«ii : :

»liii

■■

Wm

Wrnmm

iii

HS1IÎ

|n

lis

«tós

p

ft

• .. ‘i

- ïît '

fili

{fe-£T * -1

■53

i.

-    - ;I

>»«4» ; ,4 .C ■■«■■K- -tÿ4*nÿ??>K-: jj«gł *• U

4i-«4v>: 44>;/i.3'41.li

i«

Hpiliifrji

■

lÄtisif

i»:

ii

mmmm

msMm

111

1

amt

Ul

i - s

m

r«l»

ÆÊmm

:: ' .; « : . ; ■ ■?!••• « - r": '

: : i ....... -■ n;4t 3« :    ■ i ' ; : «4P

:- H 3...    :    - i i ^    ■    .    .4 .•    . :    ...i-J-

.    4    -.....----i ł vin:r,\X ■ ' ,

.. !...... 4    ■ ......    . J. 444

-

-. ■ . 7tf'r .    : ■    -7. .I7 «;3

: t rt :4;4

■ • r ' ': " ' ' ‘ ': . ’ .

7-    :    44    77-4 rrr

i ..i —-

*lte ! ^

fi., i ■ - ,4-r;: .    7-iiii: :«#'''i-5

TT44

i--:-: ■

.■ -i

X    ... 7

. î ;    }

Ł33

»«©444

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000299262

v*r v

Au*

■s

AY

\\V

*/

STę/

•ft

ZASADY

RYSUNKU I KOMPOZYCYI

(UKŁADU)

POSTACI LUDZKIEJ

DLA

BUDOWNICZYCH, RYSOWNIKÓW, SNYCERZY, DEKORATORÓW, SZTUKATORÓW, KAMIENIARZY I WSZYSTKICH PRACUJĄCYCH NA POLU SZTUKI CZYSTEJ

ORAZ STOSOWANEJ

wedk metody £Mo    p<> BaftelbY

z 325 rysunkami objaśniającemi

PRZYSWOIŁ

JMaryan Cdawrzeniecht artysta malarz

WARSZAWA

fłakładem Zakłada Fotoehemigpafieznego ß. Wierzbiekiego i S-ki

19 02

^UOTf7c>

/ KRAKÓW

il 64^13

#03B0JieH0 I^eH3ypOK). Bapmaßa, 14 Anp'fejia 1901 ro^a.

Âkc. Nr. ' A £04 f cl

vtn.tn><».n...t niiwpm i » iwiwwn# J ¹

«Głównym warunkiem biegłego rysowania — wprawa.

Zawartych w tej książeczce rysunków nie należy bezmyślnie kopiować. Spostrzegłszy jaki przedmiot, czy to będzie grupa ludzi, czy ułamek kości — uważnie obserwować — starać się następnie odtworzyć z zachowaniem charakterystyki i proporcyi — oto jedyna droga właściwa.

naturze wyszukiwać rękę do oddawania typowych cech przedmiotów. Szkicować wiele w dużym

Przy podanych tu wzorach starać się pokrewne i podobne w otaczającej dobadywać się przyczyn, różnic kształtu i zwyczaić

i małym formacie — następnie powtarzać z pamięci.»

Urywek zdania art. rzeźbiarza p. Bariach’a.

SKRÓCENIA:

,* t

Kość — dla skrócenia oznaczono przez «k.» Wielkość głowy inaczej == «moduł.»

PODESZWA STOPY

Postać stojąca wyprężona. Fig. 1.

ab = całej długości, na 8 części—porównaj podziałkę z boków, ac = — ab co zowie-my wielkością głowy (moduł), gh od połączenia obojczyków z mostkiem (wcięcie półksiężycowe) do genitaliów — gh od bioder do kolan = hb od kolan do podeszew, dd = l¹/

2 2

J?

CZASZKA

IV*

ft

WIELK.

GLOW.

• -*«

=7"*

j~

I'.

sboüa

d WYNIOSŁOŚĆ BARKÓW e

^    '\\ WCIĘCIE PÓŁKSIĘŻYCOWE

B. 5ć/7"AV

pSń

Ç.

-•A-

r\

V.

PĘPEK

B/OOfłA

\\

ŚRODEK

rf

.5

Ta

ŚRODEK KOLANA

ih

_6

wielkości głowy, de gh. ef — — gh. dek = 'St/₂ wielkości głowy = całej długości ramienia, hh — 1 wielkości głowy (lewa postać), cg — ¹/3 wielkości głowy.

Należy głównie baczność zwrócić na to, zwłaszcza przy postaci prawej, by masy ciała były w równowadze utrzymane, to jest jeśli szyja skłania się ku przodowi, ramiona i plecy podają w tył; jeśli brzuch ku przodowi wysunięty, to tylne części uwydatnione w przeciwnym kierunku. Nogi postawione u tej postaci w ten sposób, iż na obie ciężar ciała jedna-ko wo ciśnie (obie pracują).

lO

₉---

/(ą V

/bä

li

Li

Postać swobodnie stojąca. Fig. 2.

Postać ta stoi na prawej nodze, która nazywa się nogą pracującą; prawe biodro, na które działa cały ciężar ciała, podnosi się. Lewa noga nie obciążona, zwiesza się swobodnie, równie jak i lewe biodro. Wcięcie półksiężycowe szyi e leży pionowo względem pięty nogi pracującej. Należy zwracać uwagę na pochylenie, zwykle poziomych punktów aa, ł>ł>, cc, dd; goleń nogi nie-dźwigającej skraca się przez podanie jej w tył. Wielkość głowy jako dokładny moduł spotkać można tylko przy wytwornej budowy ciałach. Przy tej postaci porównywać ef — cd —

Ruch przedstawiony jest w przesadzie; postacie barokkowe i rokokowe zwykle mają takie przegięcie.

2

dg; ah — ÿ- ef = hi.

li

m

‘A i

Ai ' T]

V.

ki'

CZASZKA

Ä/PZ7Ö4

PĘPEK

ŚRODEK

KOLANA

POD STOPY

BRODA

U-

r.

H-

WYNIOSŁOŚĆ BARKÓW

^k

(U

^4/7*A7

-y-

TT—

\ tr

"N

7'/'

i

uS

O.

PĘPEK

GENITALIA

h Mi

Tors męzki. Fig. 3.

Tors dzieli się na trzy części = 3 wielkościom głowy (modułom) jak to na podziałce widać, ab obojczyki, łączące się w bb z łopatkami, w aa z mostkiem i tworzące w tern miejscu wcięcie półksiężycowe.

Stawy ramienia i uda kuliste, główki stawowe mm obracają się w powierzchniach stawowych łopatek i bioder nn. Do k. mostka c przyczepia się muskuł wielki piersiowy oo i ztąd idzie do trzonu k. ramienia, f jest mu-skułem prostym brzucha

Ib

"kr

Yt.

»V

Wt

TD*

<3“

'o

7>

ee skośnym brzucha, dd klatka piersiowa złożona z żeber 7 prawdziwych przyczepionych do kolumny pacierzowej i mostka, pozostałe 5 rzekomych w części łączą się z mostkiem, w części z miękiemi częściami jamy brzusznej, i miednica, ta ma plastyczne punkty, g biodro i k, oraz hh wyniosłość stawu kości udowej.

BRODA

WYNIOSŁOŚĆ BARKÓW

C/7

hs

c/i

r\

'dr

SUTKI

-v

dV

I''

GENITALIA

Tors z tyłu. Fig. 4.

Plastyczne punkty: a wyniosłość wyrostka barkowego, ab grzbiet k. łopatkowej, ww wyrostki kolumny pacierzowej, cc biodra, cd brzeg tylny k. biodrowej, ee wyniosłość stawu uda. Muskuły 1.1,2. 2, '

3.3,4. 4. 4. 4 muskuły pośladkowe. Kształt łopatki uwydatnia się.

n/

Bamię z tyłu. Fig. 5.

