li '

m

mm’

um np

lÉi^ÂÂiÜ iiiailiiill iiiWMi

rn^J:li3ll!lsS|ï|l :l! ïilïllllï

il

|

I- ■ ■    ■ :

Êm

Si iiiii Ht ii mmm SI I ■ ii i iéhH 1 wnNif l

■I

ml

SS::

SJ:

;||jl

s:

mm

li

■

Ils mm

::;i

: iis

II

::

1»

ISfl

WYDZIAŁY POLITECHNICZNE KRAKÓW

BIBLIOTEKA GŁÓWNA

TTO-SAUERA

'CH JEŻYKÓW

L. inw.

■V

sl

MÈ.

raiia

PAULUS-LEGOWSKI

U

MAŁA GRAMATYKA JĘZYKA NIEMIECKIEGO

:INE DEUTSCHE SPRACHLEHRE FÜR POLEN)

JLIUSZ GROOS. HEIDELBERG

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000296236

METODA OASPEY-OTTO-SAUERA.

WŁADYSŁAWA PAULUSA

MAŁA GRAMATYKA JĘZYKA NIEMIECKIEGO

Z PRZYKŁADAMI DO TŁOMACZENIA, ROZMÓWKAMI I SŁOWNICZKIEM.

(kleine beutfrije ©prcdjldjrc für $oten Don $anIn$‘£egoio$tt.)

(3. Auflage.)

WYDANIE TRZECIE

POPRAWIONE PRZEZ

PROFESORA DRA. ŁĘOOWSKIEGO.

J80«,

16

geprüft

W HEIDELBEROU U JULIUSZA OROOSA.

1918.

Sivion,^

«(RAKÓW \

oO

Metoda Gaspey-Otto-Sauera stanowi moją wyłączną, drogą kupna nabytą własność — Podręczniki podług tej metody opracowane bywają ustawicznie uzupełniane. Prawo opracowania i tłómaezema na wszystkie języki zastrzega się.

z wdzięcznością. Juliusz Groos, wydawca.

Naśladownictwo i przedruk są prawnie wzbronione i będą sądownie ścigane.

Odpowiednie uwagi przyjmują się Heidelberg.

ft

Jt

Przedmowa do wydania drugiego.

W niniejszem, drugiem wydaniu okazała się potrzeba mniejszych lub większych zmian prawie we wszystkich częściach Gramatyki. Keguły gramatyczne zostały rozszerzone, a określenia form gramatycznych dokładniej zastosowane do obu języków, zmieniony został też nieco układ deklinacyi i konjugacyi.

We wzorach do tłómaczenia pojedyńcze wyrazy zastąpiono całemi zdaniami, w których wszystkie zachodzą przypadki, osoby i liczby, podczas gdy dawniej przeważały przypadek i osoba pierwsza.

W Dodatku trzeba było usunąć wzory, których treść nie była odpowiednia dla gramatyki języka niemieckiego, nowe wyimki wzięte są z historyi i literatury niemieckiej.

Wiersze pierwszego wydania były dla początkujących za trudne, na ich miejscu umieszczono powszechnie znane poezye o formach prostszych.

Tak zwany Klucz zawiera tłomaczenie wszystkich wzorów polskich i służyć ma głównie uczącym się bez naticzyciela.

Opracowaniem i wyborem wzorów i wypisów niemieckich a także uzupełnieniem słowniczka niemieckiego zajął się pan prof. dr. Ssymank z Poznania, wiersze wybrał pan prof. Süpfle z Mannheimu, za co im uprzejme składam podziękowanie.

Prof. dr. Łęgowski.

vT"**

/X WïÀ

7/J

Poznań.

Ut

Przedmowa do wydania trzeciego.

W wydaniu trzeciem uwzględniłem nieco więcej potrzeby samouków, określając dokładniej wymowę głosek niemieckich, tu i owdzie uzupełniłem też reguły gramatyczne; inne części pozostały niezmienione.

Poznań.

Prof. dr. Łęgowski.

IV

Spis Rzeczy.

Strona 1 — 2

Alfabet..............

O wymawianiu:

Samogłoski .........

Spółgłoski.........

O akcencie.........

Przykład do czytania.........

Lekcya 1. Kodzajnik określny......

5.    Trzecia forma liczby mnogiej deklinacyi

mocnej............

6.    Czwarta forma liczby mnogiej deklinacyi

mocnej............

7.    Deklinacya słaba ........

8.    Ciąg dalszy deklinacyi słabej.....

9.    Deklinacya mieszana........

„    10.    Przypadek drugi cząstkowy.....

11.    Przyimki............

12.    Imiona własne.........

13.    Zaimki wskazujące i pytające.....

14.    Zaimki dzierżawcze i nieokreślne . . . 33 — 35

„    15.    Słowo posiłkowe mieć = fyaben . . .    .    35— 36

„    16.    Forma pytająca i przecząca słowa §ctbett    .    37 — 38

„    17.    Dalszy ciąg słowa posiłkowego ïjctben .    .    39 — 41

„    18.    Słowo posiłkowe fein = być.....

„    19.    Forma pytająca i przecząca słowa posiłkowego fein być..........

Bielany...........

20.    Czasy złożone słowa posiłkowego fein być . 46—47

21.    Słowa nieregularne

2—3

6—7

??

»?

»?

>i

»?

??

??

??

??

?»

??

?>

8—9 9 — 10 11 — 13

13

. . 13—16

16—18

18—19

20—21

22-28

24—25

26

27- 28

28— 31 31 — 32

42—43

43—44

45

Strona

Lekcya 22. Ciąg dalszy słów nieregularnych . . .    49 — 50

fÿriebrid) ber ©rüge......

23. O przymiotnikach........

,,    24. Deklinacya mieszana przymiotników

25.    Dßklinacya mocna przymiotników .    .

©olbfdjenfel ........

26.    Stopniowanie przymiotników ....

27.    Liczebniki główne........

28.    Liczebniki porządkowe......

29.    Odmiana czasowników czyli słów .    .

£>er Sftorgen.........

30.    Czasy złożone..........

31.    Uwagi nad słowami konjugacyi słabej .

9t}oy...........

32.    Zaimki osobiste..... ...

„    33. Zaimki wskazujące.....

34.    Zaimki pytające i dzierżawcze ....

35.    Zaimki względne........

$)ie roilbe $aube unb bie Siene . . .

36.    Zaimki i liczebniki nieokreślne ...    83    —    84

37.    Forma bierna

51

11

11

1i

11

ii

ii

ii

ii

ii

ii

ii

51-53 53 — 55 55 — 57

58

59-60 61 — 63

64— 65

65— 69

69

70-71 72 — 74

74

75 — 76

77— 78

78— 79 80 — 82

82

84-86

„    38. Konjugacya mocna. Pierwsza klasa, gromada pierwsza........

39.    Pierwsza klasa, gromada druga ...    89 — 90

40.    Pierwsza klasa, gromada trzecia ...    91 — 93

Soljann ©obiegfi .......

41.    Klasa druga, gromada I i II .    . . .

42.    Klasa druga, gromada trzecia ....

(Sin teurer unb ein rooljlfeüer $opf .    97

87—88

it

ii

ii

ii

43. Klasa trzecia

92

94 — 95 96—97

98-99

99

ii

ii

ii

$oêgiufcf)fo$ s$ferb

44.    Klasa czwarta . . .

45.    Słowa złożone nierozdzielne ... 101 —103

46.    Słowa złożone rozdzielne

$)er treue Untertan .

100—101

104 — 106

106

„    47. Użycie słów posiłkowych Ijaben i fein . 107—109

(Sine laĄerlidj gemadjte 8itge . . . 110

48.    Słowa nieosobiste

49.    Słowa zwrotne

ii

111 — 112

ii

ii

50.    Przysłówki

51.    Przysłówki

113-115

115-116

117—118

Spis Rzeczy.

VII

Lekcya 52. Przyimki ,,    53. Przyimki

Strona

119 — 120 121 — 122

2)er banfbare ßötoe

122

„    54. Główne różnice języka niemieckiego od

polskiego ......•.    ...    .

123 — 126

Dodatek.

Przysłowia, sentencye............

Wzory prozy. 1. $)er ©preenmlb........

2.    ©eltfamer (Spazierritt......

3.    3)ie Königin ßutfc unb if)r Serrer

4.    3>te Sorelet.........

5.    Sôaltïjer non ber $ogehneibe . . .

6.    3m §aufe ber alten 2)eutfd)en . . .

Rozmowy

Wiersze.

127— 128

128— 129

129— 130 180—131 131 — 132 133 — 135 135—137 137 — 142

1.    2)er gute $amerab.....

2.    £)er Sdjütje.......

3.    ©iegfriebä (Scfjroert . . . .

4.    äöanberlieb.......

5.    £)er frolje 29anber§mann .    .

6.    SKeifelieb........

7.    8ieb eineê s2ïrmen.....

142

142

143

143 — 144

144

8. $)er alte ßanbmann an feinen 6oÇn .

144    __ 145

145    — 146 146—147 148—158 159 — 171

Słowniczek niemiecko-polski Słowniczek polsko - niemiecki Spis imion osobowych i nazw krajów, rzek, miast i t. d. 171 — 174

;

Alfabet.

Cały zasób głosek (brzmień) języka niemieckiego zawarty jest w szeregu 26 znaków piśmiennych (liter), stanowiących tak zwany alfabet czyli abecadło niemieckie.

pisane.

druko

wane.

pisane.

wane.

a — ««• a

= a%i „

^    / b

c = ^ c

# - -r© „

/ b

be

de

a>

»>

jot

»»

ka

<s

/ =/f

o

►*»

0Q

/ -/*

gT - f §

er

== ^

' -✓ l &

= m

O* =

== ** 11

<7    =====    0

& ~a d

'V “/ P

ęp

?»

el

»»

em

en

»»

>»

pe

>>

Mała Oramatyka jęz. niem. (»I. bentfdje ©praß T. für $olen).

pisane.

druko

wane.

pisane.

druko

wane.

er¹

■/n»

śf — P @

✓ _ / t «y %

** — *> Ö W-2? $

iu

2B

* ~S Ï

se-s x

fau

we

1)

iks

oT

ypsylon

r-/t>

ty

* ~/ 8

3

cet

O wymawianiu.

Samogłoski.

głosek :

Mamy w języku niemieckim następujących 6 samo*

a, e, i, o, u, g.

Pierwszych 5 samogłosek mają brzmienie zwykle długie,² przed dwoma spółgłoskami zaś krótkie, n. p.

fätt syty jd^nell szybki 9îïtt jazda ©ótt Bóg ©d)ütt gruz S3obt)lon Babilon.

mai raz jdjîüër³ ciężki mît mnie 3)óm⁴ katedra ©üt dobro V = i

¹ Pisze się na końcu wyrazów i zgłosek, nazywa sie po niemiecku: 6djlufjs& S podwójne ma formę fj albo ff.

Nieco dłuższe niż tłustemi literami wyrażone samogłoski w wyrazach ale, jeden, ile, oto, urok, bywać.

³ Długie e jest ścieśnione jak w chleb, krótkie jest otwarte jak w jest. Długie o brzmi jak ó w niektórych okolicach polskich, krótkie jak o w oko.

n. p. :

Samogłoski następującą: ûû, ee, 00, û , uf), wymawiają się przeciągli;

Siar orzeł, Süîeer morze, 9Jloo3 mech

2lfjle szydło, 9Jłef)l mąka, Qf)r wasz, ©of)U syn, tU)r zegar.

Samogłoski kreskowane.

SI ä, O Ö, U ii tworzą oddzielne dźwięki, których w języku polskim nie znajdujemy.

SI, ä odpowiada mniej więcej polskiemu e otwartemu w wyrazie jest.

O, Ö jest otwarte lub ścieśnione ti brzmi jak łacińskie oe w poena, lub franc, è w père. U, ii — y.

Samogłoski te mają brzmienie długie, przed dwoma spółgłoskami zaś krótkie, n. p.

er fällt pada er börrt

erfüllt spełniony.

Sity (äf)), Öf) (öl)), Üb./ülj) mają brzmienie długie; n. p. 3lf)re — Ere kłos, Öf)r uszko (igły), füf)u śmiały.

Sćir Ber niedźwiedź,

suszy

Öl = El olej, oliwa, über — Yber nad,

Dwugłoski.

Dwugłoską nazywamy dźwięk dwóch samogłosek, tworzących jedną zgłoskę.

Dwugłoski są następujące:

au = au ; n. p.

blau — blał niebieski.

ai, ei = aj, n. p.

SJÎai — Maj maj, Siei ołów. äu i eu = oj, n. p.

Säume — Bojme drzewa, beutfd) —- dojcz niemiecki.

Spółgłoski.

©^Cprzed a, 0, u i przed spółgłoskami czyta się jak polskie k:

©atn = Kato, Sortej = Kortec, ©oufine, (Han; przed e, i, t), ä jak polskie c:

Säcilie, ©icero, ©äfar Cezar.

O, q ma przy sobie Jt^z którem czyta się razem jak Opolskie kw, n. p.

Oual = kwal cierpienie, Ouelle = kwele źródło.

n_v\

na

skie f, n. p.

początku zgłosek wymawia sig prawie jak pol

Sßferb = pfert, fert koń, Sßfunb.—pfunt, funt, $fûb ścieżka; na końcu zaś zgłosek jak polskie pf, n. p. ßopf = Kopf głowa, ŚRumpf tułów, ftumpf tępy.

pjL= f, n. p.

^P^ûntûfie — Fantazÿ, fantazya, ÎJÎljilofopl) jSlozof.

©, 1, na początku słowa, lub zgłoski czyta się jak polskie z, n. p.

©anb — Zant piasek, fingen — zyngen śpiewać, befingen opiewać.

ks, n. p.

' lïtjt — Akst siekiera, ©Jtt — eksÿl wygnanie, Dłije rusałka.

8 nazwane ©cbïuj^ê pisze się tylko na końcu wyrazów i zgłosek, a czyta się jak polskie s, n. p.

$au3 = Haus dom, ûtte$ wszystko.

©d|, f;$)r czyta sig jak polskie sz, n. p.

©djaf — Szaf owca, ©Ąute = szule szkoła, fdjon już.

©p, fp, na początku słowa czyta sig jak polskie szp, n. p. (Sperling - Szperlink wróbel, fpringen = szpryngen skakać, w środku lub w końcu słów czyta sig jak polskie sp, n. p.

SBefpe = Wespe osa, Änofpe — knospe pączek, ©tj, na początku słowa czyta sig jak polskie szt, n, p. (Stabt — Sztat miasto, Storch = sztorch bocian,

©tein kamień,

w środku lub w końcu słów czyta sig jak polskie st, n. p.

9łeft — Nest gniazdo, foften = kosten kosztować.

6J= s, n. p.

^leifś = Flajs pilność, ^afś — fas beczka.

ff = s kładzie sig po samogłosce krótkiej, n. p. SJleffet nóż.

%1), tf) — t, n. p.

î^eater — teatr, Sutern tron.

ii*, przed samogłoską czyta si g w wyrazach łacińskich jak cy, n. p.

Êjcrjitium — Eksercycyum ćwiczenie, kation — nacyon naród.

tiJJU= c> n- P-

Ttid^tâ nychc nic, Äatje = kace kot.

©B' d) czyta sig po a, o, u, ou jak polskie ch, czyli gardłowo, po e, i, ei, eu niemal jak ś, czyli podniebiennie, koniec języka podnosi sig bowiem przy jego wymawianiu do podniebienia, n. p.

adjten ~ achten uważać, id) = yś ja.

Na początku niektórych obcych wyrazów brzmi SB — L n. p.

— kór¹ chór; w wyrazach przyswojonych z francuskiego wymawia sig ©B

5- sz, n. p.

©Bampagner.

,|. na początku zgłosek czyta sig jak polskie, h,

Bod) = hóch wysoki, ^utt — hirt pasterz, toteBetn rżeć; w innych przypadkach służy tylko do przedłużenia poprzedzającej samogłoski :

toB = ró¹ surowy, froB — fró¹ wesoły.

ks:

0d)3 — oks wół, $ud)3 — fuks lis, ioad)fen rosnąć; jeżeli zaś f po d) należy do nastgpnej zgłoski, czyta sig jak polskie z:

$Rad)fid)t = Nachzycht pobłażliwość, butd)fud)en — durchzuchen przeszukiwać, U)ad)fattt czujny.

d == k:

SBÏÎcf == Blik spojrzenie, 9tii(feu — ryken grzbiet. » = f, n. p.

