu kubaturę całego domu dodamy do kubatury lokalu V₃ przypadającą na mury i części domu niezamieszkałe, jak: klatka schodowa, piwnice i poddasze

312: 3 = 104 m3 czyli 312 + 104 = 416 m³.

ze względu na

Otrzymana wielkość daje nam minimum kubatury domku. Zachodzić może kwestja, by jaknajwięcej swobody przypadało na pokój dziecinny naukę, gry i zabawy.

W czasach, kiedy nie jesteśmy skrępowani obostrzeniami i rygorami narzucanemi nam zarówno przez zaborców, jak i przez okupantów, kiedy zakwitła swoboda nauki i wychowania fizycznego młodzieży, winniśmy szczególną uwagę zwrócić na warunki wychowywania i życie młodego pokolenia. Jednym z ważniejszych c ynników jest odpowiednie pomieszczenie.

Co zaś się tyczy innych starszych członków rodziny, to ci, z powodu stopniowego zaniku życia towarzysko-rodzinnego, zastąpionego udzielaniem się na zewnątrz t. j. przebywaniem w teatrach, salach koncertowych lub odczytowych, kinoteatrach i t. p., mogą z całą swobodą uniknąć urządzania salonów i innych pokojów do przyjmowania gości, a kosztem ich powiększyć pokoje dziecinne-

b) Rozplanowanie izb.

Mamy np. do rozwiązania najprostszą figurę domku parterowego — prostokąt.

Zwykle poczynamy rozdział na trzy zasadnicze

grupy:

I — pokoje reprezentacyjne (stołowy, gabinet

i t. p.),

II — pokoje mieszkalne (sypialny i dziecinny),

III — pokoje służbowe (kuchnia, pokój dla służby, ubikacje).

Staramy się te trzy grupy rozlokować w ten sposób, ażeby pokoje reprezentacyjne stanowiły jedną wspólną całość; pokoje mieszkalne drugą całość i pokoje służbowe trzecią całość.

Wszystkie te grupy należy w ten lub inny sposób izolować od siebie z wielu względów: np.:

1)    pokoje mieszkalne dla spokoju i ciszy, dla koniecznych warunków odpoczynku, odosobnić od pokoi reprezentacyjnych, zaś

2)    jedne i drugie od służbowych, dla zabezpieczenia od napływu zapachów, udzielających się z kuchni.

Zasadniczo należałoby wszystkie pokoje połączyć ze sobą z uwagi na dogodniejsze komunikowanie się międzyizbowe, z drugiej zaś strony, mając do dyspozycji wspólne „rendes-vous”—westibul (przedpokój frontowy), wystarczy połączyć ze sobą jedynie poszczególne grupy.

— 28 —

Coprawda podane rozplanowanie jest łatwiejsze do uskutecznienia w lokalu wielopokojowym. W mniejszych lokalach „rygory” te zastosować jest trudniej. Pomimo to projektodawca winien wysilić swą znajomość fachu i nawet dla drobnomieszkaniowego domku (lokalu) wprowadzić jaknajdalej idące udoskonalenia w rozplanowaniu izb.

¹ Wf

®ziec//t/2

«äa 2/aJ    i & Lny

*/>■

. I    śfri et

Tg-

Rozlokowanie izb.

’OO/

'.v    '

ĆŚa-oCzć&Zkoi,

— 29 —

Zamieszczone na rys. 21 rozlokowanie izb i grup mniejwięcej ujmuje właśnie omawiane wyżej wymogi i zarazem, być może, uwypukli je.

Podkreślić jednak należy warunek odosobnienia i izolowania kuchni i ubikacyj od pokoi zarówno mieszkalnych, jak i reprezentacyjnych, gdyż udzielające się zapachy kuchenne czynią atmosferę ciężką, wymagającą stałej cyrkulacji świeżego powietrza. Funkcja śledzenia za stanem powietrza i czynność przewietrzania jest i tak ciężka, ponieważ dla utrzymania świeżości musimy wprowadzać mniejwięcej około 60 m³ powietrza w ciągu jednej godziny. Wypada wobec tego zainstalować specjalną wyciągową wentylację dla kuchni, pokoje zaś bezwzględnie izolować. Temat, dotyczący wentylacji ©mówimy obszerniej w następujących rozdziałach.

c) Otwory okienne — oświetlenie naturalne —

wymiar:

Otwory okienne, mające za zasadę, wprowadzenie światła do izb, a więc normalizację światła dla potrzeb wzroku, winny podlegać szczegółowemu opracowaniu.

Istnieją coprawda przepisy w tym kierunku i przyjęte ogólnie proporcje wymiaru okna — lecz odchylenie w stronę dodatnią jest bardzo pożądanym objawem pojęcia i oceny tak cennego organu, jakim jest wzrok.

Błędem jest uzależnienie rozmieszczenia okien od symetrji „koniecznej’’ przy opracowaniu elewacji budynku. Należy zwracać uwagę głównie na równomierne oświe-lenie wnętrza izb.

W pokoju, wymagającym jednego okna, należy umieścić je na środku ściany zewnętrznej. Celem zaprojektowania takiego okna, znajdujemy środek długości ściany wewnętrznej izby, przeprowadzamy oś prostopadłą do linji tej ściany i budujemy na niej otwór okienny.

Znaleziona oś będzie zarazem osią otworu (rys. 22).

•u&-

4— ²\£ó~

łf

JZfó.22.

Podział dla ilości okien — nieparzystej,

Jeżeli projekt przewiduje dwa okna, to znaleziona w poprzedni sposób oś będzie już w tym wypadku nie osią okna, lecz filara międzyokiennego i wtedy podział jest następujący. Połowę długości ściany zewnętrznej dzielimy na 4 równe części (całość na 8 części), przy-czem punkt 2 i 6 będą punktami przez które przejdą osie okien (rys. 23).

W analogiczny sposób projektujemy 3 i więcej otworów zachowując zasadę podziału dla ilości okien: parzystej i nieparzystej.

W przybliżeniu na każde 2,5 mtr bieżącego ściany wypadnie jedno okno. Współczynnik ten nie jest ścisły i nie w każdym wypadku da się zastosować. Wogóle należy przyjąć za zasadę, że aczkolwiek okna zabierają dosyć pokaźną ciepłotę z lokalu, nie mniej jednak należy możliwie jaknajwięcej światła wprowadzać do pokoju.

Filary międzyokienne nie powinny zabierać dużo światła swymi blokami i szerokość ich należy zredukować do minimum przyjętego statycznie, t. j. do 70—80 cm. (rys. 24). Filary te powinny posiadać boczą okienne skośne (rozglifione), co powiększa djafragmę świetlną (rys. 22, 23, 24). Deska parapetowa t. zw. podławie winna znajdować się na wysokości 80—90 cm. od podłogi, zaś górna krawędź okna (nadławie) 35 — 40 cm. od sufitu i posiadać musi również, jak i filary skos (roz-glifienie) (rys. 25).

Nie należy również dzielić okna na dużą ilość szprosów, które winny być jaknajwęższe. Dużą rolę odgrywają kolory ścian, które należy używać jaknajja-śniejsze. Dla jaskrawości nadmienić należy, że jasne kolory ścian (kremowy, żółtawy), odbijają 40% otrzymanego z zewnątrz światła; mniej jasne kolory (zielonkawy,

m

■ u."

J2.

/.V(o

-2.

A bo

So r

Podział okien dla ilości parzystej.

— 32

“Tj

w

rf'f

Jfya. .2-4-.

Filar okienny i skosy (rozglifienia) boczne.

0.3 £

OOO

T. 9S■

O. go

ikèmv

Odległości podławia od podłogi i nadławia od sufitu, Skos górny,

— 33

niebieski) 25%, a ciemniejsze, jak: (oliwkowy, bronzowy) 10 — 15%.

Okna winny być otwierane do wewnątrz, a to ze względu na bezpieczeństwo (mycie okien), jak również i na estetyczny wygląd. Sterczące skrzydła przy otwarciu okna napewno uroku nie dodają. Okna otwierane •do. wewnątrz dają nam możność ulokowania podokien-nych koszy na skrzynki z kwiatami. Otwory okienne w domach piętrowych, licząc od dołu, winny być proporcjonalnie niższe, w przeciwnym razie sama elewacja czyni się ciężką, przytłoczoną tymi dużymi, czy też równymi otworami. Wymiar okna podług przepisów winien być w stosunku Yio do powierzchni podłogi, lecz należałoby stosować normy od V₄ do Yio zachowując przytem głębokość izby nie większą ponad 6 mtr. Współ-

■4. o5-

"‘‘'J

'l ’

O f~c~! g 7, ZV- CjÆ/o-OoC fo a

do f?<X    S .jfo a    &5^/rr.

czynnikiem głębokości pokoju w zależności od wysokości okna stosowana bywa V/₂ wysokości otworu okiennego, licząc od podłogi do nadławia (rys. 26).

Dotychczas stosowane proporcje okien były następujące:

1)    szerokość okna dwuskrzydłowego — 1 — IV2 mtr,

2)    szerokość okna trzyskrzydłowego (weneckiego)— iy₂ — 2V₂ mtr.

Za wysokość dla każdego z typów okien przyjęto używać wymiar większy o 2 — 2V₂ razy od szerokości.

Dzisiaj jednak zastosowanie tych norm w domach mieszkalnych upada ze względu na różnorodność stylów. Wypada tylko szczególną zwracać uwagę na potrzebną powierzchnię okien i odpowiednie rozlokowanie ich. Tak, np. w pokojach narożnych nie stosować oświetlenia dwustronnego, gdyż krzyżowanie się promieni świetlnych jest szkodliwe dla wzroku.

d) Otwory drzwiowe.

Rozmieszczenie otworów drzwiowych, jako komunikacji międzyizbowej, jest jak już wskazałem w punkcie b) warunkiem również ważnym jak i rozmieszczenie okien. W tym wypadku głównem zadaniem będzie umiejętne i racjonalne zastosowanie kierunku w jakim drzwi należy otwierać.

Szczególniejszą uwagę należy zwracać na otwieranie drzwi do tych izb i ubikacyj, skąd nie jest pożądany napływ zgęszczonego powietrza:

1)    rozrzedzenie powietrza przed sobą i

2)    zgęszczenie powietrza przy parciu drzwi.

Wynika z tego, iż w kuchniach, łazienkach, W. C.

i t. p. należy stosować drzwi otwierane do wewnątrz.

Otwory drzwiowe należy umieszczać w ten sposób, by znajdowały się bliżej rogu pokoju: np. przy łączeniu się ściany kominowej (środkowej) z wiążącą lub ścianką działową (rys. 27) lecz nigdy przy łączeniu się ściany kapitalnej zewnętrznej z tąż samą ścianą wiążącą łub ścianką (rys. 28).

Pierwsze rozmieszczenie daje nam możność uzyskania jaknajwięcej wolnego miejsca pod ścianami, przez co pokój zyskuje na ustawności.

Co zaś się tyczy typu drzwi, to zazwyczaj korzystniej przedstawiają się drzwi dwuskrzydłowe—nie mówiąc

Prawidłowe rozlokowanie otworów drzwiowych.

już o znacznie droższych „luksusowych” czteroskrzydło-wych, stosowanych przy połączeniu pokojów o charakterze zbliżonym do siebie np. gabinetu z poczekalnią lub gabinetu z salonem.

W pokojach służbowych stosuje się drzwi jedno-skrzydłowe.

W przedpokojach i sieniach nie należy projektować drzwi na przestrzał, gdyż powoduje to niepożądane i szkodliwe przeciągi.

CO-

Ci

Projektować należy kierunek otwierania drzwi w ten sposób, by drzwi otwierane były z mniejszego pokoju do większego. O ile, jednak ściana, w której są przewidziane drzwi jest kapitalną lub wiążącą, a więc posiada skosy (rozglifienia), należy wyzyskać miejsce, by skrzydło drzwiowe kładło się na. to rozglifienie—przez co skrzydło nie zajmuje zbytniego miejsca.

Nieprawidłowe rozlokowanie otworów drzwiowych.

Ogólnie przyjęte wymiary drzwi w lokalach mieszkalnych są następujące:

1) szerokość otworu w świetle muru:

a)    dla drzwi jednoskrzydłowych

Ci Ci

1,2 mtr

1,15 „

2) Wysokość winna się równać mniej więcej podwójnej szerokości, przyczem nie może być mniejszą od 2 mtr.

e) Ogrzewanie: piece i kuchnie, opalanie, przewody kominowe i kominy, bezpieczeństwo pożarowe.

Zaprojektowania odpowiednich pieców nie należy bagatelizować, szczególniej zaś w życiu podmiejskiego obywatela, by wynikłe niedomagania nie zaciężyły zarówno na zdrowiu, jak i na kieszeni.

Zastosowanie odpowiedniej konstrukcji i wielkości pieca, umiejętne go obsługiwanie, jak również i umieszczenie—są to warunki konieczne z uwagi na różnorodny charakter i przeznaczenie pokoi.

Niektórzy konstruktorzy określają, iż na H— 100 m3 pojemności lokalu zamieszkałego, wymagającego temperatury w granicach 20° C., potrzeba 6 m² powierzchni ogrzewalnej dla pieców kaflowych.

W Rosji centralnej, gdzie mrozy bywają silniejsze, dla ogrzania pokoju w domu jednorodzinnym, wymagany jest samodzielny piec 7-o kanałowy na każde 6 sążni2 (27 m²) przy normalnej 1,5 sążniowej (3 mtr. 20 cm.) wysokości. Wymagana średnia temperatura w lokalach mieszkalnych waha się od 15 — 18° C:, licząc ją na poziomie wysokości głowy człowieka o wzroście średnim.

W każdym razie w lokalu jednorodzinnego domku wypadnie stosować normy specjalnie większe od pierwszych, gdyż lokal ten posiada w sobie znaczną ilość ścian szczytowych, podlegających stałemu ochładzaniu.

Piece bywają kwadratowe, prostokątne lub pięcio-węgłowe. Najwięcej rekomendowane są piece kwadratowe i prostokątne i te stanowczo dominują nad pięcio-węgłowemi, gdyż posiadają normalne, obszerne kanały przez które ogień łatwiej się przedostaje, powodując szybkie i intensywniejsze ogrzanie powierzchni bocznych pieca.

Produkty spalania, jak lżejsza i cięższa sadza, mają możność łatwiej przedostawać się przez kanały i osiadać w osadnikach lub też ulatniać się nazewnątrz komina, podczas, gdy w piecach o kanałach wąskich zdarzają się częste zatkania, powodujące dymienie pieca, częste rewizje i czyszczenie kanałów. Skutkiem tego wydajność ciepła jest, oczywiście, mniejsza.

Urządzanie (stawianie) pieców zaleca się możliwie w kątach pokojów, by nie zajmowały swym blokiem miejsca, mogącego być wyzyskanem dla innych celów. Wskazanem jest również wgłębianie pieców w specjalnie na ten cel urządzonych wnękach, aby możliwie jaknaj-więcej uzyskać powierzchni ustawnej.

Nie będziemy traktować pieca jako uzupełnienie umeblowania, gdyż w takim razie należałoby je wykonywać pięciowęgłowemi, z zastosowaniem rzecz prosta kafli droższych, berlińskich — lub też kolorowych.

Samodzielny piec winien posiadać wszystkie nagrze-walne powierzchnie otwarte, by umożliwić w ten sposób jaknajwiększą wydajność ciepła. W tym celu pomiędzy piecami i ścianą pozostawiamy odstęp (lukę) szerokości przynajmniej 15 cm., lecz tylko w korpusie (trzonie) posiadającym kanały.

Piec obsługujący 2 izby winien oczywiście większą częścią swego korpusu należeć do pokoju większego. Zwierciadło, t. j. ściankę kaflową pieca, leżącą na jednej linji ze ścianą murową można najwyżej stosować w przedpokojach o małej powierzchni.

Co się tyczy paleniska, to takowe należałoby urządzać możliwie od strony przedpokoju, z uwagi na uniknięcie zaśmiecenia pokoju.

Dla wspólnego pieca, ogrzewającego 2 pokoje, należy palenisko urządzać w mniejszym pokoju, gdyż wówczas otwór paleniskowy doskonale spełnia funkcję wentylatora, oczyszczając powietrze od szkodliwych składników.

W kuchniach mieszkalnych (z alkową) należy dla większego ciepła, budować trzony kuchenne z ogrzewaczami.

Nowopobudowane piece nie należy po opaleniu zamykać szczelnie na śruby, by nie spowodować zbytniego sparcia gazów, które posiadają moc unoszenia w górę rzędów, a nawet mogą piec rozsadzić.

Zastosowanie tych ostrożności winno mieć miejsce w okresie dni 15-tu, t. j. do czasu całkowitego osuszenia i opalenia kanałów piecowych i przewodów kominowych. W ciągu tego czasu przed rozniecaniem ognia wskaza-nem jest spalanie szybkopalnych materjałów np.: słomy, wiórów i t. p. w celu uniknięcia udzielania się dymu do pokoju, przez wstępne rozgrzanie kanałów i utorowanie drogi cięższym produktom spalania.

Sprawne funkcjonowanie pieca jest zależne od przewodu kominowego, jego przekroju i rozlokowania możliwie w kierunku pionowym.

Przewód kominowy winien obsługiwać jeden piec i być przekroju minimalnego 13 X 13 cm., grubość ścianek komina powinna wynosić conajmniej pół cegły (rys. 29, 30).

0,/Ą o./ą

llllii⁰⁷

Przekrój przewodu kominowego i grubość ścianek.

Dopuszczalne odchylenie kanału od kierunku pianowego nie może przekraczać 30° (rys. 31). Każdy przewód winien posiadać wycior zaopatrzony drzwiczkami, a to ze względu na możliwość konieczności rewizji miejsc bliższych.

40 —

Z uwagi na bezpieczeństwo pożarowe, odległość pieców od drewnianych części budynków winna być 15 cm. (rys. 32). Przewody kominowe zarówno na pod-

TWE

i!

wÊÊÊÊMÊÊmmm

C?.

JO.

Przekrój całego szeregu przewodów kominowych i grubość ścianek

działowych.

V/,

Dopuszczałne odchylenie kanałów kominowych.

41 —

j£ .

Izolowanie powierzchni nagrzewalnych pieca od ścian drewnianych.

daszu, jak i ponad dachem należy tynkować, wewnątrz zaś winny być rapowane.

Kominy winny wystawać ponad dach 30. cm, a odległość górnej krawędzi komina, licząc w kierunku poziomym od powierzchni dachu winna być conajmniej 1 mtr. (rys. 33).

Wylot komina winien wystawać ponad kalenicę, by umożliwić prawidłową funkcję komina i aby fala wiatru przechodząc ponad kalenicą nie wpadała bezpośrednio w przewód i nie tłumiła wydobywającego się dymu (rys. 33).

Przy bardzo silnych falach wiatru, gdy przewód kominowy nie posiada odchylenia, co potęguje ciąg

'f.oo —4

33.

Umieszczenie komina ponad dachem,

powietrza, dym a nawet płomienie zostają wyrzucane do lokalu.

Aczkolwiek opisane działanie wiatru jest faktem dowiedzionym, niemniej jednak przy projektowaniu, przestrzeganie zaopatrzenia domu w odpowiednio skonstruowane kominy jest traktowane jako przedmiot pośledni, bądź przez niedopatrzenie, bądź z uwagi na obawę zeszpecenia elewacji. Praktyka życiowa wskaże jednak konieczność pobudowania odpowiedniego do warunków komina lub też rzeczywiste zeszpecenie wylotu przez dodanie rury kamionkowej, deflektora lub też flugarka.

Niezastosowanie się do warunków zagraża bezpieczeństwu mieszkańców bądź przez możliwość pożaru — lub też zatrucie gazami.

f) Wentylacja.

Każda izba mieszkalna powinna być jaknajczęściej przewietrzana bez względu na stan zewnętrznej temperatury lub pogodę. Chociaż istnieje niewidoczna prze-wiewność w lokalu, do czego przyczynia się porowatość ścian oraz szczeliny w oknach, jak również w części i paleniska piecowe, niemniej jednak należy wprowadzać powietrze stale z uwagi na prędki jego rozkład.

Oprócz wprowadzania świeżego powietrza przez otwieranie okien, względnie lufcików lub nadświetlików (oberluftów), konieczną się staje ciągła wentylacja.

Na ten cel urządza się specjalne otwory w ścianach, w których są przeprowadzone przewody 13 X 13 cm. z wylotem pónad dach.

Wyloty przewodów wentylacyjnych można również umieszczać na poddaszu, o ile one są dosyć wysokie i posiadają należytą przewiewność.

Otwory te o przekroju conajmniej 13 X 13 cm. należy zakładać na odległości 20—30 cm. od górnej płaszczyzny (sufitów). Aby ułatwić czynność wyciągową należy przewody wentylacyjne umieszczać w pobliżu przewodów dymowych by ścianki ich były ogrzane (rys. 34).

Ścianki te winny być dokładnie orapowane, by uniemożliwić przedostawanie się dymu z sąsiedniego przewodu. Gromadzące się gorące powietrze unosząc się ku górze zabiera ze sobą, cięższe od siebie nieco gazy i ulatnia się poprzez otwór. W okresie zimowym mogą być zamykane i dlatego należy przystosować zamknięcie przy pomocy automatycznych klap.

Podczas przewietrzania lokalu, szczególniej w okresie zimowym, należy zwracać uwagę by nie wytwarzał się przeciąg i aby wprowadzone powietrze miało możność ogrzania się do wysokości temperatury pokojowej (15 — 18° C.). Dlatego też czynność przewietrzania jest pożądana jedynie po wymaganem nagrzaniu się pieca.

Otwory wentylacyjne i rozmieszczenie ich.

Rozkładanie się powietrza następuje wskutek wydychania przez człowieka znacznej ilości ciepła (około 2400 kaloryj dziennie. (Kalorja jest to jednostka cieplna potrzebna do nagrzania 1 litra wody do temperatury 1° C.), oraz produktów spalania nafty, węgla i t. p. oraz psucia się różnych materjałów.

Kuchnia i ubikacje winny być intensywniej wentylowane z uwagi na większą ilość gromadzących się tam gazów, spowodowanych produktami spalania i czynnościami naturalnemi.

Wentylacja może być intensywniejsza z pomocą większych przewodów lub ich zwiększonej ilości (dwa lub trzy) lub też przez umieszczenie w ścianie zewnętrznej, ewentualnie w oknie w najwyższej jego podziałce, wiatrakowego wentylatora, osadzonego W automatycznie zamykanej skrzynce, przeprowadzonej przez całą grubość ściany lub poprzez letnie i zimowe skrzydła okienne.