ÖT-

ab = bc, de ręka — L/i całej długością^ ec—ed. Punkty plastyczne, a wyniosłość ramienia, miejsce połączenia obojczyka 5 i grzbietu łopatki, b wyrostek łokciowy k. łokciowej 3; f wyrostek wewnętrzny k. ramienia 1, e wyrostek rylcowy k. przedramienia 3. Muskuły 4, 5, 6 i 7.

rig. 6.

N.

sy.

i)

ft- i

"1/

C,

IT

3v

,N

«✓

z'

III

•J,

//

<\V

Ręka (manus).

a Środek ac cała, długość ab = be. be dzieli się na trzy części. Należy uważać na kierunek palców, które zwracają się jak szpony ku wewnątrz—wskazujący i średni razem, równie jak pierścionkowy i paluszek.

Ręka Fig. II w ruchu chwytania i wskazywania ab —be; przy szkicowaniu uważać ściąganie się skóry w profilu u palca wskazującego.

III. Przedramię z opartą ręką.

Fig. 7, 8, 9, 10, 11, 12.

■%

wO

1) Oko otwarte.

a kącik łzowy, bb górna powieka, cc dolna powieka, między powiekami gałka oka.

2) Oko zamknięte.

4 Należy oznaczyć przebijający się pod skórą powiek zarys gałki ocznej.

3) Nos i usta z przodu.

Należy uważać na wzajemne przyczepienie tych organów.

4) Nos i usta widziane z dołu.

5) Usta z boku.

6) Nos z boku.

7. Wyraz twarzy. Fig. 13.

/-

/r-v

•*N

,|1

s.

I. Wyraz spokoju z odcieniem uśmiechu, brwi rozchylone, oczy wpół otwarte.

II. Śmiech. Brwi, skrzydełka nosa, oczy, usta, policzki, słowem części twarzy, wszystko wszerz rozciągnięte.

III. Posępny. Brwi ściągnięte, równie jak i usta, kąty ust opadłe ku dołowi, policzki obwisłe, oczy koso patrzą.

Ucho. Fig. 14.

Wierzchołek ucha leży na linii brwi aa, koniec na linii nosa bb. Co do wymiarów szerokości, rozpoczyna się ucho na l'/₂ części twarzy ee (ce= l'/₂ twarzy), a kończy poza linią ff (cf— 2 cz. twarzy), wyrostek k leży na wysokości linii hh (ah = ²/₃ części twarzy). Ucho w stosunku do linii twarzy umieszczone pochyło. Szkice na boku przedstawiają muszlę ucha z tyłu, przodu i w trzech czwartych.

Głowa dziecka. Fig. 15.

I i II cała wielkość ac na 4 części ab = bc — cd = de. cd i de na 3 części. 1 od brwi do wysokości kącików ocznych, 4 nos do linii ust, 5 usta do brody, 6 broda.

ii

/_

-V

/ -i

itf

1.

<A

CL

'IX - ,

'f

U*

C7*

9-

mm

o“

a"

a"

Cfq

2-

3d-

4.

Jr-

\

c;

5.

\-

fi

6e-

5

Wymiary szerokości I. hi odległość zewnętrznych kącików ocznych = — ce; fg odle-

5

głość środka twarzy od zewnętrznego brzegu muszli ucha = — ce.

Wymiar szerokości II. ae (cała długość) — odległość od linii czoła ab do najwyższej wypukłości tyłu czaszki. Tak samo ac = ag (linia czoła do linii ucha). Oba rysunki mają czaszkę oznaczoną punktami.

o./

ye

'A

CZASZKA

BRODA

SUTKI

PĘPEK

tM

ŚRODEK

Postać kobieca stojąca. Fig. 16.

g)

KOLANA

T,

-i

XT

PODESZEW STOPY

\.a k

Lewa noga pracuje (dźwiga), prawa swobodna; prawe biodro 1 — zwieszone, równie jak prawe kolano; prawy goleń skrócony. Począwszy

2    od l biodra, przechyla się tors na lewo. Wcięcie półksiężycowe szyi n na pionie

3    z piętą lewej nogi. Wielkość głowy (moduł) jako Ł/₈ całości rzadko spotyka się w naturze. 7 do 7¹/₂ wielkości

^ głowy nadają postaci dostateczną smukłość. Wymiary ab na 8 części=8 wielkościom ^ głowy 1) od czaszki do brody a—c. 2) od brody do sutek c—d, 3) od sutek do pęp-5 ka d—e, 4) od pępka do łona e—f (f. połowa), 5) od połowy do połowy uda f—g, 6) od połowy uda do kolana 7 g—h, 7) od kolana do połowy goleni h—i, 8) od połowy goleni do podeszwy i—b.

kb — kl = mn; oo — ll/₂ wielkości głowy; op od barku do łokcia; pq od

łokcia do końca palców.

sa fi'

et

Lewe ramię. Fig. 17.

ae cała długość, de = czwarta część,

df— y de, ag — gf. ag ramie, gd

przedramię, de dłoń, f przyczepienie palców, df—fe; lik główka stawowa k. ramienia, hh wyrostek wewnętrzny k. ramienia, ii wyrostek rylcowy k. łokciowej, khi są plastycznemi punktami, b k. ramieniowa i główka stawowa k. ramienia, m k. łok-\ ciowa, p oboj-\ czyk, o łopatka, w której powierzchni stawowej porusza się ramię.

kV

IX

'Ą

Postać kobieca, stojąca. Fig. 18.

CZASZKA o

BRODA

Wyobraża sztukę. Trzyma wspartą na biodrze tablicę w lewym ręku, w prawej, le-dziuchno naprzód podanej, rylec. Stoi swobodnie, przesunięcie linii pionu bardzo nieznaczne, podobnie jak na poprzedniej figurze. oo wyrostki bar*-ku, pp sutki, gg k. biodrowe, rr kolana.

Głowa i ramiona nieco naprzód podane.

f SUTKI

Głowa. Fig. 19.

(Szczegóły).

•/

Wielkość ab na 4 części (moduł). 1) czaszka od początku włosów ac, 2) od początku włosów do brwi cd, 3) od brwi do nosa de, 4) od nosa do brody eb. Części df i eg od brwi do linii oczu i nosa do linii ust stanowią V₃ całego modułu. Część ac przy pochyleniu głowy ku przodowi jest większa niż gdy głowa prosto się trzyma — porównać szkic z boku cd i ed większe od ad.

PĘPEK

ŚRODEK 4

•r

KOLANA 6

PODESZEWg

'III

--a

Tj 4-.

lSPl

<D bS)

Ci

I

I

h

f

7

A

JV^> >■

i

r

y⁴*

I

ft 4

1

)

1 3

t

V<,

$

cC^/ V

A

ni

•r/

j

r ^.i

|V\I

n

\ l

T

C;r-A

'Y

y/

o 1

<£

.„ssrlQ -

/

A

\

«V

f.

«i

i

K

>/;

"OJ

Postacie do szkicowania. Fig. 20. Ruchy zdecydowane. I. łucznik, ciało oparte na prawej nodze, goleń skrócony przez podanie

— bc; należy obserwować działanie muskułow lewej ręki. Muskuły 1. nabrzmiewają,

— ab

w tył; muskuły silnie uwydatnione. Proporcye ab

wydaje się, że człowiek

— ef. II. Biegnący: ciężar ciała równomiernie spoczywa na zgiętej prawejsnodze

<M I 00.

ścięgna 2. wyciągają; de =

.ten dłuższy czas mógłby stać w tem położeniu. W głębi postacie w rozmaitych ruchach.

y

/>

Ci

(7 ,

>

(

'5

vy

Vi

y

\

1

V.

r/

hv

s\

ti

V"

v\

ff l

■V •'

:

k\

?

(r

^ ■?

' tc

CL- > J W

,Ł

V

f C i

Postacie niewieście. Fig. 21.

Siedzą, wspierając się na rękach. W pierwszej należy studyować, jak lewa noga naprzód podana i jakie wywołało to zmiany w lewej części korpusu. Przy postaci prawej należy uważać na wy- ^ stające kolano. Lewa noga ma skrócenie golenia ku tyłowi odrzuconego.