SSater — Fater ojciec, oier = fyer cztery, w niektórych słowach czyta sig jak polskie w, n. p. SRaloc = Malwę malwa, SŚioline = wyoline skrzypce, bet brane SRann prawy człowiek.

21Mer orzeł S3ilb obraz

chrześcijanin $)orf wieś, wioska

Przykłady do pisania.

©nte kaczka $ifdj ryba ©üte dobroć §au3 dom

Sgel jeż

Æaufntcmn kupiec Siebe miłość SlłabcBen dziewczyna To znaczy o ścieśnione niektórych polskich okolic, nie brzejhiiące jak u.

•Dfatjj orzech Dfen piec SPfau paw Quaï cierpienie

Witter rycerz <5ûût nasienie &inte atrament Ufer brzeg

O akcencie.

$ogeI ptak SBctgen wóz BEcroer Ksawery ©Pfofonti Ypsylanti gett czas.

li

Akcent w niemieckiem znajduje się zawsze na zgłosce rdzennej i pozostaje na niej mimo odmiany wyrazu, n. p. ©in junger 3Mer ï)âtte ein* oortréfflidjeê SSiïb młody malarz miał wyborny obraz. SSâter ojciec, Släter ojcowie, üäterlid) ojcowski.

W wyrazach zaczynających się od przybranek: be, ge, emp, ent, er, ner, jer, ntift, hinter, über, unter, voll akcent nie pada nigdy na pierwszą zgłoskę, n. p.

errieten zbudować nerîâufen sprzedać jerftören zburzyć.

begrâben pochować gebrâudjett używać empören podburzyć entjünben zapalić W wyrazach z przyrostkami: ût, et, ie, ter, ieren, ift, akcent pada na te ostatnie, n. p.

SBUftenei pustynia, 9łet>ier rewir, ftubieren studyować. Również pada akcent na przybranki:

2Xnt-, ©r^, Urn, Ur*, n. p.ę^ ^

2intmort odpowiedź    ©rjfdjelm frant nad franty

Unred)t niesłuszność    Urroctlb dziewiczy las.

W wyrazach pochodzenia obcego pozostaje przycisk na tej samej zgłosce, jak w języku oryginalnym, n. p. ©OÏbât, z francuskiego soldat; $nftitut, z łaciósk. institûtum; $iróftor, z łacińsk. diréctor; SDiref-tóren, z łacińsk. directóres.

W wyrazach złożonych jest akcent na pierwszym wyrazie (określnym Seftimmungêmort), n. p.

SJięfyjudjt ęhów bydła, ßucfytpiet) bydło do chowu. Wiele wyrazów złożonych wskutek odmiennego akcentowania dostaje odmienne znaczenie, n. p.

umgeben obracać się, bywać, untgóljett obchodzić, omiń

ąć; überfein przeprawić się überfé^ett przetłómaczyć.

Wspomnieć należy jeszcze o akcencie oratorskim, za pomocą którego mówca, bądź to oddzielne słowo.

na

drugą stronę,

Przykład do czytania.

bądź to zgłoskę jakiegoś słowa szczególnie zaznaczyć zamierza, n. p.

©r Çat iï)tt nid)t nur géfii^rt, fonbern aud) étttfiiïjrt unb c^JLol^uIe^t gu ©cf)ïed)tigfetten Hétfü^rt, nie tylko go wiódł, lecz także uwiódł i nakoniec do nikczem-ności przywiódł.

Akcent zatem oratorski jest zmienny.

Wielkie litery.

Wielkiemi literami piszą się w niemieckiem pierwsze wyrazy zdamX-wszystkie rzeczowniki.

Przykład do czytania.

58ole$latt>    Bolesław Krzywousty.

©in fd}ône§ 33eifpiet ber Siebe gegen bie ©Itern gab ber

Piękny przykład miłości ku rodzicom dał

potnifĄe Äönig S3oïeêïan> III., mit bem Beinamen ©djiefmunb,

polski król Bolesław III, z przydomkiem Krzywousty, toetdjer non 1102 bi§ 1139 regierte, $iinf ^afjre tang nad| który od 1102 do 1189 panował. Przez pięć lat po bem îobe feineê SSaterê SBtabtétaro ging er in Trauer. ®er śmierci swego ojca Władysława chodził on w żałobie. Tenże

nämlidje Äönig pflegte 31t fagen, fo oft er baê S3itb feines

sam

król zwykł był mawiać, ile razy na obraz swego

ißaterS, roetdjeê er immer auf ber S3ruft trug, andante:

ojca, który zawsze na piersi nosił, spojrzał :

„33eroat)re mid) (Sott, ba| id} etroaê ber ©tjre meinet SßaterS

„Niech mię Bóg broni, żebym coś    czci mego ojca

Unn>iirbige3 begehe".

uwłaczającego popełnił“.

To samo pisownią polską.

Bóleslaw Szÿfmund.

Ajn szénes Bâjszpyl der Libe gégen dy Eltern gab der pólnisze Kénig Bóleslaw der Dryte, myt dem Bâynamen Szÿfmund, wólsier von ajntauzend ajnhündert cwaj bys ajntausend ajnhündert nâjnunddrajsyg regirte. Fynf Jare lang nach dem Tóde sâjnes Fâters Władysław ging er in Trauer. Der ném-liche Kénig pflegte cu zägen, zo oft er das Byld sâjnes Fâters, wélsies er l'mer auf der Brust trug, änszaute : Be wäre myś Got-das iś etwas der Ère mâjnes Fâters Ûnwyrdiges begehe.

Lekcya pierwsza (1).

Rodzajnik określny.

W niemieckiem sa dwa rodzajniki : określny i nie-określny. Rodzajnik służy do oznaczenia rodzaju. W niemieckiem są, również jak w polskiem, trzy rodzaje. Rodzaj rzeczowników oznacza się w niemieckiem poprzedzającym rodzajnikiem t. j. albo określnym: bet, bicf baöj albo nieokreślnym : eilt, citte, Cttt»

Cztery następujące zaimki i przymiotnik mają dla każdego rodzaju oznaczoną formę:

nijaki.

biefeê ten ta to jeneö ów owa owo

Rodzaj męski, żeński,

hic fet    biefe

jener    jene

melier    tneldje    mel(fyeë który    która które

jebet    jebe    jebeê każdy każda każde

großer    grnfjfe    gtoffeé wielki    wielka wielkie.

Przykłady.

biefe $rau ta kobieta jebe SDîutter każda matka

biefer SJlctnn ten mąż jener S3aum owo drzewo roetc^er 33ctum ? które drzewo? jebe$ $inb każde dziecko.

Słówka.

Rodzaj męski, ber Sftann mąż, człowiek ber $ater ojciec •>/^r ber 6ofyn syn ber ©arten ogród ber 2óein wino ber 6to<f laska ber |mnb pies

wielki mały

jung młody rein czysty gut dobry

nijaki.

ba§ $inb dziecko ba3 23rot chleb , HA i t. baâ SCôaffer woda.

ift jest, ftnb są raie? jak? roer? kto? tyier tu bort tam.

żeński.

bie jijrau żona bie Üttutter matka bie £od)ter córka bie geber pióro bie ©tabt miasto bie $at$e kot bie ŚHofe róża . ₍ eti

gro&

(lein

alt stary ja tak nein nie unb i, a

Ćwiczenie 1.

1. $er äJiann unb bie fÿrau ftnb tjier. 2. 3)et ©arten unb baê $auâ ftnb bort 3. ®ie ÏRutter unb baś Äinb finb ftein.¹ 4. SBeldfe SDîutter ift bort? — ®iefe SRutter. 5. ÆBelcfyeô ft'inb ift jung? — Qeneê Ä'inb. 6. tiefer ©arten ift ftein.

¹ Przymiotniki użyte w języku niemieckim jako orzeczenie pozostają nieodmienne, n. p. ber Słater ift gut, ble Sflutter ift gut, bie Später finb gut.

7, $ener ©arten ift grofh 8* SBeldjer @ot)n ift alt? — liefet ©of)n. 9« $er SSater ift alt 10, $te Sflutter ift gut IL liefet $unb ift groft« 12, $ene Äaije ift Kein, 13, SBie ift biefer ©ein? — tiefer SBein ift gut, 14 3)a8 $inb ift Kein, 15, ®ie ïocfyter ift jung, 16, $ener 9Jîann ift alt, 17, 3)iefe£ Srot ift gut.

Ćwiczenie 2,

1. Ojciec i matka są dobrzy. 2. Syn i córka są młodzi.

3. Ten mąż jest wielki. 4. To dziecko jest młode. 5. Ta książka jest mała. 6 Który chleb jest srary ? — Ten chleb jest stary. 7. Człowiek jest wielki. 8, To wino i ta woda są czyste. 9. Ta laska jest wielka. 10. Ów pies jest mały. 11. Ów chleb jest dobry. 12. Jaki jest ten ogród ?—Wielki. 13. Każde dziecko jest młode. 14. Jakie jest to pióro? — To pióro jest dobre.

Rozmówki.

Odpowiedź,

$)er $ater ift alt. £>ie Sftutter ift gut. $)ie Stabt ift grojj. $>a£ $inb ift fletu. $)er ©arten ift flein. $)ie Sreber ift gut.

Pytanie, äßet ift alt ?

30et ift gut?

2ßie ift Me 6tabt?

2ßer ift fleht?

3Bie ift ber ©arten?

2ßie ift bie fteber?

Lekcya druga (2).

Rodzajnik nieokreślny.

ein iOater ojciec eine ÜDîutter' matka ein Ätnb dziecko.

Rodzajnik nieokreślny ma dwie formy dla trzech rodzajów, n. p.

Następujące zaimki mają również tę samą formę dla rodzaju męskiego i nijakiego:

żeński,

meine

beine

feine

feine

unfere

nijaki.

mein mój -ja -je bein twój -ja -je fein swój -ja -je fein żaden -na -ne unfer nasz nasza nasze euer wasz, wasza, wasze iï)r ich, jej $f)r pański -a -ie.

Rodzaj męski,

mein bein fein fein unfer

eure

euer

i*r

ifjre

¹ 3$r pański pisze się duża literą.

Przykłady.

äfleitt Sßater mój ojciec tlnfer harten nasz ogród SJletne Sodjter moja córka ©ein Sruber jego brat Q>f)r fÿreunb pański przyjaciel.

Słówka.

bie Sdjroefter siostra bie SBIume kwiat fdjön piękny -a -e neu nowy -a -e tran! chory -a -e audj także roo? gdzie?

$reunb przyjaciel ber S3ruber brat ber &ut kapelusz ba3 |)au§ dom ba£ $apier papier ba§ S3ud) książka bie JJreunbin przyjaciółka

Ćwiczenie 3.

1. $etn Skater ift unfer $reunb. 2. ©eine sDîutter ift meine ©djroefter. 3. $eine ©dpuefter ift jung. 4. Unfer greunb ift alt. 5. ®ein £mt ift neu. 6. $f)r Äinb ift frant 7. Sine Ślurne ift fd)bn. 8. Ünfere 9Jîutter ift gut. 9. ®ie 9tofe ift eine 93lume. 10. 9)tein 3łater ift $t)r ^reunb. 11. $f)r Gruber ift mein greunb. 12. ©eine ©dpuefter ift meine ^teunbin. 13. SBer ift franf? — SJÎeine SOîutter ift frant 14. SJlein Sud) ift neu, 3$r ®u<^ $    !&♦ äftein    ift (jut,

meine greunbin ift ani) gut. 16. SBo ift mein $ut?

Ćwiczenie 4.

1. Gdzie jest twoja piękna róża? 2. Ogród i kwiaty są piękne. 3. Mój ojciec jest dobry, moja matka jest dobra.

4. Jego róża jest piękna. 5. Twój brat jest młody. 6. Ten człowiek jest moim przyjacielem.¹ 7. Ta kobieta jest moją przyjaciółką. 8. Jaki jest pański chleb? — Mój chleb jest dobry. 9. Wasz przyjaciel jest młody, wasza przyjaciółka jest także młoda. 10. Gdzie jest moja laska ?

Pytanie.

SBer ift gut?

SBie ift 3>ljre Sttutter? SBaS ift bie śftofe? SBer ift alt?

SBie ift 3$r S3uĄ?

Odpowiedź.

SJlein Słater ift gut.

SUeine lutter ift frant.

$)ie Słofe ift eine SMurne. SJłein 5reuub ift aU.

Sftein SSudj ift fdjön.

¹ Orzecz. kładzie się w niemieckiem zawsze w tym samym przypadku jak podmiot, tj. w mianowniku (I przypadku).

Rozmówki.

Lekcya trzecia (3).

Deklinacya rodzajników.

Niemiecka deklinacya ma cztery przypadki, przypadek piąty (wokatyw) jest zawsze równy pierwszemu. Nominatyw (mianownik): na pytanie met? kto? lub roaS? co?

SJlein SSater ifi gut Mój ojciec jest dobry.

Genetyw (dopełniacz): na pytanie roeffen? czyj?

®ûS 33ud) beS ÄinbeS. Książka dziecka.

Daty w (celownik): na SĄ gebe es bem

pytanie went? komu? ftinbe. Dajg to dziecku.

Akuzatyw (biernik): na pytanie men? kogo? lub nmS? co? SĄ fe^e einen ©olbaten. Widzg żołnierza.

1. Deklinacya rodzajnika określnego.

Liczba pojedyńcza.

Rodzaj męski, żeński, nijaki.

Nom.    bet    bie    baS

Gen.    beS    ber    beS

Dat.    bem    ber    bem

A cc.    ben    bie    baS

Cztery następujące zaimki mają tg samą deklinacyg:

biejer, jener, jeber, roefĄer.

Liczba mnoga na wszystkie rodzaje.

bie

ber

ben

bie

Rodzaj męski, Nom. biejer Gen. biejeS Dat. biejem Acc. biejen

Liczba pojedyńcza. nijaki.

biefer ten, ta, to biejeS tego, tej, tego bie jem temu, tej, temu biejeS tego, tg, to.

Liczba mnoga, na wszystkie rodzaje.

Nom. bieje ci, te Gen. biejer tych Dat biefen tym Acc. bieje tych, te.

żeński,

bieje

biejer

biejer

bieje

Rodzaj męski, Nom. ein Gen. eines Dat. einem Acc. einen

2. Deklinacya rodzajnika nieokreślnego.

Liczba mnoga.

Liczba pojedyńcza.

żeński,

eine einer einer

nijaki.

ein

eine

eines

einem

niema.

ein

Następujące zaimki: mein, bein, fein, fein, unfer, euer, tfjr,    odmieniają się w liczbie pojedyńczej podług

rodzajnika nieokreślnego, w liczbie mnogiej podług ro-dzajnika określnego.

Deklinacya zaimka dzierżawczego.

Liczba pojedyńcza.

żeński,

meine

meiner

meiner

meine

Rodzaj męski, Nom. mein Gen. meines Dał. meinem Acc. meinen

nijaki.

mein mój, moja, moje rneineê mojego, mojej, mojego meinem mojemu, mojej, mojemu mein mojego, moją, moje.

Liczba mnoga,

na wszystkie rodzaje.

Nom. meine moi, moje Gen. meiner moich Dat. meinen moim Acc. meine moich, moje.

Słówka.

i/i

3Ą¹ liebe kocham, lubię

bct$ Sßferb koń

bie Strne gruszka -

ber Slpfel jabłko

ba3 £ier zwierzę

geben <5ie ntir daj mi pan

bie ®abel widelec

3Ą I)abe mam bu Ijaft masz er, fte, e3

baê SJłeffer nóż bet ÖÖffel łyżka - o f u.. lieben éie? czy kochasz pan?

bie $ruĄt owoc/

§ier ifł, Ijter ftnb otóż.

$abe iĄ? czy mam ?

Ijafł bu? czy masz? fyat er, fie, \ czy on, ona, ono e§ ? j ma ? haben wir? czy mamy? gabt Ąr? czy macie? tyaben fte? czy mają?

Ijaben 6ie ? czy pan masz ?

W zdaniu py tającem umieszczamy podmiot za słowem (czasownikiem) lub, jeżeli słowo złożone, za słowem posiłkowem, n. p.

$ûft bu? Czy masz?

|>at ba$ Äinb? Czy dziecko ma?

baê 5ßferb grojà geroefen? Czy koń był wielki?

¹ W niemieckim języku nie opuszcza się przy czasownikach zaimków osobistych z wyjątkiem rozkaźnika, n. p. gtb daj.