W ubikacjach (łazienka i W. C.) winna być zastosowana stała wentylacja bez zamknięć z uwagi na częstą ich używalność.

g) Wodociągi i kanalizacja.

Ze względu na konieczność posiadania stałego dopływu wody dla celów hygjeny (częste mycie i kąpiel) oraz dla kuchennych potrzeb, jak również dla umożliwienia odpływu wody i nieczystości, wodociągi i kanalizacja stają się warunkowemi. Aby zmechanizować czynność zbyt uciążliwą przy korzystaniu z wody czerpanej lub wypompowywanej nazewnątrz budynku, bezwzględnie wskazanem jest urządzenie instalacji samoczynnej, już to z uwagi na uciążliwość oczyszczania, konserwację, zamarzanie i t. p.

Zainstalowanie samoczynnych wodociągów odbywa się w sposób dwojaki:

1)    przez zastosowanie zbiornika na wodę na poddaszu,

2)    zastosowanie zbiornika w piwnicy.

Zasilanie wodą przy pomocy zbiornika umieszczonego na poddaszu jest nadzwyczaj proste. Pompą ssąco tłoczącą podnosimy wodę ze studni do zbiornika i napełniamy go dotychczas, aż z umieszczonej nieco niżej od pokrywy rurki sygnałowej lub alarmowej (przelew) zacznie wylewać się woda. Oznacza to, że zbiornik został całkowicie napełniony (rys. 35).

Woda pod własnem ciśnieniem przechodzi do rur zasilających. Oczywiście rura, przez którą przeprowadzamy wodę do zbiornika, poczynając od pompy, musi znajdować się poza strefą zamarzania, t. j. na głębokości 1,20 mtr., a następnie wprowadzona być musi do wewnątrz budynku (rys. 35). Pompę na okres zimowy należy opatrzyć słomą i obić deskami.

Praktyka wykazała, że woda w tych zbiornikach ulega szybkiemu zepsuciu (szczególniej w lecie) bądź

m

fn

vm

§&-»c'-,

m,

t

6

D

m

zećer

<

a

f

LC

o

m

Mii

W

m

Èm

X>1

wy

.

Ł C

Ä.

e

J»

ipi

'»»Cr

^ NK

^2

—*

«

iHgg

•■>■

O

r

MU

a

t

ar

'y*-

c

fi

8*

::

i?®

Sieć kanalizacyjno-wodociągowa ze zbiornikiem na poddaszu.

przez ciepło koncentrujące się na poddaszu przez nagrzanie pokrycia dachu, bądź też przez zanieczyszczenie jej z powodu nieszczelności zbiornika. Koniecznem jest zabezpieczenie zbiornika od zamarzania, jak również i nagrzewania się za pomocą skrzyni, w której znajduje się zbiornik. Pomiędzy ścianami zbiornika i skrzyni wskazanem jest urządzenie izolacji z mchu, trocin i t. p.

Chcąc posiadać stale wodę zdatną do picia należy bezwzględnie stosować zbiorniki w suterenach, skąd woda podnosi się i zasila sieć za pomocą ściśnionego powietrza (pneumatycznie). Zbiorniki te będąc szczelnie zamknięte izolują wodę od możliwości zanieczyszczania jej.

Sposób napełniania zbiornika jest następujący. Do napełnionego do połowy swej pojemności zbiornika wprowadzamy przy pomocy pompki ręcznej t. zw. kompresora, powietrze, pod ciśnieniem którego woda automatycznie zasila sieć. Z boku zbiornika umieszcza się przyrząd zegarowy, manometr, wskazujący wysokość ciśnienia powietrza.

Tym sposobem wodę można doprowadzić w kierunku pionowym do wysokości 10 mtr. — a nawet znacznie wyżej (rys. 36).

Pojemność zbiornika należy obliczać w zależności od ilości mieszkańców. Rury wodociągowe winny być ocynkowane o średn. przynajmniej —2j£" w zależności od ilości punktów zasilania lokali, przyczem odnogi (do kranów) winny być o średnicy mniejszej aniżeli zasilające (piony).

Dzienne zapotrzebowanie wody na jednego człowieka przedstawia się następująco:

1)    do mycia, gotowania, picia i zmywania 29,5 litr.,

2)    do prania......

3)    do spłukiwania wydalin:

a)    twardych ....

_    14 litr.,

4) do kąpieli, licząc jeden raz w tygodniu 52,7 „

Razem 106 litr.,

b)    płynnych ....

czyli w zaokrągleniu 0,11 mtr³.

r

m

m

I

&

Si

i

^3

r:^

r

s.

K

II

I

V,

c

c -

1

Vc

C"

■b

-ii

A

Sißd kanalizacyjno-wodociągowa ze zbiornikiem w piwnicy.

£-■

Zapotrzebowanie dzienne wody w Warszawie na jednego człowieka wyraża się według, norm w 0,12 mtrs. (Jeden metr sześć, wody mieści w sobie 1000 litrów). Kanalizacja domu polegać będzie na ustawieniu rur

odpływowych żelaznych lanych mniej więcej o średnicy następującej:

do zlewów

3r

.    . 3

•    • 3!ś - i"

•    • 21- 3"

przyczem przy zastosowywaniu średnicy należy bezwzględnie zwracać uwagę na gatunek odpływających nieczystości.

Dla jaskrawości nadmienić należy, że ilość wydalin ludzkich wyraża się w stosunku rocznym na jednego człowieka:

do klozetów. .    .

do wanien .    .    .

1) wydalin twardych płynnych

2)

. 0,035 mtr3 . 0,365 „

Razem 0,40 mtr3 Na zewnątrz budynku rury te bywają zazwyczaj kamionkowe.

WfL

Syfon.

Przekrój syfona.

Zarówno w odnogach zlewowych |ak i wannowych tworzy się tłusty osad, który w następstwie podlega rozkładowi.

Dla uniknięcia wyziewu każdy z pionów winien mieć wentylację, zakładaną na końcu rury na poddaszu i wyprowadzoną ponad dach. Celem zabezpieczenia od wyziewów w lokalach każda odnoga winna być zaopatrzona w syfon, t. j. rurę zgiętą (rys. 37, 38) w którym zatrzymuje się woda, będąca w tym wypadku jakby naturalną zaporą dla wydzielających się gazów.

Wyprowadzone ścieki na zewnątrz budynku winny posiadać zbiornik.

Zbiorniki te (używane są systemu „Chambaud”), składają się z kilku komór, jak to widać na rys. 39, 40.

Budują się one z betonu, cegły łub kamienia i są szczelnie zamykane.

Powierzchnie wewnętrzne ścian są nieprzepuszczalne.

3 komór,

Zbiorniki te winny się składać z 2 połączonych ze sobą przelewami, znajdującymi się na wysokości Vs od spodu (podłogi). Wszelkie nieczystości zgęszczone pozostają w pierwszej komorze, w drugiej mniej gęste, a już do trzeciej przechodzi sama woda.

Wszelkie odpadki i wydaliny w przeciągu bardzo niedługiego czasu ulegają rozkładowi. Powstaje osad sproszkowany i to w niezbyt wielkiej ilości. Woda winna być odprowadzona przy pomocy sączków, umieszczonych na głębokości pokładu piasku, których sieć jest pożądana jaknajwiększa: 4, 6 a nawet więcej rozgałęzień (rys. 39).

Pojemność takiego'zbiornika winna być następująca:

2,5 mtr.³

1- sza komora

2- ga

1,5    „

3- cia    „

Ponad tym zbiornikiem urządza się sklepienie z cegły lub betonu i zasypuje się warstwą ziemi grub. 60 cm. do 1 mtr. Oczyszczenie osadników może nastąpić po kilku a nawet kilkunastu latach.

Hoppe. Domki jednorodzinne.    4

l©

IZIE

-o a 'jz

w

ja

S. So

Zbiornik ściekowy syst. „Chambaud" z rozgałęzieniem z sączków.

Rzut.

Osadniki winny mieć przekrój taki, by w razie potrzeby człowiek mógł się w nich swobodnie obracać.

Przed wprowadzeniem do zbiornika wszelkich nieczystości — należy bezwzględnie zapełnić go czystą wodą tak, by sięgała ona dna rury odpływowej.

F

tp

'-pł?0>

z>-

cZl-/ -

jfp"

\

ppp

«ä

z

F fr.

,v

11 \

/

?

F-

Zbiornik ściekowy syst. „Chambaud“ z rozgałęzieniem z sączków.

Przekrój.

P

pt?-

Plany.

Projekt budowli całkowicie opracowany winien być zatwierdzony przez władze powołane na podstawie § 7 Rozporządzenia Prezydenta Rzplitej z d. 14. IV. 1924 r.

Celem uzyskania pozwolenia na budowę należy wykonać projekt w postaci składanych formatów o wymiarze 20 X 33 cm., które winny obejmować:

1) plan orjentacyjny w skali nie mniejszej jak 1:10000 (1 cm. = 100 mtr.), wskazujący położenie działki w stosunku do ulic i winien być orjentowany na północ (rys. 41).

\ C\/ck> u/

Ws*.

<%

*«.

X*

-T/

*/Ä 1 J z. , -Æ'cl^sz

Q~U}&

r¹ 2

$>

LA '

<£>Ja,ó

O J3

•St U, \\ \

~ J%o J£*ST ^z^v^ovy

©7*7 A

jSl. -Æx & à? 2 c o/y oj CZff-Sei yo-èetsa

& *t e <*> fi i a. ny é-ot^t tni'ajz AcaS/iy. y₀ y a -Je/C âo-u>-CLr>Tf S-oyé»-\zfix<i S/< t .

*3.

fît C^jf & ÆO **> CUetUSe *? *i s oo m    s3*^

é -ou

-*u) e t «*✓/-«

i Scx2x eu S-e. en

O]?. S/Li z Se.

les oo S*i G et -te*

Se

/Ł

>T^ t JT/Tt'

Arr'ç. J Z 7ra.Sfiy 7^Sedj a uuAcuJ

1-rr t

f*A7

C €—'    /*77 ŁC, t o -<-0 <Xet cr -î*

€ 6tJ y-7 t CL^-j-ey

j£.

Oÿ’cs S es e. .

Jp^ c7S-<z «5 ^7 v<5u,

fécy-kyr v’S'^’y^. w y./y>;y

-eoy-Ssi e Ćorsey 2; <0~f ex Sjf pf Z 2s ^

2^-cr.ySà-co *u> yso-cu-i e. tUe. €j<û,tjzat - . MJ Arten ,yytrt+ni c TfSot co ß Z yexsZo Z a es ey'.

jSSso <*-^/ * JY*

/ŚMza'* Szusu co e ùj.s e

«>

S\

es szet

</■

o.

S.^-s

■>-

J?-

0

“1

•1

.A

<0

JÉW

b)    położenie projektowanego, względnie podlegającego przebudowie budynku i jego wymiary,

c)    położenie i odległość zabudowań od studni, dołów kloacznych, gnojników i t. p., istniejących względnie projektowanych,

d)    odległość i kierunek przylegających ulic lub placów,

e)    położenie i odległość sąsiednich posiadłości i nazwisko właścicieli tych posiadłości.

3)    Rzuty poziome wszystkich pięter, piwnic i poddasza w skali 1:100 (1 cm. == 1 mtr.) (rys. 43, 44).

4)    Przekroje budowli (jeden przez klatkę schodową) w skali 1:100), (rys. 45, 46).

Pozatem winny być jeszcze wykazane następujące wymiary:

a)    głębokość fundamentu, licząc od bankietu do terenu,

b)    wysokość cokołu (przeważnie będącego na poziomie podłogi parteru) od terenu,

c)    wysokość każdej kondygnacji, licząc od podłogi jednej kondygnacji do podłogi drugiej kondygnacji,

d)    wysokość poddasza, licząc od wierzchu belek stropowych do najwyższego punktu wiązania dachowego (kalenicy),

e)    wysokość kondygnacji w świetle, licząc od podłogi do stropu (sufitu),

f)    całkowita wysokość budynku, licząc od terenu do gzymsu.

5)    Widok zewnętrzny budowli w skali 1:100 (rys. 47, 48, 49, 50) (przynajmniej dwa: od ulicy i boczny), oraz

6)    wymagane obliczenia statystyczne, o ile projektowana budowla posiada ważniejsze konstrukcje.

Wykonane rysunki należy pokrywać ogólnie przyjętymi kolorami:

a)    budynki istniejące: murowane — karminem, drewniane — sieną paloną,

b)    budynki projektowane: murowane—cynobrem, drewniane — gumigutą,

c)    przy nadbudowie istniejącego budynku na elewacji winna być wskazana cynobrem linja, od której zaczyna się nadbudowa,

»I

Ol

'ł'

Oo

CO

SS> T

«o

•i

ci

-W-

- £.95--j

— G.\8o-

ri

t—-«'f -;

f-S3S

JS./o

S-

6S~

—A

't

T^rf-"/■r-

ßp _

se -

Zlpjź:

-3* oo

«*<* *o

-6---

o

*1 ,

Ol

-co C

«y

'•'I

ss' y'-ir- ss A

u JJ >l| J

d)    budynki lub ich części przeznaczone do zburzenia powinny być kolorowane rozczynionym tuszem czarnym (czerń słoniowa),

e)    wykopy ziemne słabym tuszem, nasypy zaś lekką gumigutą,

f)    części żelazne w budynkach kolorem niebieskim (błękit pruski),

kolorem lekko fioletowym.

:>i

OO^,

'£>^s£Ci/Yfry

N>

-ser

“I

*3

ÜU

J.fa-

*1

fs

'li

tn

$

e.

»6. ST

de:

TT"

g)    beton

cm.=

ma

#

oo ly

%

'

$3 i

£\) 'I

W 5

5]

''

#Y vi

Wż

V*

\/ JS

Î

^ -

;

m\

es

[r#>

i •,;

V:

ar?

oof

Sïi'r.

J

..iv

f*”*>/* ća:

"V

Sf +

-i- /

'S'

%

/

/V"

\

;

Kv

,f *FT*>'& Tt

W-

ftr.

>

»#-

' X

K j

V

KgP ^

15® V;s

Tir«?-.?

V

S\H \ ^

*T5

ft

Sr

yj"

/O

7AjQ

~*>Z '/

^ S »4> IBV ba*» a^. kbs?. iwfe.

(ty-

*■*«*'1

CÄV

lilàla

*>*£

aXfeik- H&.»

UE,

?V •

JT È

x;

&.f

**

r;

iS? ■&> jl./vo' er rw^L

r

/y 7

te

fcjfv.

VJ

.J.

.w

)

\

tfek -ite&i

A

&

I ÎïïTïïTT fiïïîîïïf

r’ i ■■

K

A,

,//

V

g

\f

»

tglteaàfe»/'

ü

I.

■saswsai

-

fea- ite&n Ww~l

%

J

P

N

’fc'l 4

OO VX/ c.( iV~

H*L~

:asi^

<

uą

©

O

^ Xk^-c> r/sl ^7^ jL>t<o **MWA

S

\

W

Ha

O'

$

î>

m

A

ê

2 ■’

Fi

m

m

J

m

m

s

m

f':

!â!

pp

y

i -

i

K

n

iiïlïïïïTnïï

i,

B

«

;'■ 4i

^3i

i

A

/

K

\

/

\*

H

i

fl ~ S

y

kV

?

' Y

WM H

\w\

f?p.

âùlliï

-> )

é

v

\

P-v

r/

m

1

FF

til

M

m

\

&

Æ

&7Zb QCy^<0/^y*

V*

XX

\

{-

/

/W

.s

m

ri* r æ i ^

gpli#¹ jg vfc M1PIP

wił

T,;

i.

Üfe

>■!

m

V

«*

4,

&

Mil

!S

ym

m

îai

■

r-/⁷

P

l

n

55

S

1

^,-7

r/i

at

?

^V;

I

Fa

re

mm

O

m

m

il

y

4

^1

vz

1

*

i^r-

m

B

w\

d

>.

•d

?

I

s

<£> j(t:y _S3'SÇ'Jzsv’X

J?y4. -4$.

FF

mm

ifiT'

'4

T

«-1

J

--

?

^'r>'

l/l

«

m

îT>

£

4

&

if:

ł

rt

&ëë

mm

T

i

m

m

K

m

m

m

M#

*®i

IIS

"Stv'yy* <£>*=/ ïïoçjrrty

4 ^

—r

Æjfj. 50.

ra

¥

•7<-

\

1^,

;

S

17

S

'V>

Całkowicie opracowany projekt należy przedstawić do zatwierdzenia władzom powołanym i tak:

1)    O ile osiedle (dzielnica) jest objęte planem zabudowy (regulacją), to:

a)    na budynki parterowe składać należy do miejscowego Urzędu Gminnego,

b)    na budynki piętrowe, do władz starościńskich (Starostwo) — lecz z adnotacją Urzędu Gminnego o zgodności planu sytuacyjnego z rzeczywistością.

2)    Jeżeli osiedla (dzielnice) nie posiadają planu zabudowy, projektowane budynki, zarówno parterowe jak i piętrowe — zatwierdzają władze starościńskie.

Projekty składać należy w dwóch egzemplarzach, z których jeden pozostaje w aktach Urzędu, drugi zaś wydaje się petentowi na rękę z odnośną adnotacją o zatwierdzeniu projektu.

Oprócz projektu władze wydają pisemne pozwolenie na przeprowadzenie budowy.

Posiadanie zatwierdzonego projektu nie może upoważnić właściciela do wykonywania robót, dopóki nie otrzyma pozwolenia.

Czynności, związane z zatwierdzeniem projektu i uzyskaniem pozwolenia, pociągają za sobą koszta, wysokość których jest zależna od ilości formatów.

Zatwierdzony projekt wraz z pozwoleniem należy stale przechowywać na budowie z uwagi na inspekcję robót, którą to inspekcję sprawuje urząd starościński lub inne.

W razie okazania się wprowadzenia koniecznych zmian w projekcie należy o tern powiadomić władze i złożyć odpowiedni projekt zamienny.

SPOSOBY

WYKONYWANIA BUDOWY (czy to samemu, czy przez powierzenie odpowiedniemu przedsiębiorcy).

¹

plan sytuacyjny wykonany w skali 1:500 (1 = 5 mtr.), na którym należy zaznaczyć (rys. 42):

²

a) położenie i granice posiadłości, na której być wzniesiona projektowana budowla, względnie na której zdajduje się projektowana do przeróbki budowla.

Sposobów tych jest trzy: 1) sposób przedsiębiorczy, półgospodarczy, gospodarczy.

2)

3)    „

Sposób przedsiębiorczy jest najdroższy, gdyż w skład kosztu wchodzi tu przedewszystkiem zarobek przedsiębiorcy, generalja i podatki.

Ma on tę dodatnią stronę, że wszelka odpowiedzialność co do jakościxmaterjałów, ekonomicznego ich użycia i wykonania samej robocizny, z tytułu umowy, składa się na przedsiębiorcę.

O ile jednak budujący się może w przybliżeniu obliczyć ilość materjałów, ich wymiar i gatunek, jak również ma możność kontrolowania racjonalnego użycia tychże w takim stopniu, by wszelkie odpadki miały swoje zastosowanie w budowli, zyskuje poważny procent ékonomji (20 — 25%).

Zarówno i przy tym sposobie należy zabezpieczyć się umową, gwarantującą dobroć wykonanej robocizny. Jest to sposób półgospodarczy.

Najmniej pożądanym jest sposób gospodarczy, gdyż wtedy całkowity kłopot spada na budującego się. Musi on, najmując rzemieślników i robotników, stale dozorować i kontrolować pracę, co dla laika budowlanego jest bezwzględnie czynnością skomplikowaną.

Wypada w takim razie stosować system półgospo-darczy, oddając robotę z powierzonych materjałów.

Za jednostkę rozrachunkową służyć może t. zw, „ryczałt” lub metraż: bieżący, kwadratowy i sześcienny, jak również sztuki, kilogramy i t. p. w zależności od charakteru i gatunku robót.

Należy tutaj nadmienić, że wygodniej jest powierzać roboty poszczególnym majstrom, gdyż wielu z tak zwanych szumnie „przedsiębiorców”, są tylko kontrahentami i przy wykonaniu robót oddają z własnej inicjatywy innym fachowcom, pobierając oczywiście za to należny procent za pośrednictwo. Jeneralne przedsiębiorstwa, posiadające wielki aparat administracyjny, własne stolarnie i składy fabryczne, mogą wykonać wszelkie roboty taniej, nie posługując się kontrahentami.

Jednakże koszta administracji nie pozwalają tym przedsiębiorstwom na oferowanie umiarkowanych cen.

Przedsiębiorstwa te wykonują objekty duże tak, że przy budowie „własnego domku”, położonego pod miastem, napewno nie zawsze zajdzie potrzeba korzystania z ich usług.

Zamieszczona w następnym rozdziale tablica poniekąd służyć może jako wskaźnik procentowy dla poszczególnych robót, do całkowitego kosztu budowy.

KOSZT BUDOWY.

Ponieważ budowę dzielimy zazwyczaj na dwie grupy t.

2)

1) roboty budowlane i instalacyjne,

przeto należy jednostkę kosztu budowy 1 mtr³. budynku uzależnić również od tych grup, liczonych łącznie lub też poszczególnie.

W każdym razie opracowanie h takiej jednostki o charakterze stałym, t. j., by służyć mogła w każdym wypadku budującemu się jako wskaźnik—jest niepodobieństwem.

Trudność ta polega na różnorodności upodobań, stylu, wielkości budynku i t. p.

Nie może więc koszt 1 m³ budynku jednorodzinnego równać się z innym, mieszczącym cały ich szereg.

Gatunek robót wykończeniowych może się różnić w cenie tychże robót o 10,25, a nawet 30%, ponieważ wykończenia mogą być najprostsze — lecz mogą również nosić charakter artystyczny.

Ponieważ jednak podstawową myślą budującego inteligenta jest tylko „utworzenie własnego domku”, posiadającego konieczne dla zdrowia i wygody życia, wymogi, omawiane już w poprzednich rozdziałach, nie należy brać pod uwagę drogich dekoracji i, oczywiście budować jaknajtaniej.

Dla określenia kosztu poszczególnych grup robót budowlanych, pomocną może być następująca tablica, sporządzona według danych kosztu budowy jednopiętrowych domów:

Ponieważ jednak dla tych lub innych powodów wypadnie budującemu się wykonać część robót budowlanych, pożądaną jest możność określenia kosztu tych robót, które zamierza przeprowadzić, by nie narazić siebie na niepożądane konsekwencje.