K>

& WM

A(

i\i

sa:

Spii

*H

Sx

fc'

csj

\\

/''

-t

VJ

Ml

SS5

Rzut drapery!. Fig. 22. I i II zwykle zwieszające się draperye z punktem oparcia a danym lub nawet bez takowego. Należy uważać, by fałdy przy końcu tworzyły oka, a nie kończyły się tak jak VI, bo takie fałdy przypominają kauczukowe. Im grubszy materyał, potężniejsze (monumentalniejsze) fałdy. III i IV mają dwa punkty oporu (zawieszenia); kolana aa i końce drążków, te ostatnie są szematem dla III. Pomiędzy dwoma tymi punktami, tworzą się skomplikowane jednak zawsze niezmiennie na jednych zasadach powstałe fałdy. Zasada fig. IV zawsze da się odszukać. Przy III oznaczono przebieg nóg punktami, należy zwracać uwagę na to, jak fałdy się spotykają i zlewają. Ciało, leżące pod fałdami, musi być uwidocznione i odczute; zwłaszcza wydatności, jak kolana, członki i inne wystające ruchome punkty. Na udrapowanej postaci nigdy nie zauważymy fałdów poprzecznych lub zupełnie pionowych, lecz tylko ukośnie biegnące, należy uwydatniać ruch i rozmach fałdami draperyi.

-i?

‘V

figgll

V'\

ÎX

&Jm ^teWWv

ÄW

VI

c-^P

vi'rÖ

ns

c™

✓o

\crf

\

Vv

V*a

$k

—-Zj

e r=

/ /{

/•

Upostaciowanie Medycyny. Fig. 23.

W prawej ręce trzyma czaszę, nad którą pochyla się wąż, lewa wsparta na udzie dzierży pargamin, między ramieniem a torsem księga. Wąż oznacza mądrość. Należy zastosować fałdy do uwydatnienia ruchu postaci i porównać szematy. Fig. 22.

Głowa Me-

[1

sów i laurów—

dycyny. Fig. 24.

⁽\

Długość no-

sa ab stanowi

V,

moduł. Głowa

2]

szerokość gło-,wy zwiększyła się i—5 długościom nosa. Głowa zwró-

przy pochyleniu ku przodowi ma powiększone mo-. duły wierzchniej części, a skrócone dolnej. Skutkiem układu wło-

' S-V

ł-

\/

coną jest ku prawej stronie, należy porównać odległość kątów ust i a oczu, środek ust, korzeń nosa z drugą połową twarzy.

Motywy draperyi fig. 25 i 26, wskazują przebieg nagiego ciała pod draperyą. Punkty oporu draperyi w obu wypadkach stanowią ramiona. W wielkich masach spły

iJ

s-AG?

•j

-i-

Fig. 25, 26.

wa draperya po lewem ramieniu które nagle opada ku dołowi — prawe (łagodnie pochyłe) dozwala tworzyć się bogatym fałdom. Rękawy obszerne spływają ku dołowi.

ZASADY RYSUNKU I KOMPOZYCYI.

Pandora z puszką. Fig. 27.

Ciało zaznaczone

konturem ; przebieg

Dr apery a ogółowo naszkicowana, głów-

nogi lewej za prawą

ne fałdy biegną od

oznaczonjr punktami.

kolan do goleni —

Zwrócić uwagę na

draperya otacza bio-

skośny kierunek ra-

dra.

mion i sutek. Tors

Pandora w greckiej

ku przodowi podany,

mytologii, nazwa ko-

ztąd .zmiany stosun

biety zesłanej przez

ku części (modułów). 4__

Zeusa na szkodę

Oba ramiona silnie skrócone; uważać o ile grubszą wydaje się ręka wysunięta

6

od głębiej położonej.

śmiertelnych, po unie

sieniu przez Prome-

teusza iskry ognia

niebiańskiego.

Głowa Pandory. Fig. 28.

w/'

>/

Wielkość ab na 4 moduły ac=cd—de—eb; de i ci na 4 części; gf, od brwi do linii oczu i nos od linii ust. Kształt czaszki oznaczony punktami. Największa szerokość bi od czoła do tyłu czaszki=3 częściom twarzy. bc=bi. bh—2 częściom twa-vzy =bd= linii środkowej u-cha, które pod włosami oznaczone punktami Długość ucha=l części twarzy, jednak poczyna się ucho nieco niżej linii brwi a kończy nieco poniżej linii no-\ sa. Uważać na cofanie się lub wychylanie linii profilu twarzy po za prostą ab.

Szczegóły postaci Pandory. Fig. 29 i 30.

Ruch rąk; le-

i)

wa trzyma puszkę daną przez Zeusa. . Miednica wraz

\.v

oj

J)

z nogami.

i™

Punkty pla-

styczne: kości biodrowe aa, bb wcięcie miednicy i główka stawowa

r--

k. uda. cc krę-

tarz wielki, dd rzepka, ee guz piszczela, ff wyrostki k. strzałkowej, gg dolne wyrostki k. strzałkowej (kostka zewnętrzna); hh dolna kostka piszczela. Niżej też same nogi fig. 30 okryte draperyą. Najważniejszy jest przebieg linii zewnętrznej, nogi. Draperya fałduje się tam gdzie wolne miejsce, gdzie lewa łydka w tył się zagłębia i między nogami; wypręża się na wydatnych punktach: kolanach i udach.

')

O«

1,

-,

Ili

Fig. 30.

y\.

C'-ł

if.

wysoko podniesiona. Długość rąk jak na poprzednich figurach = ~ długości goleni. Postać prawa ma moduły odpowiadające lewej.

Proporcye: 6 wielkości głowy (moduł) o—l głowa, 1—2 broda do sutek, 2—3 sutki do pępka —pępek przez ruch siedzący postaci, nieco podniesiony, 3—4 pępek do łona. Ponieważ ciało jest wygięte (patrz fig. na prawo), 4-y moduł sięga do siedzenia (m. pośladkowych) od 4-go do podeszew dwie długości głowy giną skutkiem pochylenia nóg, 4—5 od punktu siedzenia do stawu kolana prawej nogi, 5—6 od kolana prawej nogi do stopy prawej nogi; lewa noga

■9

4.

3.

‘z

‘o

5>;1

~r,

Siedząca postać niewieścia z motylem na ręku. Fig. 31.

//

'W vJ.

fi

/a*

(\

7xł

o-

css

[o

„o"

V,

ii

5.

Siedząca postać kobieca. Fig. 32.

/    ¹    Z0,

f

.'ft

3Ï.

Wenus przeglądająca się. Zwierciadło leży na okrytym draperyą stołku. Cała postać od czaszki do podeszwy podzielona na 5 modułów, o—1 od czaszki do brody, 1—2 od brody do fałdy brzusznej 2—3 od fałdy do zwierciadła, 3—4 od zwierciadła do połowy lewego uda 4—5, do podeszwy lewej stopy.

II. Stopa lewej nogi, u-

kład palców.

III. Palec wielki.

JL

r\/\D

IV. Palce lewej stopy widziane z góry.

-/—

\_

7 /-v

■■±L^-

'/ v.r

!l>

/r

rv\

§w

. (X

X//

&?

*p

1\

xiï

mu

•■s

IA‘

•\

•7

A- K

r?

r"

'/■

V-.

,SWr'

■^v-

GZ>

\\/L^

ÎAB

Fig. 33.

Płaskorzeźba wypełniająca czworoboczne pole (architektoniczne). Uplastycznienie spokoju. Spokojny ruch, oparcie.

ay

Grupa boczna na pomnik grobowy. Fig. 84.

ay

Szczegóły tej postaci. Tig. 34.

I.    Kość ramienia. Plastyczny punkt a wyniosłość barku, b kłykieć zewnętrzny kości ramieniowej, c główka stawowa k. promieniowej, d łokieć, e wyrostek rylcowy k. promieniowej, / wyrostek k. łokciowej.

II.    Taż ręka z muskulaturą, 1—7 muskuły, 6 i 7 przyczepiają się w c. Ścięgna z 6 biegną do palców środkowych, z 7 do małego palca. Palec wielki ma w 5 dwa muskuły.