Ijat

on ona ono ma

wir ïjûben mamy Ąr Ijabt macie fte Ijaben mają 6ie Reiben pan masz

Ćwiczenie 5.

1* 3Ą einen Çreunb.¹ 2. 50lein 93ruber Ijat einen ^reunb. 3. 3<f) liebe meinen $reunb. 4. |>aben ©ie einen ©arten? 5. liefet SDiann bat mein $ferb. 6. Sttein Äinb bat eine 93iroe. 7. 35iefe Sirne ift gut 8. SDie ïo^ter b<*t eine ©lume. 9* SKettie ©Ąmefter bat eine ©abel. 10. 3Bo ift mein Söffet? - £ier ift 3fer Söffet.

Ćwiczenie 6.

1. Ja mam różę, ty masz książkę. 2. Czy masz moją książkę? — Tak, mam twoją książkę. 3. Mój brat ma nóż. 4. Twoja siostra ma jabłko. 5. Daj mi pan różę. 6. Pies jest zwierzę. 7. Czy masz pan łyżkę lub widelec ? — Mam widelec i nóż. 8. Nasz dom jest stary.

Rozmówki.

Pytanie.

Sa3 §aben ©ie?

§aben ©ie eine Dłofe?

Ser bat ein 93ud)?

So ift mein §unb?

£>at 3b* Słater einen SBruber?

Odpowiedź.

3$ babę eine 93tume.

Sa, idj Ijabe eine Sftofe.

2)eine ©Ąmefter bat ein 23udj. §ier ift 3br ©anb.

2Jłein $ater bat einen S3ruber unb eine ©cbmefter.

Lekcya czwarta (4).

Deklinacya rzeczowników.

Język niemiecki ma trzy deklinacye: mocną, słabą i mieszaną.

Deklinacya mocna.

Rzeczowniki przybierające w II przyp. 1. p. końcówkę ë lub C$, a końcówkę n lub CU tylko w trzecim prz.

1. m. odmieniają się podług deklinacji mocnej. Do tej dekłinacyi należą wszystkie rzeczowniki nijakie i wielka część rzeczowników męskich i żeńskich. Rzeczowniki żeńskie są w liczbie pojedyńczej nieodmienne. Rzeczowniki zakończone na spółgłoskę syczącą lub na Ib, ttb, tttpf, bf b, g mają w II prz. 1. p. cê, n. p. be3 £ifd)c3 stołu, be3 Sanbeè kraju, be£ SBeibeè kobiety, ale wyjątkowo: be£ $ötiig3 króla, porównaj lekcyę 5.

aja przycisku, lub kończących się

igr t**8r ctjett, Uin, tum i t. d.

na słabo akcento

W III prz. 1. p. odpada C u rzeczowników kończących się na Cf t\f Ctf CUr atttf ettt, jeżeli te zgłoski nie m

wane

¹ Wszystkie rzeczowniki niemieckie użyte w trzech pierwszych lekcyach mają przypadek IV 1. p. równy pierwszemu.

Dat. bem ©ebaube „ bcnt 2tpfel „ bcm ^Bräutigam „ bcm 33ruber „ bcm Sftćibdjen „ bcm 33iid)lein.

ba$ ©ebäube budynek

ber 2tpfet jabłko

ber ©rimtigam narzeczony

ber Gruber brat

ba£ SOîâbcfyen dziewczyna

ba3 93iid)tein książeczka

Czwarty przypadek deklinacyi mocnej równy jest w licz. poj. pierwszemu.

Liczba mnoga.

W liczbie mnogiej mają I, II i IV przypadek tg samą formę, III prz. ma końcówkę (e)tt z wyjątkiem rzeczowników już w I prz. 1. poj. zakończonych na CII.

Liczba mnoga deklinacyi mocnej ma w I, II i IV prz. cztery formy. 1. Nie różni sie w niczem od po-jedyńczej, n. p. ber Serrer nauczyciel, bie fie^rer nauczyciele , ba$ 2)îâbd)en dziewczę, bie ÜDcäbdjett ; betê ©eget żagiel, bie ©eget; bet# ©emälbe obraz, bie ©emätbe. 2. rzeczowniki nie przyjmują wprawdzie żadnej końcówki, ale mają przegłos (Umlaut) samogłosek a, O, SI, att na a, ii, tt, äll, n. p. Slpfet jabłko, Śtpfet jabłka. Do obu gromad należą wielozgłoskowe rzeczowniki rodzaju męskiego i nijakiego zakończone na l, It, t, djCIt, letlt i rzeczowniki z przy branką ©C, zakończone na C* Niektóre nie mają przegłosu, n. p. 93ogen łuk, SJłafer malarz, ïropfen kropla, teagen wóz, n. p. bie 93ogen łuki.

Przykłady.

Rodzaj męski.

na I.

Liczba pojedyńcza.

Liczba mnoga.

bie Śtpfet jabłka ber Śtpfel jabłek ben ,3tpfetn jabłkom bie Śtpfel jabłka.

Liczba mnoga.

bie ©arten ogrody ber ©arten ogrodów ben ©arten ogrodom bie ©arten ogrody.

N.    ber SIpfel jabłko

O.    be3 Stpfefê jabłka D. bem 3tpfet jabłku A. ben 2IpfeI jabłko

na n.

Liczba pojedyńcza.

N. ber ©arten ogród G. beê ©artenê ogrodu D. bem ©arten ogrodowi A. ben ©arten ogród

Liczba mnoga.

na tein.

Liczba pojedyncza.

N.    ba$    33iid)lein    książeczka    bie    ©iicfylein    książeczki

G.    beê    33iid)Iein£    książeczki    bet    33iid)lein    książeczek

A    bem    33iid)tein    książeczce    ben    Siidąlcin    książeczkom

A.    ba$    Siicfylein    książeczkę    bie    93iid)lein    książeczki.

Liczba mnoga, bie ©ebäube budynki bet ©ebäube budynków ben ©ebäuben budynkom bie ©ebäube budynki.

na t.

Rodzaj nijaki.

na djen.

Liczba pojedyncza.

Af. bet Celjtet nauczyciel G. beê 2eï)tet£ nauczyciela D. bem Se^tet nauczycielowi A. ben Scljtet nauczyciela

Liczba pojedyncza.

N. baê 33äumd)en drzewko

G. beê 33äumd)en§ drzewka A bem Säumdjen drzewku

A. ba§ 99äumd)en drzewko

Liczba mnoga, bic Sekret nauczyciele bet Setter nauczycieli ben Sekretu nauczycielom bie Cefytet nauczycieli.

Liczba mnoga, bie Säumten drzewka bet 93äumd)en drzewek ben 33anntd)en drzewkom bie Säumten drzewka.

na przybrankę @e z zakończeniem e. Liczba pojedyncza.

N. ba$ ©ebäube budynek G. be3 ©ebäube# budynku A bem ©ebäube budynkowi A. bûê ©ebäube budynek

Słówka.

2)er ©tiefel but \ % ber pflüget skrzydło ber ©ptegel lustro ber üncmtel płaszcz ber $ogel ptak ber @d)ftiffel klucz ber (Sfel osioł ber £etfer talerz ber (Snglcinber anglik ber ©djneiber krawiec ber (Partner ogrodnik ber Sftegen deszcz ber ©taat państwo

ber Dfen piec ba# §ünö(|en piesek ba# Söglein ptaszek ba# ©emälbe obraz ba# ©ebirge góry et ifł on jest ber Æaifer cesarz ber ©Ąiiler uczeń ber ©panier hiszpan jtoei dwa brei trzy

in z przyp. III w bur<$ z przyp. IV przez.

Ćwiczenie 7.

fpaufe be8 Sebrerê. 4. 2)ie ©arten beê fĄbn. 5. SDÎein SSater bot einen ©fei,

1. ®er 93 ruber beâ SßaterS bat ein $au3 unb einen ©arten.

2. 2)ie 93riiber be§ SßaterS b°&en Käufer unb ©arten. 3. 2)er ©nglänber ift in bent Äaiferg finb neu unb unb ber ©ärtner bat jroei ©fei. 6. liebe ben ©coûter.

7. 2)a8 gimmer beineS Se^terê ift nicÇt grofk 8. $d) l)abe ben ©djliiffel meinet gimmerS. 9* $ie ©cfyliiffel (liczb, ma.) bicfer gimmer (liczb, mn.) ftnb neu. 10. $er ©o£)u bat beit SBagen feinet ©aterö. 11. ®ie 90läntel ber ©cfyiiler ftnb alt. 12. 2Bo ift ba£ ©ud) beS ©djülerS? — |)ier ift ba£ ©ud) beS ©djiilerS. 13. 3ene ©ebaube (liczb, mn.) finb fet)r ait.

Ćwiczenie 8.

1. W ogrodzie mego ojca są drzewa i kwiaty.

2. Kocham mego brata. 3. Kocham także mego ojca.

4. Czy macie ogród? — Tak, mamy ogród. 5. Ogrody anglików są piękne. 6. Otóż ogród mego nauczyciela.

7. Gdzie jest klucz? — Ojciec ma klucz. 8. Daj pan (©eben ©ie) te buty anglikowi. 9. Mój brat nie ma talerza (feinen ïeller). 10. Góry tego państwa są wysokie. 11. Kto ma te wozy? — To (baS) są wozy naszego przyjaciela.

Pytanie.

2Ber ift biefer Sftcum?

2Ber ift biefer Schüler? kennen Sie (czy znasz pan) ben 93ruber meines $ater3?

2BaS ïjat ber ©djüler?

Odpowiedź.

(£r ift ein (Snglänber

®r ift ber ©oïjn meines SeïjrerS.

Rozmówki.

3a, er ift ait.

$>er ©djüler tat ein 3et>ermeffer (scyzoryk).

Lekcya piąta (5).

Trzecia forma liczby mnogiej deklinacyi mocnej.

Forma ta ma zakończenie C.

Zakończenie to przyjmują: 1. większa część jedno-zgłoskowych rzeczowników rodzaju męskiego, przeważnie z przegłosem n. p. ber ©rief list, liczb. mn. bie ©riefe listy, ber grifd) ryba, bie gifdje, ber $ut kapelusz, bie Jjpiite.

2.    niektóre jednozgłoskowe rzeczowniki rodzaju nijakiego, n. p. baS ©eil topor, liczb. mn. bie ©eile topory, ba£ $eft zeszyt, ba$ ^jerb koń, i)a£ @d)af owca, bie ©cfyafe, baS ©d)iff okręt, baS ïor brama, ba£ 5)îaf3 miara, ba$ 2o3 los i i.

3.    wszystkie rzeczowniki kończące się na: tg, tttfl, ridj, ni&,, fal, n. p. ber ßönig król. liczb. mn. bie

Äönige królowie, ber ©perltng wróbel, ber £)abid)t jastrząb, ber SBüterid) okrutnik, ba$ ©eljetmntó tajemnica. Rzeczowniki na ttt3 mają przed końcówkami e, e$ unb en podwójne ff, n. p. beê ©el)eimniffe3.

4. rzeczowniki zakończone na l i t>l; n. p. ber ®ofaI samogłoska, bie SSoîûïe samogłoski, ber Sefe^I rozkaz, bie 93efeî)ïe rozkazy.

Samogłoski rdzenne a* O, U podlegają przegłosowi; następujące rzeczowniki nie mają przegłosu:

„    bie    ®otdje

„    bie    ©rabe

„    bie    $unbe

„    bie    ©djulje

„    bie    fünfte

„    bie    Śage

„    bie    ©toffe.

ber 21rm ramię liczb. mnog. bte Strme ber SDoIdj sztylet, ,, ber ©rob stopień, „ ber |)unb pies, „ ber ©d)u{) trzewik „ ber 5$un!t kropka „ ber £ctg dzień, „ ber ©toff materya „

Liczba pojedyńcza.

JV. ber ^reunb przyjaciel O. be$ fjfreunbeä przyjaciela

Przykłady.

Liczba mnoga, bie greunbe przyjaciele ber $reunbe przyjaciół

D. bem greurtbe przyjacielowi bert ^reunben przyjaciołom

bie greunbe przyjaciół

A. bert greunb przyjaciela.

bte ©tbde laski ber ©töde lasek ben ©tbden laskom bie ©tbde laski.

A/, ber ©tod laska O. be£ ©todeś? laski D. bem @tod(e) lasce A. ben ©tod laskę

Rzeczowniki, kończące się na tg, ittg, td)4, tiń)f f<tl i wiele innych, przyjmują w drugim przypadku liczby pojedyńczej częściej $ niż £&

Przykłady.

Liczba pojedyncza.

N. ber $bnig król

G. be3 Äbntgä króla D. bem Äbntg królowi A. ben Äönig króla

Liczba mnoga, bie ßönige królowie ber Äbnige królów ben Äönigen królom bie Äönige królów.

Słówka.

ber 2)7onat miesiąc ber Offizier oficer ber (General generał ber 5lbmtrd admirał

Subtmg Ludwik ber £eppid) dywan ber foontg miód ber Sperling wróbel

Mała Gramatyka jęz. niem. (ftl. beutfcbt ©pro^t. f. Spotrn).

ber $Palaft pałac ber Simgling młodzieniec ber Śofd samogłoska ber Sftame¹ imię ber üftactjbar sąsiad iĄ fenne znam

ber

äitoll

rzeka wał

wysoki -a -e bardzo in m. £)at. w

entroeber — ober albo — albo

ber

fełjr

Ćwiczenie 9.

1. ®er ÿîame be3 ^reunbcê ift Subtmg. 2. SD^cinc $reunbe finb gut 3* ®ie ©öfjne firtb im ©arten. 4. $ie Säume be£ ©artend finb groft. 5. ïjabe ben ©toc! beê Sruberê. 6. $aben ©ie ben |>ut be3 ^üjtQÏingê^ 7. 3Bo finb bie $ifd)e? — SDie $ifd)e fwb in ben ^liiffen. 8. ®ie 2tfle beê Saumeê finb bod). 9. S)te ©d)uf)e be3 9Jlabcfyen£ finb Hein. 10. 2Btr Çaben jjroet $üd)fe unb brei SQBblfe gefe^en (widzieliśmy). 11. $te Äopfe biefer fÿifd^e finb feïjt Mein. 12. SDie îeppiqe beë ©panierâ finb fefjr fd)ôn. 13. S)ie ßiwmer ^alafteé finb fjod). 14. $d) fenne bie ©ofjne be3 ©eneralê.

Ćwiczenie 10.

1. Bracia twoi są uczniami mego ojca. 2. Generałowie są w pałacu króla. 3. Gdzie moja laska? 4. Ryby nie mają (f)aben feine) nóg. 5. Pałace królów są wielkie. 6. Przyjaciele twego ojca są dobrzy. 7. Mamy stół i trzy krzesła. 8. Rzeki w górach nie są wielkie. 9. Ogrodnik ma konia i dwa wozy. 10. Znam imiona tych uczniów. 11. Psy boją się (fürchten m. 2lff.) kija.

Pytanie.

Çaben Sie einen $reunb? 2Ber bat meinen 6tocf? Jpaben bie $ifd)e gatjje? 2Bo finb bie SBctume?

©inb jene S3aume bo<b?

Rozmówki.

Odpowiedź.

3d) babę jmei Jreunbe.

3dj babę 3bren ©totf.

Üftein, bie Qrtfd^e haben feine g-üfje. 2)ie SBäurae ftnb in bem ©arten. Sene Säume finb febr bodj-

Lekcya szósta (6).

Czwarta forma liczby mnogiej deklinacyi mocnej

Forma ta ma zakończenie et. Zakończenie to

przyjmują :

1. Większa część jednozgłoskowych rzeczowników rodzaju nijakiego, n. p.

¹ Pierwszy przyp. l.jp brzmi także *ftom<n i od tej formy urabiają się wszystkie inne przypadki. Porów. lekc. 9.

ba$    £au$    dom, liczb.    mnog. bie    Raufet    domy

ba§    ffinb    dziecię,    ,,    „    bic    iïinber    dzieci

ba3    33ud)    książka,    „    „    bie    33iidjer    książki

ba£    93itb    obraz,    „    „    bic    93ilber    obrazy.

2. Niektóre rzeczowniki rodzaju męskiego:

bet Seife ciało bet 9Jlann mąż bet 9tanb brzeg bet ©ttaud) krzak.

bet (Seift duch ber (Sott bożek bet SBalb las bet SButm robak

Samogłoska rdzenna ulega u wszystkich przegłosowi, porów. lekc. czwartą.

Przykład.

Liczba pojedyńcza.