Aby zainteresowany mógł się sam zorjentować bez mocy pokątnych doradców, dostatecznem będzie zaznajomienie się z procentowemi wielkościami, objętemi tablicą II.

Zechciejmy teraz obliczyć niektóre z poszczególnych robót w stosunku do całości, by otrzymać ich koszt.

Do uskutecznienia tego jest konieczna kubatura

budynku.

Dajmy na to, że zaprojektowany budynek ma następujące wymiary:

13 mtr. 9,5 „ 3,8 „

kol.

O T-1 i i-H

Tablica I.

Wyszczególnienie robót

Przeciętny procentowy stosunek do całkowitego kosztu budowy

mater. roboc.

razem

Roboty ziemne .

„ murarskie „ ciesielskie „ stolarskie „ dekarskie „ blacharskie „ zduńskie „ malarskie „ szklarskie „ ślusarskie „ różne .    .

p p o ^ w p tc ot œ bi “oo œ "co co

CO co

t> 00

rH

h-* Gs Cn

ÎO

DC CO DC cn DC co O <1    05

rH

^ M Ü1 tO CD

CO lO CO tH H

«5 W

Razem

65%

35%

100%

długość

szerokość

wysokość

Tablica II.

WYSZCZEGÓLNIENIE ROBÓT

Przeciętny procentowy stosunek do całkowitego kosztu budowry

mater, j roboc.

razem

1. ROBOTY ZIEMNE. Wykopanie dołów, obsypanie ścian, plantowanie, odwiezienie ziemi. .

1,5

1,5

1,5%    1,5%

2. ROBOTY MURARSKIE.

a)    ściany kapitalne (zewnętrzne i kominowe) i łączące. . . . .

b)    kominy..........

c)    ścianki działowe......

d)    sklepienia Kleina (bez belek) .

e)    belki żelazne.......

f)    podłoże betonowe i posadzka terrakotowa (kuchnia i ubikacje)

g)    tynki wapienne wewnętrzne na

ścianach.........

h)    tynki wapienne wewnętrzne na

stropach.........

i)    tynki zewnętrzne półcementowe

t> 00 00

CO TH CÎ Tf |>    ©

CO V '©

H*

Ol © rH

co

os

tH

co

JO 1-1

"oo co

42%    | 17%    59%

3. ROBOTY CIESIELSKIE.

a)    więźba dachowa z potrzebnem

żelastwem.........

b)    szalowanie dachu deskami do

czoła ..........

c)    ślepe podłogi z legarami .    .    .

d)    czyste podłogi z legarami .    .

e)    inne roboty: listwy czołowe i

okapowe, ławy kominiarskie, drabinki, włazy, dymniki, drzwi piwniczne.........

f)    rusztowania, krążyny, szalowania, i ładowania do sklepień

© to ©

tH

6%

to    co in h

o    o" o o

co ©

to

5%

t-Ł

cn

os

tf*

11%

— 69

WYSZCZEGÓLNIENIE ROBÓT

Przeciętny procentowy stosunek do całkowitego kosztu budowy

mater. roboc.

razem

4. ROBOTY STOLARSKIE.

a)    okna (z okuciem).....

b)    drzwi (z okuciem) . . . ,

c)    posadzka dębowa . . . . ,

d)    schody dębowe......

. 1,6

Cl

tH O

lffi cl

5.9% ;    6,6%    12,5%

5. ROBOTY DEKARSKIE. Pokrycie dachówką żłobioną (ho-lenderką), karpiówką, eternitem, łubkiem angielskim lub francuskim

2,9

3.9

2.9% i 1%

3,9%

6. ROBOTY BLACHARSKIE.

a)    pokrycie gzymsu, murów ogniowych (brandmurów), włazów, dymników i obrobienie kominów

b)    rynny ze sztucerami i koszami

c)    rury spustowe.......

CII!

© © © b L co

CO © -O

b* H Ol Iß CO H © © ©

0,64% '    0,36%    1%

7. ROBOTY ZDUŃSKIE.

a)    trzony kuchenne z ogrzewaczami

b)    piece ..........

■j.

© o bo "co oo co

s ą

—, co

3,8%

1,2%    5%

8. ROBOTY MALARSKIE, a) malowanie klejowe ścian . .    .

„ sufitów .    .

olejne lamperji . . „ drzwi i okien

b)

c)

d)

OO O O

'bi

Ol 00

T-H t>

© © © bo to i-1 © co co ©

1.5% i 1,5%    3%

9. ROBOTY SZKLARSKIE.

Szklenie okien i drzwi

0,73

0,27

0,73 %    0,27%    1%

Przeciętny procentowy stosunek do całkowitego kosztu budowy

WYSZCZEGÓLNIENIE ROBÓT

razem

mater. roboc.

10. ROBOTY ŚLUSARSKIE, (bez okuć do okien i drzwi.) drzwiczki wycierowe, wentylatory, wycieraczki, kraty piwniczne .    . . .

0,73

0,37

1,1

0,73%    -0,37%    1,1%

11. ROBOTY RÓŻNE.

a)    gr.uz budowlany pod podłogi .

b)    polepa na poddaszu.....

c)    smarowanie carbolineum (impregnowanie di-zewnych części). .

d)    izolacja z papy na murach fundamentowych .......

e)    smarowanie ścian fundamentowych gudronitem......

00 <M

o o cT o

o o <i oo

0,1

0,1

0,05

0,04

0,04

0,02

0,14

0,14

0,07

0,8% I 0,2%    1%

Wymiary rzutu (13 i 9,5 mtr.) rozumieją się z mu~ rami (ścianami) zewnętrznemu, wysokość liczy się od terenu do gzymsu, przyczem:

na cokół (minimum).    .    .    0,5 mtr.

„ światło (wysokość) lokalu 3,0    „

„ strop (minimum) .    .    .    0,3    „

Razem 3,8 mtr.

Posiadając już wszystkie potrzebne wymiary, możemy określić, że powierzchnia rzutu =

13 X 9,5 = ± 123 mtr.²

kubatura zaś budynku:

123 X 3,8 = ± 467 mtr.³

Koszt rynkowy budowy 1 m³ budynku w Warszawie, wykonanego z materjałów 1-go gatunku i takiejż robocizny wynosi 70 zł. (bez instalacyj).

71 —

Ponieważ budujący się zastosował sposób wykonania — półgospodarczy, przeto koszt obniży się mniej więcej o 20%, czyli 14 zł., wobec czego koszt budowy 1 mtr.³ budynku wynosić winien 56 zł.

Przypuśćmy teraz, że budujący się rozporządza narazie oszczędnościami w sumie 14.000 zł. Całkowity koszt budowy wynosi 467X56 = 26152 zł. w zaokrągleniu 26.000 zł.

Dysponowanie całą sumą jest narazie absolutnie wykluczone, gdyż, jak się rzekło, posiada tylko 14.000 zł.

Niezrażony tern obywatel pragnie rozpocząć budowę serjami, mając na widoku dalsze finansowanie, lub też licząc na możliwość otrzymania kredytu na dogodnych warunkach.

Cyfry pokażą co może wykonać za dysponowaną

sumę:

WYSZCZEGÓLNIENIE ROBÓT

Przeciętny procentowy stosunek do całkowitego kosztu budowy

razem

mater. roboc.

Roboty ziemne.......

Ściany kapitalne i łączące .    .

Kominy..........

Belki...........

Więźba dachowa......

Szalowanie dachu......

Roboty dekarskie......

Roboty blacharskie.....

23

1,7

0,64

cc

cc cc ta co cc th oo o-o o" o" h ö

rH rH

w

cn

CC 0 lO

CQ I> ri H CO rH

05

Razem

36,94%    12,86%    49,8%

Koszt robót pierwszej serji wynosić winien w zaokrągleniu 50% całkowitego kosztu budowy, t, j. 13,000 zł.

Wymienione roboty obejmują wyprowadzenie murów z kompletnem ustawieniem i pokryciem dachu.

Gdyby nawet wypadło wykonać dalsze serje robót po dłuższej przerwie, wpływy atmosferyczne nie uczynią żadnej szczerby, gdyż mury pokryte dachem mogą śmiało oczekiwać na dalszy los, wymrożenie zaś, przewiew i operacja słoneczna — dodatnio wpływa na suchość pomieszczeń.

Mury pozostawione bez pokrycia podlegają kruszeniu i zawilgoceniu.

Zorjentować się nie trudno, że posiadając dostateczny kapitał na roboty 1-ej serji można śmiało przystąpić do budowy.

Obywatel, mając już zatwierdzony projekt budowy oraz pozwolenie, przystępuje do zakupu materjałów, na który to cel asygnuje 36% sumy całkowitego kosztu budowy, t. j.

26.000 X 36% = 9.360 zł.

w zaokrągleniu 9,000 zł., resztę zaś, t. j. 4.000 zł., stanowiącą w przybliżeniu 14% całkowitego kosztu budowy: 26.000 X 14% = 3.640 zł.

w Czaokrągleniu 4.000 zł., pozostawia na opłacenie robocizny.

Operując temi cyframi może śmiało zawrzeć umowę z przedsiębiorcą — lub też z poszczególnymi majstrami i zaczynać budowę, gwarantując się terminem wykonania.

Nadmienić należy, że za sumę 13.000 zł. można również doskonale pobudować narazie połowę domu, z całkowitem wykończeniem, o ile ograniczenie się w wielkości lokalu nie nasuwa trudności, chociażby z uwagi na liczbę mieszkańców.

Omawiany dom o powierzchni używalnej około 100 mtr. mieścić winien 5-o izbowy lokal z ubikacjami, więc o ile zachodzi możność ulokowania się czasowo w trzech izbach, stanowczo lepiej zamieszkać z uwagi na konieczność dopilnowania budynku. W innym wypadku należałoby lokować dozorcę.

Ponieważ jednak każdy posiada nieco różne pojęcia o konserwacji budynku i różną otacza go opieką, przeto stanowczo więcej jest pożądany stały pobyt właściciela.

73 —

Nieco dziwne zdawać się może nam „mieszczuchom”, by zamieszkiwanie na wsi okrągły rok było możliwe. Dzisiaj to coprawda napotyka trudności z powodu słabo rozwiniętej sieci komunikacyjnej, lecz z szeregiem lat dojdzie do zmian w tym kierunku i życie rodzinne będzie skoncentrowane na peryferjach miast, centrum zaś stanowić będzie dzielnicę przemysłową, handlową (hurt), dzielnicę zajętą również pod urzędy, gmachy użyteczności publicznej i inne instytucje.

Przedmieścia zasilone siecią komunikacyjną, zaopatrzone w wodę, kanalizację, energję elektryczną i gaz— będą kipiały życiem wśród czystej niezatrutej wyziewami i dymem atmosfery.

Zamieszczona tablica I, obejmuje wyłącznie roboty przy budowie domów, posiadających ściany kapitalne i działowe, jak również i stropy, ogniotrwałe.

Jeżeli zajdzie potrzeba pobudowania ścian i stropów z drzewa oraz wprowadzenia niektórych zmian, to takowe przedstawiać się będą w stosunku do całkowitego kosztu budowy, w wielkościach procentowych, objętych tablicą III.

Koszt budowy domu przy zastosowaniu materjału drzewnego dla ścian i stropów zmniejszyć się może w stosunku do całkowicie ogniotrwałego niewiele i wahać się będzie w granicach 10 —15% w zależności od zastosowania grubości ścian i ich konstrukcji.

O ile więc koszt budowy domu murowanego wyniósł 26.000 zł., to drewniany może być tańszy maximum o 15%, czyli o:

26.000 X 15% = 3.900 zł.

w zaokrągleniu 4.000 zł. i nowy koszt określićby można w granicach:

26.000 - 4.000 = 22,000 zł.

Biorąc pod uwagę różną trwałość budowli, taniość ta nie wytrzymuje krytyki, gdyż domy wiejskie muro-

Tablica III.

WYSZCZEGÓLNIENIE ROBÓT

Przeciętny, porównawczy, procentowy stosunek do całkowitego kosztu budowy

Zamienionych

Podlegających

zamianie.

mat.

rob.

Ściany kłodowe z krąglaków Ściany muro-grb. 15 cm. z dwóch stroni we: kapitalne

i wiążące

z gruba ciosanych .    .    .    .

Ściany kłodowe z krąglaków

grb. 20 cm. j. w......

Ściany kłodowe z drzewa kantowego toporow. grb. 15 cm. . Ściany kłodowe j. w. grb.

25 cm.........

Ściany kłodowe z drzewa kantowego rżniętego grb. 15 cm Ściany kłodowe j. w. grb.

25 cm.........

Ściany z ryglówek grb. 10 — i 2 cm. szalowanych dwustronnie deskami surowemi pod tynk z izolacją z trocin igieł leśnych i t. p. ... Ściany z ryglówek grb. 10 — 12 cm szalowanych dwustronnie deskami surowemi pod tynk z wewnętrznymi szczytami deskowymi, obitymi od strony zewnętrznej papą j\r2 00 i przymocowanymi przy pomocy łat. Szczyty te tworzą podwójną komorę powietrzną.....

Strop z belek drewnianych średniego profilu 20/26 cm ze ślepym pułapem na łatach i podsufitką.....

Przepierzenie (forsztowanie) z desek podwójnie zbijanych

jak wyżej

15    5

20

20

25

25    6

33    ; 7

15

16

6 22

Łacenie dachu łatami 4/6 cm.

Stropy Kleina na belkach żelaznych Ścianki działowe Szalowanie deskami do czoła

0,4 I 0,2    0,6

Przeciętny, porównawczy, procentowy stosunek do całkowitego kosztu budowy

WYSZCZEGÓLNIENIE ROBÓT

Zamienionych

Podlegających

zamianie

mat.

rob.

razem

Szalowanie dachu deskami w

odstępach 5 cm.....

Same podłogi czyste z desek heblowanych, szpuntowa-nych na lęgarach . .    . .!

Tynki na ścianach kłodowych ! przepierzeniach i sufitach z z otrzcinowaniem lub przybiciem dranek ......

Tynki półcementowe na siatce Rabitza umocowanej do

łat

Krycie dachu papą A° 000    .

Krycie dachu blachą cynko-

Szalowanie deskami do czoła Ślepe podłogi i posadzka dębowa Tynki wewnętrzne i zewnętrzne na ścian, i strop.

Tynki zewnętrzne półcementowe Krycie dachówką lub eternit.

0,5

0,3

0,8

1,4

0,6

1,8 | 6,2 I 8

0,55

0,25

0,8

wą

jak wyżej

0,8

2,8

Krycie dachu blachą ocynkowaną .........

1,8 j 0,7

2,5

wane trwać mogą mniej więcej 100 lat, podczas gdy drewniane prędzej podlegają zniszczeniu, bo już po 70 latach wymagają kapitalnego remontu.

Mowa tu oczywiście o materjałach dzisiejszych, mniejszej twardości i trwałości, łatwo poddających się wpływom atmosferycznym.

Jednak zdarzyć się może, że ktoś, posiadając już dawniejszy zapas budulca i desek, zechce wykorzystać je, i w tym to wypadku mogą być pomocnymi dane zamieszczone w tablicy IY.

Spróbujmy teraz przekonać się jakiego nakładu potrzeba, by pobudować ściany na podmurówce, zabezpieczyć je odpornym na wpływy atmosferyczne środkiem — carbolineum i pokryć kompletnym dachem:

Przeciętny procentowy stosunek do całkowitego kosztu budowy

WYSZCZEGÓLNIENIE ROBÓT

razem

mater. ! roboc.

Roboty ziemne........

Podmurówka.........

Ściany kłodowe z drzewa kantowego rżniętego grb. 15 cm . . .

Kominy...........

Belki drewniane (l/₃ kosztu stropu)

Więźba dachowa.......

Szalowanie dachu.......

Roboty dekarskie.......

Roboty blacharskie ......

Roboty różne (impregnowanie u-szczelnienie, izolacja podmurówki i t. p.)..........

1,7

CD Ol

0,64

4,2

r-T <N

INS

cc i—

"ot

_ 10 QO O)

—1 (N t-T tA O CO t-h CO

cc

05

Ol

If»

Razem

42,94% I 14,11%    57,05%

Koszt robót I-ej serji określiłby się w 57% całkowitego kosztu budowy, t. j.

22.000 X 57% == 12,540 zł.

w zaokrągleniu 12.500 zł., z czego na materjały przypadłoby 43% całkowitego kosztu budowy:

22.000 X 43% = 9.460 zł.

w zaokrągleniu 9.500 zł., na robociznę zaś 14%

22.000 X 14% = 3.080 zł.

w zaokrągleniu 3.000 zł..

Z powyższego obliczenia, jak i z poprzedniego widać, że wstępne koszta są niemal równe.

Ekonomję można zauważyć dopiero w dalszych serjach robót, lub też o ile materjał dawniej opłacony znajduje się na placu.

Wszystkie dotychczasowe cyfry dotyczą tylko robót budowlanych.

Tablica

WYSZCZEGÓLNIENIE ROBÓT

Przeciętny procentowy stosunek do całkowitego kosztu budowy

mater. | roboc.

razem

Roboty ziemne ........

Podmurówka z cegły.....

Ściany kłodowe z drzewa kantowego rżniętego grb. 15 cm .    .    .

Kominy...........

Przepierzenia........

Strop drewniany.......

Podłoże betonowe i posadzka ter-rakotowa (kuchnia i ubikacje) . Tynki wewnętrzne na ścianach i przepierzeniach oraz sufitach; tynki zewnętrzne — wszystkie z potrzebnem otrzcinowaniem .    .

Więźba dachowa.......

Szalowanie deskami w odstępach. Czyste podłogi z legarami . .    .

Inne roboty ciesielskie (Tablica II

poz. 3, punkt e).......

Rusztowania.........

Stolarszczyzna z okuciem ....

Schody ...........

Roboty dekarskie.......

Roboty blacharskie ......

Roboty zduńskie.......

Roboty malarskie.......

Roboty szklarskie.......

Roboty ślusarskie.......

Roboty różne (Tablica II poz. 11) oraz dodatkowe impregnowanie drzewa, uszczelnienie ścian konopiami i t. p.

05

L\C

ot

te

Ot

00

HH T"H O TH

CO O to O 05 O

"«O rfn 05 ot

CO

Ot "co

o o

sTw

CO

CO O rH CM

05

Ot ci to

r-ł

O O O Ci 05 "w W i-*

CO IC rf CO O rH lO O

cm co cT o

rH

LC

M O “ ^ 00 "ot "co

W O] 05 H CO r-ł UO CO r-t rH

05

to

tc

Razem

65%

35%

100%

Pozostają jeszcze roboty instalacyjne, które mniej więcej przedstawiają się w stosnku do całkowitego kosztu robót budowlanych, jak następuje:

• 10*

1)    wodociągi i kanalizacja

17%

2)    centralne ogrzewanie

3)    oświetlenie elektryczne i dzwonki ...    3%

Suma zainstalowania sieci kanalizacyjno-wodocią-

gowej dla danych kosztorysów wyrazi się w pierwszym wypadku w:

26.000 X 10% = 2.600 zł.

w zaokrągleniu 3.000 zł., co z kosztami robót budowla

nych stanowić będzie:

26.000 + 3.000 = 29.000 zł.

zaś koszt budowy jednego m³ budynku (ogniotrwałego) wyniesie:

29.000:467 = -f - 62 zł.

Dla drugiego wypadku, gdzie koszt robót budowlanych wyniesie 22.000 zł., instalacja kanalizacyjno-wodociągowa wyrazi się w

22.000 X 10% = 2.200 zł. co z kosztami robót budowlanych — stanowi:

22.000 + 2.200 = 24.200 zł.

Koszt budowy jednego m³ takiego budynku (drewnianego) wyniesie:

24.200 : 467 = + - 52 zł.

KREDYTY.

W wypadku jeżeli obywatel nie może wziąć na swe barki, prywatne zobowiązania kredytowe, najkorzystniejszym rozwiązaniem byłoby otrzymanie pożyczki z funduszów państwowych.

Zaciągnięcie pożyczki z kapitałów prywatnych jest związane z wysokimi kosztami oprocentowania i spłat.

Celem przysporzenia domów i lokali mieszkalnych» a w związku z tem pobudzenia do czynu chętnych i udzielania pomocy finansowej, Rozporządzeniem Prezydenta Rzplitej z d. 22. IV. 1927 r. powstał t. zw. Państwowy Fundusz Budowlany.

Kontyngent funduszu posiada dwojaki przydział:

a) — 80%, przeznacza się dla miast na cele budowlano — mieszkaniowe

b)

20%, dla okolic dotkniętych klęską wojny, oraz na gminy miejskie i miejscowości podmiejskie.

Komitety Rozbudowy. Powołane one

Do określania rzeczywistej potrzeby udzielania kredytu i ustalania wysokości koniecznej do budowy, czy też wykończenia sumy, powstały w większych miastach przy Magistratach

zostały do życia na mocy tegoż Rozporządzenia Przezy-denta Rzplitej.

Czynności Komitetu polegają na zbadaniu, jak to już się rzekło, faktycznej potrzeby i wysokości sumy. Dane powyższe zbierane są przez specjalnych delegatów na miejscu budowy oraz na podstawie dokumentów hipotecznych. Oprócz tych danych, dotyczących technicznych i prawnych stron w stosunku do budowy i terenu, zbierane są wiadomości o moralnej stronie zaintereso-

wanego.

Komitet Rozbudowy, doceniając rzeczywistą konieczność pomocy finansowej, stawia wniosek o możliwości udzielenia pożyczki, wysokość której określił, działając w myśl Rozporządzenia.

Wniosek ten z kolejności przechodzi do Banku Gospodarstwa Krajowego, upoważnionego przez Ministra Skarbu, do finansowania pożyczek.

Wysokość pożyczki na budowę domów ogniotrwałych określa się następująco:

a)    dla Gmin, spółdzielni mieszkaniowych i instytucyj

społeczno-humanitarnych .    .    90% sumy kosztorysowej

b)    dla spółdzielni budowlano mieszkaniowych ...    80    „    „

c)    dla spółek i osób pry

watnych

o-

Pożyczki te mogą być długoterminowe do lat 25.

Na budowę domów mieszkalnych drewnianych, krytych materjałami ogniotrwałymi, udzielone mogą być pożyczki do lat 5, przyczem wysokość ich nie może przekraczać 30% rzeczywistych kosztów budowy (kosztorysu). W wypadku jeżeli pożyczkę można zabezpieczyć na budynkach ogniotrwałych, wysokość kredytu może sięgać 50% i udzielone pożyczki mogą być uważane za długoterminowe.