/i

li

r/

vv\

ai

\S

Ns

y]

d'¹

sa

.(]    / II

4

'is.

v,

Przy szkicowaniu postaci zaznaczamy naj charakterystyczniej ogół; przy szczegółach najpierwej uwydatniamy najważniejsze z nich.

51

"1

C\ci

[5

glA /7

\S

'Ł

J/

'ti

// j

i:

Oj

v.

Muza poezyi. Pig. 35.

Siedzi na skale, lewa noga wsparta wysoko, prawa swobodnie zwieszona zaledwie dotyka palcami podstawy. Szata spodnia pomięta, zwierzchnia w wielkich fałdach. Biodra, kolana i goleń prawej nogi służą jako punkty oporu draperyi. Twarz widzimy wprost, oczy marząco w przestrzeń wlepione; prawa ręka od pisania podniesiona trzyma rylec, lewa zwój papieru, obie ną Fig. 3, 5 w powiększeniu. Figura 2 boczna oznacza szemat ruchu.

-i*

//À

v\

LJJ

Kr.

ft

yy>

Upostaciowanie Tragedyi. Fig. 36.

I. Udrapowanie postaci z oznaczeniem ciała punk-

_ tami. II. Nogi i ich budowa kostna. Moduły też

same jak na Fig. 1, 2, 16, na środku poniżej szemat ruchu.

_    Brwi pochylonej

głowy ściągnięte.

Złożona pięść lewej

—    ręki silnie o policzek oparta. Prawica o-kryta draperyą wspie-

—    ra lewicę i dzierży sztylet.

¹    II. Punkty plastycz-

—    ne aa wyniosłość stawowa (krętarz wielki), bb rzepka, cc gu-

—    zik k. strzałki, dd przejaw k. piszczela, ee kostka.

—-    Fig. 37 śpiąca ko

bieta. Rysy spokojne. Fig. 38 ku dołowi pochylona głowa.

eu

Ol

fc

(W

CO

Fig. 37.

Upostaciowanie Muzyki. Fig. 39.

«■w

3

\7fc

Udrapowana postać z lirą, w którą zamierza u-

derzyć. Punkty oporu draperyi: ramiona, prawe kolano i lewe

nO-%h

\(^\i

- -. }x

7aV

Os

TT.

•K

u'

biodro i łydka lewej nogi. Głowa wzniesiona do góry. Przy ta-kiem podniesieniu moduły górne głowy zmniejszają się w miarę, o ile widać dolną szczękę od spodu; czoło *i włosy skracają się a dolne części powiększają — trzeba uczuciu rysownika pozostawić uchwycenie właściwych stosunków części.

I. Ramie podniesione i silnie skrócone.

II. Zgięta ręka ab = bc. Muskuły natężone i przebieg ścięgien uwidoczniony: 1. przyczepiony do ramienia silnie przy pomocy ścięgna 8 dźwiga rękę. _ 2. ciągnie ścięgnem 9 ramię w tył. 3. ścięgno na przedramię działa i podnosi je. 4. 5. 6. i 7 wyciągają palce do góry. Zginające muskuły leżą głębiej.

,*SL.

'HP

>-

“IR

2.

,    v

\77\

3.

PT"

4.

\l

,(

/,(

6,

!/■

£-p*“

(Karyatyda). Niewieścia postać ndrapowana. Fig. 40.

8 wielkości głowy (modułów). Pięta lewej nogi leży na linii pionowej od wcięcia półksiężycowego szyi. Lewa ręka wsparta na biodrze, unosi draperyą ku górze, prawa podtrzymuje kraj tej draperyi. Punkty oparcia draperyi: ramiona, wewnętrzna strona zgiętej ręki, kolano i noga, brzuch i plecy. Należy uważać na kąty jakie tworzy głowa i szyja.

Fig. A, B, C karyatyda w karykaturze. Łagodna linia karku charakteryzuje ciało niewieście. Wyniosłość a tworzą wyrostki kolumny pacierzowej. Uważać na powiązanie czaszki z architekturą.

~V—

W!J *

2D.

.-v

środek

rnt»!

połowa

y,

i

li.

Vs

II

ii

im

:ia

w.

,7

Ii

fi

(ô

im

MB

il

iii

nm

I <s

EL

|jj

Postaó stojąca w draperyi. Fig. 41.

tam gdzie

Pod draperyą oznaczone punktami ciało. Postać ta różni się od Fig. 18, tem że jest przepasana i ma stan uwydatniony. Draperya trzech rodzai: 1) draperya spodnia o szerokich rękawach, widoczna od sutek do pasa, poniżej biegnie w drobnych fałdach. 2) Właściwe ubranie sięga do bioder gdzie wyłożone suto po nad przepaskę: ta część jest obcisła i uwydatnia kształt nóg przerywany tylko biegiem fałdów. Z lewego biodra idą fałdy ku prawemu kolanu. Cofnięta w tył lewa noga ginie pod draperyą. W tych miejscach gdzie się ciało uwydatnia, draperya leży wyprężona ciało się cofa, powstają głębokie fałdy. 3) Płaszcz z ramion spływa ciężko ku dołowi.

Upostaciowania (Alegorye).

Pierwszą zaletą postaci zdobiących architekturę , odpowiadać przeznaczeniu, wywierać wrażenie monumentalne. Ruchy takich postaci muszą być łatwo zrozumiałe. Jeśli np. jak u Fig. 42 przez podniesienie rąk w górę uzyskamy formę szeroką, zwężanie się ku dołowi tej postaci działa kontrastowo. Skrzj'dla rozszerzając w tym wypadku kształt usuwają wrażenie ciężkości jaką górna szeroka część wywołać by mogła. Jeśli postaci nadamy proste a zlewające się harmonijnie kształty wywołamy tem wrażenie monumentalności. Umiejętne zarzucenie draperyi może oddać tu ważne usługi. Całkiem obnażone postacie dopełniamy, logicznie przystosowanemi atrybutami, które pozwolą nam uzyskać żądane linie całości.

Slß

P¹ y

)l

'S

1/

m.

Fig. 42.

MO

■'x

}mi

W)

s'

lyç-

r<

i ~~----~~ .r

Wspornik, dźwigacz. Fig. 43.

•s

Pół postaci męzkiej o wygiętych plecach z dwiema głębokiemi fałdami brzucha. Draperya z jednej strony wymyka się z pod przepaski. Głowa naprzód podana i ku dołowi zwieszona.

-r

\\V(

\\

Wypełnianie pola medalionów. Fig. 44.

perya wj^pełniają pozostałe wolne miejsce pola.

Gieniusz muzyki: uskrzydlony z lirą, unosi się tak, iż głowa i nogi równomiernie od krańców medalionu oddalone. Skrzydła oraz rozwiana dra-Szyja i pierś I muskuł sutko-mostkowy, jako charakterystyczny szyi przebiega od wyrostka sutkowego czaszki do obojczyka.

II. m. kapturowy tworzy kark i rozciąga się na plecy, zobacz Fig. 4.

I/'

ib

Ź.G

Gdzie do wypełnienia pola medalionu sama postać nie wystarcza zapełnia się braki drape-ryami, emblematami i atrybutami.

r'N.v'N

î-i

c-O

îrcv

zses»/

i (t?

1/ )

a:

’)

vi

i;

TfmA

,i>

■*r

Sr-

Wielkie, wyprostowane, samotne postacie, działają w medalionach monumentalniej niż liczne a drobne figury — porównaj Fig. I, II z Fig. III, IV.

Fig. I. Upostaciowanie Grecyi w płaskorzeźbie: postać niewieścia oparła na prawej ręce głowę, z boku chełm grecki, w głębi świątynia i posąg.

Fig. II. Śpiewające amorki.

Fig. III. Prometeusz i Atena tworzą człowieka. Prometeusz ukształtował postać, Atena daje jej ducha (motyl).

Fig. IV. Łucznik: klęczy — łuk w lewej, prawą dobywa strzałę — około bioder przepaska.

>)

np\

ÏÏ

Popiersia (Biusty) wstawione w niszę. Fig. 45.

Nisze są to koliste wgłębienia, zaledwie do połowy kryjące biusty.