N. ba£ Sittb dziecko G. beè Äinbeä dziecka D. bem Äittbe dziecku A. bûê Äinb dziecko

Liczba mnoga, bie Äinber dzieci bet Äinber dzieci ben $inbern dzieciom bie Äinber dzieci.

Słówka.

3)ttÄ 93Iatt liść ba3 Sfeanb wstążka baê $)orf wieś ba$ (£i jajko »ÿelb pole baê Salb cielę ba3 $leib suknia ba£ 8aub kraj ba3 8ieb pieśń ba$ 9łeft gniazdo

ba£

ba§ %ox brama ba3 ($olb złoto ba3 Silber srebro

jpuïjît kurczę bie 9cid)te siostrzenica reid) bogaty -a -e grün zielony -a -e roie jak aber ale nodj jeszcze.

baê

Ćwiczenie 11.

Ćwiczenie 37.

Lekcya trzydziesta (30).

Ćwiczenie 79.

Ćwiczenie 98.

Wiersze.

P.

Ćwiczenie 11.

1. ®ûè Äinb ï)at ein 93ud). 2. $d) gäbe groei Siicger.

3. SDie ©trage be3 S)otfe3 ift rein. 4. $ie Glättet be£ Saumes finb gtiin. 5. ®a$ $au3 gat ein £or. 6. ®ie Raufet bet ©tabt finb god). 7. 2)ie Sänber bet Könige finb grog. 8. $cg gebe ^ba3 Sud) ben Äinbetn beS SegrerS. 9. 3Jłcine ©cgroefter fingt Siebet. 10. ®ie Sücger meinet 9îid)te finb neu. 11. ®te ©ter bet |>iigner finb im îîeft. 12. ®ie 2ote bet -^aläfte finb god).

Ćwiczenie 12.

1. Domy naszego miasta są piękne. 2. Obrazy tego pałacu są nowe. 3. Wieś jest mała. 4. Wsie są małe.

5. Liście drzew są zielone. 6. Jajka ptaków są male. 7. Jajka

kurze (kur) są wielkie. 8. Mojej siostrzenicy wstążki są stare. 9. Lasy tych krajów są wielkie. 10. W lasach są drzewa i krzaki. 11. Suknie tych młodzieńców są bogate.

Odpowiedź.

Pytanie.

Rozmówki.

SBcr ift in ben frönen $aïû|ten? 3n *>en fdjônen ^aläften ftnb Könige.

2Bo ftnb bie Strciudjer?

3öo ftnb bie Sögel?

2Bû3 ift nodj in ben 97ejlem? SMdjer $ûfaft ift fdjon?

2In (na) ben Sftänbem ber Sôiiïbev. ©ie Sögel ftnb in ben 97ejtero.

3n ben 97eftern ftnb ©ter.

£)er SJłalaft beà èônigâ ift fdjôn.

Lekcya siódma (7).

Deklinacya słaba.

Deklinacya słaba ma we wszystkich przypadkach liczby pojedyńczej i mnogiej zokończenie en albo tt, z wyjątkiem przypadku pierwszego i rzeczowników żeńskiego rodzaju, które w liczbie pojedyńczej są nieod* mienne. Przegłos w tej deklinacyi zwykle nie zachodzi

Liczba pojedyncza.

N. ber Ättabe chłopiec G. be3 Änctben chłopca D. bem Änaben chłopcu A. ben Änaben chłopca

Przykład.

Liczba mnoga, bic Änabert chłopcy ber Srtaben chłopców bert ffittaben chłopcom bie Ättaben chłopców.

Podług deklinacyi słabej odmieniają się:

1.    Wszystkie rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone na e, u niektórych to e może odpaść, n. p.

ber 2Xffe małpa ber 93ote posłaniec ber ^in^e) zięba

ber ©rbe spadkobierca ber $afe zając ber Ddjg, Dd)fe wół.

Wyjątek stanowi: ber ßäfe ser, który to rzeczownik odmienia się podług deklinacyi mocnej.

2.    Imiona osób męskich zakończone na: <tt, ant, aft, et, ent, ot, <f, ift, ii, Ioq, fopf), nom, n. p:

ber ©olbat żołnierz ber Slbjutant adjutant

ber ©tjmnafiaft gimnazista, gimnazyasta ber ©tubent student.

ber -Dîenfd) człowiek ber 9łarr błazen ber £ump gałgan ber ^rinj książę ber Żor głupiec ber Setter kuzyn ber Sorfafyr przodek ber 9îad)bar sąsiad.

3. Następujące rzeczowniki: bet Sauer wieśniak, klatka

ber Sar niedźwiedź ber fÿürft kziążę ber ©raf hrabia ber $etb bohater ber |>err pan ber $irt(e) pasterz

-f

4. Liczne rzeczowniki rodzaju żeńskiego, lecz tylko w liczbie mnogiej, gdyż w pojedyńczej są nieodmienne.

ber Saper bawarczyk ber Ungar wggier ber ïatar tatar.

Słówka.

5. Imiona narodów zakończone na C, n. p. ber $ote polak ber Śtuffe rosyanin ber 2)eutfd)e niemiec SBftUet, 9î<*djt>a* i ©ettet mają także ê albo It, n. p. beê Sauerê (klatki), beê Sauem, bea ïîadjbarê, be$ 9îad)barn.

2)er ©lefartf słoń ber S)iotnanf dyament ber Üfteffe siostrzeniec ber ^raftbent prezydent ber Wiener służący

ber SftedjtSamtmlt adwokat ber ©Ijrift chrześcijanin Diel, Diele wiele tDieoiel ile Dier cztery.

Ćwiczenie 13.

1. Ser îîeffe beê Äaiferä ift jung. 2. Ser fiut bel finaben ift neu. 3. |>aft bu Neffen? — $a, id) Çabe ^roei SJleffen.

4. Sie ©lefanten finb feïjr gtofj. 5. Ser Äopf be3 0d)fen î)at borner. 6. Ser Serrer tneineê 9îeffen ift ber ©ruber meines ©etterâ. 7. Sa§ £au§ beS 9îed)tSanroa(tS fjat einen ©arten.

8. Sie ffranjofen finb biefffreunbe ber Muffen. 9. SDÎeine ©rüber ijrtbcn brei ßafcu. 10. Sie ©ebienten bc-3 ©ringen finb Ungarn. 11. #ier ift ber ©arten bes Sßräfibenten. 12. Ser Äatfer tjat niete Offiziere unb ©olbaten. 13. Ser $ut beg ©auern ift alt. 14. $n bem ©auer be8 ©etterê finb ©ögel.

Ćwiczenie 14.

1. Chłopcy mają w klatce małpg. 2. Małpy sa zwierzęta. 3. Woły są wielkie. 4. Znam (id) lenne) służącego księcia. 5. Czy macie dyament? 6. Siostrzeńcy mego adwokata są bardzo wielcy. 7. Znam francuzów i niemców.

8. Pasterzu, ile masz wołów i cieląt? 9. Książę jest

Pytanie.

siostrzeńcem panów hrabiów. 10. Rosyanie maja cesarza, bawarezyey króla. 11. Książęta i hrabiowie mieszkają (roofynen) w pięknych domach.

Rozmówki.

Odpowiedź.

§ier ift fein §ut.

Sftetn Söruber Çat jroei Riffen.

Sftein, fte ftnb feine (nidjt) ©tubenten.

Üöo ift ber Çmt be£ Änciben?

SÖßer fyat einen Riffen ?

©inb bte ©djüler ©tubenten? kennen ©ie biefe jioei ©tubenten V 3a, idj fenne fte, e3 ftnb bte üfteffen

beä ^röftbenien.

Lekcya ósma (S).

Ciąg dalszy deklinacyi słabej.

Mamy w deklinacyi słabej około 30 przeważnie jednozgłoskowych rzeczowników rodzaju żeńskiego, które w liczbie mnogiej, zamiast prawidłowego zakończenia en, przyjmują zakończenie e deklinacyi mocnej i mają przegłos samogłoski rdzennej.

bie Suft ochota bie 3Jlad)t potęga bie $ftad)t noc bie 9łuf$ orzech bie ©tûbt miasto bie 2Burft kiełbasa bie Äul) krowa bie ffluft przepaść bie Suft powietrze bie SOÎauê mysz bie SJlctgb służąca bie 9îaÇt bie ©djnur sznur bie SBattb ściana bie 3unft cech.

Te są:

szew

bie ätjt siekiera bie 2ïuèflud)t wybieg bte ©ruft pierś bie fÿrudjt owoc bie ©cmê gęś bie @efd)TT)ulft obrzmienie bie Śtngft strach bie SJcmf ławka bie ©raut narzeczona bie gauft pięść bie ©ruft mogiła bie $anb ręka bie |jaut skóra bie #raft siła bie Sunft sztuka

2)ie SJłutter matka, bie Socfyter córka mają w liczbie mnogiej: bie SJłiitter, bie !£od)ter.

Liczba mnoga, bie $anbe ręce ber |>ćmbe rąk ben |>anben rękom bie $änbe ręce.

Liczba pojedyiicza. Przykład.

N.    bie $cmb ręka

O.    ber |>anb ręki

D. ber $ctttb ręce

A. bie $anb rękę

Wszystkie pozostałe rzeczowniki rodzaju żeńskiego, a pomiędzy niemi i zakończone na ei,    feit, t,

Ullfl i III odmieniają się prawidłowo podług deklinacyi słabej. Zakończone zaś na ill podwajają U w liczbie mnogiej, n. p.: bte Königin królowa, liczb, mn, bie Königinnen królowe.

Przykład.

Liczba mnoga, bie ® (unten kwiaty ber Blumen kwiatów ben Blumen kwiatom bie 93(umcn kwiaty.

Liczba pojedyncza.

N.    bie 93(ume kwiat

O.    ber 39Iume kwiatu

D. ber S(ume kwiatu

A. bie 33(ume kwiat

Słówka.

tdj gebe daję

bu Çaft getauft kupiłeś

fte fyat getauft kupiła

2)te Aufgabe zadanie

bie $ird)e kościół

bte ^flcntje roślina

bie 0d)ule szkoła

bie Stunbe godzina '

bie 6trafie ulica

bie ïante ciotka

bie $arbe kolor

bie Sftabel igła

bie Sßiffenjdjaft nauka

bie ^rinjejfm księżniczka

bie Kranfljeit choroba

bie Hoffnung nadzieja

bie Slirfcfye wiśnia

bie Uljr zegar, zegarek

bie 6cplertn uczennica rot czerwony bie äfttldj mleko

ifyr Ijabt getauft kupiliście lieben 6ie? czy pan lubisz? id) liebe kocham, lubię fte lieben kochają, lubią lang długi fdjledjt zły toar był, była, było tt)dren byli, były.

Ćwiczenie 15.

I. 1. Die |mnb beâ &’inbe3 ift ttein. 2. Die £änbe ber Äinbet finb ftein. 3. Die fÇriid^te ber ©durne roaren rot.

4. Die Gebern ber (Sänfe roaren fcijön. 5. $abt i£jt Mf)e? —

toit ijaben brei Äütye. 6. 3n ben gimmem finb SDläufe,

7. Die «Stabte ftnb gtof?. 8. 3$ liebe fllüffe. 9. SJleine SJlutter tjat niete ÿliiffe gefauft.

IL 1. Die ©lumen finb fdjön. 2. Die fÿatbe ber SRofe ift rot. 3. Die färben ber ©lumen finb nid)t immer fcfjön.

4. Die Çcbern meiner ©djroeftem roaren neu. 5. Die 9J2auern ber Stabt finb f>od). 6. Die SBunben bes Solbaten roaren nid)t grofi. 7. DieStunben beé Dageś finb iang. 8. Die ißrinjeffinnen finb bie Sdjroeftern beS ©ringen. 9. $aben Sie ÄirfcfyenV

Ćwiczenie 16.

I. 1. Uczennica ma w ręku kwiaty. 2. Ręce królowej sa male 3. Gdzie są gęsi? 4. Myszy są male.

5. Lubicie orzechy? — Kupiłem wiele (mele) orzechów, i—*    6. Noce są, w tych miesiącach długie.

II. 1. Moja ciotka ma różę. 2. Ulice są długie. 3. Kolor liści jest zielony. 4. Kolory róż są piękne. 5. Moje siostry są chore. 6. Mury miasta są wysokie. 7. Wiśnie są czerwone. 8. Ci uczniowie są bardzo mali. 9. Lubisz pan swego siostrzeńca?

Rozmówki.

Odpowiedź.

3)etne (Sdjmefter tyat fte (je). 3a, fte ftrtb fel)r gut.

$)ie Königin ift in ber ßivcfye. 5)ie $trfdjen ftnb rot.

$)er ©olbat tjat mele SSunben. 3d) Ijabe jroei Uljren.

Pytanie.

Ç>aft bu meine $eber?

©inb bie fabeln öftrer 6Ąn>efter gut ? 2ôo ift bie Königin?

SQöie ftnb bie $irf<$en?

Çat ber @olbot oieïe Sßunben? Jpaben @ie eine Hbr?

Lekcya dziewiąta (9).

Deklinacya mieszana.

Deklinacya mieszana dzieli się na dwie klasy.

Pierwsza z nich ma w liczbie pojedyńczej zakończenia deklinacyi mocnej a w liczbie mnogiej zakończenia słabej.

Do tej klasy należą następujące rzeczowniki:

ber ©ee jezioro ber Staat państwo baê ©tatut statut ber ©tiefel but ber ©trafjl promień ber ©poru ostroga.

1. baê 2Iuge oko*/ ba$ $8ett łóżko baê ©nbe koniec ba3 $emb koszula baê $nfeît owad ba$ £)I)r ucho

2. Rzcezowniki zakończone na Ot, n. p. ber ®o!tor doktor

ber ^aftor pastor Druga klasa ma w drugim przypadku liczby pojedyńczej zakończenie tt3, a w innych tt albo CU*

ba$ $erj serce ber ?iame imię ber ©antę nasienie ber ©d)abe szkoda ber ©d)merj boleść ber ©ĄredE strach ber Stile wola

Do tej klasy należą następujące rzeczowniki: ber 93ud)ftabe głoska ber ^e(3 (Reifen) skała ber §Uttfe(n) iskra ber $rtebe(n) pokój ber ©ebanfe myśl ber ©taube wiara ber ^aufe(tt) kupa

Słówka.

£)a§ ©d)iff okręt blau modry bie ©onne słońce fennen ©ie? czy znasz pan? fyat gefauft kupił ber Monter rzymianin

ber 5lnterifaner amerykanin

$)eutfd)e niemcy (liczb, mn.)

toarot ciepły

tuer ? kto ? "

tyat oerfauft sprzedał.

Ćwiczenie 17.

1. ®ie Säuern finb in ben Dörfern. 2. $d) fyabe 3tnei Settern. 3. ®ie ©trafień ber ©onne finb roarm. 4. ®iefc Scanner finb ©eutfdje. 5. $ie Dfjren be3 ©fêté finb tang.

6. SDie Slugen biefeS ÎRâbcfyenS ftnb blau. 7. 2)er ©d)iiler l)at jtoei $efte gcïauft. 8. $d) liebe bie ©tragen ber ©onne.

9. SDie Śnglanber, bie ^eutfdjen unb bie Slmerifaner fyaben Diele ©d)iffe. 10. kennen ©ie bie Körner? 11. Unfer 5îadE)= bar ift ein Sauer. 12. SDie $olen lieben ifyr 8anb. 13. Siebft bu bein 2anb? 14. SDiefer Sater liebt feine îocfyter. 15. ßiebft bu bie blauen ober bie roten Slumen?

Ćwiczenie 18.

1. We wsi są domy wieśniaków. 2. Moi sąsiedzi są moimi przyjaciółmi. 3. Moi dwaj kuzyni są chorzy. 4. Lubig promienie słońca. 5. Córki kochają swe matki.

6. Kto są ci ludzie? 7. Czy znasz pan nazwiska bogów Rzymian? 8. Oczy wołów są wielkie. 9. W tej książce są imiona królowych. 10. Buty żołnierzy są długie.

Odpowiedź.

Pytanie.

9öie uiele £odjter Çat 3i)re$ante?    <5ie W brei $öd)ter.

SBie ftnb bie Dfjren eineé ©jeté?    ©te ftnb fe^r lang.

Söie ftnb bie ©trafień ber ©onne? $)ie©trauten ber ©onne ftnb toarm. 3Bo ftnb bie SÖürmer?

2Bie ftnb bie ©coiffe ber 2lmeri* faner ?