Oprocentowanie pożyczki określa się w granicach 7%, z czego 4% przypada na oprocentowanie pożyczki, zaś pozostałe 3% na jej amortyzację.

W myśl Rozporządzenia zarówno dobudowy i nadbudowy, jak również i przebudowy — należy traktować narówno z domami nowowznoszonemi.

Do sumy kosztorysu nie dolicza się wartości placu. Obecne normy pojemności lokalu nie mogą przekraczać 467 m³ licząc w tem mury, piwnice, strychy, klatki schodowe i inne niezamieszkałe części składowe budynku. Wysokość lokalu przewidziana jest 2,80 mtr.

w świetle pomieszczeń, a ze stropem 3,15 mtr. Fundamenty i piwnice nie wchodzą w rachubę, natomiast dolicza się na cokół 35 cm.

Koszt budowy jednego mtr.³ określa Komitet Rozbudowy wspólnie z Ministerstwem Skarbu, Robót Publicznych i Spraw Wewnętrznych.

Wypłata pożyczki odbywa się częściowo w zależności od zaawansowania robót i złożenia odpowiednich dokumentów (rachunków).

Roboty objęte tymi rachunkami muszą odpowiadać rzeczywistości.

Pierwsza wypłata może być uskuteczniona po wykonaniu pewnej serji robót, lub też po zwiezieniu na miejsce budowy części materjałów. Na te materjały winien złożyć zainteresowany odpowiednie rachunki.

Zarówno koszt wykonanych już robót, jak i zwiezionych materjałów, winien być w następującym stosunku do całkowitego kosztu budowy określonego przez Komitet Rozbudowy:

a) — 5% dla pożyczek udzielanych dla gmin, spółdzielni mieszkaniowych i instytucyj społeczno-humanitarnych,

b) — 10% dla pożyczek udzielanych spółkom i osobom prywatnym,

c)

40% dla pożyczek udzielanych na budowę domów drewnianych, krytych ogniotrwałe.

Jeżeli pożyczkę udziela się na dobudowę, przebudowę i nadbudowę, to zaawansowanie w robotach lub materjałach jest niekonieczne i, jako zabezpieczenie pożyczki, jest dostateczną gwarancja w postaci istniejących na posesji budowli.

na

Do otrzymania pożyczki w Warszawie, mogą pretendować tylko osiedla podmiejskie, znajdujące się w promieniu 15 kim. od centrum miasta (plac Napoleo-Poczta Główna). W wyjątkowych wypadkach udzielona może być pożyczka dla osiedli położonych

Hoppe. Domki jednorodzinne.    6 od Warszawy o 25 kim. lecz znajdujących się w odległości 1 kim. od osi toru kolei żelaznych.

Do Komitetu Rozbudowy należy składać następujące dokumenty:

1) dwie kopje, zatwierdzonego przez władze powołane, projektu, poświadczone o zgodności ich z oryginałem,

2)    dwa kosztorysy obejmujące wszystkie roboty i całkowity koszt budowy,

3)    wyciąg hipoteczny ze wszystkich 4-ch działów,

4)    podanie, w którem należy wskazać wysokość koniecznej do budowy lub wykończenia sumy.

Podanie to, jak również i załączniki należy opłacić znaczkami miejskimi.

Przeprowadźmy kalkulację możliwej do otrzymania pożyczki oraz jej amortyzację. Przypuśćmy, że wysokość kosztorysu dla omawianego poprzednio objektu, określa się 29.000 złotych. Wykonane już roboty stanowią 50% całości, czyli:

29.000 X 50% = 14.500 złotych.

Jeżeli całkowity koszt budowy będzie zaakceptowany przez Komitet Rozbudowy w 29.000 zł., to zainteresowany mógłby uzyskać 75% tego kosztu

29.000 X 75% = 21.750 zł.

Ponieważ jednak zaawansowanie robót wynosi 50% całości, przeto przysługuje prawo otrzymania:

14.500 zł.

Pożyczka ta, w myśl Ustawy o rozbudowie miast może być długoterminowa, t. j. na 25 lat.

Oprocentowanie w stosunku rocznym wyniesie:

14.500 X 7% = 1,015 zł. co stanowi w stosunku miesięcznym

1.015 : 12 = + ~ 85 zł.

Zastosujmy teraz dla tego samego objektu inne zaawansowanie np. 8% całości. Koszt wykonanych już robót względnie zwiezionych materjałów wynosi:

29.000 X 8% - 2.320 zł.

Maksymalna wysokość pożyczki nie może przekraczać 75% sumy kosztorysu, czyli 21.750 zł., na otrzymanie której to sumy może liczyć zainteresowany, o ile dopełni brakujące do 10% zaawansowanie—2% całości.

Wtedy to koszt wykonanych robót, względnie zwiezionych materjałów stanowić będzie:

2.320 + 580 = 2-900 zł. co stanowi 10% sumy kosztorysu.

Różnicę powstałą pomiędzy rzeczywistym kosztem budowy a maksymalną pożyczką

29.000 - 21.750 - 7,250 zł. winien pokryć sam właściciel.

Nadmienić jeszcze należy, że pożyczki są załatwiane przez Komitet Rozbudowy w miarę posiadanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego — funduszów.

MATERJAŁY BUDOWLANE.

Przed przystąpieniem do zakupu materjałów należy nieco zaznajomić się z nimi, co do ich jakości, potrzebnej ilości, oraz ich wagi.

I. Niektóre materjały i ich jakość.

a) Cegła:

Cegła znajdująca się na naszym rynku posiada wymiar trojaki:

1)    w b. Królestwie Kongresowem 27 X 13,5 X 7 cm.

2)    w b. zaborze niemieckim . . 25 X 12 X 6,5 cm.

austryjackim . . 29 X 14 X 6,5 cm.

3)    w b.

Waga dobrze wypalonej cegły winnna być nie większa ponad 4.25 kg.

Gatunki cegieł są następujące:

1)    Surówka — jest bezdźwięczna i mało odporna na mróz i inne wpływy atmosferyczne. Używana jest do budowy ścian wiążących (wewnętrznych).

2)    Kopciałka — jak surówka lecz używa się jeszcze i do budowy pieców.

3)    Wiśniówka — dobrze wypalana, posiada dźwięk metaliczny, jest trwała na mróz i używać ją można śmiało do budowy ścian zewnętrznych.

4)    Zendrówka, przepalona — posiada miejscami powierzchnię szklistą, odporna na mróz i pochłania niewiele wody. Używana do fundamentów, posadzek i t. p.

5)    Licówka — używana jest do oblicowywania ścian zewnętrznych nie mających być tynkowanemi.

Nadzwyczaj odporna na wszelkie wpływy atmosferyczne.

6)    Dziurawka — posiada 25% próżni, jest złym przewodnikiem ciepła.

7)    Ogniotrwała—z glinki porcelanowej. Używa się do palenisk piecowych.

Zdatność cegły można zbadać w sposób następujący: Umieszczamy cegłę w wodzie chociażby na przeciąg 1 doby uprzednio sprawdziwszy jej wagę. Po wyjęciu z wody, waga jej nie powinna się zwiększyć więcej aniżeli 5%. Taką cegłę zaliczyć można do gatunku pierwszego. W innym wypadku, gdy waga zwiększy się o 10% cegłę tę zaliczyć należy do gatunku drugiego. Jeżeli zaś pochłoni 15% wody jest już najgorszego, trzeciego gatunku. Ponad 15% jest nietrwała na wszelkie wpływy atmosferyczne, pęka i kruszy się do tego stopnia, że nawet tynk nie może ją ochronić od zagłady.

Należy również zwracać baczną uwagę na to, by cegła nie posiadała w sobie marglu (składnik wapienny), który pod działaniem wilgoci, rozsadza cegłę i powoduje szkody w murach.

Rozchód cegły przedstawia się w stosunku do 1 m2 ściany następująco:

Tablica V.

Grubość ściany

cegły lU ! Vg . | ¹

IV.

2Va -I 3

Cegły bez strat

sztuk

24

45 ! 90

135

180 i 225

270

Cegły z 5% stratą

sztuk

25 j 48 | 95

142

189 ! 236

284

Na jeden mtr.s muru pełnego przypada od 300—340 cegieł. („Kongresówki” — 300 szt.. „Austryjackiej” — 320 szt., „Niemieckiej” — 340 śzt.).

Na 1 mtr. wysokości ściany mieści się przeciętnie 12 warstw cegieł.

Po zwiezieniu cegły na plac budowy należy ją ustawiać w t. zw. kozły po 200 szt. każdy i przy przyjmowaniu jej uważać, by łamanej cegły było najwyżej 5%, przyczem za łamaną przyjąć należy tę tylko, która składa się z dwóch części.

b) Wapno:

Wapno, palone znajduje się w sprzedaży w niewielkich bryłach (kawałkach). Należy starać się by wapno nie było zleźałe, gdyż posiada ono własność wietrzenia.

Wietrzenie to polega na łączeniu się jego z wpływami atmosferycznemi, pod działaniem których bryłki rozsypują się i zamieniają się na proszek posiadający małą wartość jako materjał wiążący.

Jeżeli niema możności zbadania jak długo wapno było magazynowane w składzie materjałów lub wogóle jak dawno było palone, należy przynajmniej przy kupnie i zwiezieniu na plac budowy niezwłocznie przystąpić do zlasowania, t. j. zgaszenia i zamianie jego na ciasto wapienne. Wapno palone nie może posiadać barwy brunatno - szarej lecz winno być białawo - szare.

Lasowanie wapna odbywać się winno w sposób następujący:

Należy przedewszystkiem wykopać dół, którego pojemność powinna odpowiadać ilość potrzebnego do budowy wapna nie licząc w tern pokładu ziemi roślinnej.

Następnie ustawiamy skrzynię o wymiarze dajmy na to: 2,5 X 1,5 X 0,4 m., w ten sposób, by jeden z boków węższych znajdował się na krawędzi dołu. Dno skrzyni winno być nieco pochyłe by ułatwić odpływ zgęszczonej cieczy. W boku znajdującym się na krawędzi dołu pozostawiamy otwór zaopatrzony w siatkę i zasuwę. Zapełniamy w ³/₄ skrzynię wapnem, zaś Yi dopełniamy wodą mieszając przytem starannie. Należy zwracać szczególną uwagę na proporcjonalne używanie wody, by t. zw. mleko wapienne nie było zbyt rzadkie, lub też, by przez małą ilość wody nie spalić wapna które zamienia się w bezwartościowe grudki.

Znalezione po rozpuszczeniu wapna w skrzyni kamienie należy odkładać na stronę i wagę ich wytrącić z ogólnej wagi zakupionego wapna palonego. Gdy wapno jest już zupełnie rozpuszczone otwieramy zasuwę i poprzez otwór uzbrojony w siatkę spływa do dołu mleko wapienne, z którego nadmiar wody wsiąka w grunt, wapno zaś osiada na dnie w postaci elastycznego ciasta.

Objętość wapna przy gaszeniu zwiększa się od 2 do 2V₂ raza a czasem 3 do 4 razy, w zależności od gatunku wypalonego wapna. Im dłużej wapno to znajduje się w dole, tym więcej posiada wartości jako ma-terjał o gatunku najwyższym.

Konieczna ilość wapna niegaszonego lub ciasta wapiennego dla różnego rodzaju zapraw wapiennych, celem otrzymania jednego metra sześciennego zaprawy jest następująca:

a) dla robót murowych:

Tablica VI.

Wzajemny stos. wapna do piasku

Gatunek

wapna

Wapna

palonego

kg.

m³

Piasku

rzecznego

Ciasta

wapiennego

m₃

kg-

m³

Piasku

rzecznego

1:1

chude

615¹)

1:1,5

405

1:2

średnie

1:2,5

© 00

1:3

tłuste

1:3,5

1:4

^ 00 00 OJ

CO ©    © UD 05

M N © W rt N M CO CM CM. rH T-<

cT © ©~ © o~ © ©

CM 00

co oo co t>

© o o co co Ot CT Ol co o © co

810 ²)

675

579

506

449

386

337

co. »

o cT o cT o o cT

co

cm co oo ira •<¹ CO CO CM CM

CC OT cc

■T ^ Ï¹ P P O O

O O O CO CD -O 05

ot ot oi oo o <1 co CO 00 to

b) dla robót tynkarskich:

Tablica VII.

Wzajemny stos. wapua do piasku

Gatunek

wapna

Wapna

palonego

kg.

m³

Piasku

rzecznego

Ciasta

wapiennego

m³

kg. i m³

Piasku

rzecznego

sui

1:1

chude

615

1:1,5

19

405

1:2

średnie

306

1:2,5

218

1:3

tłuste

183

1:3,5

Y)

144

1:4

19

118

OD    CD    CD    iO    Cb

CM    t>-    CD    LO    t-h    P»    CO

^    CO    CM    CM    H    H

0,662

0,825

0,946

1,036

1,1

1,1

1,1

ZJl o

0,6

0,5

579

506

449

0,429

0,375

0,333

0,286

0,25

O Ö' Ö'

CD CM CD OD

1,036

^ I-*. H-t-

Posiadając już proporcjonalny wzajemny stosunek wapna do piasku można przystąpić do sporządzenia zaprawy.

Z całego szeregu gatunków zapraw są używane przeważnie o stosunku 1:3, do robót murowych i 1:2, rzadziej 1:1, do robót tynkarskich na murach.

Posiadając skrzynię o pewnej określonej pojemności napełniamy ją proporcjonalnie wapnem wydobytem z dołu, nalewamy Vs do ¹fi wodą i nanowo go rozczy-niamy, zasypując następnie odpowiednią ilością piasku, poczem mięszamy (gracujemy). Od sumienności rozczy-nienia zależy by zaprawa była jednostajna, t. j. by nio znajdowały się w niej kawałki ciasta wapiennego (kluski).

Praktyczny sposób zbadania wytrzymałości zaprawy jest następujący: ¹

Bierzemy kilka cegieł i łączymy je ze sobą zaprawą kładąc jedną cegłę na drugą. Można użyć do (ego 6,8 a nawet 10 cegieł. Po 3 dniach jeżeli złączony blok da się w całości unieść w górę, znaczy, że zaprawa jest wysokiego gatunku, jeżeli zaś blok ulegnie roz-

89 —

łączeniu należy zmienić stosunek wapna do piasku i powtórzyć próbę.

Tężenie zaprawy na ścianach trwa normalnie przy przewiewie 5 dni, w spoinach zaś około roku w zależności od grubości ścian.

Rozchód zaprawy dla robót murowych przedstawia się w stosunku do 1 mtr.² ściany następująco:

Tablica VIII.

I Grubość ścian I Zaprawy

cegły

V*

i i i¹/*

27*

m³ || 0,022| 0,0431 0,085| 0,128 0,17 0,213] 0,255

Na 1 m.³ muru potrzeba 0.26 — 0.29 m.³ zaprawy.

Na 1000 cegieł potrzeba 0.85 — 0.90 m.³ zaprawy.

Dla robót tynkarskich w zależności od charakteru robót (ściany, sufity, filary, kolumny i t. p.) potrzeba 0.02 — 0.04 mtr.³ zaprawy na 1 m.² wyprawy.

Wapno lasowane znajduje się w sprzedaży na rynku i o ile potrzebną jest niewielka ilość dla wykonania np. robót zewnętrznych, czy też drobnych przeróbek, lepiej jest nabyć je w gotowym stanie, zwracając jednak uwagę na gatunek jego, co daje się lekko zauważyć. Wapno złe posiada kolor brunatno - szary i nie jest elastyczną jednolitą masą, lecz miejscami podobne jest do kaszy (przepalone).

Oprócz zapraw wapiennych zwykłych używana jest jeszcze zaprawa z wapna hydraulicznego. Stosowaną bywa w miejscowościach lub miejscach zawilgoconych lub bagnistych, gdyż odporna jest nadzwyczaj na wszelkie wpływy atmosferyczne.

Ani jedna z powyżej podanych zapraw nie jest jednak odporna na gorąco i w ogniu niszczy się, gdyż wapno w wysokiej temperaturze kruszeje i zamienia się na proszek.

c) Cement:

Ogólnie używanym jest cement portlandzki jako stopniowo tężejący w przeciwieństwie do romańskiego, który tężeje niemal natychmiast.

Różnica ta jest nader widoczna. Moment tężenia cementu portlandzkiego zaczyna się po upływie 20 minut z chwilą połączenia jego z wodą i trwa powoli od 1 do 12 godzin. Tężenie cementu romańskiego zaczyna się po upływie 15 minut i szybko postępuje do tego stopnia, że należy go rozczyniać w niewielkiej, koniecznej ilości.

Cement portlandzki znajduje się w sprzedaży w beczkach wagi (netto) 165 kg. Winien być w stanie sproszkowanym i dlatego przy kupnie należy badać czy nie posiada grudek. Cement nie może długo być magazynowany ponieważ pod wpływem najmniejszego zawilgocenia kawali się i wtedy staje się niezdatny do użycia, lecz winien być nanowo przepalony.

Cement używa się w zaprawach o różnych wzajemnych stosunkach: przy połączeniu z piaskiem daje zaprawę cementową, zaś połączony z piaskiem i ciastem lub wodą wapienną — zaprawę cementowo — wapienną, na przygotowanie których w ilości 1 m³ konieczne są następujące składniki:

a) Zaprawy cementowe:

Tablica IX.

Wzajemny stosunek cementu do piasku

Cementu

kg.

Piasku

SUI

Do jakich robót mogą być zastosowane zaprawy

jó CO tó —

Ol

io o o co oo o

00 co CO

CO 00 r-- cn cT cT

KO CO

co co Cn Ol

do zbiorników, dołów kloacznych i t. p. do cokołów, gzymsów, posadzek i t. p. do fundamentów, filarów, obciążonych sklepień, posadzek kamiennych, tynków do murów mniej obciążonych do wzmocnienia ścian

Rozchód cementu i piasku na 1000 cegieł w zależności od gatunku zaprawy jest następujący:

Tablica X.

Stosunek cementu do piasku

Cementu kg. Piasku m³ .

O 00 lO co

' " cT

470 350 280 0,68 0,78 0,87

235

0,87

b) Zaprawy cementowo- wapienne:

Tablica XI.

Wzajemny stosunek cementu, wapna i piasku

Cementu

kg-

Ciasta wapiennego m³

Piasku m³

Do jakich robót mogą być zastosowane zaprawy

1:0,5:5

1:1:6

1:1,5:8

1:2:9

00

o o o o

do tynków i murów wymagających wzmocnienia.

Do wykonania elastycznej zaprawy cementowej lub cementowo - wapiennej dostateczną będzie ilość wody 45% — 50% całości.

Sporządzenie zapraw cementowych jest następujące:

Na wykonanej z desek prowizorycznej podłodze zsypuje się potrzebną do mieszaniny ilość piasku w ten sposób, by pokrywał niewielką warstwą deski, a następnie tworzymy pierścień wałowy i w utworzoną lukę wsypujemy cement; następnie przy pomocy łopat mięszamy. Mieszaninę tę składamy w ilościach potrzebnych do naczyń (szafli, kastr), zalewamy wodą i wyrabiamy ciasto. Zarówno piasek jak i cement winny być przesiane, by oddzielić mogące się okazać śmiecie, odpadki i t. p.

— 92 —

Sporządzenie zaprawy cementowo - wapiennej odbywać się może w sposób dwojaki:

1)    W podobny do pierwszego sposobu sporządzamy suchą mieszaninę piasku, cementu i wapna gaszonego w proszku, branych w ilościach przewidzianych proporcją, a następnie dodajemy potrzebną ilość wody.

2)    Przewidzianą ilość ciasta wapiennego zalewamy wodą i tworzymy w ten sposób mleko wapienne dodając do niego uprzednio sporządzoną mieszaninę z suchego cementu i piasku.

d)    Gips.

Spreparowana odmiana gipsu, alabaster, używa się w budowie do tynków ścian wewnętrznych zarówno murowanych jak i drewnianych jako domieszka do zaprawy wapiennej oraz do robót zdobniczo-ornamentacyjnych.

Alabaster dodany do zaprawy wapiennej przyśpiesza wysychanie szybko tężejąc.

Do wyprawy ścian murowych może być używany w ilości 2 kg. na 1 m.² wyprawy (80 kg. na 1 m.⁵ zaprawy wapiennej).

Do tynkowania ścian drewnianych obitych trzciną używa się w ilości 9,7 kg. na lm.² wyprawy, czyli 388 kg. na 1 m.³ zaprawy wapiennej.

Do tynkowania sufitów — 12 kg. na 1 m²., co stanowi 375 kg. na 1 m.³ zaprawy wapiennej.

Należy używać go oględnie, gdyż po stężeniu jest już niezdatny do użytku.

W sprzedaży znajduje się w workach wagi 50 i 100 kg.

e)    Piasek;

W budownictwie ogólnie używany jest piasek rzeczny, jako grubo- ziarnisty i wskutek przebywania w wodzie pozbawiony niekorzystnych składników, jak: glina, mułek i t. p.

Piasek drobnoziarnisty używa się do zapraw, gruboziarnisty—do robót murowych. Grubsze jeszcze odmiany piasku, składającego się z drobnych kamyczków,

93 —

posiadają w budownictwie nazwę żwirku i podżwirku. Używają się one do robót betonowych i żelbetowych.

Jeżeli piasek przeznaczony do robót tynkarskich posiada w sobie i grubsze składniki, należy go bezwzględnie przesiać, gdyż przy zacieraniu ścian tworzą się brózdy, przez co ściany nie posiadają wygładzonej powierzchni. Braki w zatarciu uwidaczniają się po pokryciu ścian kolorami.

Niektóre miejscowości posiadają guntowy piasek gruboziarnisty koloru żółtawego. Może on być użyty do robót lecz po uprzednim przepłukaniu. Płukanie to odbywa się w następujący sposób:

Sporządzamy skrzynię o przekroju poziomym chociażby 60 X 60 cm. wys. 1 mtr. i w dnie umieszczamy oprawną w ramkę siatkę możliwie najgęstszą (225 otwro-rów na 1 cm.²) i napełniamy skrzynię piaskiem, poczem puszczamy poprzez niego strumień wody, która usunie wszelkie niepotrzebne składniki, gliniaste, mułkowe i roślinne.

f) Glina.

Naturalna glina posiada barwę białą. Świadczy to, że jest pozbawiona innych składników, lecz taką glinę używa się do wyrobów artystycznych.