Biust Fig. I, wystawia ,filozofa Platona. Nisza widziana z boku. Głowa ku dołowi schylona skutkiem czego wierzchnie części (moduły) powiększają się.

*V'%VC*7*.

' • : ; - --

Sei

7/ «

/ ;v,

/ *y f • * ■ry{ ;j

I.

re

^'■'3

>4=

7~

ss

âV>

v.V

~o-

ot

■i

te

Id

44

Umieszczanie posągów w niszach. Fig. 46.

Głowa postaci przypada na linii aa, t. j. tam, gdzie się znajduje podstawa pół-łuku sklepienia. Jeśli postać Fig. 3

ma 8 modułów, to linia aa przypadnie na 0 — 1.

Należy uważać na wielkość niszy, aby ją odpowiednio wypełnić. Draperye mogą łatwo przepełnić nisze Fig. 1, 2.

Fig. 3, 4, wykazują wypełnienie niszy przez nagie lub mało

3BŁ

okryte ciała. Fig. 5, 6 spokojniejsze co do wrażenia, niż

nadto wystająca Fig. 1.

£m\

•yr-.A®-

3ÄMÄ

y

\/^

■f> ri

M,'

^>u

Ä>

Upostaciowanie Pokoju. Fig 47.

Postać udrapowana, w jednej ręce niesie gałązkę oliwną, druga opuszczona nadaje równowagę. Głowa nieco na prawo pochylona, spojrzenie łagodne, cały ruch lekki, potoczysty.

Głowa wi-

dziana od dołu

(cień pod

I HL

Głowa Fig. I (szczegóły).

oczu od brwi

/'V-

r

zwiększyła

się. Wargi,

szczęką)

nos i oczy wi-

skutkiem tego

dać od spodu.

broda, usta,

V.

Cały kształt

nos i oczy są

głowy da się

widziane w

ÉÉÉ

\)

zamknąć w

skróceniu, tyl-

kwadracie

ko odległość

a, b, c, d.

rV,

v\

k:

AS

VO

Ramię i ręka.

Fig. n.

K.

mj

Wielki fałd draperyi. Fig. IV.

Przedramię sil-

nie skrócone

Draperya dotyka podstawy; większa

ręka (dłoń) bez

pełność draperyi z lewej strony moty-

U\

skróceń.

ui»    i

Jk    ’

wuje się ruchem postaci w prawo:

a, b; porównaj mało wydatny fałd c,

Lewa ręka. Fig. ni.

Vu

<b

■/

z silnym d, e i /. Im bardziej spa-

dająca draperya ciąży na leżącej

Trzy palce gru

w.\

u podstawy, tem grzbiet fałdów szer-

Hv-

■'

*C L

HI

rr

Posąg Dantego. Fig. 48.

Głowa ze

znanej maski (muzeum Nea-politańskie) ku dołowi pochylona.

Drape-rya s k u p i o-

fej /

I.

naw nerwowo zaciśniętych dłoniach. Wielkie nu mentalne fałdy; prawa noga naprzód wysunięta.

mo-

Głowa

Dantego. Fig. 49.

Pochylenie;

dolne części

twarzy skra-

cają się. Cha-

rakteryzuje

twarz, garba-

ty, kościsty,

zwieszający

się na usta nos.

Kąty ust ku

dołowi idą.

Zmarszczki od

^=-

skrzydełek no-

(A

i¹

•y

«g

Cd

pF

'4

sa ku ustom;

zmarszczki na

policzkach;

wydatna bro-

da, głęboko

/n.

V/

osadzone

o c z y.

-o

Ręka. Fig. 50.

Wydatne

__j

A/SAVTiyi/Hv, — ' ~J)

09

A'

ścięgna i żyły

oraz stawy,

pomarszczona

skóra.

gy l

/r

'i

NU/ Nil

° é>

Posągi Świętych. Fig. 51, 52.

Stoją we wnękach gotyckiego portalu. Na lewo Fig. 51 — Ewan-gielista Mateusz: w prawej styl, w lewej księga, głowa ku d o ł o w i, oczy na księgę zwrócone.

Fig. 52 — Sw. Piotr z kluczami

i księgą. Kłaść

nacisk na dolne

wj^pełnienie pola wnęki.

ffl

CŁO c£=>

FirtŁ

i<?

UM——— 4^J

Fig. 51.

Fig. 52.

,v

N.

ł)

u,

71

//

Szkic głowy.

»f

Postać męzka siedząca. Fig 53.

Motyw z gro-

grzbietem dłoni

bowca Wawrzyń-

o udo wsparta.

ca Medyceusza.

I!

Postać spoczy-

wa na nizkim sie-

Siwi

dzeniu: lewa rę-

ka o poręcz wspar-

lii

Kości

i muskulatura ręki. Fig. I.

ta — podtrzymuje

\\

Przedramię

brodę; prawa na

udzie. Ubiór wo-

yf

w skróceniu: a—

główka stawu ko-

dza rzymskiego.

"t

ści ramieniowej,

Głowa lekko po-

zewnętrzny

chylona, wyraz zamyślenia. Pra-

— j|

wyrostek kości

ramienia, c—wy-

we ramię silnie

rostek łokciowy

wykręcone, ręka

kości łokciowej,

a-

4-L

,f

d — wyrostek kości łokcio-

'N).

w ej, e—wyrostek kości pro-

c<-

mieniowej, od f biegną muskuły 5, 6, 7 = wyprost-

dv

ne kości śródręcza i palców. Wyżej wymienione miejsca, wyjąwszy a, są punktami plastycznemi.

Fig. I.

r,

\*

=7

Iv

>yi.

I!

"3

il

r-J

Jl

./

y/

S3

Pi

if lt

Fig. 54.

Fig. 55.

Posąg Sofoklesa. Fig 54.

Prawa ręka w draperyi, lewa oparta o biodro. Punkty oporu draperyi: ramiona i lewe biodro zkąd fałdy idą ku prawej nodze. Lewa ręka okryta zwieszającą się dra-

peryą, ma dla przeciwwagi pudło z papirusami u prawej nogi.

-«rfÄi

WlŚiki

Ws?

mm

Postać z urną. Fig. 55.

Si

Obciążenie lewej ręki i naczynie ma dwa równo-

Lu

ważniki: draperyą spływającą z prawego ramienia i odrzu-

Szkic postaci w draperyi-

cenie prawej goleni na prawo. Należy uważać o ile z pod draperyi widać przebieg uda; jak biegną fałdy między

nogami i uwydatniają ruch prawej nogi.

7/

u r'

%ć3

Ifeö

~T~.

~5flP

<KS?

JŚI

i?

<(

£ >€Y- :

lo

v&

<>

4£lk

V,P>j'z

7/45»

Xroo^P ^S>)Tr ~x\

7)

Popiersie w niszy. Fig. 56.

Z boku taż nisza wypełniona połową postaci.

Wypełnianie pola (architektonicznego) ćwiklów. Fig. 57.

Równie jak przy wypełnianiu medalionów należy uważać na równomierne za-

Tm

pełnienie pola i ułożenie po-

«T

staci tak, aby dopełniały się wzajemnie co do formy i treści. Środek ciężkości

figury musi odpowiadać środkowi pola, a im dalej od tego środka,

\C

tem lżej i łagodniej wszystko się rozpływa. Im głębiej w kąty,

tem więcej podrzędnych, lecz powiązanych ze środkową postacią emblematów. Skrzydła,

rozwiane draperye, drobne atrybuty ułatwią wypełnienie pola.

fr

i?

/,

r(.

V.

Łowy. Fig. 58.

v_

y/l-

V_

yr_

Ttyte

Wsparty na lewem ramieniu myśliwy,

głowa energicznie w lewo zwrócona,

patrzy na górną część pola. Wzrok, bystry—

badający dal. Prawica dzierży łuk, którego doi-

ny koniec wsparty na podstawie ćwikła. Na barki

skóra zarzucona, nogi obnażone. Górną część pola wy

pełnia zwierzyna, rogi i t. p.

łST-d:*

IS

Upostaciowanie Orzeźwienia. Fig. 59.