Przykłady.

serce

Liczba pojedyńcza.

N.    35a3 Sluge oko

O.    beê Slugeê oka

D. bem Sluge oku A. baê Sluge oko N. baê $ers

G. be3 ^erjen* serca D. bem ^erjen sercu A. baê $exj serce

Liczba mnoga, bie ïlugen oczy ber Slugen ócz ben 2tugen oczom bie 2lugen oczy. bie $erjen serca ber ^erjen serc ben t>erjen sercom bie ^er^en serca.

Rozmówki.

55ie äöürmer ftnb in ber ©rbe. $)ie ©Ąiffe ber 5lmerifaner ftnb grog nnfc Won.

Lekcya dziesiąta (10).

Przypadek drugi cząstkowy.

W polskim języku używamy przyp. II, — dopełniacza cząstkowego, genetivus partitivus — po czasownikach, których czynność obejmuje tylko część przedmiotu, albo przy wyrazach oznaczających ilość. W niemickiem kładzie się w takich razach przypadek I lub IV bez rodzajnika, n. p. gib bem Sinnen ©rot daj ubogiemu chleba; ein ($ta3 SBaffer szklanka wody; niete ÜJJîenfdjen wiele ludzi.

Przykłady.

butelka wina eine ^tafcfye SBein kawałek chleba ein ©tiićf S3rot funt wiśni ein $funb Ä'irfc^en para gęsi ein Sßaar ©änfe tuzin ołówków ein ®ut)enb ©teiftifte.

Słówka.

$)ie lutter masło ein Stü<f kawałek ber Sdjmfen szynka baê ©alg sól ber Pfeffer pieprz

Sie ^ßerle perła ba£ 97łet)t mąka fünf pięć cttè jak, niż

bûê 2)iettfhn0bĄen służąca.

Ćwiczenie 19.

1. t)abe ©rot unb ©utter. 2. ©ie tjaben ©rot uitb Ääfe. 3. SDie $rau t)at ©utter unb ©ier getauft. 4. SBotfen ©ie ©rot unb ©djinfen? — (Seben ©ic mir ein ©tiicf ©rot unb ein ©tiid ©<f)infen. 5* Sotten ©ie SBein? — $a, geben ©ie mir ein ©la3 SBein ober ©ter! 6. |)ier ift ein ©Ia3 SBaffer.

7. ^pat ber ©Ritter ©teiftifte? — ©r t)at ein 2)u^enb ©teiftifte unb brei ober nier $ebem.

Ćwiczenie 20.

1. Mamy cukier i kawę,

wy macie mąkę i sól.

2. Królowa ma dyamenty i perły. 3. Mój wuj był kiedyś (et)emat$) bardzo bogaty, miał domy, ogrody, konie, miał także złoto i srebro. 4. Czy chcesz pan szklankę wina albo piwa? 5. Daj mi pan kawałek chleba. 6. Oto funt wiśni, są bardzo dobre. 7. Służąca ma dwa funty mąki i funt soli. 8. Czy znasz pan wielu niemców? — Znam, moi sąsiedzi są niemcy.

Rozmówki.

Odpowiedź.

©r tyat Salj unb Pfeffer.

Sa, er Çat Kaffee unb 3wfcr.

3Ą Ijabe »utter unb ©ier gefauft.

Pytanie.

Sa§ ïjat ber Stoufmmm?

§at er audj Kaffee?

Sa$ Çaben Sie auf betn Sftarfte (na rynku) gefauft?

,Ç)ût ber ©raf mele $ferbe ?    2)er ©raf ïjat roenige ^ßferbe, aber

oiele §unbe.

Sotten Sie lieber ©ter oberSein? ©eben Sie mir eine ^rlafdje Sein!

Lekcya jedenasta (11).

Przyimld.

1. Przyimki rządzące przypadkiem czwartym:

otjne bez burd) przez

gegen ku, naprzeciw wiber naprzeciw.

um około, za für dla

2. Przyimki rządzące przypadkiem trzecim: mit z, wraz z jutniber wbrew bei przy, u nad) po

näc^ft po, obok famt z, wraz z

entgegen wbrew, naprzeciw non o feit od

nebft z, wraz z au do au$ z aujser poza, oprócz.

3. Przyimki rządzące przypadkiem trzecim i czwartym. Na pytanie gdzie? rządzy przypadkiem trzecim, — na pytanie dokąd? czwartym: an u, przy, do auf na f)inter za * neben przy, obok

nor przed1 atnifetoen między unter pod * über nad, in w.

4. Przyimki rządzące przypadkiem drugim (z początku wzięliśmy tylko najważniejsze) :

ftatt zamiast tnäfjrenb podczas rnegen dla.

$cr £>of baê »ab

Stówka.

dwór, podwórze kąpiel

bie ©rlaubnté pozwolenie ber »ebiente służący bie »rüde most ba3 ^intmer pokój ber Sinter zima jjetyen Sie? czy pan idziesz? id) geïje, fournie idę er getyt, fommt idzie fte getjen, fommen idą fie fallen wpadają.

Ćwiczenie 21.

Ćwiczenie 22.

1. ©efyen ©ie burd) ben ©arten? — îtein, id) gefje burd) ben |>of. 2. ®tefer $ut ift für ben ©tafen. 3. ©eljen ©ie um bie Äirdje? — 9tein, id) gelje urn baê SDorf. 4. gd) fomme auê ber ©tabt. 5. gdj fpredbe non bem Sater unb ber SDÎutter ber ©djiilerin. 6. $a$ 99ett fte^t (znajduje sig) jtoifcfyen ber %nx unb bem genfter. 7. 2BâI)renb be$ Sôinterè gelje id) in ba3 $au§.

1. Przez okno wpadają promienie słońca. 2. Ta róża jest dla księżniczki. 3. Idę przez miasto. 4. Dziecko idzie ze szkoły. 5. Ogród znajduje się (ift) przy domu. 6. Pies jest przed drzwiami. 7. Drzewo jest za ogrodem. 8. Owoce są na drzewach. 9. Moja laska wpadła (fiel) w wodę.

10.    W pokojach mego sąsiada jest dużo (niete) obrazów.

11.    Żołnierze idą przez most, pod mostem jest woda, w wodzie są ryby.

Pytanie.

3Bo ift Serrer?

2Bo ftnb bie Sdjitler?

2Soł)et fontmen 6ie?

2Bo maren Sie, mein fjreunb? Sôoïjin getjen biefe grauen? <Sinb Sfjre Sfteffen git §aufe?

Rozmówki.

Odpowiedź.

$)er Serrer ift im 3tntmer.

3)ie ©dritter ftnb im Jpof.

3dj fomme au£ bem Sab.

3dj mar im Sweater.

£)ie grauen gelten in ben Söatb. Üftein, fte ftnb auêgegangen (wyszli).

Lekcya dwunasta (12).

Imiona własne.

Imiona własne osobowe mogą się odmieniać z rodzaj-nikiem lub bez rodzajnika. W połączeniu z rodzajnikiem nie przyjmują w liczbie pojedyńczej żadnego zakończenia, w liczbie zaś mnogiej przjymują C albo en lub zostają bez zmiany. Jeżeli zaś używają sig bez rodzajnika, natenczas w przypadku drugim przybierają 3, w innych przypadkach pozostają nieodmienne.

Przykłady.

1. Imiona własne męskie.

N. Subroig Ludwik

griebrid) Fryderyk G. Subtoigê albo beS fiubroig griebridba albo be$ griebrid) D. Subtmg albo bem Subttug griebrid) albo bem griebrid) A öubitug albo ben fiubroig    griebrid) albo ben griebrid).

Tak samo odmieniają się następujące imiona: 2Bilf)elnt Wilhelm ©eorg Jerzy $ot)ann Jan.

2. Nazwiska.

N. |)omer Homer G. |)omer$ Homera D. Router Homerowi A. |)omcr Homera

©cfyiller Szyler (Schiller) ©d)iUer3 Szylera ©ćbittet Szylerowi ©Ąiller Szylera.

Reguły.

1. Jeżeh przed imieniem własnem znajduje się przy-dawka (Sl^ofition) z rodzajnikiem, wtedy imię własne pozostaje niezmienne, a deklinuje się tylko przydawka, n. p. be3 ©rafen Çriebrid); jeżeli przydawka niema rodzaj-nika, wtenczas nie odmienia się przydawka, lecz imię własne, n. p. Äönig 2ubn)ig£ $of.

2. Imiona własne rodzaju męskiego, zakończone na 8f fdfj, gf i rodzaju żeńskiego, zakończone na C przyjmują w przypadku drugim liczby pojedyńczej zakończenie    z rodzajnikiem zaś są nieodmienne. Imiona

żeńskie przybierają czasem tylko ê, n. p. 9Rarie£ lub ïftarietrê.

Przykłady.

N. 3Jlori^ Maurycy    Suifc Ludwika

2uife(n) ober bet 2utfe 2uife(n) ober bie 2uife.

G. SDÎorigetrê ober be3 9Korit} 2uifeit£ ober ber Suife D. SUloriè ober bem SRorifc A. 9Kortö ober ben SKorifc

3. Przypadek drugi imion własnych, zależny od rzeczownika, kładzie się czasem przed rzeczownikiem, który wtenczas traci rodzajnik, n. p.

$arl§ 33iid)er zamiast bie 93üdjer Äarl£ książki Karola, ©oetljeê SBcrïe dzieła Goethego.

Przykład.

4. Jeżeli przed imieniem własnem znajdują się rzeczowniki: «Çerr, ^täulein z rodzajnikiem, imię własne zostaje nieodmienne.¹

%xau ©einige ber ftiau ©djutge ber $tau ©djutge bie $rau ©djulge

N. |>err SJliitter G. be3 |jerrn SRiitter D. bem £jerrn SJliiïïer A. $errn ïfïüller

&ut

przypa

kapelusz pana

Jeżeli zaś $en, ^Proa, Çfrôuïdn są użyte bez rodzajnika, w drugim dku dodaje się do nazwiska 0. n. p. fQtxtn ÿMtttiÿ, fixau ©#u4e0 M., pani S.

5.    Imiona miejscowości jako to: krajów, miast i wsi używają, się bez rodzajnika:

SDeutfdjlanb Niemcy ^ranfreicfy Francya Sfatglanb Rosya z wyjątkiem:

bie ©d)tt)eij Szwajcarya bie SRolbau Mołdawia bic ïiirfei Turcya bie 2aufi£ Łńżyce bie Ärim Krym

6.    Drugi przypadek formują powyższe imiona przez dodanie ê, n. p.: ber Rimmel italien#

©tragen SBcttfcfyûu# (93ertin£), podczas gdy imiona dzajnikiem odmieniają tylko rodzajnik, n. p. bie «Ôûupb ftobt bet dürfet stolica Turcyi.

7.    Imiona miejscowości zakończonych na êf £, $ formują przypadek drugi za pomocą przyimka non, lub wyrażają go za pomocą przypadku drugiego słów takich jak ©tabt, fcorf, geftungf n.p.

bet $anbel non Sabię handel Kadyksu

bie ©tragen non ś$ari£ ulice Paryża

bie Umgebung non 3Kait^ okolica Moguncyi.

Zamiast non można postawić bet ©tabt, n. p. bie ©tragen bet ©tabt $atiê.

8.    Imiona narodów zakończone na tt odmieniają się podług deklinacyi mocnej (porównaj Lekcyę czwartą), a zakończone na t podług deki. słabej (Lekc. siódmą, 5). bet (Europäer europejczyk bet Slmeriïanet amerykąpjp bet ©nglänbet anglik bet 9htffe rosyanin

33etlin Berlin $ûti$ Paryż ©todjott) Grochów

bie ©aladjei Wołochy bie 9łieberlanbe Holandya.

niebo Włoch, bie

z ro

ber ©panier hiszpan bet Italiener włoch bet töntet rzymianin bet ^tanjofe francuz.

9. Imiona żeńskie formują się od powyższych przez dodanie końcówki in, n. p. bie Sngliinberin angielka

bie Italienerin włoszka.

bie ©panierin hiszpanka

10. W liczbie mnogiej odmieniają się imiona męskie podług deki. mocnej, albo, jeżeli się kończą na samogłoskę, przybierają końcówkę ê lub Itett, żeńskie podług słabej, n. p. bie ÿriebridje, bie łaffoS, bie Ottonen, bie Suifen. Nazwiska na l, tt, X łub samogłoskę

beiben

pozostają nieodmienne, inne odmieniają sig podług deki. mocnej, n. p. bie ©cfyifler, bie 2Bo(fe.

Słówka.

SarfĄcut Warszawa ba£ Sßrobuft wyrób, płód Sien Wiedeń beigt nazywa się Ślbolftne Adolfina

Ćwiczenie 23.

id) fomme przychodzę, fait zimny [przyjeżdżam roarm ciepły fruchtbar żyzny id) tyeijje na imię mi, nazy-[wam się.

1. Subińig ift jung. 2. ®ie 9Kii£e $einricfy3 ift neu. 3. 3Bift)e(m3 33iid)et finb fdjön. 4. $d) liebe ©oetïieê ©ebid)te. 5. fiutfenS £ante £)eifjt 2ïboIfme. 6. Slfien ift grojä. 7. SDie fÿïiiffe SRufclanbg finb grof$. 8. 3)ie ©trugen S3erlin$ fmb fcfybn. 9. Sie ©tragen 3Barfd)au3 finb long. 10. Qd) n>ar (byłem) in Dfterreidt). 11. $arté ift bie $auptftabt gran!reid)3 (albo non granfreidf)).

Ćwiczenie 24.

1. Jak na imig waszemu bratu? — Na imig mu Ludwik. 2. Czy znacie pana Müllera? — Znam pana Müllera,

panią Müller i córkg pani Müller. 3. Kraje Ameryki są bardzo wielkie. 4. Wsie Francyi są ładne. 5. Napoleon

był (root) w Rosyi. 6. Znam ulice Moguncyi. 7. Przyjeżdżam z Berlina, stolicy Niemiec. 8. W lasach Rosyi są niedźwiedzie. 9. Wielu królów bawarskich (Bawaryi) nazywało sig (Ijiefjen) Ludwikami lub Otonami.

Rozmówki.

Odpowiedź.

SJłein Gruber ift in $ranffurt. 9ftabrib ift bie ipauptftabt non ©panien.

3a, idj fenne bie ©djroeij.

Pytanie.

So ift betn 93ruber?

SeldjeS ift bie $auptjtabt oon ©panien albo ©panien^? kennen ©ie bie ©dpoeij?

Sie finb bie ©tragen Sterling?

So fmb ©opfyeng Gebern?

Soljin ge^en ©ie (udajesz się pan)? 3$ geÇe nad) Shtfclanb.

Die ©tragen Sterling fmb lang unb §ier fmb fte (otóż są). [fcf)ön.

Lekcya trzynasta (13).

Zaimki wskazujące i pytające.

1. Zaimki wskazujące są następujące:

Liczba pojedyńcza. biefer, biefe, biefe# ten, ta, to jener, jene, jene# ów, owa, owo foldjer, foldze, fold)e# taki, taka, takie foldje tacy, takie (porównaj Lekcyę trzecią)

Liczba mnoga, biefe ci, te jene owi, owe

Liczba pojedyncza

Liczba mnoga, biefelben ci saftii te same bie anberen inni, inne.

betfefóe, biefetbe, baSfelbe ten sam, ta sama, to samo

ber, bie, baê cmbere, ein anberer, eine Qttbere, ein anbereê inny, inna, inne

Przykłady.

S)iefeê Sud) ift gut ta książka jest dobra.

©eben ©te mit biefen ©toćf daj mi pan tę laskę, kennen ©ie jene SDamen? czy znasz pan owe damy?

2. Zaimki pytające są następujące:

N.    mer,, ma$ kto* oo D. mem komu, czemu

O.    meffen kogo, czego A. men, maê kogo, co.

Liczba pojedyncza.

Liczba mnoga.

roeldjer, meldje, meld)e3? który, która, które melcfye którzy, (o deklinacyi zobacz Lekcyę trzecią)    które

maß für ein, maß für eine, maß für ein? maß für?

co za; jaki, jaka, jakie?    co za; jakie?

Przykłady.

SBeïdjen SSrief tjaben ©ie? który list masz pan?

SBeldje Gebern Ijaben ©ie getauft? które pióra kupiłeś pan? SBaß für eine ©tabt ift bie£? co to za miasto?

SBaß für einen fput fyaben ©ie? co za kapelusz masz pan? SJtit maß für einer Çeber? jakiem piórem?