Jeżeli glina posiada w sobie składniki mułkowe używaną jest do wyrobów garncarskich i t. p.

Glina posiadająca w swym składzie niewiele piasku jest tłusta. Wody nie pochłania, lecz za to w ogniu szybko kurczy się, pęka.

Dla celów budowlanych najlepszą jest 50% glina piaszczysta, która pod wpływem ognia ulega nieznacznemu kurczeniu się i nie pęka. Jest to t. zw. glina chuda używana do budowy pieców, oraz na pokrycie (izolacja) górnej powierzchni stropu, szczególniej na poddaszu.

¹

Wagę 1 m³ wapna palonego przyjmuje się w 850 kg.

²

Wagę 1 m³ ciasta wapiennego przyjmuje się w 1350 kg.

g) Drzewo.

Drzewo używane do budowy dzieli się na trzy rodzaje twardości:

1) drzewo twarde,

2)

3)

półtwarde, miękkie.

Do drzewa twardego zalicza się: dąb, jesion, buk, grab i wiąz.

Do drzewa półtwardego — klon, olcha, modrzew,

sosna.

Do drzewa miękiego — brzoza, świerk, jodła, lipa

i topola.

W budownictwie ogólnie używane są: dąb, sosna, świerk i jodła.

Zrąbane drzewo winno posiadać smukły i równy pień nie posiadający w górnej części konarów suchych; barwa liści lub igieł winna być zupełnie świeża. Kora powinna być czysta bez plam i pęknięć. Barwa świeża, jasna, zapach świeżości, brak pęknięć, siności łub żyłek próchnicy, oraz czysty dźwięk, ostatecznie kwalifikują zdatność drzewa, jako materjału budowlanego.

W czasach dzisiejszych są mniej używane budowle drewniane, jako uznane za niepraktyczne z uwagi na łatwopalność. Są coprawda środki zabezpieczające drzewo od pożaru, a więc: farba azbestowa, gipsowa, szkło wodne z kredą i t. p., lecz te utrzymują drzewo w bezpieczeństwie zaledwie od 20 do 30 minut, a w silnym, gorącym płomieniu nie stawiają żadnego oporu.

Drugim ważnym powodem unikania budowy takich domów jest ryzyko samej budowy.

Drzewo chociażby jaknajdokładniej było pozbawione soków i impregnowane, a więc zdawałoby się uodpornione na wszelkiego rodzaju wpływy chorobliwe, nie może być zbadane chociażby do 60 — 80% zdatności.

Zbadać jego wnętrze jest niepodobieństwem, podob-nem do trudnego zbadania schorowanego organizmu

ludzkiego, postawienia odpowiedniej djagnozy i zlokalizowania toczącej jego siły choroby.

Najzdradliwszą chorobą drzewa jest t. zw. grzyb drzewny. Walka z nim jest bezskuteczna, gdyż wprowadzony do budynku niszczy stopniowo wszystkie części drzewne.

Przypuszczać należy, że zarówno jak rodzaj ludzki stopniowo słabnie tak i drzewa stają się skłonniejsze na wszelkie choroby. Rdzenność drzewa prawdopodobnie jest zależna od gleby i składników wody zaskórnej.

W każdym razie o ile ono posiada nieliczne zarazki, to przez wypłukanie soków, poddanie działaniu pary i impregnowanie—zabezpieczamy drzewo od wchłaniania szkodliwych gnilnych zarazków.

Jakiem jest drzewo zakupywane na rynku trudno określić. Należy w każdym razie zwracać uwagę na jego kolor i dźwięk, a następnie smarować ogólnie używanym środkiem — carbolineum.

Postacie drzewa w sprzedaży są różne:

krąglaki,

1)    bale

2)    kantówka toporowa,

3)    kantówka rżnięta,

4)    deski,

5)    szalówki,

6)    łaty.

Krąglaki używane są od 15 do 25 cm; średnicy i stosują się do budowy ścian.

Kantówka toporowa i rżnięta używana jest do wiązań dachowych, belek stropowych, ścian.

Normalne przekroje bierwion kantowych do wiązań dachowych oraz przekroje bierwion kantowych do belek stropowych, budowy szkieletów i ścian objęte są tablicami XII i XIII.

Przekroje beleczek (legarów) podłogowych 5 X 8, 8X8, 8 X 10, 8 X 12, 8 X 15, 10 X 10, 10 X 12 cm.

30 cm.

od 10

Deski bywają od 3 — 6 mtr długości i grubość ich 75 mm. szerokość od 10

Tablica XII ¹).

1. Bierwiona kleszczowe

2. Bierwiona krokwiowe

wymiary w centymetrach

wymiary w centymetrach

4 X 10 6 X 12 8 X 14 10 X 16 12 X 18

6 X 10 8 X 12 10 X 14 12 X 16 14 X 18

8 X 10 10 X 12 12 X 14 14 X 16 16 X 18

Łaty o przekroju 25X25 mm., 40X60 mm., 50X80 mm. O odpowiedniem zastosowaniu bierwion kantowych oraz desek i łat pomówimy w następnych rozdziałach przy zaznajamianiu się z poszczególnemi robotami.

h) Dachówka.

Dachówka jest jednym z najwięcej zalecanych pokryć dachowych, gdyż poza niepalnością posiada jeszcze zalety, jak przewiewność i ciepło, jest trwała, nie wymaga remontu ani też specjalnej konserwacji. Wyrabia się z gliny garncarskiej, a jeżeli posiada jakie wady, to jedynie nadmierny ciężar, przez co wiązanie dachowe wykonywać należy masywniejsze.

Tablica XIII ¹).

3. Bierwiona belkowe

4. Bierwiona słupowe

wymiary w centymetrach wymiary w centymetrach

14X20    16X20

16X22    18X22

18 X 24    20 X 24

20 X 26    22 X 26

22 X 28 ! 24X 28 24 X 30 I 26 X 30

18 X 20 20 X 22 22 X 24 24 X 26 26 X 28 28 X 30

8X8

10 X 10 12 X 12 14 X 14 16 X 16 18 X 18 20 X-20 22 X 22 24 X 24 26 X 26 28 X 28 30 X 30

Najwięcej spotyka się w sprzedaży trzy gatunki dachówek:

Tablica XIV.

Wymiar dachówki w m/m

Nazwa gatunku

Waga

długość szerokość

grubość

kg.

Gładka-karpiówka Żłobiona-szwajcarska Tłoczona-holenderka.

350—480

370—430

150-180

230—250

13—25

20—25

408

216

18

od 1,4 do 2,2

Pokrycie z karpiówki przeważnie bywa dubeltowe w t. zw. koronkę. Wykonywa się ono jedynie w celach dekoracyjnych i jest kosztowne, ponieważ wymaga nader mocnego wiązania dachowego, gęstszego ołacenia i podwójnej ilości dachówki.

Grzbiety dachów i kalenice pokrywa się gąsiorami, które zabezpieczają dach od zacieku.

Wymiar gąsiora jest następujący: dług. 350—400 mm; średnica 140 — 160 mm; grub. 20 mm.

i) Eternit.

Podobnym do pokrycia dachu materjałem jest eternit. Jest to połączenie azbestu z cementem. Nadzwyczajna ogniotrwałość, odporność na wszelkie wpływy atmosferyczne, oraz lekkość pokrycia — są to wybitne cechy tego materjału. Najwięcej spotykanemi w sprzedaży są następujące płytki:

Tablica XV.

Wymiar płytki w mm.

Grubość płytki w mm.

Waga

płytki

kg.

Ilość na 1 m² pokrycia przy zakładzie na:

7 cm.

8 cm.

9 cm. 10 cm.

300X300    4

400X400    4

~ O

CO

Cn Ol

<x>    5

to

o

>-* to to Ol

Ostatnio znajduje zastosowanie eternit falisty

barwny:

Tablica XVI.

Wymiary w milimetrach

Waga 1 sztuki kg.

długość

szerokość

grubość

1.200

1.400

600

520

600

325

CO 1-0 N-»—< CN^ i

co" cn'

k) Papa.

Papa, czyli w istocie tektura smołowcowa, znajduje się w sprzedaży w rolkach o różnych wymiarach.

Rolka szerok. 90 cm. zawiera 10.5 m., szerok. 1 m. — 13.5 m.

Papa służy do krycia dachów, izolacji fundamentów przez układanie na murach nad powierzchnią ziemi oraz dla izolowania części drzewnych, przytykających bezpośrednio do muru.

W zależności od gatunku spotyka się papę oznaczoną N.0, N.00, N.000, N.0000.

Papa w pokryciu dachowem wymaga konserwacji przez smarowanie ją smołą i przysypywanie piaskiem gruboziarnistym, by uniemożliwić ściekanie smoły.

Bez tej konserwacji papa pod wpływem gorąca w porze letniej szybko ulega zepsuciu, gdyż wydziela się z niej niezbędna ilość smoły, którą była przesycona, poczem pęka. Resztę zniszczenia dokonywa deszcz i wiatr.

1) Blacha.

Najtrwalszą jest blacha cynkowa. Wymaga niewiele konserwacji, gdyż sama siebie chroni od wpływów atmosferycznych, pokrywając się cieniutką powłoką — oksydem. Używa się do pokrycia dachu i gzymsów, do rynn i rur spustowych.

Inne gatunki blachy, jak: blacha czarna i ocynkowana są w znacznej mierze mniej praktyczne. Pierwsza wymaga ciągłej konserwacji przez malowanie, druga zaś posiadając cienką powłokę cynku po pewnym czasie ulega zniszczeniu.

Gatunek blachy ocynkowanej łatwo jest sprawdzić przez parokrotne zginanie, przyczem każdorazowo należy miejsce zagięte przybijać drewnianym młotkiem. Jeżeli cynk nie oddzieli się od żelaza blachę można uważać za dobrą.

ł) Szkło.

W budownictwie używane bywa t. zw. szkło lagrowe w taflach grb, 1,5, 2, 3 i 4 mm.

Grubość ta stosowana jest w zależności od wielkości szyb:

1)    szkło grb. 1,5 mm. używa się dla szyb 300 X 300 mm.

„ 400X700 „ „ 800 X 1000 „ „ większych

Najwięcej stosowanym jest wymiar szyb do 500 X 700

mm, a to z uwagi na zmniejszenie kosztu.

Do oszklenia wewnętrznych drzwi służy również szkło matowe i t. zw. „mrożone” o kilku różnych deseniach „zamrożenia“. Jest ono nadzwyczaj gustowne, lecz droższe od zwykłego przeciętnie 300%, matowe zaś—200%.²)

II. Waga niektórych materjałów.

Z uwagi na ogólną orjentację oraz na możliwość zajęcia się transportem materjałów konieczne jest zaznajomienie się z wagą niektórych konstrukcji i materjałów.

Tablica XVH.

WYSZCZEGÓLNIENIE MATERJAŁÓW

Waga w kg./m³

a) KAMIENIE.

Beton z tłucznia granitowego . .

Beton z tłucznia ceglanego

Cegła niedopałka .

„ surówka .    .

„ wiśniówka „ zendrówka „ dziurawka .    .

Cement portlandzki „ romański .

2400

1800

1050

1390

1620

1520—2000

1200

1445

1040

Dachówka.............

Gips wypalony, tłuczony.......

Kreda w kawałkach.........

Mur z cegły zwykłej na zaprawie wapien-

2 nej 1:2 —^1:3.......... .

Mur z cegły zwykłej na zaprawie cementowej 1:8.............

Mur z cegły zendrówki........

dziurawki........

1020—1150 1210 ■

1280

1600—1800

1800

1900

1300

Tłuczeń ceglany .... Wapno palone niegaszone

gaszone w proszku....

„ na ciasto .... i!

Zaprawa wapienna 1:2 — 1:3 „ cementowa .    .    .

1180—1600 800— 950 500— 800 1320—1420 1640—1940

2000

cementowo-wapien na

1900

» gipsowa Żwir rzeczny .    .

1100

1860

lik:.

b)^DRZEW0 (w stanie półsuchym).

Sosna . .

710

770

700— 860 500— 600

700

580

670

550— 650

WYSZCZEGÓLNIENIE MATERJAŁÓW

Waga w kg./m³

c) METALE.

Cyna walcowana Cynk walcowany Mosiądz .    .    .    .

Miedź.....

Ołów.....

Stal zlewna . . Żelazo lane .    .

„ zlewne

7400

7200

8550

8900

11370

7860

7200

7850

d) GRUNTA.

Glina w gruncie w stanie zwartym „ wykopana

luźnym .

Grunt piaszczysto - gliniasty zwarty

Piasek czysty suchy .....

„ wilgotny ......

„ rzeczny wilgotny .    .    .

„ mokry.......

„ gliniasty.......

Ziemia roślinna w stanie zwartym »    »    luźnym

gliniasta    „    zwartym

„    „    luźnym

piaszczysta „    zwartym

„    „    luźnym

ogrodowa wilgotna .    .

_ sucha .    .    .

1690—1900

1300—1500

2520—2700

1370—1620

1430—1940

1770—1860

1950—2050

1710—1790

1520

1140

1600

1375

1860

1540

2050

1620

e) PALiWO.

Drzewo brzozowe, olchowe roczne .    .    .

*    *    » wilgotne .    .

500

630

iglaste roczne . „ wilgotne

380

460

Koks.....

Węgiel kamienny

400—1000 740- 960

WYSZCZEGÓLNIENIE MATERJAŁÓW

Waga

kg./m³

f) RÓŻNE.

„ zleżałe . . . Smoła gęsta ....

„ gazowa płynna *    „ drzewna

Szkło taflowe (szybowe)

1200

2040

1400

920

900

600

1200

1160

900

800

2600

Waga 1 m. b. deski sosnowej półsuchej w kilogramach:

Tablica XVIÎI.

a) KANTOWANE: *

Grubość desek w m/m

15

25 ! -10    50

65 ! 75

4,87

6,04

7,15

8,52

9,70

10,91

12,15

13,35

14,55

b) PÓŁKANTOWANE:

Tablica XIX.

Grubość desek w m/m

15 !    25 | 40 ! 50

65 I 75

Waga przy szer. 100 m/m

0,62

4,01 i 4,63 4,94 i 5,74 5,99 1 6,77 7,00 I 8,10 7,991 9,22 8,98, 10,37 10,00    11,54

10,99 ; 12,78 11,98 13,73

c) NIEKANTOWANE:

Tablica XX.

Grubość desek w m/m

15 ! 25

40

50    65    75

Waga przy szer. 100 m/m 125 „ 150 „ 175 „ 200 „ 225 „ 250 „ 275 „ 300 „

yy

V)

DDNCOlOCOCM lO oc    ’—¹    iD    N    C    >—¹    ^ (D

o" o    —"    —7    —r    .-T    cn"    cn" cm"

p. p pO po JO JO JO I—■ J-*

“co “o “cd “to 4o “cn 4— “--} 4p> ^r-cnix^05050)0

^ CO CJ) CD Tf ■ CO 02 CO^ Cl to^    CO CS CC rt; Ol

Cn" Cn" CO -rf Tt' lo" i-O CD co"

po 00 O! O) pn Cn 4^ 00 tO ""■o ö to 'ón oo 4— “oo “en “co

CO^O^tOi—OOWW

CO^    CO^ 00 Ol

lO    ClT    oo'    cT    cT    oT    co'

o os    s co    r-    —-    oo    ’—¹    lo

oc^ CO^    CĄ    LO^    LO^    rf    co^

cd' Tt'    io' ccT    tC    ocT    oT    cT    t-T

Waga 1 m. b. bierwion sosnowych półsuchych w kilogramach:

Tablica XXL

Wymiary!!

bierwion; Waga

w cm I '

Wymiary

bierwion

wem

Waga

Wymiary!; bierwion ! Waga w cm !    ⁰

Wymiary bierwion w cm

Waga

stopa

wys.

kg/m

stopa

b.

wys.

h.

kg/m

stoaa

b.

wys.

h.

kg/m

stopa

b.

wys.

h.

kg/m

12

124

12

14

14

14

00 O)» Oi .to o o

CD 02

14

16 !

16

to

OO 05 O

oo cr> po cd f jo £ jo o p* co jo (O ^ O CC O    >00 GD oo

ccoococococooccooo

O O CS CS

4,16

10

12

20

22

18

20

22

24

20

22

5,20

6,24

20,80

22,88

21,06

23,40

25,74

28,08

26,0

28,60

KJlOtOtOtOM.tOtsJ-'»-4^ 4^ M M M    • '3 O O 00

tOtOlOfOIOtOtOtO —* i—¹ i—¹

7,28

6,50

7,80

31,20

33,80

31,46

34,32

37,48

40,04

37,44

40,56

Zamieszczone powyżej tablice obejmują wagę drzewa w stanie półsuchym. Dla orjentacji i porównania z drzewem znajdująeem się w innym stanie, mogą służyć nastę-

104 —

pujące dane, określające stosunek procentowy wilgoci do świeżo zdjętego z pnia drzewa oraz półsuchego do wagi ogólnej.

Tablica XXÏ1.

Stan drzewa

Gatunek drzewa

Stosunek procentowy do wagi ogólnej

Wilgotne

Liściaste — twarde „    — miękkie

Półsuche

Iglaste

Liściaste

Iglaste

35—40%

45-58%

58—60%

16—20%

15-18%

Waga 1000 m. b. drutu żelaznego w kilogramach:

Tablica XXIÏL

; Waga

Grub.

drutu

Waga

1000

m. b.

Grub.

drutu

Waga

1000

m. b.

Grub.

drutu

Waga

1000

m. b.

Grub.

drutu

Waga

1000

m. b.

Grub, drutu i

1000

m. b.

m/m kg. m/m

kg.

m/m

kg. m/m J kg.

m/m I kg.

^(DOOOIN^œûOw —^ "-p "-p Cp (N Op Cp <M CO

cT o o o" o o" o o" o"

-—¹ ’—¹ CN C-l CO ’T ^ lO

_^ _» _ •> _*> «- •" ^

ooooooooo

p o o p o o p o o oo S CL Cn Ol 4*. 'bo bo OOOCnOO"iO-N4^.

! 0,695 ! 0,823 I 0,961 1,217 1,502 1,817 2,163 2,944

0,90

1,00

1,10

1,20

1,30

1,40

1,60

1,80

tO i—¹ —¹    ‘

P° Pn r- j=> po -1 cn ^

O 4^ CO Dl >—* ffi tO O OO

uJSGoœüicnNoro _to

CO O

2,20

2,50

2,80

3,40

3,80

4,20

'4,60

5,00

§ S 2 £ ^ g 82^

CT) K S S oT Co co" ! O CNW^iO(ÛOOONlO

Id

5.50    ; 181,80 6,00 j 216,30

6.50    i 253,90 7,00 ! 294,40 7,60 347,00 8,20 404,00 8,80 465,30 9,40 i 530,90

10,00 i 600,80

Waga 1 m. b. prętów żelaznych kwadratowych w kilogr.

Tablica XXÎV.

Grub. Waga Grub, j Waga Grub. I Waga |j Grub, j Waga ' Grub, j Waga

W    W    W    W    W    I    W    I    W    |    W    ' W ! w

m/m J kg/m | m/m j kg/m m/m | kg/m | m/m [ kg/m m/m ! kg/m

lOCON

I !2g

o cT cT co' co"

CO CO lO O CN 05 CO 00 CO

CD GO

O CN co ’—¹ CM CM

jt-CJOpO

I 4— ~' ] Wcr.'cn

Cn CD 00 Co O CO CD Cn Cn to

’—¹ CN CO LO *—¹ »—¹ -—¹ CM CN

0,950 1,130 j

"SP lO CC

CO t>~ ! CN Ol I

CM lO lO

o co s

(jOCN

CO tO tO '—¹¹—¹ —¹

O O 00 to OO s

05 05 JO JO JO O 05 — oobnbo O) O Ol CO 4^ 05 Cn tO 4* 4^ CO CO

1.0

’AXX GDÏiqBl

Waga

kg/m

Wymiary w m/m

szer. j gr.

0C CN CO O ’—¹ —^ CN

^jqco^cxqcq cT o" cT —f

1,225

CN co to co I

co

CN

Waga 1 m. b. płaskowników żelaznych w kilogramach:

Tablica XXVI.

Waga

LO O LO OlO O cn—^cqoq crquq ccT ^ —r oT h-T io' 05 O — — CN co ’—¹ CN CN CN CN CN

Waga

kg/m

0,361

CN CN CO CO ^t- CN O GO

LO^ 05 o cT © cT —T

Wymiary w m/m i

ä tNCOTtiO.CO | I

szer.

23

Waga

w

kg/m

Waga jj Wymiary II w m/m jj kg/m jj szer. | gr. j|

Waga I Wymiary | w m/m

kg/m |j szer. | gr.

Wymiary w m/m

r-, oo io CN »-< N *M 00 CO’qCO^NG^

©~ o cT o" cT

I 20

-q —^ cqcqoq    co^

o ö' cT cf cT cf © cT

88888S

—~<N <N C9 co'^f lO

Waga 1 m.² żelaza zlenego w kilogramach:

Waga | Grub.

w

m/m

kg/m²

Grub. |    Waga    ¹    Grub.

W    I;    W

kg/m²    i;    m/m

Waga

m/m

kg/m²

LO CO N 00 O O CN CN CN CN CN C0

LO O LO O LO O —-^cqcqt^ Lcq^q oTtCrjî'cs cToo"

^fiOCONdOO)

os o ^ cni co -er

■—< CN CS CN CN CN

ąąąą^ą

CN 05 C^- iO cd" ■— O O — CN CO 'S*

13

14

15 '

16

17

18

lOOlOCWO C5_00 CO^LO C0 CN^

-er'' cn'cT od cd

LC CO l~- 0O 05

CO

i Grub.

m/m

t- 00 05

O ¹—¹ CN

(MCO'tiOCDCNCOO OLOOi-CO^tO^ —^ —^CN cq CO^cq r-q LO

cT cT o © cT cf cT o

•_• O 888 ON

s»o —'—‘'cToTmcocoia

Ł-*

SJ

CO

Waga

Grub.

kg/m²

m/m

1-OOiOOiCC , fd lo' co"' — cd' t-4

- CN CO CO rf

CN CO ^ cO CO

co

Waga 1 m. b. belek żelaznych (dwuteówek) w kilogramach:

Tablica XXVII.