Strudzony wędrowiec, porzucił płaszcz i man-

telzak na górną część pola—wsparł się na skale i pije.

Kapelusz na wstędze spada na plecy.

Upostaciowanie Nauki. Fig. 60.

Starzec z długą brodą siedzi, gło-

<v yyp!

A#

wę skłonił

vjviy/P-y?

zamyślony

>A'

i wsparł na lewej ręce, noga na nogę zało-

żona. Prawicą ujął zwój papierów. Księga,

czaszka, retorta, emblemata nauki, wypełniają pole.

Upostaciowanie domowego życia. Fig. 61.

Matka bawi dziecię, na lewo kądziel i kołowrotek.

j.

\T7

>ac/

Sę

n X7:

Oba większe ćwikle Fig.

upo-

.2

o

a,

CO

CO

&b

(N

CD

staciowanie Pracy du-

cha. Fig. 62 — dociekanie

i badanie; kobieta ze zwo-

jem papierów w lewej—głowę wsparła na prawej

Obszerna szata okry-

ręce; lewa noga oparta na kolanie.

£/ a )

wa biodra, kolano i nogę do połowy goleni. Głowa spowita chustą.

ki ^i!

I

-n

>\

Spojrzenie spokojne. Spokoj też rozlany w całej postaci. Duch pracując, roz-

ST-

jaśnia ciemności, czego sym-

&?.

bolem, płonąca lampa.

Fig. 63 wyobraża zato-

'r⁼f.

_n

'S

pienie się w pracy, postać niewieścia zagłębiona w księdze.

Praca Fig. 65.

Spokoj Fig. 64.

■iSr

Robotnik drągiem kruszy skałę, w przeciwieństwie do „spokoju.“ Muskuły natężone, ruch i praca w całej postaci.

'l

V“

Młodzieniec obnażony spoczywa po ciężkiej pracy, kowadło

i młot wypełniają pole.

r^r.r Xsf

Upostaciowanie Piękna. Fig. 66.

f    Wpółobnażona kobieta, popra

wia przed zwierciadłem włosy, w głębi urna z kwiatami, gołębie i paw’.

Postać niewieścia. Fig. 67.

Postać widziana z ty

łu. Silny ruch torsu na

prawo; prawa ręka wyciągnięta do powitania. Zarzucony ha głowę welon wypełnia pole. Tylko prawa noga widoczna, lewej stopa przechodzi pod udem.

ZŁ

CS

\ii§

Trfffm

\\;

/

i t——^

\——nf

Mojżesz. Fig. 68.

Prawodawca wyobrażony jako

starzec z długą falistą brodą.

Cała postać znamionuje siłę.

Prawica dzierży tablicę praw, buła-

wa w lewej oznacza wodza ludu. Le

wa noga oznaczona punktami pod dra-której punkty oparcia: kolano i łydka.

4L-'

■rj

CV

Szczegóły. Fig. 68.

Charakterysty-

Fig. I.

'U

ka wyrazu. Wra-

Głowa Fig. I.

zenie gniewu wy-

0—1 mało wa- 3

T7

wołane ściągnię-

żna linia czaszki

ciem brwi, zmar-

do początku wło-

szczeniem czoła,

sów. 1—2 od wło-

wysunięc i e m

sów do brwi,

warg z których

2—3 od brwi do

(t

z'

górną zakrywają

nosa, 3—4 od no-

sa do brody.

"1.

wąsy, usta wpół-

otwarte.

Oczy silnie roztwarte. Stosownie do tradycyi rogi wyrasta-

ją na głowie.

Ręce Fig. II starca — widoczne ścięgna i żyły. Fig. III,

T>

lewa ręka w draperyi.

II.

) Vf

Al A f~

III.

/r

'* 0>Ji

rs

O

A A

l

o

¹

\

II

m

/

7

i

"A

<£>>

i ^

\ V

—

i

\

t

w

~\

*

A

•—i

wr

w

.

s

%> •

/

J

Achiles i Hektor. Fig. 69, Fig. 70.

II

Obaj w hełmach z mieczami i tarczami. Achiles mie-

cza

III

\

V

(

/

cz

'/

5

/

r\/-

Waa

‘A

dobywa (zobacz ramię Fig. II) i pogląda (Fig. I) żądny

walki na Hektora, ten już dobył miecza i osłania się tarczą.

Fig. II wystawia uchwyt miecza podczas, gdy Fig. III—

ruch poprzedzający uchwycenie.

>~\i

Vt

r,

(f

7x\( x

< av\A /

Lkk»5

X)

ZJ\

S^>

'/

Vi

'7>

/'

r*

X>

17—v,

xnx

d /V /

_o

Amor i Psyche. Fig. 71, Fig. 72.

J •---

Amor wsparty na lewej ręce,-w której trzyma luk, pogląda ku Psyche, w prawej

k:

IS

\l

^•y

wspartej na kolanie, zwój płomieni, symbol nigdy nie wygasającej namiętności. Przy

tej ręce należy uważać jak palce działają przy trzymaniu. Skrzydła wypełniają ćwikieł.

Psyche o skrzydłach motyla, odpowiada wzrokiem Amorowi i uchyla rękami za-

słonę. Unosi się ona raczej niż siedzi. Wyraz twarzy miłosny, lekko rozchylone usta.

-e

'S*

przy fig. II i III.

proporcye

Też same

gh.

kość głowy, fh=— ab. fg—

je razem wiel-

dć. a czaszka, b barki, c pępek, d kolano, e podeszwa stopy, ff miejsca przyczepienia rąk, fg ramię,

^przedramię,

5

ff——ab co da-

6

I. ab—bc—cd=

ïï

rM

i

9-

czem (rączki jak wałeczki).

Grubość kości, członków i wysłanie ich tłusz-

Zwykle 4 wielkości głowy napotykamy w naturze.

wy.

ciało liczyć 3—

3¹/₂ — 4 — 5 . wielkości gło- g

znaczna głowy, .tak, iż można całe

stosunkowo

Wielkość

Postacie dzieci i charakterystyka ciała. Fig. 73.

łl

V /.

i/

-er

,1

ÏÏÎ

MF

.1

1/

Głowy dzieci. Fig. 74.

I. W tył pochylona, podbró-

dzie całe widoczne, usta, nos i oczy w skróceniu.

II.    Wprost widziana — ku przodowi pochylona, ma skrócone dolne części twarzy.

III.    Od tyłu widziana, zwrócona na prawo i pochylona nieco jak na Fig. II, skutkiem tego skracają się części twarzy, czaszka zaś powiększa. Uważać przy I i II na kierunek linii oczu do linii nosa i ust, również jak na zmiany kształtów przy zmianach położenia głowy.

\,

iO \

S(?

x' V

1». ^A-

Z^J

/r

\v

rr

i/r-^

kowa na bok.

zwrócone ku sobie—środ

ne postacie mają twarze

na położenie głów — brzeż

gie kuje. Zwracać uwagę

z modelu na kamień, dru

nosi wymiary (punktuje)

~\

sr

/ ____

VJ?

»r> ï

Oa^^- ' '

Wj

/. ’

/T I

vo>

_v >

kk

mieniu; jedno z nich prze

Jezusa i kuciem jej w ka

tych punktowaniem głowy

prawo dwoje dziatek zaję

statuę Michała-Anioła, na

na lewo modeluje dziecię

Przedstawia «plastykę,»

ciami dzieci. Fig. 75.

Fryz zdobny posta

Vfc

r>.

/( - 'v/S

à-jzL

/ W*

ki >m

fwCC

(,

s\»

ts

V 1

«Ä

' ^=vJ

s.

P\£

/"

-r

V~

»V

r m

6-N    \

w’7î

Skrzypek. Fig. 76.

Zwracać uwagę na ruch lewej ręki — kierunek spojrzenia oraz lekkość ruchu prawej.

r>\

ką podrzuca laskę, lewa oparta o lewe biodro. Draperya skutkiem ruchu, rozwiana.

Taniec.

Szkicujący krajobraz. Fig. 78.

Fig. 77.