2Ba3 für Ś3aume? co za drzewa?

SBaê für ®änber münfdjen ©te? co za wstążki życzysz pani sobie?

Przed rzeczownikami oznaczającymi materyę ein opuszcza się zwykle, n. p.

SBaê für gteifd)?

co za mięso?

3Ba£ für SBein trinfen ©ie? jakie wino pan pijesz?

Słówka.

bies to ' ba$ tamto

ber Serrer nauczyciel bie ©djadjtet pudło, pudełko bie &afd)e kieszeń baß ^>eft zeszyt, kajet ftc tyaben gefeljen widzieli jjaben ©ie gelernt? nauczyłeś się pan?

2)er Apfelbaum jabłoń ba3 $albfteifd) cielęcina bie (Sitem rodzice tot martwy, umarły fdjttmrj czarny ber Sting pierścień ber jÿebïer błąd baê xÖort słowo (liczb. mn. SBörter) bcrô %uĄ sukno, chustka

Ćwiczenie 25.

1. liefet Äönig ift reicł). 2. $iefe®ame ift fd)ön. 3. SDiefeê Xuâ) ift fdjroarj. 4. Qener Sting ift non (Mb. 5. ^encg papier ift feïjr gut. 6. SQteine ©Itern ï)aben benfelben 3Jtann gefeiert.

7. $ene Saume finb fefyr Çod). 8. ©eldje ©Örter fjaben ©ie gelernt? 9. ©eldjen ©ein fyaben ©ie getauft? — $d) ^abe biefen ©ein getauft. 10. ©ag für ^teifĄ ift bieg? — ®ie£ ift iłalbfleifd). 11. ©ag für einen Serrer tjaben ©ie? — SDiein ße^rer ift ein $eutfd)er. 12. $dj tenne biefelbe ©tabt unb bagfelbe ©orf.

Ćwiczenie 26.

1. Ten człowiek jest stary. 2. Domy tego miasta są wielkie. 3. Pokoje w tych domach są małe. 4. Owe pióra są bardzo dobre. 5. Dajcie ten chleb tym dzieciomvt>. Co za papier kupiliście? 7. Czy znasz (tcnnft bu) innego nauczyciela? — Tak, znam innego. 8. Która dama jest chora? 9. Gdzie jest inny ołówek? — Inny ołowek jest w kieszeni. Inny ołówek jest lepszy (beffer). 10. Uczniu, masz te same błędy w zeszycie, jakie ma sąsiad. 11. Co ma matka w ręce? — Jabłko. 12. Komu da froirb geben) matka jabłko? — Swemu synowi.

Rozmówki.

Odpowiedź. 3a, er ift fdjr reid).

Pytanie.

3ft biefer Jperr reidj?

3Bic ftnb bie $rüd)te jener S3aume<Sie ftnb feïjr füfj.

für ein éogel ift bieé?

3Bn§ für Söein ift baS?

2öa3 für greifet) ift baSV

@3 ift ein 2ïbîer. <$$ ift roter SBein. $a£ ift $albfleifci).

Lekcya czternasta (14).

Zaimki dzierżawcze i nieokreślne.

1. Zaimki dzierżawcze są, następujące:

Liczba mnoga, meine moi, moje beine twoi, twoje feine jego if)re ich

unfere nasi, nasze eure wasi, wasze 3tf;re pańscy, -skie.

Liczba pojedyncza.

mein, meine, mein mój, moja, moje bein, beine, bein twój, twoja, twoje fein, feine, fein jego, swój, swoja, swoje i^r, iljre, t^r jej, ich unfer, unfere, unfer nasz, nasza, nasze euer, eure, euer wasz, wasza, wasze $f)r, 3$re, Q^r pański, -a, -e

Mała Gramatyka jęz. niem. (IM. beutfdjc ©brac&r. f. $oleu).

O deklinacyi trzech pierwszych zaimków zobacz Lekcyę trzecią.

Następne cztery deklinują się w ten sposób:

Liczba pojedyncza.

N. unfer, unfere, unfer G. unfere«, unferer, unfere«

D. unferem, unferer, unfereut A. unfern, unfere, unfer

N. Wit, W*

G. $t)re«, Q^rer, $b«3 D. $brem, ^tjrer, Śbrem A. $bren, Styre, 3br

Uwaga 1. Swój, swoja, swoje tłómaczy się w niemieckiem przez fein, jeżeli posiadający t. j. podmiot jest rodzaju męskiego, lub nijakiego, n. p.: 3obamt feine 3e&cl’n verloren, Jan zgubił swe pióra. Śct3 fèinb liebt feine tèltern. — Przez iïjr, iljre jeżeli odnosi się do osoby rodzaju żeńskiego, lub liczby mnogiej, n. p. : Æftarie I)at iljre ^ebern nerloren. £)te fttnber lieben it)ve (Sitem dzieci kochają rodziców. Zaimka swój używamy w polskim języku, jeżeli na niego kładziemy przycisk, w niemieckiem używa się fein, iljr zawsze dla odróżnienia od innych osób.

Uwaga 2. W potocznej rozmowie dodają niemcy do imion krewnych lub znajomych słowa §err, $rciu, ^rnnlein; n. p.: 3^r £>err $ater pański ojciec, Qljre Çrâuletu Setpoefter pańska siostra.

Uwaga 3. Jeżeli podmiot wyrażony jest przez zaimek 6ie, odnoszący się do niego zaimek dzierżawczy winien być Qf)r, a nie euer, n. p. : $y°*9cu bem 5Rate Qfjrer $reunbe Idź pan za radą pańskich przyjaciół, wtedy 6ie i 3fjr piszą się wielką literą.

2. Zaimki nieokreślne są następujące:

Liczba pojedyńcza. jebet, jebe, jebe« każdy, -a, -e all, alle, alle« wszystek, -stka, -stko fein, feine, fein żaden -na, -ne roeitig mało nici wiele, dużo imeoiel? ile? niemanb nikt

bez liczby pojedyńczej są:

beibe obaj, einige kilka, mehrere kilkoro, kilka.

Liczba mnoga.

unfere

unferer na wszystkie unferen trzy rodzaje, unfere

$l)re

^Ijrer

^ breit

Sb«

na wszystkie trzy rodzaje.

Ziczba mnoga, niema

alle wszyscy feine wenige mele

wiemeïe ?

Przykłady.

Qebe3 $inb każde dziecko.

f)ctbe ciele SiiĄer ©r bat wenig (Selb

mam wiele książek, ma mało pieniędzy.

Słówka.

Ćwiczenie 27.

33eibe ©djmeftern fłnb łot obie siostry umarły,

9Jłein SSater łjat mehrere Käufer mój ojciec ma kilka domów.

$)er.Sagen wóz, powóz bie Überfettung tłómaczenie bie ©eite stronica fte ftnb tot umarli ber SHocf surdut

ber ©etyrocf surdut, tuźurek foftbar kosztowny, drogi bie Sftinute minuta juoiet za wiele id) pape gegeff en jadłem.

1. 9Dtoin93ater ift alt 2. 3)eine ©djmefter ift jung. 3. 2Bo finb unfere$efte? 4. $f)re$efte ftnb ï>ier. 5. 3)ie ©Item lieben ifjre fiinber. 6. $ie ©Itern biefer fiinber finb tot. 7. ©ie

l)aben feinen $ef)Ier in $l)rer Überfegung. 8. Stlfe Raufet biefer ©tabt finb groft 9. 2ttfe meine $ebem finb fdjledjt

10. SBir fjaben einige 2?öget

Ćwiczenie 28.

1. Kościoły są w każdem mieście, ale nie w każdej wsi. 2. Gdzie są wasze zeszyty? — Otóż są. 3. Dziewczynki zgubiły (swoje) wstążki. 4. Każda minuta (jest) droga.

5. Każde państwo ma swoje płody. 6. Chłopcy są bez pozwolenia rodziców na (auf) ulicy. 7. Wszystkie pokoje tego pałacu są wysokie. 8. Tego lata (in m. 3).) mieliśmy za wiele deszczu.

Rozmówki.

Odpowiedź.

$)ein Söruber bût afl bein ©elb gefunben.

©ie ïjaben fünf $eï)ler.

Pytanie.

SGßer tyat mein ©elb gefunben (znalazł) ?

ir

Sie oieïe ..Çeïjler Çabe id) in meiner Überfe^ung ?

Ser ift jener junge 9ttcmn ?    ©» ift ber Stoffe unfereS 9tod)bar

$aben ©ie afle Äpfel gegeff en? 9toin, id) ïjabe einige gegeff eu.

Lekcya piętnasta (15).

Słowo posiłkowe mieć = fabelt.

Czas przeszły niedokonany, Imperfection.

Çattc miałem bu fjatteft miałeś er, fie, e3 f)atte miał mir Ratten mieliśmy ifyr gattet mieliście fie fjatten mieli.

Czas teraźniejszy, Praesens.

^d)¹ t)ûbe mam bu ^aft masz er, fie, e£ ^at ma mir f)ûbeu mamy \f)X l)abt macie fie ïjaben mają.

¹ W niemieckiem nie opuszcza się zaimków osobowych, jak w polskiem.

Czas przyszły niedokonany, Futurum.

3d) roerbe .. .* haben będę miał bu roirft ... b«ben będziesz miał er roirb ... haben będzie miał 2Bir roetben ... haben będziemy mieli ii)V roerbet ... haben będziecie mieli fie roerben ... haben będą mieli.

Tryb warunkowy teraźniejszy, ffonjunftin 'jßräfentig. $d) l)rtbe że mam bu ł)rtbe[t że masz er babę roir haben ibr habet fie haben.

Tryb warunkowy przeszły. jîonjuntt. Smperf.

3cb roiirbe ..höben miałbym bu roiirbeft ... bciben miałbyś er roiirbe ... haben miałby roir roiirben ... baben mielibyśmy ibr roiirbet ... baben mielibyście fie roiirben ... baben mieliby.

Druga forma trybu war. prz.

Scb . .. hätte miałbym bu ... bätteft i t. d. et ... hätte

roir

batten ifjt ... hättet fie ... hätten.

Przykład: ÏBentt id) bûë SBrot hätte gdybym miał chleb.

Tryb rozkazujący, Imperativ. Tryb bezokoliczny, Infinitiv.

t)ûbe miej

ïjdbet miejcie

Ijaben ©te miej pan.

fyctben mieć.

Słówka.

S)ctê Vergnügen przyjemność bûê 6piet zabawa immer zawsze bie $laffe klasa menn, mann gdy

ber Strofyfjut kapelusz słomkowy

i^r merbet fein będziecie bie Serien wakacye id) tyätte nerforen byłbym zgubił.

¹ Kropki oznaczają miejsce dla przedmiotu i innych części zdania, n. p. 3$ toerbe heute ba» 89rot haben będę miał dziś chleb.

Ćwiczenie 29.

1.    ein Spfetb. 2. 2)ietn Araber bat cutd) ein

Sßfetb. 3. 2)u Ejaft einen jpunb. 4. 3Bir fjabcn mele fjreuttbe in SBarfdjau. 5. 3)ie Äinber haben ciel Śergniigen. 6. ^rf) batte feinen gebiet in meinet Stufgabe. 7. |>einrid) roitb einen 9?ocf haben. 8. 2)ie ©cf)iUet unb Schülerinnen roerben ®er= gnügen haben. 9. äßenn id) etn^ferb hätte! 10. ©enn (gdyby) mit nufere Sucher hätten!

Ćwiczenie 30.

1. Wasza jabłoń ma dużo jabłek. 2. Ołówek Ludwiki ma jej brat. 3, My mamy dwa konie, a wy macie kilka krów. 4. Miałem przyjaciela w Warszawie. 5. Karol będzie miał zegarek. 6. Byłbym zgubił moją laskę.

7. Miejcie cierpliwość ((Scbu(b). 8. W wakacye będziemy mieli dużo przyjemności na podwórzu, w ogrodzie i w lesie.

9.    Ty i twoja siostra będziecie podczas zabawy za wsze z nami.

10.    Miałbyś kapelusz słomkowy, gdybyś go nie był zgubił.

Lekcya szesnasta (16).

Dalsze formy słowa haben.

1. Forma pytająca.

Czas przeszły niedokonany, Imper fectum.

«Çûtte id)? czy miałem, -łam? {jatteft bu? czy miałeś, -łaś?

llftl).

Czas teraźniejszy, Praesens.

|>abe id)? czy mam? ł)(tft bu? czy masz?

uftt).

Czas przyszły, Futurum.

Serbe id) . ♦ ♦ Ijaben ? czy będę miał ? îuirft bu ... fyûben? czv będziesz miał? i t. d. '

Tryb warunkowy, $onjunftio.

SBiirbe id) . . ♦ Ijaben? czy miałbym? iniirbeft bu . .. fyaben? czy miałbyś? i t. d.

Druga forma.

Jpätte id)? miałbym?

i t. d.

W pytaniu podmiot kładzie się po czasowniku, a w czasie złożonym po słowie posiłkowem, a przed imiesłowem, n. p. $ût btc 3)iuttcr? czy matka ma? $at ber Serrer baê ©ud) gehabt? czy nauczyciel miał książkę?

2. Forma przecząca.

Czas teraźniejszy, fyabe nicfyt nie mam bu tjaft ttid)t nie masz i t. d.

Czas przeszły niedokonany. $d) ï)ûtte nid)t nie miałem bu ^atteft uid)t nie miałeś i t. d.

Czas przyszły.

roerbe .♦. nid)t f)(tben nie bede miał i t. d.

Tryb warunkowy.

TDiirbc nid)t tjaben nie miałbym i t. d.

Forma druga.

$d} petite nid)t nie miałbym i t. d.

3. Forma przecząco * pytająca.

Czas teraźniejszy.

$abe id) nic^t? czy nie mam? l)ûft bu nid)t? czy nie masz? i t. d.

Słówka.

$)ie £inte atrament £intenfa§ kałamarz ftebermeffer scyzoryk fetter pogoda bie (Sebulb cierpliwość morgen jutro

ba3

ba$

bie 3eit czas

ber Çcmbjdjul) rękawiczka red)t tyaben mieć słuszność, racyę

unredjt Çaben nie mieć słusz-[ności

genug dosyć.

Ćwiczenie 31.

1. .ßaben (Sie ein ©fetb? — $a, id) f»abe ein $ferb.

2.    J^aft bu mein ©uch? — ÜJÎein, id) f>abe bein ©ud) nid)t.

3.    $at SBil^elm aud) etn Sdjreibljeft? 4. |)abcn Sie SŁinte? —

$a, mir haben £inte in bcm (im) îintenfaf). 5. SBiirben Sie ©elb f)aben? 6. $d) ^abe ein @la3 ©iet. 7. ÏBoilen Sie aud) ©iet haben? —    , geben Sie mit aud) ein ©tag ©ier!

8. ©Serben mit ein Santenfafj fjaben? — $iet fmb jroei hinten--fäffer. 9. $abe id) recht? — 9îein, Sie haben unrecht. 10. $abe ©ebulb, mein Sohn!

Ćwiczenie 32.

1. Czy macie brata? — Mamy brata i dwie siostry. 2. Będziemy mieli chleb i mięso. 3. Nie mam scyzoryka.

4.    Czy twój brat ma psa ? 5. W kałamarzu niema (gibt ee feine) atramentu. 6. Nie mamy czasu, nauczyciel jest już

w szkole. 7. Dzień jest ciepły, dzieci mają słomkowe kapelusze. 8. Gdzie masz swój scyzoryk ? — W kieszeni. 9. Miałeś dziś rękawiczki na ręku? — Nie, miałem je w kieszeni, bo było ciepło.

Odpowiedź.

Pytanie.

Çaben ©ie einen Söruber?

§aft bu 93rot genug?

Söerben 0ie 3e^ ^ûben, biefeê S3uĄ ju lefen? (czytać)? £mt ber Serrer nid)t niete ~ Schüler?

Rozmówki.

Çctbe jwei.

Sftein, idj ^abe nidjt genug.

SÖir werben ïjeute feine fjaben, aber morgen.

9łein, er bat wenige.

Lekcya siedmnasta (17).

Dalszy ciąg stówa posiłkowego I>abeu.

Czasy złożone.

Czas przeszły dokonany, Perfectum.

$d) fyabt ♦ ♦ ♦ gehabt miałem Du t)uft *. ♦ gehabt miałeś er Ijut ♦ ♦ ♦ gebubt miał roir Ijuben ♦ ♦ ♦ gehabt mieliśmy f)ubt ♦ ♦ * gebubt mieliście fie buben ♦ ♦ ♦ gebubt mieli.