Waga

A°

Waga

A°

AY

pro

filu

kg/m

pro

filu

Waga

kg/m

JVs

pro

filu

Waga

A¹»

TT

kg/m

pro

filu

Waga

kg/m

Cl 10 t' O 115

Tf    Tf LO lO

N ^ CN O CO 0_ —^ CN^ O CO^

—*" cc ' od" cn"

D D N CO O

CN D CO O CO CO '00 co ^

CN    O    CN    CD    rf

CO ^ D X O CN CN CN Ol co

^ § 8 8 o ccT t^r ~" co —*

— —• CN CN CO

LO oc 00

O Ol CN CN

LO CN lO ’t N CO —^ C£^ CO^ lo' CC —r oT rt'

Tablica XXVIII.

Grub. Waga w w i 111/m kg/m²

o o o o o

°C ^ ^ ^ <0

of lo' co 00

00 CO ^ CN O

co^ ^

^-T r-T CvT Of of

Waga 1 m.² blachy cynkowej w kilogramach:

NN.

Grub, j Waga

₃ui/S^ I ra/iu

NN.

Grub. Waga w w m/m kg/m²

NN.

Grub. Waga w ; w m/m i kg/m² |j

NN.

Grub. I Waga w I w m/m i kg/m²

— CN 00 Tf iO (N CN CN CN (N

CO —■ iO o o co^ co lo^ toT 00" of o" —f

O N 00 O O — — Ol

00 LO CO O rt*

—^ co^ 00^

rt¹*' rj*' lc' lo' CD

00 CO Tf cn 10 10 co^ 00^ Ol cT cT cf cT cT

— CN CO ^-K LO

CD CN co CD —^ LO^ 00^ CN co cn' cn" cn' CO co

g £ ? 3 ą

0 cT cT ćf cf

O N CO O O

ą 2 2 gfą

cT o" cT o’ ■o'

A¹»

pro

filu

CO O CN CO

NN.

—< CM CO Tt* lO

Tablica XXIX.

Ilość sztuk w l kg.

Okrąg}. Kwadr.

OCOOOlOOOOOOOOOOO COiOn-LCMMOiffiOlMOtNiaCO iONO(CODC

— CN

OO CO

cn

lO nt CN CN CO

OCO <0 000000 CO Nf- CN -—¹ CC CD Nf CD cc

00

rt-cooc

co ° 8 8 8 - S

CN CO CM CN CC 8

•Sue qeo

AV

•Sa{Q

CN —

CN —

cn--⁵⁵“:

•N

CTS

ui/iu

AV

•qnax)

CN CN CN

CN C^T CN CN CN CN CN

CO CD CO 'OnP^ nP^nP^

Wymiary arkuszy są następujące:

1)    —    0,65    X    2,0    m.    =    1,30    mtr².

2)    —    0,80    X    2,0    m.    -    1,60    mtr².

1,00    X    2,0    m.    =    2,00    mtr².

Waga gwoździ drucianych:

(8

Ilość sztuk w 1 kg.

Okrąg}. | Kwadr.

•Sue qeo

AV

•Snm

UI/UI

AV

•qnjx)

Ilość sztuk w l kg.

Okrąg}, j Kwadr.

‘SuB ‘{BO

AV

•Sam

UI/UI

A\

LOOUONNODCODCDODCC

NCOCI'tDDO’TOCOLOCCiOCO

cm CN. ^ co io rr

D^NOC^rOCCCNDDOOC^ xacocDo^^rocD—-ONNO CNCNCNCNCOnPOCOlOlO

nPnPnPCOcOCNcOCN CN CN CN r-< CN CN

lO lO^lO^lO    iO liO^ lO^ CN^ CN^

Np Np CO CO CO CO co CO CO CN~ C^oTCN~ Cn"

CD

cncooocdo'ce>cn^.npc;npnPnp

CNCNCNCNCOCO^rCONpNfLOLQCD

CO CN Np Np Gi CD C CD Np C NT CN CO CNCNCOCOCOCO^iOrfLOOCDNN

OC CD LO t^ CD LO Np cd lO Np Nf LO LO

IO lO lC^lO^

CD CD CD CD lQ* lq' lgT icf lO lO lO iD Np nP

Tablica V — XVI obejmują wagę najważniejszych w budowie materjałów. Zamieszczenie ich ma na celu łatwiejszą orjentację konieczną przy zakupie materjałów, aby zabezpieczyć zainteresowanego przed, mogącą mieć miejsce, nieuczciwością sprzedawcy. Sumienne załatwienie klijenta jest więc zależne od wykazanej przy kupnie znajomości wymiaru i wagi materjałów. Znajomość ta jeśli nie zupełnie, to w dosyć dużem przybliżeniu może dać bardzo dodatnie rezultaty.

III. Ilość materjałów.

Dla łatwiejszego zorjentowania się o koniecznej ilości materjałów należałoby zastosować jednostkę wymiarową, według której można określić ilość. Jedno-

Tablica XXX.

Ilość

| składników

WYSZCZEGÓLNIENIE MATERJAŁÓW Jednostka

DO ROBÓT MURARSKICH I TYNKARSKICH:

Cegły............

W apna palonego (suchego) .    .    . .

Cementu...........

Piasku............

Gipsu ............

Tłucznia ceglanego (podłoże) .    .    .

Terrakoty ...........

Trzciny............

Bel ek żelaznych........

DO ROBÓT CIESIELSKICH:

Drzewa kantowanego toporowego lub rżniętego (wiązanie dachowe). .    .

Drzewa j. w. (belkowanie) .    .    . .

Drzewa j. w. (legary)......

Desek surowych s|₄¹¹ = 20 m|m.

(szalowanie dachu) lub.....

Łat rzniętych 4|6 cna.......

Desek surowych = 36 mjm.

(ślepe podłogi)........

szt.

kg-

m.³

kg.

m.³

ni.²

m.²

kg.

« N O of cT cT ©' TH

00 £

IO (M N O CO O

iO t> O lo

m.³

© o cT

o o o

O

co

0,009

0,004

0,007

WYSZCZEGÓLNIENIE MATERJAŁÓW ¹ Jednostka

Ilość

i składników

Desek czystych szpuntowanych l¹^"—

= 36 m m. (podłogi)......

Carbolineum..........

* CC

0,0015

cp

0,15

DO ROBÓT STOLARSKICH:

o o to 'Li

03 Ot

m.²

m.b.

Posadzki dębowej .    .    .

Listew przyściennych .

DO ROBÓT DEKARSKICH:

Dachówki karpiówki lub . . „ hołenderki lub .    .

„ żłobionej lub .    .

szt.

16,5 —

'os

6,5

Eternitu

6,1 -

3,6 —

os

co

DO ROBÓT BLACHARSKICH:

Blachy cynkowej J\° 11......

DO ROBÓT RÓŻNYCH:

kg.

m.³

kg.

m.²

0,57

stką tą będzie 1 mtr.³ kubatury budynku, liczonej przy wysokości od terenu do gzymsu³).

Co się tyczy robót stolarskich, ślusarskich (okucie) szklarskich, malarskich, oraz zduńskich to najwygodniej powierzać do wykonania z materjałem, z uwagi na charakter robót wymagających oszczędnego, a zarazem trudnego użycia materjałów, racjonalne użycie których zależy już od rzemieślnika. Należy jedynie zastrzec się co do jakości użytych materjałów i wykonania robocizny.

BUDOWA.

1. Roboty ziemne.

Przy kopaniu dołów dla ścian fundamentowych należy kierować się zasadą, aby stopa fundamentu spoczywała na gruncie stałym i to poza strefą zamarzania, t. j. przynajmiej na głębokości 1,2 mtr. Za stały i najkorzystniejszy grunt uważany jest piasek, gdyż posiada najważniejszą z zalet — przepuszczalność wody zaskórnej, co chroni mury od zawilgocenia. Może się zdarzyć pod-

<x.

-a

-<x.

&S2L/ę.    .

kład gliniasty, więc o ile możności należałoby go unikać, innemi słowy pogłębiać się przynajmniej do warst-wicy piaszczysto - gliniastej, by uniknąć przykrych następstw zawilgocenia budynku.

Mogą się zdarzyć miejsca o różnych warstwicach i w tym wypadku należy stosować uskoki (rys. 51).

Uskoki stosowane są również przy kopaniu na terenie pochyłym o znacznej różnicy poziomu (rys. 52).

Przy kopaniu dołów w gruntach zwartych (ziemia roślinna lub gliniasta), należy stopę wykopu wybrać

o szerokości odpowiadającej szerokości bankietu, krawędź zaś dołu winna być szersza (rys. 58), a to w celu łatwiejszego obsypania muru i dokładnego ubicia ziemi. Jeżeli zaś grunt okaże się luźnym, sypkim, należy zabezpieczyć wykop od osuwania się ziemi za pomocą rozszalowania zboczy dołu (rys. 54), usuwanego w miarę

o2.iom-

rejent.

a A yZLf

-Æ

Z*

Z£jÂoÆé f d^i<^a./«.iVîï<,’ «-> _Ol, — -^foy»o. -CtJyÆo/xj.

fi

postępu robót murowych. Przy zasypywaniu ziemi dookoła ścian wzniesionych w gruncie luźnym, wskazanem jest zwilżanie jej w trakcie ubijania.

Pozostałą po wykopie ziemię należy odwieźć na miejsce wymagające wyrównania terenu, rozplantować

CC- £

OL.

. o.Su

O So

-7

~Zj

CĆ

-f?

\<Ę

?/

^£?y<s- -33.

?^oy To^jUr.

Æy<s i>4

'^SzCxCotJCLsiie. Cùy&o/iu. -ac. - cJesÂu..

& - -^jf-oj-cutee,. d - toi’Z³⁰'²^/

■O'' -

i ubić, posługując się przytem odpowiedniem zwilżaniem rozplantowywanej ziemi.

Jeżeli grunt posiada piasek zdatny przynajmniej do części budowy, wygodniej jest poszukiwać go na działce, zapełniając wykopany dół, pozostałą po robotach ziemią.

2. Roboty murarskie.

Zakładanie stopy fundamentów, jak to już się rzekło w ustępie poprzednim, winno mieć miejsce poza strefą zamarzania, t. j, na głębokość 1,2 mtr. Od prawidłowego wykonania fundamentów zależy trwałość budynku.

Stopa fundamentu winna być szersza od ściany przynajmniej o 1 cegłę (27 cm.), licząc po % cegły na każdą stronę ściany, Wysokość bankietu należy stosować z 3—4 warstw (Rys. 55).

Mowa tu tylko o ścianach zewnętrznych i kapitalnych, stykających się bezpośrednio z dopływem zimnego powietrza oraz o ścianach dźwigających na sobie ciężary stropu, wiązania dachowego i innych sił działających na te ściany.

Mury fundamentowe dla ścian niekonstrukcyjnych (% i 1 cegła), w zależności od gruntu mogą mieć głębokość fundamentu od 50 cm. do 1 m.

Ściana fundamentowa liczy się od bankietu do cokołu, t. j. do poziomu podłogi Dalsza wysokość zalicza się już do nadziemnych kondygnacji.

zwane grubością ścian:

Dla ujednostajnienia wymiaru ścian są ustalone jednostki ogólnie używane

Tablica XXXI.

Mur

cegł.

| Grubość | ścian bez tynku przy I spoinach 1 cm. w cm.

Mur

cegł.

Grubość ścian bez tynku przy spoinach 1 cm. w cm.

Mur

cegł.

Grubość ścian bez tynku przy spoinach 1 cm. w cm

CO D-

r-< <N

to to

TT"

lO 05 LO CD

co ób

CO N O 00 GD

Celem uniknięcia przemarzania ścian, nadziemne kondygnacje winny posiadać mury zewnętrzne o grubości minimum 2 cegieł.

Z chwilą, gdy, po zbadaniu zdatności cegła została zakupiona, oraz zaprawa wytrzymuje swoje przeznaczenie, można z całą pewnością przystąpić do robót murowych.

Cegły winny być układane w murze w ten sposób, by zachowane było wiązanie, t. j., by spoina pionowa nie przypadała jedna nad drugą, gdyż najgłówniejszym z warunków dla robót murowych jest właśnie zachowanie dokładności w wiązaniu cegieł ze sobą (rys. 56).

Drugim z warunków jest przypilnowanie, aby spoiny zarówno pionowe jak i poziome były możliwie

t=i

1=3

■WM'

■

T°T

c>.'£

0./5"

•Æ-xxcé-r&lZb-tO-e CÔ1CLZÎ2S2/4. £>rV-ay

najcieńsze, t. j. aby nie przekraczały l cm. Otrzymanie takiej spoiny jest możliwe, o ile używa się zaprawy niezbyt gęstej. Przyczyni się również do utrzymania cienkich spoin i wilgotność cegły, którą przed użyciem należy dokładnie zmoczyć wodą, przez co łatwiej i szybciej łączy się ona z zaprawą.

Zaprawa winna być o stosunku l : 3 (tabl. VI).

Spoiny od strony zewnętrznej należy stosować tak, by pozostało miejsce nie zapełnione na głębokości l -1 \ cm., co ułatwia roboty tynkarskie i czyni tynki trwalszemi.

Trzecim warunkiem jest dokładne wypełnianie spoin wewnętrznych zaprawą, bądź przez t. z. „wytrysk”, bądź przez zalewanie rzadką zaprawą, co jest zależne od grubości ścian i używanej do wewnątrz

Hoppe. Domki jednorodzinne.    8

bloku cegły. Rzecz oczywista, że nie możemy stosować zalewania ścian grb. 1 cegły, gdyż takowe są za wąskie dla tej czynności i rzadka zaprawa wylewałaby się poza krawędzie ściany, przyczem dla ścian tej grubości używa się wyłącznie cegła cała (rys. 57).

W tym właśnie wypadku należy stosować „wytrysk”, jak również i dla ścianek grb. j% cegły.

Tł"

-J _

C

::> o    y o 2-r a'-rr? -c-

-a-iĄZiZJaJ-e.

Ct?Cf~r<2 Z"

C. -■Vt-cgS.-CZSr / S.

Teoretyczne wiązanie wewnętrzne ścian zamieszczone na rys. 57 i następnie na rys. 58 poprostu nie może być stosowane z uwagi na ekonomję konieczną w warunkach, kiedy budujący posiada na placu cegłę łamaną, którą użyć bezwzględnie musi. Taką łamaną cegłę umieszcza się w środek bloku, czyli t. zw. „folę”.

Z uwagi na to należy bezwzględnie jaknajstaran-niej śledzić, by warstwy były dokładnie zalewane rzadką zaprawą, i nie dopuścić nigdy do zakładania spoin wewnętrznych gęstą zaprawą, która stanowić będzie powierzchowną łączność, lecz w gruncie rzeczy pomiędzy cegłami pozostaje niczem niezapełniona próżnia.

Próżnia ta przy użyciu, czy to całej cegły, czy też łącznie z łamaną, przyczynia się rzecz oczywista do mniejszej wartości ścian, tak pod względem mocy swej, jak również i szybkiego przemarzania.

Reasumując powyższe warunki przyjąć należy za zasadę robót murowych: zdatność materjałów, dokładne wiązanie, umiarkowane spoiny oraz staranne zalewanie. Dla przejrzystości nadmienić należy, że spoiny winny stanowić H--20/o całego muru.

-ex

Va.

H—i

' ' '

1    «1»! «1 <il ÜI

0 W V)

Mm

ś-

60

•V-ZaĆa.<yyL -z. f-SĆcct (o* tctm-cxcJ-eÿ-o

CX-- C-nUt-jfct-CL. Wl/-**-    ù jf-C^cAio *1 ' é-c-t.

■6 - V ^ A’ex é- A-~.c/    -xy

W celach zabezpieczenia murów od zawilgocenia, należy przy gruntach mniej wilgotnych stosować izolację ścian z podwójnie układanej papy. Dokładny i skuteczny w wynikach swych sposób wykonania jest następujący:

Górną powierzchnią ścian fundamentowych, znajdującą się na poziomie niższym od podłogi przynajmniej 20 cm. należy posmarować smołą gorącą, ułożyć na jedną warstwę papy N. 00, następnie tę ostatnią po-smołować i pokryć drugą warstwą papy, poczem znowu posmołować (rys. 59).

Na 1 mtr.² powierzchni izolowanej przy trzykrot-nem smołowaniu wypadnie użyć 3 — 4 kg. smoły.

Gatunek papy i jej wymiary podano w dziale o materjałach.

Jeżeli grunt jest mocno wilgotny i zdradza bliskość wody zaskórnej lub nawet jej obecność, to po usunięciu tej ostatniej, najlepiej jest użyć izolację z filcu bitumowego. W tym to wypadku należy przykryć całkowicie filcem wszystkie stykające się bezpośrednio z gruntem boczne powierzchnie ścian, oraz górną—ponad ziemią. Sposób wykonania tego rodzaju izolacji jest daleko trudniejszy i kosztowniejszy od pierwszego lecz zarazem jest konieczny, chcąc zabezpieczyć dom od całkowitego zawilgocenia. Stosując tę izolację należy powierzchnie izo-

lovvane posmarować gudronitem lub też klejem bitumowym, poczem kryć filcem bitumowym, a następnie jeszcze raz powtórzyć smarowanie (rys. 60). Na l m.² izolacji przy dwukrotnem smarowaniu potrzeba gudronitu 2 kg., kleju bitumowego 1 — l¹^ kg. Dla powierzchni pionowych ilość zwiększy się o 50%, czyli, że gudronitu — 3 kg., kleju zaś 1%—2V₄ kg. Używa się jeszcze dla celów izolacji t.zw. emulsję izolacyjną, jako domieszkę do zaprawy cementowej. ⁴) O otworach drzwiowych, okiennych, oraz o kanałach dymowych i wentylacyjnych już zaznajomiliśmy

/£

IM

CL /

UJ

się w dziale: „Projekt budowy”. Wypadnie tylko nadmienić by futryny przed ścisłem obmurowaniem były ustawione dokładnie do pionu i wagi.

O ile zajdzie potrzeba zakładania belek żelaznych należy zwracać uwagę, by końcami opierały się na mu-rach przynajmniej 25 cm. Pod końce belek wskazanem jest ułożenie płytek żelaznych dla rozłożenia ciśnienia zarówno samej belki, jak i spoczywającej na niej konstrukcji, oraz innych ruchomych obciążeń (rys. 61). Końce belek nie należy obmurowywać szczelnie, gdyż żelazo posiada własność kurczenia się i rozciągania w zależności od działającej na niego zewnętrznej temperatury. Podmurowanie i obmurowanie belek oraz ich wypełnienie winno odbywać się na zaprawie cementowej przynajmniej o stosunku 1:3 (tabl. IX).

Korytka belek, znajdujących się nad wszelkiego rodzaju otworami, należy wypełnić cegłą, czyli w fachowej gwarze mówiąc „wyszpałdować” (rys. 62).

„Szpałdówka” jest to cegła rozcięta w połowie swej grubości równającej się 3V₄ cm.

Jeżeli w projekcie przewidziane są stropy ogniotrwałe, dajmy na to, systemu „Kleina”, to takowe należy wykonać z cegły dziurawki, stosowanej dla lekkości stro--J pów. Zaprawa winna być cementowa o stosunku 1:3 (tabl. IX). Pomiędzy warstwami cegieł winny

CX -    crćcJom

& - />£y»V

C

OL - s Me ß - Ma

35^ 63

-cx - -co źc7^ot-<s>L/ćoc

być zakładane wkładki z żelaza taśmowego 2 X 26 m/m. opierające się końcami swymi na belkach żelaznych (rys. 63 i 64).

1,5 mtr. Stropy te

Wkładki te należy zakładać przynajmniej co trzeci rząd. Belki dla stropów „Kleina” winny znajdować się jedna od drugiej najwięcej 1,2 wykonują się w dwojaki sposób: 1) z cegły stawianej na kant (rys. 63 i 64) oraz 2) z cegły stawianej na kant i kładzionej na płask, na zmianę (rys. 65).

Sklepienie po wykoniu należy dokładnie zalać rzadką zaprawą. Do wykonania tych sklepień konieczne jest podszalowanie lub też t. zw. wyładowanie. Podsza-lowanie wykonuje się z desek grb. 36 m/m. na stem-

piach (ryś. 66), ładowanie zaś — wiszące na t. zw. „chomątach”, t. j. klamrach żelaznych (rys. 67). Rozsza-lowanie lub rozładowanie dopuszczalne jest po upływie 4 — 5 tygodni, t. j. do czasu, w ciągu którego sklepie-

CL

OK.

OL.

65

Oi/e^>-> ey-Łt c /£> /ÓLJ/Ź / e.

A-'oszf’

/ yz<3- /é ZSt yïcX ezsnAoioi-e. ' CK - 6^ć/*e L.

&,— -ćo ÀcT6<o£Aci

64

CŁ j/o-7 e-

-^/^r7ci    ÀCCLnlli

JQ.X*làt£ ce - 6-e ùte C

df — fU' /4r <fc>t- <^>£yićc

nie całkowicie stężeje i bez obawy wytrzymać może przeznaczone obciążenie.

Spody belek przed przystąpieniem do murowania sklepień należy obciągnąć siatką drucianą, zawijając ją do wewnątrz korytek belek.

Obciągnięcie to ma na celu łatwiejsze wykonanie tynków na tych miejscach, oraz zabezpieczenie od odpadania — „odparzania” wyprawy od żelaza (rys. 68).

Nad piwnicami używa się jeszcze sklepienia łękowe o rozmaitej strzałce (wysokości w kluczu — zamku).

«_X

Tcc

cl

---: <oC

-Ł,

L.

6é'

<5z <2.Ac.yioosi* c oL*    e^j_

CX. - /loaćAtCcuofAi yt>ea( ÓPć-/ćc

-    />~o-cću. J&A: ot. : ol - j/e/nfiic.

-    /cA-ćry Ą £~~ y J oćcj-O-ćt

'■T-OL.

¹

Przekroje proponowane przez prof. arch. Cz. Domaniewskiego.

²

Inne materjały, a w szczególności zaś najnowsze, jak: celolit, celogips i tym podobne, zamieszczone będą w następnych wydaniach.

³

Obliczenie to dotyczy domku ogniotrwałego ze ściankami działowemi również ogniotrwałemi i stropem drewnianym.