Mały Bachus tańczy na lewej nodze, prawa porusza się swobodnie w powietrzu. Prawą rę-

W lewej książka, w prawej rylec, oczy w dal wlepione. Kapelusz opadł na ramiona.

nür

.3

„N>

kft.&v

^__iyd

k^U)x

it ) \ ^A

Yr

&_Uû

<o

vA

+JL.

IXi ;

Sri

u-

t)-

Fryz z postaci dziecięcych. Fig. 79.

Upostaciowanie architektury. Na lewo rzeźbiarz ornamentów z młotem wspartym na kolanie, lewa ręka z dłutem na niewykończonym kapitelu. 'W środku i na prawo postacie dzieci zajęte mierzeniem planu, w głębi budynek architektoniczny jako tło.

cx

!fX>/

-Ak.

Szkic.

//

©<

Uplastycznienie malarstwa portretowego. Fig. 80.

Wypełnienie medalionu lub ćwikła. Malarz-dziecko przy sztaludze, na której

wsparty obraz z naszkicowaną głową; wzrok zwrócony na modela. Model — dziewczynka siedzi z kwiatem w ręku — ta figura winna wyrażać przeświadczenie o swej piękności oraz naiwną zalotność. Stołek stoi na podniesieniu (podium). Głowa chlopca-artysty nieco na prawo pochylona.

"V

7172

Jako wypełnienie ćwikła Fig. 81. Malarstwo freskowe (monumentalne), na prawo w górze pokratkowany szkic, wedle którego ma być malowidło wykonane.

'ii. i

T ...

''I

% Aj

ÏUÛA

>>

i'.

A

tr

.u

s.

-A/

~7(

■L

Postać wieńcząca szczyt budowli. Fig. 82.

Przyrodoznawstwo: Słomiany kapelusz na głowie, siatka na owady przez ramię, puszka na zioła pod prawym ramieniem zarzucona, las oznacza się przez pień drzewa, paproć i grzyby. Draperya nà ramionach i biodrze, rozwiana skutkiem żywości ruchu.

^slll

✓ 'ipn

SS

mfs?.

elfP

ete.0 )

\l

i>

V.

'-i

Q/\

iii •

'w?

•kV

mm

pÿv «UV

MF Jfea£&

*j

tfe*. i

W1

ss

Amorki. Fig. 83.

.C^J

M.

4.

/ * J/iP

~'<vo

CrO^. V

Xi

Gzgr/% ^

caS*

>,

È/l?

i.

<-*$

Sé '

'C-

/M

,____y

!§ÿ

V_ïJ

y;

•^>-

v_

^-=4

'S

er

Or

-'iX

nr

I’

ll

2 ---------

Lit

w/n

V/?>

cv

rt p

/l /

m.

JV/i

I#®]

x'

Pi

a

■<

y|

/V*

/■

,v

zfh^

-Qi

<-

Grupa boczna na pomnik grobowy. Fig. 84.

Wyobraża współczucie: kobieta trzyma lewą ręką małe dziecię, prawą tuli do siebie chłopca okrywając go częściowo draperyą. Postać ta pogląda na portret-biust zmarłego. Głównie uważać na stosunki głów dzieci do głowy kobiety. Zasłona i chusta są łatwe do udrapowania. Podniesienie oczu, ich zwrot daje wyraz i ożywia.

<1

V*

ifl

Lii

(<

Upostaciowanie

Historyi.

Fig. 85.

Głowa zwrócona na prawo, w tył rzuca spojrzenie, co wskazuje, że postać myśli o tem co minęło i co zapisze na trzymanej tablicy.

Grupa dzieci.

Fig. 86.

Obie postacie wyrażają podtrzymywanie. Postać lewa stara się między głową a cisnącym przedmiotem (architektura) umieścić rękę. Głowa prawej postaci naciśnięta ku dołowi. Grupa ta może wypełnić podstawę (postument).

o .T .

;/

..

if

U'

•■mm.

»w

MA

Mi

£\S

'O

<1

■fe

mm

wZk

/

/

’t

À

r'j

/Vl

<* *■

’4

X

r>

/'

V.

/B

V,

n¹

r

iV

K

%

Ojj

\v

m

( " 44-

%

H

Xllî

aSL»

f~^*rr72Z~-^

%

y-

mmix

ékm

H:c>

//;.

| %,

Przemysł żelazny.

•J.

à a

' 's

'%

X'A

WU\

i? »•

J).

\

kl

Handel.

$

\ki],

I / fgljfg

\

I3>\

1

^yŁ\i\.\\ł\vv -r

\

r

4 '\

Vr»

M JP^Xvi

k.

C M

&

#*« -

•Itllli'

\

«X

X-

J

JF

Ranek.

Wieczór.

K

^7

Sen.

#4

ffÜ

/ cw p

A .4

/

4t

X

I

.y^à

œ®

&K *

/Êg

.    '-**5

-> t

r.

V:

ćl M

c-

Vi

<XJji

\ #A

!//ÿî P

y>

■■

¥?

p

>h

ml i V’ J

m «A ^

% ,/tâ

<£S>    /////a*

,v3

0 \

ffîS⁴

:c

•/

f?

[ ‘"iMk

:\

§(?

/K?'

u\

>*<

^    \ %%y2 ‘^vw //ôV

PÄ

®|

Karyatydy.

“.'i,,, i

S.

rÔ'

CT—U

^MÜWICTt--

WP

•F W

'»f'*-,.

ï/n

ra

;;

1rs*

*r

.>

[j

<>\

¥t

^___ rv_

tÆS

mi. tijum

»D

VX

li,

l\

^Zs ₈

"4.T-“

,1

r,

rli

x<Ml

(ua

[r

«%^57

wßtL

\vl

mmrn

mm

y-.

\\

li;

^V;

«"

§igii

wjß$»ß

^Bj

V/A

\:

IP

là I -J

fi

\v

'«p

>%nl

i

Wiktory a.

Anioł smutku.

W |^r J

V\v,

IM

•J-

y^f

.w,

A>;

//I

Si

&\

7.

kf

i ii

mil

it

%k

Ip

fc

I’

JÇPM?

fey]

,.„7

l })

ÄOkT

c£?

El

É8

li

■<«

■ I —w—

4,

Karyatydy.

»

r.

/j'

A

(r

A

ri

LA,

\

AA

\

Æ

i \ i

bh.

A

I

/ 1/dTT

i

Hf

vit

\

w

i

i

<>1

(

_/'i

lU)^

GEF

ri

PI

lvf

.0

%

>L _

-^^p- T?“ Sr-kfial.

___ Yob

i

Atena.

Mówca.

Dyanna.

♦strife

.-

^2Si^

ł / /T7

1S

—

£

„£»

J

4

i#

iÄ

“SE

//

f

w

I

vStS"

AA

i*®⁵

\s

-—Si

O

&

13

U

rr^i

8

X

fcKO

Q" riü^TTtr-.

'i

'J

‘i

Cesarze niemieccy: Strój dworski. Rycerski. Koronacyjny. Posągi jako ornamentacya architektoniczna.

(:■

C\

•Ä

IP—'

\é/

■ß- <5

ni

r-J\

"N

Si

IA

Süvv

'AV

cJPP

«SrV

r,r^

i.

IM

Wj.

mËb

î5ËT

Sä

!§2

W Bachus.

vix£-

v^r

(,

Źródło.

ill

(•Ü?

*r-~-

¥Mv.

k*

f/W

■'A

;'v

V.

mm.

m\

fillHöi'.

l'""H

fm

VA

\i

Mk

ßiPs&it

'X

jp^pïl

ILy*

ET__J

;Z

ZZ

Wenus.

Raniona Dyanna.

Posągi jako ornamentacya architektoniczna.

«Ö

Os

mÆL

rxyg

«

WhuiSr?,

'Æ

<Sb

ir>

fi#

ÿjj

ra

il

\f

W 1

\a r' J

/A'

'i

K'

.//

vidai

il

r- '

«/

/ Ara ^

MlÆ

WTkiifü

Y~

1Ł

Mądrość.

Wenus poi orła.

Handel.