Czas zaprzeszły, Plusquamperfectum.

3d) I)atte . .. gehabt miałem był bu Ijatteft . .. gehabt miałeś był et łjatte ... gefjabt toit Ratten ... gehabt i|t hattet ... gehabt fie Ratten... gehabt.

Czas przyszły dokonany, Futurum exactum.

3Ą toetbe ... gehabt łjabeit będę miał bu toirft ... gehabt fiaben będziesz miał i t. d.

Tryb warunkowy szasu przeszłego Sîonjunft. 'lUuäqn.1 SĄ toütbe gehabt |aben miałbym był bu toütbeft gehabt |aben miałbyś był i t. d.

- 'S'

Formy t et) tuürbe t>abt n i tc6 tuiirbe grfiabt jfja&en zamiast id) $ätte i id) «ht, używają się tylko w zdaniąch głównych, mianowicie warunkowych.

Forma pytająca.

Czas przeszły dokonany : $abe id) ♦ ♦ ♦ gehabt ? czy miałem ? Czas zaprzeszły: $ûtte id) ♦ . . gehabt? czy miałem był? Czas przyszły dokonany : SBctbc id) ♦ ♦ ♦ gehabt ^ûben ? czy będę miał?

Tryb warunkowy czasu przeszłego : SBiirbe id) ♦ ♦ ♦ gehabt |ûbcn? czy miałbym był?

Forma przeczącą.

Czas przeszły dokonany: Qd) |abe . . * nid)t gehabt nie miałem.

Czas zaprzeszły : $d) hatte . ♦ * nid)t gehabt nie miałem był. Czas przyszły dokonany: $d) werbe ♦. * nidjt gehabt haben nie będę miał.

Tryb warunkowy czasu przeszłego: $d) würbe . ♦ ♦ nid)t gehabt haben nie miałbym był.

Forma przecząco-py tająca.

Czas przeszły dokonany: $abe id) nid)t gehabt? czy nie miałem ?

Czas zaprzeszły: §atte id) nidjt gehabt? czynie miałem był?

i t. d.

Forma warunkowa, äöenn id) ♦ ♦ ♦ gehabt batte gdybym był miał wenn bu ♦ ♦. gehabt |iitteft gdybyś był miał i t. d.

Forma warunko wo - przecząca, ffienn id) * ♦ ♦ nidjt gehabt hätte gdybym nie był miał wenn bu ♦ ♦ ♦ nidjt gehabt hätteft gdybyś nie był miał. i t. d.

i/

Uwagi nad konstrukcyą niemiecką.

W zdaniu zawierająeem czas złożony kładziemy imiesłów, albo tryb bezokoliczny na końcu, n. p.

S)er Änabe hat ba£ ©udj nidjt gehabt chłopiec nie miał książki.

2)er Ænabe roirb b©ud) nicht haben.

W zwyczajnym szyku wyrazów podmiot stoi na pier-wszem miejscu, słowo posiłkowe na drugiem, przedmiot na trzeciem, przysłówek na czwartem, imiesłów albo tryb bezokoliczny zamyka zdanie; przysłówki czasowe stoją jednakowoż przed przedmiotem, n. p.

SDer Änabe hat geftern ba3 ©ud) gehabt chłopiec miał wczoraj książkę.

Negacya nid)t kładzie się zwyczajnie po przedmiocie id) ï)ûbc ba£ ©ud} nid)t gelefen nie czytałem książki.

Jeżeli przysłówkowe wyrażenie rozpoczyna zdanie, podmiot kładzie się po słowie:

Słówka.

(Seftern łjctbe td) ein ©ud) gefunben wczoraj znalazłem książkę.

ber Dheirn stryj ber Dnfet wuj bûô Rädchen paczka auêgeÇen wyjść.

$)er Sonnenfchirm parasolka ber Sftegenfcfjirm parasol ber Sftut odwaga eê regnete deszcz padał übermorgen pojutrze

Ćwiczenie 33.

1. $d) l)abe red)t gefjabt, bu ^aft unrecht gehabt.

2. SBtlhefm hat einen SCpfeï gehabt 3. SBir roerben Äirf^en haben. 4, $)ic Äinber ^aben fein ©ergnügen gehabt. 5. $at Qt)r ©ater nid)t ein 5ßferb gehabt? 6. SOSenn bu red)t gehabt

I)ätteft ! 7. SBenn mein ©ater einen 3ïegenfd)irm gehabt hätte!

8.    $aben Sie nid)t einen $unb gehabt? — $a, id) ^be einen $unb gehabt. 9. Q<h ^atte feine (nid)t) ßeit gehabt.

Ćwiczenie 34.

1. Dziś deszcz padał, a my nie mieliśmy parasoli. 2. Jabym nie był miał odwagi, wyjść bez parasola. 3. Masz pan racyę, ale pogoda była tak piękna. 4. Jutro nie będę miął czasu, bo zadanie, które mamy na (ju) pojutrze, jest bardzo długie. 5. Czy nie miałem słuszności? Nie, nie miałeś pan słuszności. 6. Czy pański wuj nie miał domu w Warszawie? — Nie, miał dom w Berlinie. 7. Gdyby był miał słuszność! 8. Nie mieliśmy dosyć papieru.

9.    Moja ciotka będzie miała list od swej córki. 10. Czy dzieci mają dosyć ehleba? — Dzieci mają dużo chleba.

Odpowiedź, üftein, mir haben 33ier gelobt.

Sir Reiben eine JJrïafdje Söier gehabt.

Pytanie.

£aben Sie Sein gehabt?

Sieniet SBier haben Sie gehabt?

$atte ber Spüler ba$ Shtdj gehabt?    3a, er hatte e3 gehabt.

Ser hat mein grebermeffer gehabt?    Qd) fyabe e3 nicht gehabt.

§aben Sie nicht Biet Vergnügen auf bem ßanbe (na wsi) gehabt?

$aben alte Schüler beiner SHaffe Stein, einige haben (fte) nid)t gehabt, ihre §efte gehabt?    m

Rozmówki.

Stein, ba$ Setter mar fehr fehlest.

Lekcya ośmnasta (18).

Słowo posiłkowe fei» = być.

Czas przeszły niedokonany.

mar byłem bu marft byłeś er (fie, e3) mar był rt)ir maren byliśmy i^r maret byliście fie maren byli.

Tryb warunkowy, mürbe fein byłbym bu mürbeft fein byłbyś er mürbe fein byłbyś mir mürben fein bylibyśmy ïf)T mürbet fein bylibyście fie mürben fein byliby.

Czas teraźniejszy. Qi) bin jestem bu bift jesteś er (fie, e3) ift jest mir finb jesteśmy i^r feib jesteście fie finb sa.

Czas przyszły.

3d) roerbe fein będę bu wirft fein będziesz er wirb fein będzie wir werben fein będziemy tf)t werbet fein będziecie fie werben fein będ<j.

Tryb rozkazujący, ©ei bądź feib budźcie feien ©te bądź pan.

Tryb warunkowy czasu teraźn.

^d) fei że jestem bu feift że jesteś er fei że jest mir feien il)r feiet fie feien.

Forma warunkowa czasu przeszł.

. ♦ märe byłbym bu ♦ ♦. märeft byłbyś märe * mären iljr *. ♦ märet fie ♦. ♦ mären.

er

mir

Słówka.

glücfüd) szczęśliwy unglüdüd) nieszczęśliwy ber Æudjen placek, ciastko artig grzeczny ju za

jufrieben zadowolony unjufrieben niezadowolony ber fenabe chłopiec

träge leniwy gefunb zdrów rui)tg spokojny traurig smutny fleißig pilny arnt biedny roamt? kiedy? geftem wczoraj.

Ćwiczenie 35.

1. $d) bin jung. 2. ®u bift gtiidtid). 3. bin ungliicflid). 4. ©ie ift fdjbn unb reid). 5. 2Bir finb arnt unb frant. 6. $ljre Sinber finb fcfir artig. 7. war

glüdlid)* 8* 2)u warft ju träge* 9* ®iefer 2Jîann n)ar gut* 10* SBaret iljr geftem in ber Äirdje? 11* SDie ©d)üler waren fcl)r fleißig* 12* SJlein ïîad)bar würbe glüdlid) fein* 13* Set jufrieben! 14* ©eien ©ie jnfrteben! 15* $arl wirb fefjr jnfrieben fein, oiete 33üd)er ju Çaben (że ma).

Ćwiczenie 36.

1. Nasi sąsiedzi są bogaci, ale nie wszyscy są szczęśliwi, bo nie każdy jest szczęśliwy, kto (weld)er) ma dużo pieniędzy. 2. Czy jesteś pan chory ? — Tak, jestem chory. 3. Byłem wczoraj w kościele. 4. Nauczyciel był bardzo zadowolony ze mnie (mit mir). 5. Czy byłeś w Warszawie? — Nie, byłem w Paryżu. 6. Będziemy jutro w Berlinie. 7. Bądźcie pilni, chłopcy, a rodzice i wszyscy ludzie będą z was zadowoleni. 8. Byłbym szczęśliwy, gdyby w naszej wiosce była rzeka lub jezioro ; kąpiele w rzekach i jeziorach są bardzo zdrowe.

Lekcya dziewiętnasta (19).

Forma pytająca i przecząca stówa posiłkowego fein = być.

1. Forma pytająca.

Czas teraźniejszy. 3Mn id)? czy jestem? bift bu? czy jesteś? i t. d.

Czas przeszły niedokonany. SBar id)? czy byłem? warft bu? czy byłeś? i t. d.

Czas przyszły.

SBcrbc id) * * * fein ? czy będę ? wirft bu * *. fein? czy bęaziesz? i t. d.

Tryb warunkowy.

SBürbe id) * * ♦ fein ? (wäre id)) czy byłbym ? würbeft bu * * * fein? (wäreft bu) czy byłbyś? i t. d.

2. Forma przecząca.

Czas teraźniejszy. $d) bin nid)t nie jestem on bift nid)t nie jesteś i t. d.

Czas przeszły niedokonany. $d) war nid)t nie byłem bu warft nid)t nie byłeś i t. d.

Czas przyszły.

fein nie bgdg

S<J) roerbe nid)t bit roirft nidjt ... fein nie będziesz i t. d.

Tryb warunkowy.

Sd) roiirbe nid)t .

fein nie byłbym bu roiirbeft nidjt .. . fein nie byłbyś i t. d.

Forma druga.

$d) roare nidjt nie byłbym bu roäreft nic^t nie byłbyś i t. d.

Słówka.

3« Çaufe w domu 1 -gettn§ z pewnością-utuüoïjl niezdrowy î)reêben Drezno SOhmdjen Monachium ïjier tu, tutaj er ift auégegangen wyszedł

ftarf mocny Me $üdje kuchnia Œopfwety, $opffdjmerften ból głowy

geftern abeitb wczoraj wieczorem

warum dla czego.

Ćwiczenie 37.

1. 3Bo bin id)? 2. $8ift bu frant? 3. Sft er in ber ©d)ute ? 4. Sft •Çeintid) aud) in ber ®d)ule? 5. ©inb roir gliicflidj? — 9Bir finb nidjt gliićflid). 6. 3Bo mar Sbr Sßater? — @r roar in Sreêben. 7. SBar Sbre SDłutter aud) in Ś>te3ben?— 92ein, fte wat nidjt in ®telben; fie roar in SDÎündjen.

8. SBiirbeft bu gliidlid) fein? — 9a, id) roiirbe fel)r gliicflidj fein, wenn id) nidjt unroofd wäre. 9. Xer ©djiiler roiirbe febr jufrieben fein (roäre febr juftieben), roetm er üiete SBüdjer hätte. 10. SBenn ict) ftarfe Äopffd)tnerjen haben roetbe, roerbe id) nidjt bei bir fein.

Ćwiczenie 38.

1. Gdzie jesteś, Karolu? — Jestem w pokoju. 2. Gdzie jest twój brat? — Wyszedł, niema go (t)t n i cl) t ) w domu. 8. Gdzie była Ludwika? — Była w kuchni. 4. Nie będę jutro tutaj, będę w Wiedniu (feien). 5. Byłbym szczęśliwy, gdybym był u rodziców. 6. Emilia byłaby tutaj, gdyby była zdrowa. 7. Będz domu? — Będę z pewnością. 8. róże na kapeluszach.

iesz pan pojutrze w Panie miały piękne

Lektura.

SSielont) ift ein 2Ba(b bei SBarfdfau, nad} ber Üîorbfeite 3» ant tinfen Ufer ber 2Beid)fet. @I)emal§ mar baê ber Tiergarten ber polnifcben Könige, in meldjem glänjenbe Sagben abge^atten mürben (Imperf. pass.). Qn fpäterer Qcit immer met}r eingeengt unb gelid}tet, ronrbe ber ÎBalb enblid) nur ber geroöfjnlidfe Stuêflugêort ber SSarfdjauer. Seit ben Tagen 2Utguftś be§ 3roeiten ift ber ©ebraud) aufgefontnten, baf), mie bie tarifer nad) iiîongdjamp, baë gan^c Śatfdjauet Sublifüm am jroeiten ^fingftfeiertage nad) Stelani) l)inauëgef)t. (5ê finb bort oft über jroanjigtaufenb Sefudjer. Siele Sotfêbeluftigungen merben Ijter oeranftaltet (Praes. pass.) ÜDÎitten im SBalbe ift eine Äirdje unb ein Ätofter ber Äantalbulenfer, burd) ben Äöttig 3Blabi§lan> 2Bafa im fieb^eljnten Safyrfpnbert geftiftet (Part, pass.). Ter Äönig ©taniölaro Sluguft l)örte (słuchał) an jebem jroeiten Feiertage bie Sefper in ber ftirdje, monad) (poczem) et geroöijnltd) and) Die ßellen (cela) ber Älofterbtiiber be» fudjte (Smp.).

Słówka.

Pytanie.

Rozmówki.

Odpowiedź.

D ja, id) Bin fe^r gUuflidj.

3ft Sd)mefter audj gUicftiĄ? Sftein, fte ift fe(jr ungïüdlid). Saren Sie in SBarfdjau?

SBarrnn mar ber Serrer unjufrieben?    $)ie Sdjüïer maren nid)t artig.

Sitrben Sie glitdUd) fein (mären ®emifj, idj mürbe feïjr gUidlidj fein Sie gtutfttcf)), menn Sty* $ater (id) märe fefyr gUicflidj),

Ijier märe?

Sinb Sie gtücfïid)?

■tftein, idj mar nid)t bort.

ber

5S.V

£>ie 2Beid)fel Wisła ber Tiergarten zwierzyniec abljaltcn/oeranftalten odprawiać się, odbywać się eingeengt zwężony gelichtet przerzedzony murbe został

ber SBarfdjauer Warszawianin bie SBarfdjauerin Warszawianka ber ©efudjer gość ein fôïofter ftiften klasztor założyć

bie SBefper nieszpory enblid) w końcu ber jmeite drugi

9Iu§fïug§ort miejsce wycieczkowe ba$ s$ubUfunt publiczność bie SBoïfêbeluftigung zabawa ludowa

ber ®ebraud) ift aufgetommen powstał zwyczaj ber tarifer Paryżanin ^łfingften Zielone Świątki fjinauégeljt wychodzi ber $amalbutenjer kameduła ber $Iofterbruber zakonnik $man$igtaitfenb dwadzieścia tysięcy.

6V

Lekcya dwudziesta (20).

Czasy złożone słowa posiłkowego fein = być.

Czas przeszły dokonany.

$d) bin ♦ • ♦ geroefcn byłem bu bifi . ♦ ♦ geroefen byłeś i t. d.

Czas zaprzeszły, roar ... geroefen byłem był bu roarft ... geroefen byłeś był i t. d.

Czas przyszły dokonany.

roetbe ... geroefen fet« bgdg bu roirft ... geroefen fein będziesz i t. d.

Tryb warunkowy eszasu przesłego.

roiirbe ... geroefen fein byłbym był bu roiitbefi ... geroefen fein byłbyś był i t. d.

Forma druga.

$d) roarc . ♦ ♦ geroefen byłbym był bu roäreft geroefen byłbyś był i t. d.

Forma pytająca.

Czas przeszły dokonany.

93in id) .. ♦ geroefen ? czy byłem ? bift bu . ♦ ♦ geroefen? czy byłeś? i t. d.

Czas zaprzeszły.

Sar id) ... geroefen? czy byłem był? roarft bu ... geroefen? czy byłeś był? i t. d.