⁴

O materjałach izolacyjnych ich wartości i szeregu ich zastosowania wypadnie powiedzieć obszerniej w następnych dziełkach, w dziale najnowszych materjałów budowlanych i izolacyjnych. Najlepsze materjały izolacyjne posiada f. „Gudronit“ W. Ciszewski: Warszawa, Krakowskie - Przedmieście 17

3. Roboty tynkarskie.

Przystępując do tynkowania ścian murowych należy spoiny oczyścić z zeschłej zaprawy, o ile przy robotach murowych nie były zachowywane od zewnątrz próżnie w spoinach, następnie należy ściany zwilżyć. Nie można przystępować do tynkowania dopóki nie sprawdzi się, czy dana ściana stoi pionowo, t. j. czy nie posiada wyboczyn, by powierzchnia tynków mogła być pokryta równą warstwą, W tym to celu w rogach izby narzuca się w kierunku pionowym pasy zaprawy, szerokości mniej więcej 30 cm. i zakłada się w nie gładkie, wąskie i cienkie deseczki t. zw. „klepki” do pionu, poczem zbyteczną zaprawę ściąga się linją —; „łatą” —prowadząc ją po klepkach. Pomiędzy otrzymanymi pasami przeciąga się sznur i narzuca się środkiem kilka pomocniczych pasów w odstępach mniej więcej 1 mtr., umieszczając w nie znowu klepki tak, by nie opierały się o sznur. Dla szybszego tężenia zaprawy

te

OL

fc-T

G9

cxyy

/xsviai

ex - yajy

dfc-

j ex.

~e

zx -    C—

- foo-oLteJc

> - VCir-ry ,    '

• c3^ —

c.

J£u-<5. 68

\JftooL (o-cUcc y>otk.z.yfy

*&ti3L ń Cl *>ool -Coy-p?'T'-±t-JĆ

© - JcćeyAu ; Q -J^ofoL

na pasach można domieszać nieco gipsu. Większa ilość gipsu może spowodować pęknięcia po zatarciu tynku.

Po wykonaniu pasów dookoła izby można już zapełniać zaprawą pola pomiędzy pasami i ściągać linją, kierując ją z dołu ku górze. Czynność tę należy powtarzać dopóki pola te nie zostaną we wszystkich swych punktach równomiernie zapełnione, poczem czyni się to samo z następnem polem (rys. 69).

Po upływie trzech — czterech godzin powierzchnie już otynkowane pokrywa się, w analogiczny sposób do pierwszego, tłustą rzadką zaprawą — „szlichtą” (1 — 2 kielni ciasta wapiennego na szafel zaprawy) i zaciera się drewnianemi deszczułkami—„packami”. Przed zacieraniem należy bezwględnie usunąć klepki. ¹)

„szaberkami”, pokrywając go odpowiednią zaprawą i następnie ściągając ją specjalnym szablonem. Otrzymuje się wtedy t. zw. „fasetę”, której linja tworzy ¹/i obwodu koła o dowolnym, niewielkim promieniu. Jest to najprostszy sposób wykonania i zarazem najtańszy, lecz pomimo swej prostoty najwięcej używany (rys. 70), gdyż w miejscach

W zupełnie podobny sposób tynkuje się stropy, zarzucając uprzednio powierzchnię rzadką zaprawą cementową (szlichtą), szczególniej zaś w miejscach, gdzie znajdują się belki pokryte siatką. Ściany zewnętrzne tynkuje się w ten sam sposób bez względu na gatunek zaprawy. Nieco więcej skomplikowane są tynki na sufitach i ścianach drewnianych, które uprzednio należy pokryć matami trzcinowemi. Na powierzchnie te kładzie się grunt z zaprawy wapienno - gipsowej i dopiero po zupełnem zaschnięciu jej przystępuje się do tynkowania zaprawą wapienną. Styki ścian z sufitem zarzuca się zaprawą cementowo-wapienną przy konstrukcjach ogniotrwałych, lub zaprawą gipsowo-wapienną przy konstrukcjach drewnianych, poczem wysadza się te miejsca tłuczniem ceglanym

tych nie utrzymuje się kurz, oraz ułatwia to wykonanie robót malarskich.

Przy tynkowaniu ścian murowych w połączeniu ze ścianami drewnianemi należy miejsca te przed otynkowaniem obić siatką drucianą, celem uniknięcia pęknięć. Wszelkie wyskoki znajdujące się w elewacji wykonuje się przy pomocy szablonu przygotowanego z blachy i przytwierdzonego do deski, posiadającej podobne zarysy jak i sam szablon. Poniżej wykonywanej ozdoby: gzymsu, pasa, podokienników, kapiteli i t. p. oraz nad nią umieszcza się do poziomnicy linje, umocowując je hakami do ściany. Zarzucony zaprawą gzyms, czy też inną ozdobę, pociąga się tym szablonem, wiodąc go po wymienionych linjach (rys. 71). Otrzymany profil ozdoby zaciera się zlek-

<yoitXn£L

z. at't

etoL

ka, zachowując przytem ostrożność, by nie stracił koniecznych zarysów.

Zbocza okienne i drzwiowe (glify) tynkują się również przy pomocy umocowanych do kantów otworów linji, by otrzymać t. zw. „drut” prosty. Linja musi być ustawiona do pionu lub do pioziomnicy i otynkowane zbocza zaciera się na gładko, poczem linję odejmuje się i wyrabia się „drut” (rys. 72). Odpowiednie przygotowanie i proporcja składników zaprawy, oraz potrzebna jej ilość były już omawiane w poprzednich działach. Wspomnieć tu wypadnie o stosowanej oszczędności, polegającej na układaniu w miejscach, gdzie wykonują się roboty tynkarskie, desek, by opadająca na nie zaprawa mogła być użyta w inne miejsca. Zaprawa ta nosi nazwę „macery”. Ogólną zaletą powierzchni otynko-

<j

— 122 —

c.

■a, ■

r~    :~ y

•ryi & ny

c

cx

jpy-j. 72

c^-C^Ci.^7L (Z. ~oéa X.cD-^'ÔÛ IZczCo c> ' l-i-<-'iy c />

C>C.Ol    O    C->7

ê — 3c AŁ/-Ł

C • /icJL^CÙ ; -&L - /<6l

&C ~ ~7<CCX é> C<9f^L

wanej jest równość i gładkość, gdyż nierówne i źle zatarte ściany okażą swe braki po wykonaniu robót malarskich, które uwypuklają wszelkie niedokładności.

4. Podłoże betonowe i terrakota.

Podłoże betonowe pod terrakotę wykonuje się zazwyczaj z tłuczenia ceglanego drobnego na zaprawie półcementowej o stosunku 1:1:6. Wszelkie mogące znajdować się odpadki, wióry i t. p. należy usunąć, gdyż przeszkadzają one w łączeniu się składników betonu. Beton należy równo rozkładać i ubijać dokładnie warstwami. Grubość podłoża winna być nie mniejsza od 15 cm.. Na podłożu tern układa się terrakotę, używając zaprawy cementowej 1:2, rozkładanej cienką warstwą grubości 3 —-5 m/m. Ułożoną terrakotę należy starannie zalać rzadką zaprawą cementową.

^KTp

» II

CX.

oc

Ib

JgyrS.

~6ÔÿZcL33S(X-/<t- ' <2. —où a o&śrob-iej?*. <dl ć> Z*L~» -q-^.i-4-CX- - ^6-OjU3-C>^ ' & - Lr r-t^e. C - AaJu 7 <*C - ctZcfcy

ë. - ^ciyX O <5 T O-rT^y Ouz-l^jfc

5. Roboty ciesielskie.

a) Ściany kłodowe-wieńcowe:

Tablicą Ill-eią są objęte ściany z budulca grb. od 15 — 25 cm.. Za minimalną grubość uważana jest— — 15 cm. Z krąglaków wykonuje się w ten sposób, by przynajmniej dwie strony były z grubsza ociosane dla szczelniejszego dotyku jednej kłody z drugą. Układanie bierwion winno się odbywać na zmianę, raz cieńszymi końcami, raz grubszymi, dla zachowania potrzebnego poziomu. Pomiędzy kłody zakłada się pakunki z konopi, rzadziej z mchu, gdyż takowy może posiadać w sobie gnilne składniki (rys. 73).

Rys. 74 przedstawia ściany z bierwion kantowych kwadratowych z czterech stron ciosanych, zaś rys. 75

Ét

Ki

S5>2|

ty

CT<L*.<Xr-v

71^'/

Z zZzćię Lcjuź-ó-w

tVśy>C<sv/ -CO-f&z

Z <sóxz.ec*><x

z takichże bierwion lecz rzniętych o profilu prostokątnym. Wszystkie podane wyżej sposoby obróbki bierwion t. zw, „wieńcowe” są najczęściej używane. Wiązanie węgłów odbywa się dwoma sposobami nakładania końców bierwion: prostym lub ukośnym i noszą nazwy: pierwsze — „rybiego ogona”, drugie — „jaskółczego ogona”. *)

Pierwszy wieniec (podwalina), ułożony bezpośrednio na fundamencie, winien być z nim połączony przy pomocy śruby kotwicznej, osadzonej kotwicą w murze. Fundament należy zabezpieczyć od wilgoci w sposób

*) Konstrukcje Wyrobów Drewnianych. Fr. Kuśmierski. Wydawnictwo Kasy im. Mianowskiego 1928 r.

podany w robotach murowych, bierwiona zaś impregnować. Ściany takie należy dla robót tynkarskich obić drankami lub też łatami pod siatkę drucianą (tynki na siatce—„Rabitza”), u-odporniając je przeciw pożarowi ²).

A

A-i

|1

W razie gdy odległość między poprzecznemi ścianami

~~£cJć/r70CSZ'aS?/'C OrASZ-y

<x- ^Vc&; & -    jest znaczna — 8 mtr., to dla

uniknięcia wyboczyn stawia się przynajmniej co każde 3 mtr. tak od zewnątrz, jak i od wewnątrz słupy t. zw. „lisice” i ściąga się je ze sobą muterśrubami, przepuszczonemi przez ścianę (rys. 76).

b) Ściany płycinowe-ramowe:

Najmniej używane są ściany płycinowe, składające się z wpuszczanych w nie bali w sposób wskazany na rys. 78. Słupy zamocowuje się w podwalinę na t. zw. czopy, następnie wyrabia się w nich wpusty, w balach zaś wypusty.

y,

>_=: ^

."1

•i

w-²

Jfy²rs

tJ-Ci Afty 6 cefc    -e,

CX-    ~ yćycsna-;

G - -CyybAjt;    - UfiHJT

Bale te zakłada się w przygotowane wpusty. Pomię- a a dzy bale oraz w miejsca stycz-ne słupów z balami należy zakładać dla szczelności pakunki.

c) Ściany ryglowe-szachulcowe:

Ściany te posiadają kilka składowych części, a więc: podwaliny, słupy, oczepy, pasierby czasami wymiany (rys. 79).

wydaniach.

Przy narożach szkieletu należy bezwzględnie stosować zastrzały (rys. 79), dla usztywnienia całej konstrukcji ściany. Jeżeli budynek posiada długość większą aniżeli 10 mtr., pożądanem jest użycie większej ilości zastrzałów.

£/•

iA

Q/£/ó>/e/ -ĆT o>‘<X/^yf _

<ZX — yo^y-txL^'-ncc. / £» -    )

q - e1 c*r£, ; e - uzy -frz / 3S1L _ •    — Z X *3 Ć 2ZZ ZX>'£ .

Gotowy szkielet budynku należy oszalować obustronnie deskami surowemi (nieheblowanemi), pozostawiając pomiędzy niemi niewielkie szczeliny, celem uniknięcia pęknięć tynku, z uwagi na rozszerzanie się desek pod wpływem wilgoci, wprowadzonej wyprawą. Pomiędzy odeskowanie zsypuje się igły leśne, mech, rzadziej trociny i ubija się dokładnie (rys. 80).

U£^zl

<sL

\®%,

cX

/ e

£O

ex. - ~r£oc/iy ; £- Z-cx&f ; c - Jz a -C°'-c*>A:ä.    <zć -    oŁc^.

<-^³ ^L^î-    ^ C'^'' ^    -• /*77 f* C- /^    •

Czynność szalowania oraz izolacji winna odbywać

3 deski nie należy szczelnie

się równolegle. Górne 2 przybijać, by po pewnym czasie można było dopełnić próżnię, powstałą wskutek osiadania igieł lub mchu.

— 126

Do tego rodzaju czynności naieży parokrotnie powracać, dopóki osiadanie nie skończy się. W przeciwnym razie budynkowi zagraża zimno przedostające się bezpośrednio poprzez deski. W tego rodzaju ścianach

Ttï

-JT.    -o .

. .i-

e / ,

/ // *

A/

J⁷/

O'ÏZ'CX-ùo-ï'J-CXsZsr'e.    ćSe SK&frri

Ct - j(uy-ig ;    <£ - 7~Cł£y ; C - JLOi-

Có -ZJ/L a -ïjfix-Łe> w A. • z>C - JL CL C$-t~>Ac cZ.

A <•(, Co «^rcavÄ^a.    >-». G -/fco-

-/r (Xj .

Cło Col-

słupy należy rozmieszczać, w zależności od ich grubości, od l do l¹/₂ mtr., licząc od osi do osi słupa.

Ściany te mogą być również szalowane od zewnątrz deskami heblowanemi, na kantach profilowanemi (rys. 81). Ściany te są gustowne, lecz budynek taki traci na swej

c-

t/ / Î

'/

g // /f*

f/ *

ęSoCću--j z z?Có-^o-e£ ze

CX. — J    i — / cov ' Cl — Z-OX. —

Cot*iS<c*- :    ajÿ- ~£ ofe J Æ <o;

G - /3^ł<ł ; X-Æo tro Ol y r'2ci SiLcj^/'-rz-e.

wartości pod względem bezpieczeństwa pożarowego. Wykonanie takiego oszalowania jest kosztowne, już z uwagi na sam gatunek materjału jak również i zmianę konstrukcji szkieletu, gdyż wtedy odstęp jednego słupa

od drugiego nie może pod żadnym względem przekraczać 1 mtr.

Deski te muszą być wąskie 10—12 cm. szerokości, by pod wpływem wilgoci nie wypaczyły się.

Podobny sposób wykonania, lecz kosztowniejszy

od pierwszego, jest w ścianach posiadających izolację powietrzną, składającą się z dwóch komór (rys. 82). Tutaj koszt zwiększa ilość materjału drzewnego, gdyż prócz szalowania dwustronnego dochodzi jeszcze wewnętrzny szczyt (rys. 83).

JsBysS. 83

a-ózcFy/ '<3fe.

OL —    o~

Szczyt ten obija się papą a następnie zakłada się w ściany i umocowuje do łat, umieszczając go papą od strony zewnętrznej, przyczem papa winna być o większej powierzchni, by z boków szczytów tworzyły się fartuchy (rys. 83), które, przylegając szczelnie do słupów, uodporniają gwałtowność dopływu zimna lub wiatru. Przy tego rodzaju ścianach słupy można rozmieszczać nieco rzadziej, z

uwagi na próżnię komór izolacyjnych, oczywiście w wypadku, jeśli nie zastosuje się ezystego oszalowania od strony zewnętrznej. O ścianach szalowanych deskami heblowanemi od wewnątrz nie może być nawet mowy, gdyż tego rodzaju ściany są nadzwyczaj niehygjeniczne z powodu gnieżdżenia się w szczelinach kurzu, a co gorzej wprowadzonego robactwa.

d) Więźba dachowa:

Dachy ze względu na charakter budynku oraz jego styl najczęściej spotykają się następujące:

pulpitowe (rys. 84),

1) jedno-spadkowe

1ÜT44-I

2) dwuspadkowe — (rys, 85),

M BlMii

EE

j£W SS

AŹD<źc-A

colco <-c jyxi

a/A: o

(rys. 86),

3) czterospadkowe

TrL"||||gj '

my-

hrS

>-^?W

-AD-ci.es/-i.    cc/e

ÏO J

Jjfo <zc//co 'u^/

4) naczółkowe półszczytowe (rys. 87),

lîî

-A/ł-ccc-A

JPysf.j/ _

i<ś / A'v -cy y4 ólj2 c zyTouy

/zCL a

5) zakopiańskie — (rys. 88),

tk

sa*

ił

6) mansardowe — (rys. 89)

-Ç\+~> cJz ^7Z-C2^X-./-t2    ■

(rys. 90).

7) namiotowe W zależności od przewidywanego pokrycia dachu należy ustalić jego wysokość w stosunku do szerości budynku, co objęte jest następującą tablicą:

Tablica XXXII.

RODZAJ POKRYCIA

Stosunek wysokości dachu do szerokości budynku

1.

cq LA

CN CN

ro co

h.

Dach kryty dachówką pojedynczo .

podwójnie . gontem lub deskami . eternitem lub łupkiem blachą lub papą.    .    .

Z uwagi na konstrukcję dachu, zależną od szerokości budynku, jak również i od projektowanego pokrycia, więźby dachowe bywają różne, a mianowicie:

1) więźba pełna — dla szerokości budynku nie przekraczającej 6 mtr.. Składa się ona z krokiew i tramów (rys. 91):

ÉÉ111ËÉ

/i-

6°

S OO-

jjZ>u<s 9/

00.

~£>-<zc.A    /■z. CLf-j-},ïa 0j

2) więźba stolcowa o stolcu pojedynczym — z płatwiami, dolną i górną, słupami oraz mieczami. Słupy należy umieszczać co czwarty wiązar i wtedy te ostatnie zowią się głównymi, pozostałe zaś pustymi. Tego rodzaju więźbę stosuje się dla budynków o rozpiętości do 8mtr. (rys. 92 i 93);

*/<Ł

Ä'»’³ 4

i!'¹

?*!*■

$.hl

Ć*.

'*//Z

3.

8.0 0

<t> ^ &

iirl

&&

's a

93.

“td-c-ęk &oc -à ta C c o-os-au-

cseszsztootc%n -

or yb^r^s

<=»a - ^fe"o tcx-/iA:ac

& — -3 to ż-ec-

.0*

djn

.*/«

8.°“

w/"'

ii*

,w/w

-^O-t-ęŹJo a- j-ę tAzco-Cxr-oL*-X aćco-o-mc*- ^£r/<?/co-^c

&S".

e.2, <a<3L A^će-jz c-Zo-uksl

•oc-

^ v s-ci__ttsza.7T

5) więźba kozłowa — z jętką, płatwiami, kozłami, zastrzałami i mieczami. Stosuje się jak więźba kleszczowa (rys. 96);

CZ -    ce Z,as/r*sUa.trtl

6) więźba dwujętkowa o potrójnym stolcu—używa się dla budynków o rozpiętości 12 — 14 mtr. (rys. 97)-

/i⁰;

<Ą'a j

J&y-d. 2fi

~&J-i f ź    Guu^uÿe f&ouscx-

e/n.

ZZ o    s7~r-t

7) więźba mansardowa — gdy projektuje się lekką konstrukcję lokali na poddaszu (rys. 98);

5-*:

IfY

zi

23-

Ź(óa-    wzz.

8) więźba mieszana albo zbiorowa — stosowana dla budynków posiadających spadki dachów różne (rys. 99).

-W

ii

. „ , JÇW. 99.

g zéxz*

W wypadku, gdy dach posiada niewielki spadek, lub gdy projektuje się lokale na poddaszu, należy wiązanie podwyższyć przy pomocy ścianek kolankowych (rys. 93, 95, 96, 97 i 98).

Rozmieszczenie wiązarów wahać się winno od 1 do IV2 mtr., licząc od osi do osi krokiew. Rozstawienie to jest zależne od ciężaru pokrycia. Najczęściej jednak i najbezpieczniej umieszczać je należy w odległości 1 mtr. jedna od drugiej (rys. 100).

jf—?■« — <—

:    ' • ¹    -jfoo

£<a-*«»-»' -e/-^/ e ,/é^ o

Wiązary samodzielne bez wzmocnień, mogą być stosowane, o ile nie przekraczają dług. 5 mtr.. W konstrukcjach więźbowych oraz belkowaniu w razie potrzeby, stosuje się t. zw. „wymian“, o którym była już wzmianka w budowie szkieletu ścian. Dla wzmocnienia konstrukcji dachu używa się klamer i śrub. Przy połączeniu dwu jednego rodzaju części składowych więźby, należy o ile możności łączyć je w miejscu podparłem, stosując przy tern sposób łączenia na t. zw. „zamek

133 —

holenderski podwójny“ — miejsca te należy ściągnąć ze sobą klamrami. *)

e) Szalowanie lub łacenie dachu:

Szalowanie deskami odbywa się dwoma sposobami: do czoła i w odstępach (rys. 101).

/y /y

oc

y y.

'S s

cr^yzy    -&y-d. ZOi

CC - i-J o-crfJ rfçf³ ^ c'h ■, ¹ /

Ś* .    &cL_' ci' o zrfx. ; C-c/es/ccL.

CS<z> Co C4J    æV/i^3- O/cł^? Q L* >

d&yśfy" Kc$0/c łJŹ&rfo-cj-as-i-i&, <s oicrf-/s' '⁷> srfrf'ds '^/' sŁc> ozoZrfi*

dla pokryć z bla-

Szalowanie do czoła stosuje dla pokryć z papy, eternitu i łupku, zaś w odstępach chy. Grubość desek jest wystarczająca 20 mm. (³/₄"), szerokość dowolna. Odstępy między deskami mogą być najwyżej 5 cm.. Łacenie stosuje się dla pokryć dachówką, (Rys. 102) oraz dla mało już używanych gontów Przekrój łat najczęściej spotykany — 4/6 cm..

v,y

fx

SN

&y<jyoZ

O,

c^/cu: ecz Ć€l oćoi cJuc. SĆ/CK c/l iô^/CeX,

f) Strop:

Belki stropowe winny być zastosowane odpowiedniego profilu w zależności od rozpiętości budynku, liczo-

*) Najłatwiejszą do odwiązania, a tem samem i najtańszą jest więźba dla budynków o figurze prostokątu. Wszelkie załamania wyskoki oraz przybudówki zwiększają koszt, który łącznie z pokryciem przekroczyć może 6 — 8% całkowitego kosztu budowy.

nej w świetle ścian wewnętrznych. Jednostką orjentacyjną służyć może wielkość V24 (0,042), pomnożenie której przez rozpiętość budynku daje poszukiwaną wysokość belki. Profil jej będzie łatwo odszukać z tablicy XII. Przykład: Dana rozpiętość budynku względnie rozpiętość między oporami 7 mtr.

7 X 0,042 = 0,29

przyjmujemy większy profil 26 X 30 cm.

mm.

Belki winny spoczywać na oporze przynajmniej 25 cm. Jeżeli w miejscu, gdzie ma się opierać belka, znajduje się przewód kominowy/umocowuje się w murze t. zw. „but” żelazny i opiera się na nim belkę. Dawniej używano do tego kamiennych konsol z piaskowca. Zdarzyć się może, że cały szereg belek wypadnie umieścić w sąsiedztwie z przewodami i wtedy to najlepiej jest zastosować wymian przyścienny. Przystępując po założeniu belek do wykonania stropu, należy z obu stron belki umocować łaty 4X6 cm. i na tych łatach zarżnąć ślepy pułap z desek grub, minimum 40

(rys. 103).