)*;

.SN

•Ä -

r- -----.... ‘.%, Æ

4-

yLV*

3P

'-AtMi

mm

'3

&2k

■:

vo

vJc

Si

II

WA

WM

\l

-J

Psyche.

Hesperyda.

Rzymianka.

Posągi jako ornamentaeya architektoniczna.

v.

x*a

AX

iËÊïtr

«T

•^-rrr

as£^

SS-.

/-*

l\

Bachus.

#fA

cf.

xr

yy

v.

*£Eo

Zbrojny dzidą.

A »

**y

Apollo.

/\ ii( "

"XJ

■y

N,

- U,

-ü

li

PJ

» f/ !///

i)

da

Pasterz.

flĄ

'T*

a#ŃJ

i!,"-

ÄV A⁴ 4

vXi

V-.I i>

im

44. ?

hi 4/

■V

Mlii

ii i

£l>:X

Herkules Farnezyjski.

Posagi j'ako ornamentacya architektoniczna.

Harcyz.

■i

1st

r(h

'"rà

vf.Ä

rH

•7

;^,a

//,y %

m

vvti

vw

mm

iV

É)

‘S

IP

Ml:

\imSm

■f •

ill

mi

/.

i/m ju!

l^S

LP> )

Wenus według Thorwaldsena.

Z kąpieli.

Wenus Medycejska.

<2

■Æ

33

ii

j";

"•ï

$u*

W.

IŁ

\u2

Vi

vf%

x\

(&

'1%

//

i'-y

!•

Mi

!i

JiÆtBÆ

i]

jc

_f

■Jä^c

kS

Wenus według Thorwaldsena.

Psyche.

Posągi jako ornamentacya architektoniczna.

Po mona.

fïGÜxA)

l)

W,

■J'

( ( >^V ÿ

V»a y

'Ö-TV.

~^/-r

Zworniki. Fig. 87.

^/oy

Głowa Greka w frygijskiej czapce, oczy głęboko osadzone, brwi ściągnięte—usta wpół-przymknięte.

<A

)A

fi fMl

V vUstör, (J v \H1

W(G

<z

(l

<w/r ;

rfiAA*

(a

),

)

^ -

\\

V'

!

'W

7

\

7

\

$

,\ N

(Ik

\

O

Grupa wieńcząca szczyt budowli. Fig. 88.

i

Zwycięztwo (Victoria) siedzi między skrzydłami orła. Wieniec wznosi w górę, by go rzucić tryumfatorowi, drugi wieniec trzyma przygotowany w lewej ręce. Zwracać uwagę na równowagę linii tej grupy.

*75/ \.

*0

)

W

—

o

y

%

«/i

i.

c° '    \

(d

ÏP,

4

%■

a-', 0®

at.

,C4i

Z

i

V

Victoria bez skrzydeł. Fig. 89.

v

JA

;>i

\

J

0

L

/

/

//j

\

/

v

-

j

>IK4

--CSÿSSJ

Orzeł pojęty dekoracyjnie. Fig. 90.

Skrzydła rozpięte. Pojedyncze pióra i lotki.

/

-J5gp^

Orzeł groźnie napuszony z gnie-

J P

wnem spojrzeniem. Szpony dzierżą

zwój gromów. Całość wyraża nie

zadowolenie, gniew.

Głowa orła z boku.

A

(

Głowa orła wprost. Oczy głęboko osadzone pod lukami czoła, błysk ich podnosi się przez płaskie traktowanie gałki ocznej.

i

■

K

h^\ '

(}j u

Szpon orli.

6^0

’J

fv.

ts'

Głowa lwa. Fig. 92.

Z boku, z rozwartą paszczą, gro-źnem spojrzeniem; grzywa najeżona.

Lew powstający. Fig. 91.

Z groźnie otwartą paszczą, lewa łapa wpija pazury w ska- ^ łę, prawą opiera się dźwigając.

}f//

Lwica. Fig. 93.

Wpół podniesiona, charakterystyczna linia paszczy, spód dolnej szczęki i wydatność spłaszczonego nosa.

y'

A.

Muskuły lwiej łapy. Fig. 94.

na:

N_

Punktami przebieg kości oznaczony: a—b łopatka, b—plastyczny punkt, b—c ramię, c—plastyczny punkt, c—d przedramię, d—przegub z powięzią trzymającą ścięgna od d ku dołowi, łapa z 4 palcami, na łapie skóra zostawiona.

[[yry

Paszcza lwa. Fig. 95.

Za kłami dolnej szczęki język, dalej jama gardzieli.

i I

\A

wvv / :

i_

\

Lew Fig. 96 i Lwica Fig. 97. Lwica cofająca się na skałę, lew leży spokojnie.

Muskulatura szyi lwa 1 głowa, 2 i 3 muskuły, 5—4 muskuły grzbietu.

W

%    —-

¹ ZêZrZ

y

r y

Ir

:Zf

M

*

7Xr\

J

\È

7

(

VQ

vr /

\

%/

/y

(

)

-ź-

/

V

S >

\

77r-( -

• - ^ L->

V

(

VJLL-Ui-I.

''S

I

Lew Heraldyczny. Fig. 98. Lew prosto stojący. Fig. 99.    0 silnie skróconym

zadzie, tylne nogi rozkraczone, przednie łapy mocno stoją na podstawie.

zs

/S

///

>J)

/ Ær(l

(//

ssx~S

Heraldyczny Gryf z tarczą. Fig. 100.

Ciało lwa uskrzydlone o głowie i szponach orla. Głowa ma dodane uszy. Gryf w podaniach wschodu, był atrybutem Apollina, jako uosobienie mądrości i bystrości. Średnie wieki wierzyły w istnienie gryfów, dla tego wszedł on jako ornament do architektury. Zwykle gryf zarówno jak lew używa się tak, aby z boku był widziany.

*<!-

i.

śTW

(3 \

S.

Rynna do wody (Wasserspeier). Fig. 101.

Zwierz bajeczny o głowie psa, szponach i skrzydłach orła, nogi pomyślane jako wsporniki, ciało związane z architekturą, łuskowata i opancerzona skóra karku, fałduje się.

»V

(

(

(

Z'

r % v

:-7

V

o

l

U

Net

NX ^

r,

• /l /

■3^/'

ft-

Hh

^^dl§g|§^

SB

Grupa. Pantera i wąż. Pig. 102.

Smok. Fig. 103.

X

f

)

Złożony z kształtów rozlicznych zwierząt: Pół lwia, pół psia głowa. Lwie łapy ze szponami jaszczurki, podwójne skrzydła i ogon. Smok odgrywa ważną rolę w po-V daniach przeddziejowych i średnio-/ wiecznych, jako stróż skarbów. Spotyka się też smoka na obrazach świętych (Św. Michał i Św. Jerzy).

r

J

m

(X

i

■)

ffco ' V

i

r

Smok. Fig. 104. Paszcza lwie łapy, grzebień na grzbiecie i ogonie.

krokodyla, zamiast uszu, skrzydlate wyrostki skóry;

t>

T;

*

' *

J.

>

/

5#

\

V

s#

\

■

-, ..

‘ f

.

■v

-

> /

i

'•» ■

*

V

/

*

/

/

-

*

-C- ^

■'w

r

' t £

V

•ü*    ■

N

\

)

\

.

'

:.z

-

&. ,

> .

B

>

m

te

*

_•

w'

30**

;

■i.

i

' --

I

\

I

/

J*

*£? ,

/

\

-Ł

f

:• *

\

2fc&5

jjraaggtt

Mm

äBBBAHEpnni^

pgSjggj

-Mm*

'P^§m

'fi:

II

listel

il

i 4 -■

■tmmm

lit

il

•4-

BIS ÉS8

fi;

MPI

WYDZIAŁY POLITECHNICZNE KRAKÓW

BIBLIOTEKA GŁÓWKA

L. iriw.

■M-fi

Druk. U. J. Zam. 356. 10.000.

WßM

Ili

urn

it®

«SK*

mm

pi

5r”'

;-p

WÊmm

8^4

: / . l'à^dtM^rp

y,:    ....-----^'

flfcf

\:

; lv&4l

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

fi-

V-:f-

fi

te