Pod belki przybija się deski grub. 20 mm. — pod-sufitkę (podsiębitkę). Tę ostatnią należy przybić w niewielkich odstępach (3 — 5 min.), oraz połupać deski, by przy przyjęciu wilgoci z tynków nie wynikły szkody, spowodowane wypaczeniem się desek. Na ślepym pułapie

ZE

WÆ

cc

O-t-ćri Cÿ    O'fO <o77z ecOnA

^    ê — 7'aSÙ-y ; Q - G

/ouJoyto ; G - /bo-c77/Ga- ; G. ~ ć o <3-tx / X -    C/^U'Z.    7-cooC-v -:^ 7cLfn--y.    ⁷

g) Podłogi:

należy wykonać pokład z gruzu budowlanego, lub polepy z gliny (tę ostatnią używa się przeważnie na poddaszu), pozostawiając swobodne miejsce o tyle, by po ułożeniu podłóg utworzyła się pewna pustka (2 cm.), z uwagi na konieczne przewietrzanie. Należy zwracać szczególną uwagę na to, by w gruzie budowlanym lub glinie nie znajdowały się składniki fermentujące.

Dla podpodłogowej wentylacji najlepiej jest urządzać kanały, wyrobione w gruzie i zaopatrzyć je u wylotu kratkami, umieszczonemi w ścianach zewnętrznych budynku.

Podłogi ślepe, t. j. pod posadzkę, wykonuje się z desek nieheblowanych półkantowanych, lub też niekan-towanych zupełnie (z małymi oflisami), grubości 4 cm., mogących być uprzednio używanymi dla potrzeb wykonania rusztowań, szalowania lub ładowania do sklepień. Deski przybija się bezpośrednio do belek stropowych, lub też do legarów. Szerokość ich może być dowolna.

nie należy malować, lecz pokryć

Podłogi czyste z jednej strony heblowane winny być łączone na wpust (szpuntowane). Grubość ich po oheblowaniu winna wynosić 36 mm., szerokość od 10 do 20 cm. Podłogi czyste po ułożeniu i potrzebnem podheblowaniu gruntem z pokostu, a dopiero po pewnym czasie (pół roku), gdy całkowicie wyschną, zaszpanować, t. j. zapuścić listewki na klej w mogące się stworzyć szczeliny, przy-heblować i przystąpić do malowania.

h) Przepierzenia:

Przepierzenia należy wykonywać z desek przybijanych do uprzednio odwiązanego szkieletu ściany, z obydwu stron (rys. 104), pozostawiając pomiędzy niemi szczeliny i łupiąc je w sposób podany w punkcie „f”. W razie potrzeby można zapełniać wewnątrz igłami leśnemi lub mchem, wykonując tę czynność podobnie do podanej przy budowie ścian. Grubość desek najodpowiedniejsza 24 mm., szerokość może być dowolna.

J&ycS. ?c>4

eszsz.esï'Lc?^

. GŁ — Z 2    C-*J'-L<r&-àL. ye.iïù'to J^of-i f-7 CX-

t<T_ ViCt/ë't^lÆoJ <zOiC-CJ>-CTJ’/'i-CW-lCLs

6. Roboty stolarskie.

Do wykonania otworów okiennych i drzwiowych winno być brane drzewo jaknajsuchsze i w najlepszym gatunku, szczególniej zaś do wyrobu skrzydeł okiennych, gdzie obecność sęków a w szczególności sęków krzyżowych jest wykluczona. Drzewo to nie może być również zbyt smolne, gdyż poddaje się wpływowi gorąca, oraz utrudnia wykonanie robót malarskich. Stolarszczyzna przed ustawieniem jej w ścianach winna być impregnowana przynajmniej przez zapokostowanie.

/ x s /'^    ._

•<

cSjlA'cx. z.

CK -    y>-<^ać^o y <pG. ,

é* — g-ZM-ëy y><3.yh-i-est, ■

Posadzka z klepki dębowe] lub jesionowej winna być ułożona na ślepej podłodze uprzednio dokładnie wyważonej. Dla ciepła i tłumienia odgłosu stąpania, pożądanem jest podkładanie pod posadzkę grubego papieru lub cienkiego kartonu (rys. 105). Posadzkę po ułożeniu należy dokładnie ocyklinować i zatrzeć woskiem, poczem dopiero używać pasty i froterki.

7. Roboty dekarskie.

Krycie dachówką odbywa się na łatach przybitych do krokiew w takich odstępach, by dachówka miała możność zachodzić przynajmniej 7 cm. Krycie to zaczyna się od kalenicy i idzie ku dołowi spadku. Dachówkę zaczepia się noskiem za łatę (rys. 102), następnie zaś drugą

£X-

-/O 6.

éiotcAcX. ze-ówC

O Cy-Ci/ćO*J-0(SZ CL

CC - ZccAź Ù    f^ojedy^h-C-Zy

zcc/cócc cC

dachówkę, podsuwa się pod pierwszą zapełniając miejsce styczne zaprawą wapienną, lub też słabą zaprawą cemen-towo-wapienną. Spoiny dia trwałości należy dokładnie otestować (ofugować) zarówno od zewnątrz jak i od wewnątrz. Krycie eternitem odbywa się na gotowem oszalowaniu, pokryłem uprzednio papą. Płytki eternitowe umocowuje się przy pomocy haczyków i sztyftów miedzianych.

8o Roboty blacharskie.

Przed przystąpieniem do robót dekarskich należy wykonać wszelkie drobniejsze roboty blacharskie, jak: pokrycie murów ogniowych, wyłożenie holkieli, umocowanie fartuchów przyściennych i gzymsowych, obrobienie okapów i kominów. Do tego winna być używana wyłącznie blacha cynkowa, przynajmniej N. 11 (tabl. XXVIII). Krycie

138

dachu blachą odbywa się na gotowem oszalowaniu w odstępach. Łączenie arkuszy bywa dwojakie: na pojedynczy zakład (rys. 106-a) i podwójny (rys. 106-b). Łączenie to dopuszczalne jest przy użyciu blachy żelaznej lub ocynkowanej. Przy pokryciu z blachy cynkowej łączenie winno być stosowane na t. zw. „żabkę” (rys. 107), chociaż zazwyczaj rzemieślnicy nie przestrzegają

CZ -    ; -Ï3 — JZZX. laÀ'cc.

leżące (rys. 108) i poniżej górnej wiszące (rys. 109).

tego i kryją w sposób podobny do poprzedniego. W razie potrzeby użycia gwoździ należy stosować żelazne ocynkowane. Rynny bywają umieszczane w dwojaki sposób: ponad gzymsem krawędzi gzymsu

<s>

j£ys, SO 8

j£y*~u/zou Ćezćxc.cc.

OU - 'ŁLf-rT./z •&-/<.

so 9.

'^aiSS'z ozu oc

Umocowywane winny być one w ten sposób, by posiadały spadek w kierunku rur spustowych. Pochyłość ta wynosić winna minimum 10 cm. na każde 20 mtr. okapu, w przeciwnym bowiem razie woda nie będzie

w stanie spływać, zatrzymując się w rynnach. Średnica rynny, obliczona być musi w zależności od powierzchni dachu, licząc tę powierzchnię w rzucie poziomym tak, by na każdy 1 mtr.² rzutu przypadał 1 cm.² przekroju rynny. Szerokość rynny winna wynosić 15 — 20 cm., głębokość zaś 8 cm. Rynny przytwierdza się do okapu przy pomocy t. zw. „rynhaków” ocynkowanych rozstawionych co 1 mtr. Rury spustowe zarówno jak i rynny muszą posiadać odpowiednią średnicę, by były w stanie pochłonąć wodę spływającą z rynn. Średnica ta wahać

'•/So

- Z cac    .

się będzie od 15 do 20 cm., w zależności od powierzchni poziomego rzutu dachu. Na 1 mtr.² tego rzutu przypadać winien 1 cm.² w przekroju rury. Samodzielna rura spustowa obsługiwać może dach o mniej więcej normalnym spadku na przestrzeni 10 do 15 mtr. Rury umocowuje się przy pomocy haków, rozmieszczonych co 1V₂ mtr. Aby rura nie obsuwała się, należy umocować ją do haka żabkami przylutowanemi do rur po dwie na każdy hak (rys. 110).

TRWAŁOŚĆ BUDOWLI.

Tablica XXX1ÏI.

czas trwania i zużycia (amortyzacji) w procentach od wartości budowli dla budowli częściej spotykanych *)

RODZAJ BUDOWLI

Czas całkowity trwania budowli w latach

Zużycie roczne budowli w procent. od wartości budów.

A. DOMY MIESZKALNE.

Dom mieszkalny lepszej jakości, murowany z kamienia i cegły:

a)    w zwartych miastach z dachem

ogniotrwałym......    .    .

b)    w okolicach nizinnych z dachem

jak pod a).........

c)    w górach z dachem nieognio-

trwałym..........

Dom średniej jakości murowany j. w.

a)    w zwartych miastach z dachem

ogniotrwałym....... .

b)    w okolicach nizinnych z dachem

ogniotrwałym........

c)    w górach z dachem ogniotrwałym

Dom zwyczajnej jakości, murowany j. w.

a)    w zwartych miastach z dachem

ogniotrwałym........

b)    w okolicach nizinnych z dachem

nieogniotrwałym.......

c)    w górach z dachem nieogniotrwałym ..........

250

0,4

200

160

200 !

150

100 i

80

0,5

0,625

Ol

o o

'oo br> co rc Co Cn

0,666

1,

1,25

RODZAJ BUDOWLI

Czas całkowity trwania budowli w latach

Zużycie roczne budowli w procent. od wartości budów.

d) w górach mieszany, t. j. drzewo i mur, z dachem nieogniotrwałym

Domy wiejskie z przybudowanmie stajniami, komorami lub stodołami:

a)    murowane z dachem ogniotrwałym

b)    mieszane z dachem nieogniotrwałym ............

c)    drewniane z dachem nieogniotrwałym ..........

B. BUDYNKI GOSPODARCZE.

Stajnie dla koni i bydła:

a)    murowane z dachem ogniotrwałym

b)    mieszane z dachem nieogniotrwałym ..........

c)    drewniane z dachem nieogniotrwałym ..........

1,43

Crt    -O    O

O    O    O

o    o    o

LO    CN    t--.

1,43

0,666

0,833

1,43

Owczarnie:

a)    murowane z dachem ogniotrwałym

b)    mieszane z dachem nieogniotrwałym ..........

O o oo

0,715

1,25

Chlewy:

a)    murowane z dachem ogniotrwałym

b)    mieszane z dachem nieogniotrwałym ..........

o    o

o    co

1,666

Kurniki:

a)    murowane z dachem ogniotrwałym

b)    j. w. lecz z dachem nieogniotrwałym ..........

Piekarnie, suszarnie owoców i t. p. murowane z dachem ogniotrwałym

Stodoły z młocarniarni:

a)    murowane z dachem ogniotrwałym

b)    mieszane z dachem nieogniotrwałym ..........

o o o i-i oo

CO    O

r—H    r-H

0,588

0,909

1,25

0,625

RODZAJ BUDOWLI

Czas całkowity trwania budowli w latach

Zużycie roczne budowli w procent. o wartości budow-

c) drewniane z dachem nieogmo-trwałym..........

Stodoły i zamknięte szopy na skład drzewa, słomy, siana, mierzwy i t. p.

a)    murowane z dachem ogniotrwałym

b)    mieszane z dachem nieognio-

trwałym..........

c)    drewniane z dachem nieognio-

trwałym..........

Wozownie i szopy otwarte:

a)    murowane z dachem ogniotrwałym

b)    drewniane z dachem nieognio-

trwałym..........

u!

Cn    00    Cn.

O    Ol    O

O    O

O    CO

1.333

0,666

1,176

3,333

Śpichrze:

a)    murowane z dachem ogniotrwałym

b)    mieszane z dachem nieognio-

trwałym..........

o o cd

0,715

1,111

Szklarnie (cieplarnie):

a)    murowane z dachem nieoszklonym

b)    mieszane z dachem oszklonym nie-

ogniotrwałym........

Ustępy wolno stojące:

a)    murowane z dachem ogniotrwałym

b)    mieszane z dachem nieognio-

trwałym..........

c)    drewniane z dachem nieognio-

trwałym ..........

1,666

2,5

00    CTl    O

O    O    O

1,666

3,333

Gorzelnie:

a)    murowane z dachem ogniotrwałym

b)    mieszane z dachem nieognio-

trwałym..........

LO    o

C-    to

1,333

*) Podług D. Y. Junk’a w „Wiener Bauratgeber“.

143 —

Tablica XXXIV,

czas trwania i zużycia rocznego różnych pokryć dachów. *)

KRYCIE DACHU

Trwanie

krycia

lat

Roczne zużycie w procentach od kosztów pokrycia

Blachą miedzianą.......

Blachą cynkową.......

Blachą żelazną pocynkowaną .    .

Blachą żelazną czarną.....

Łupkiem..........

Dachówką żłobkowaną .    .    .    .

Karpiówką.........

Dachówką cementową.....

Papą asfaltową.......

Cementem drzewnym.....

Gontami..........

Gontami drobnemi......

Słomą...........

Trzciną ..........

Deskami..........

300

60

30—40

20—30

co o

o.

co io

200

80

50

50

20

50

20

15

15

10

10

So.^PoIm

CO cn CO O

CO co co_ co^

cT r-T cs <m io cs io. ccT co o o

KONIEC.

1923 r.

*) Podług inż. Wł. Skwarczyńskiego. Podręcznik budowlany

Masz działkę ziemi

chcesz założyć ogródek lub kochasz kwiaty ?...

PRZECZYTAJ PONIŻSZE KSIĄŻECZKI.

A NIE POŻAŁUJESZ.

Zł. gr.

Borysewiczówna E. Praktyczna hodowla drobiu, dosto-stosowana do gospodarstwa przemysłowego, z podobiznami ras i planami kurników......

Brzozowski St. Inspekt. Hodowla warzyw pod szkłem 4 Brzozowski St. Ogrodnicze hodowle dochodowe:

—    Nowy sposób hodowli truskawek .    .    .

—    Agrest — Porzeczki — Maliny ....

—    Szparagi — Rabarbar — Arcydzięgiel .    .

—    Pieczarki.............

. 1.50

1.80

.    1.50

1.80

—    Bzy — Konwalje — Narcyzy........

Gnoiński K. Piorunochrony budynkowe......

Hoppe J. Domek własny. Praktyczne wskazówki dla właścicieli działek podmiejskich. Plany. Kalkulacja.

Kosztorysy. Budowa...........

Makowski Z. Zwalczanie szkodników i chorób drzew

i warzyw. Wyd. II poprawione.......

Nehring £. Ogródki przy willach, z planami . .    . .

—    Ogródki na piaskach, z planami.......

—    Ogród i pasieka przy szkole powszechnej i rolniczej

—    Pielęgnowanie kwiatów w pokoju, z rysunkami .

ci

-C

co

1.50

7.50

2.40

1.50

1.50

1.50

1.50

Do nabycia w każdej najbliższej księgarni,

a gdyby książek tych tam nie było, to można sprowadzić za pobraniem pocztowem od wydawcy: Stowarzyszenie Pracowników Księgarskich, Spółka z o. o. w Warszawie, Krakowskie 38.

TABLICA I A.

TABLICA I B.

Æm

I*

TABLICA II A.

j£/<?Ł. ^Zlurtze.

TABLICA il B.

ff

■I

1>

i‘

fl

W1

T-l

U ;t

H-

ÆCXfùrX

■ |]l -J—+• h -H-

allie e- l

■vetuze.

IX

JŹŹ1

<T

■fra«

vx

ift&

üëZfI

hl

i:

z_ z ::

■i

3r- llfL

ÎW

fflP

.m; -. L

‘r?

HL

nni-Ti¹ •tp^Ji

14¹ ri hit'HPHi

-tr

_T7 _ r ~    p

:xss

■M=r

±riJ7

X?

r/

t_L

EW

■■ :

mm

1!

xr

Yc—

dr;

4.

‘X

-.'X.

n'r mi!r;î

MSm

¹ tiîK

□□

mm

PI

Il

iwl

îlîr|

il

Pj iizz.

r    m~~JL

Tfrtn

_Z pnKMnu •SÎH jdwfesp^Yr--

l.

=1 SHlÊt

/'

'vl

11

W^W' v

4—sa

•ne ' ~ |iP|W ’P

-s-

=—ś;

IÉÊ

Aj;-^T-r,;,..^;..--.y^ jS&ÜÂf "4 W£l£

Jl

r/

rrrN

Trv:

brP:

'VJ

!vïf

W-_____

<7*

.H

l'-'rN

J&X.Lot

J .15

SI 6o

!) • -J-

"CT:

[■/ OQ-.

1x*<

-£ JT5-

•V

oo O

j0ÏZc e c

*1

*)

M)zle c-Lrzn.

c/tfr70L

~X4ctc/t AH.&C

Vf

1

<Ù

4-

--Vy-

(0

VÇ.

<0

■^a4-s

:T

ii®i

xwt O*

-œ

rv*-

I_L

_ wcv _j!yL- _ Jsh'i.

E2t

OS

•-//y

ri

=£

ta

^ <rsr_

as

oś'S>

& Oo

ta

--1.96--

>> I »AS,:

Zyyy%ça.4/-z^ _

■yp <P

■4. TS-

ć/la Zl <o

44^/c &< py

*.U3r

K.

■4 y5-_

jr.fo

5.9o

-4. kr

T/3 S

XTTT'

_L *. ss_____

4-

D=

fS°r

^Htr

!    O

7V

14--- M'--i 'É

/_3'. c?«

J/5-

V)

'¥■

4-

"cr

a'-4

4-3“-

-i

;T<?

^■V

*4

^ ■ C~>r- •- /

->

Ji'

.-i'

V" *T

<fîz. o/’-â ~Ù ji oL/z. <p-^c: o oĆt.

OCo/Tz/S. 6t.

;yjm

VAi

,"v

v ô’i

.oc*

J^zoj-e/ci ^y-é.oùito^£.o<slzi/zi/ze^o    dam/su*

1;

.

II

fs

¹

\

4

(( KRAKÓW

■

.

/ f

h

•j

i

12

SJ

»

f:

i J i

' i

fl ! i

m

[ M

*

M

.

’

'

-Acce

TABLICA III A.

TABLICA III B.

E3

tj-tz/ze

:

Xii'JLr

TABLICA IV A.

TABLICA IV B.

JR

■r— K*-r

ii)

li

HB

t T ihh

1| f| Igffl

■l|

i. j

Bfltt

i' 1    1 KV""-    ■*

->

lift

Æ.

ii

IM

ni

fy

wm\

il:

i»œ?s

g;MlP

Ą*

c£ćce. éo'csz./ze,    |s

|Ä

T~~7Ć\'!tH!f* r nw^iTTji f 4rf

JfgSte,

AV

ÿ'

■■ ■

pin

pRfn¹

pÄPipMl

pRBnpj

iPlipTl^ji

zi. _: : ZZkiZzlin

IBwpf

rl H itttri

i—Ml -UHîTk

il!i

,-'r

gp^ipp

mm

■MM

lii m

îfl i¹

li

nn

mm.

jr

rs- —.—

c^,

BBBBg

'0

c=T

l!

erst

-Ai

c&'XtsC'Ù ^TYzyzieynCcx.

-- ¹ "T -\\n i

>J&>.

■44 / i—i

I sf^tZ

- .    _L _

i¹

^Tato-crt-eÉ

3.bo

r<

^1-

ÏTy

r"W«j"V

l/ł

(J)

±AćoA*x^>

°y

Ztfi<x6kKet'

i#

g:

'A^ó

i

} /Aù\>zô-w-t/

îff

S. *S

SE

aas//

.r- ■»

*)

£3

I?

A y in

\^cxZtZut łr~V-ic>--

.2

si

X 3cL,₊,_y

IŁ - , .,    rj:ri _

Sk

•s

•î,

//.

i    ® H/T-----j ■ |_

'A,

li.»

,/tFT

_jp

nnk

J'yo

MÛ

hn

9. es

"MF

o}

2T oo —

JH

S.00

45»_

<SJ

-^7Z>-*oćc9.-

\/_

Y3,ao

3, so

jADz ce ć\L'2.*Łcf

T[

3..

<o-oćz: z/2./** *> v’-o

-t Z éox*)    esćo-f-n^&LJ.

iv:

i]

Ml E

(V

fv

ki-

*Y

ri'

V*

::n

w

>v

U

-V.

i'

ki.

■Q

■m-

wr

t!

--i- /^OO---------- -    ^

jć^.<oy'sAc Ć    t?oOzorxxzćz.zavls^o j5~- -c.z&oc<j-ec?<o

3. & +--*

-oć& r-rzÀ^*~

:

(

k

'

Si!

■

i

:

.

*

5

! i

,

.

A

.

.

i

«

.. •-> - .222

i

■

if .

/

Bv/

■

:<■ }'

*<

*•

î

:

V

4

.

i

i

i

-r--⁴ :

U

.....^

'TTT.......

- ;

i P

a

WYDZIAŁY POLITECHNICZNE KRü

BIBLIOTEKA GŁÓWNA

p

5"

i

**'.-----*

/fy. f;

i !y ï V

•-»

Æ»

««*

&

‘V:

'•4

-----

/

I

fil

#

*3 5

/

■

tl^ÉiÉLilfh    J -!,

i i

: :

«

V

v

U-

fr

li'

%

■;

V

V

*

*■ v.

*

.

Ü

m

il

•i

■i

*

>

a*

'

.

■

S-

■

>

V

¹

Opisany sposób jest ogólnie stosowany. Nie należy dopuszczać odchyleń. Wykonanie tynków od ręki, t. z. „pod pacę“, winno być^wykluczone

²

Tynki na siatce—„Rabitza“ omawiane będą w następnych

³

   więźba jętkowa— z dwoma stolcami, płatwiami, słupami i mieczami. Ten rodzaj więźby należy dla bu-budynków o rozpiętości do 10 mtr. (rys. 94);

⁴

   więźba kleszczowa — jak jętkowa, lecz z dodaniem kleszczy i zastrzałów, stosuje się dla budynków o rozpiętości, nie przekraczającej 12 mtr. (rys. 95);

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

11-5487