Czas przyszły dokonany.

erbe id) geroefen fein? czy będę rft bu geroefen fein? czy będzie ? i t. d.

Tryb warunkowy czasu przeszłego.

SBiirbe id) geroefen fein? czy byłbym był? roiirbeft bu geroefen fein? czy byłbyś był? i t. d.

Forma przecząca.

Czas przeszły dokonany.

$d) bin * . . gemefen nie byłem

i t. d.

Czas zaprzeszły.

3d) mat nid)t ♦ . * gemefen nie byłem był i t. d.

Forma przecząco-pytająca.

Czas przeszły dokonany.

33in id) nidjt ... gemefen? czy nie byłem? i t. d

Czas zaprzeszły.

2Bar id) nid)t . . . gerne jen? czy nie byłem był? i t. d.

Forma druga.

$d) märe nid)t ... gemefen nie byłbym był i t. d.

Słówka.

2)er ©rojjoater dziadek bte ©rofpnutter babka gerecht sprawiedliwy ber SBćufer piekarz bû$ Sweater teatr

benn bo fctyroüd) słaby treu wierny fdjroer trudny.

Ćwiczenie 39.

1. $d) bin frant gemefen. 2. ®u bift ani) frant ge-rocfen. 3. SBif^elm ift fefjr ffeijsig gemefen. 4. Unfer üftadjbar mar in Äöfn (Kolonia) gemefen. 5. SDu mirft in ber ©djule gemefen fein. 6. 2)ie 3Jłabd^en mürben unglüeffid) gemefen fein, menn fie nid)t int ï^eater gemefen mären. 7. Qd) mürbe in ber Äirdje fein, menn id) niefyt Äopff^mer^en hätte. 8. $ie Äinber finb gfüdltd), benn fie fjaben neue ©trohbüte.

Ćwiczenie 40.

1. W Zielone Świątki ($u $f.) są ogrody i pola zielone. 2. W tym czasie odbywają się w wielu miastach i wioskach zabawy ludowe. 3. Bylibyśmy byli na takiej zabawie, gdyby nie była zła pogoda. 4. Dzieci są szczęśliwe, bo dziś będą goście, placki są już u piekarza. 5. Wasza babka byłaby tutaj, gdyby była zdrowa. 6. Gdzie pan byłeś? — Byłem w Kolonii. 7. Nauczyciel był sprawiedliwy dla uczni.

8. Czy służący był wierny? — Tak, był zawsze wierny. 9. To zadanie byłoby za fen) trudne bez słownika (baè Sßörterbud}).

Lekcya dwudziesta pierwsza (21).

Stówa nieregularne.

1* Sonnen módz, umieć.

Czas teraźniejszy.

SĄ tann mogg bu tannft możesz er tann może n)ir tonnen możemy Ąr fbmtt możecie fie tonnen mogą.

Czas przeszły niedokonany.

SĄ fonntc mogłem bn Eonnteft mogłeś er tonnte mógł roir tonnten mogliśmy Ąr tonntet mogliście fie tonnten mogli.

Czas przyszły.

SĄ toerbe tbnnen bgdg mógł.

Czas prz. dok.

SĄ Ijabe getonnt mogłem.

2. SBo.Uen chcieć.

Czas teraźniejszy. SĄ roili chcg bu roillft chcesz er roili chce roir lootfen chcemy Ąr toollt chcecie fie roollen chcą.

Czas przeszły niedokonany.

SĄ roolfte chciałem bu roollteft chciałeś er roollte chciał roir roollten chcieliśmy Ąr roolltet chcieliście fie roollten chcieli.

Czas przyszły.

SĄ roerbe roollen bgdg chciał.

Czas prz. dok.

SĄ f)abe geroollt chciałem.

Słówka.

Me $ojt na pocztę fommen przyjść bleiben zostać tragen nosić machen robić

ju SDłittag na obiedzie effen jeść . trinfcn pić :

lejen czytać    * *■

baâ @elb pieniądze.

Ćwiczenie 41.

1. tannft bu fomnten? — ^a, id) !ann fomtnen. /■'' 2. können ©ie $l)re Übetfetsung machen ? — 9lein, id) fann nid)t. 3. ©ie fönnen bleiben. 4. $d) tonnte nid)t bleiben.

5. SBoffen ©ie mid) bejahen ober nidjt? — $a, id) roili ©ie begehen, wenn id) fantu 6* SBarunt fönnen ©te nid)t ab* reifen? — $d) Çabe fein ©elb. 7. Âann 3$r ®iener ben SBrief auf bie $oft tragen? — fflein, er fann nid)t 8. $à) moffte beute abreifen, aber id) fonnte nid)t. 9. Pleine ©ro|mutter ift beute geraift ju $aufe, benn fte mar geftem abenb mtmobï*

Ćwiczenie 42.

1. Chcecie kupić tę książkę? — Chcę (mobO> lecz nie mogę. 2. Dla czego pan me możesz? — Nie mam pieniędzy. 3. Czy Karol może zostać? — Może zostać, lecz nie chce. 4. WEoi bracia nie chcieli zostać w Mo-guncyi (3Jiainj). ^ Dzieci nie chcą jeść sjyggo chleba. Ę) Chciałem zostać pt[zęzzimę^ we Włoszech, ale nie miałem dosyć pieniędzy. (7) Dziś będziemy na obiedzie u dziadka i babki, fp Jeżeli będziecie chcieli, będziecie mogli być jutro (morgen) w teatrze.

Lekcya dwudziesta druga (22).

Ciąg dalszy słów nieregularnych.

3. ©ollen musieć, mieć, być powinien.

Czas przeszły niedokonany.

Czas teraźniejszy.

bu follft musisz er foff musi mir foffen musimy ibr fofft musicie fte foffen muszą.

$d) folT muszę, powinienem $d) foHte musiałem, powinienem był bu follteft musiałeś er foffte musiał mir fofften musieliśmy ibr folltet musieliście fte fofften musieli.

4. SJłiiffen musieć.

Czas teraźniejszy. SĄ mujs muszę bu mufft musisz er mu§ musi mir ntiiffen musimy ibr miifft musicie fie ntiiffen muszą.

Czas przeszły niedokonany. 3Ą muffte musiałem bu muffteft musiałeś er muffte musiał mir mußten musieliśmy i^r mufftet musieliście fie mußten musieli.

Mała Gramatyka jęz. liiem. (ÄI. beutle ©ptactjl. f. $o!en).

5* SOlögen chcieć, mód z.

Czas teraźniejszy.

$df) mag chcę bu magft chcesz er mag chce mir mögen chcemy iljr mögt chcecie fte mögen chcą.

Czas przeszły niedokonany

$à) mod)te chciałem bu modjteft chciałeś er modjte chciał mir mochten chcieliśmy iljr mochtet chcieliście fie mochten chcieli.

Tryb warunkowy.

$df) mödjte chciałbym.

6« dürfen módz.

Czas teraźniejszy.

3fd) barf mogg bu barfft możesz er barf może mir biirfen możemy iljr biirft możecie fie biirfen mogą.

Czas przeszły niedokonany.

3fd) burfte mogłem bu burfteft mogłeś er burfte mógł mir burften mogliśmy itjr burftet mogliście fie burften mogli.

Słówka.

ßemen uczyć się fügen powiedzieć {djreiben pisać anfommen przybyć . nmljr prawdziwy baê $fomer fortepian ber 3Jłittag południe oormittagê przed południem nadjmittag$ po południu

bemalten zatrzymać -etroaê coś, cokolwiek arbeiten pracować perfaufen sprzedać fpieïen grać

Planier fpieïen gr. na fort.

feljen widzieć

iljn (zaimek), jego, go.

Ćwiczenie 43.

1. SĄ foli artig fein. 2. 2)u folfft fleißig fein. 3. @r foli bleiben, roo er ift. 4. SBir follen lernen. 5. SĄr faßt niĄt träge fein. 6. SJïein 9łaĄbar faßte ijeute abreifen.

7. SĄ nmf} Ąn feljen. 8. S)er Änabe foß fegt niĄt fpieïen.

9.    Sîiiffen <3ie auägetyen? — ßlein, iĄ muf? niĄt auêgeljcn..

10.    SBiĄelnt mufjte p $aufe bleiben. 11. SĄ aioĄte einen 93rief fĄreiben. 12. ®ie Äinbet biirfen fpieïen. 13. SĄ barf fjeute niĄt auêgeljen. 14. S^iebriĄ rooUte in feinem 93uĄe lefen, ba er aber geftern niĄt fïeifjig geroefen ift, muf} et jetjt fĄreiben.

Lektura.

JÇrtebridj ber ©rofte nitb ber ©encrai ^aremba.

„ßi," rief bet

Słówka.

S)er ©enetal ßaremba batte einen febr roeitläufigen pol= ntfcben 9îamen. ®er köntg batte banon gebärt unb fragte tbn einmal: ,,2Bie tjei^t @r benn eigentlich, gatemba?" ®er ©eneral fagte feinen langen tarnen ber. könig auê, „fo Ejei^t Ja nicht einmal berTeufel!" — kaltblütig verfemt ßaremba: „SEBobl, ©ute SJlajcftät ! ®er ift ja auch nidjt non meiner familie."

ber Teufel djabeł feigen nazywać się faltblütig z zimną krwią raofyl prawda @ure 3Jlajeftat Najjaśniejszy Panie Î

Ćwiczenie 44.

JißaJem uczyć się grać na fortepianie, ale nie mam czasu. 2. Powinniście być grzeczni i pilni. 3. Dzieci nie powinny pić tego wina. 4. Uczniowie powinni zrobić swoje zadania. 5. Muszę cokolwiek zjeść. 6. Mój wuj musiał sprzedać swój dom. Ęowjniepe^ był pracować przed południem, a po połudiiiu wyjść z innymi chłopcami do lasu.

Rozmówki.

Pytanie.

2Botten Sie SBein trinfen? üöctnn müffen Sie auägeljen? können Sie nic^t Çier bleiben? $annft bu fdjreiben? können Sie nidjt fomrnen? Sôarum Çat biefer 9Jtann ben S3rief nid)t gelefen?

2Ber raifl auêgeïjen?

Odpowiedź.

Üftein, id) raili feinen SQBein trinfen. 3Ą mu§ um 8 Uïjr auêgeÇen. üftein, idj mu§ abreifen.

■iftein, iĄ fann nur lefen.

•îftein, idj ïjabe feine 3eit.

(Sr fann nid)t lefen.

Çriebridf) raiH auêgefjen.

ßaremba Zaręba weitläufig obszerny, długi eigentlich właściwie ^erjagen wypowiedzieć uerjetjen odpowiedzieć nidjt einmal nawet — nie

Lekcya dwudziesta trzecia (23).

O przymiotnikach.

Prawidło 1. Wszystkie przymiotniki użyte jako orzeczenie nie odmieniają się i łączą się za pomocą słowa posiłkowego feilt z rzeczownikiem, n. p. :

2)er ©arten ift grofś ogród jest wielki.

®ie ©arten finb grofś ogrody są wielkie.

®a£ |)au§ ift île in dom jest mały.

®ie Käufer finb île in domy są małe.

Prawidło 2. Wszystkie przymiotniki użyte jako określenie stoją, przed rzeczownikami i zgadzają sig z nimi w liczbie, rodzaju i przypadku, n. p. :

2)crê grofśe    wielki dom.

©in großer ©arten wielki ogród.

mieckim :

Mamy trzy deklinacye przymiotników w jgzyku nie

1.    Słabą deklinacyg przymiotników, t. j. z rodzajnikiem określnym.

2.    Mieszaną deklinacyg przymiotników, t. j. z rodzajnikiem nieokreślnym.

3.    Mocną deklinacyg przymiotników, t. j. bez rodzajnika.

1. Słaba deklinacya przymiotników.

Deklinacya ta w pierwszym przypadku liczby po-jedyńczej na wszyskie trzy rodzaje ma zakończenie Cy n. p.

ber gute SSater, bie gute 9Jłuttcr, ba£ gute Äinb.

To samo zakończenie ma 4 ty przypadek rodzaju żeńskiego i nijakiego w liczbie pojedyńczej. Wszystkie inne przypadki mają zakończenie ett.

Przykłady.

Rodzaj mgski.

Liczba pojedyncza.

N. ber gute 93ater dobry ojciec G. beê guten SSûterè dobrego ojca D. bem guten SSater dobremu ojcu A. ben guten Söater dobrego ojca

Liczba mnoga, bie guten SSäter ber guten SSäter ben guten ffiätern bie guten ffiäter

Rodzaj żeński.

Liczba pojedyncza.

N. bie gute 3Jîutter dobra matka G. ber guten 9)tutter dobrej matki D. ber guten SJtutter dobrej matce A. bie gute Slłutter dobrą matkg

Liczba mnoga.

bie guten 2Jłiitter ber guten SJtiitter ben guten SJîüttern bie guten âJîiitter.

Rodzaj nijaki.

Liczba mnoga.

bie guten Äinber

Liczba pojedyncza.

N. ba$ gute $tnb dobre dziecko G. be§ guten Âtnbeê dobrego dziecka ber guten ßinber D. bem guten Äinbe dobremu dziecku ben guten Äinbern

bie guten Äinber.

A. baè gute Ä'inb dobre dziecko

Tak samo odmienia się przymiotnik po następujących zaimkach :

jener, *e, *e$ ów, owa, owo roelcfyer, -e, =e$ który, -a. -e

biefer, *e, e$ ten, ta, to jcbcr, *e, e$ każdy, -a, -e

Liczba pojedyncza.

Przykłady.

Liczba mnoga.

2)iefer gute Sûter ten dobry ojciec    biefe guten Sätet

biefeê neue $au3 ten nowy dom    biefe neuen Raufet

roeld^e gute Çeber które dobre pióro roeldje guten ^ebern.

Słówka.

$>ie <5rbe ziemia runb okrągły lieb miły rottrum czemu

juritdfetyren wrócić ber Sftanb brzeg ba§ Spieljeug, bie Spiek fadje zabawka

Ćwiczenie 45.

1. ®er ©arten ift fletn. 2. $a§ f?au§ ift groß. 3. $ieje Käufer finb nidijt groß. 4. 2)iefe lieben Äinbet ftnb feßr artig.

5. ®er alte SDÎann ift fefjr ftanf. 6. So ift baê 3innner ber guten Sutter? 7. S)iefe fleißigen Änaben geïjen in bie ©d)ule. 8. tyabe ben frönen ©arten be§ ^ringen gefeßen.

9.    ©eben ©ie ben artigen Äinbern biefe fdjönen ©pieljeuge.

10.    Unfere @rbe ift tunb. 11. fpter ift bet große £ifd). 12. ©ib bent lieben Äinbe fdjöne Surnen unb Äudtjen.

Ćwiczenie 46.

1. Dajcie te pieniądze biednym dzieciom. 2. Otóż zabawki małych dzieci. 3. Wasi uczniowie nie są grzeczni.

4. Zielone suknie młodych dziewczynek nie są nowe. 5. Dom generała jest wielki, a w nim (in ityut) jest dużo obszernych pokoi. 6. Czemu nie chcieliście zostać nad brzegiem (ant 9Î.) rzeki? — Musieliśmy /wrócić do domu, bo mój brat miał ból głowy. 7. Dziś ma przybyć do naszej klasy nowy nauczyciel. 8. Czemu to miłe dziecię płacze (meint)? — Bo zgubiło (oerlor) swe zabawki.

Lekcya dwudziesta czwarta (24).

2. Deklinacya mieszana przymiotników.

Deklinacya ta odznacza się tern, że rodzajnik nie-określny ein, eine, ein znajduje się przed przymiotnikiem, który w I prz. licz. poj. przyjmuje zakończenie dla rodzaju męskiego et, dla żeńskiego e, a dla nijakiego e§. W innych przypadkach zaś przymiotnik ma zakończenie ett. Czwarty przypadek rodzaju żeńskiego i nijakiego równy jest pierwszemu.

Ponieważ rodzajnik liieokreślny liczby mnogiej nie posiada, przymiotnik przyjmuje wtenczas zakończenia rodzajnika określnego.

Przykłady.

Rodzaj męski.

Liczba pojedyńcza.

N. ein guter SSûter dobry ojciec G. eiîteê guten SSûterS dobrego ojca D. einem guten Sater dobremu ojcu A. einen guten 23ater dobrego ojca.

Liczba mnoga.

N. gute SSäter dobrzy ojcowie G. guter Sćiter dobrych ojców D. guten Sätern dobrym ojcom A. gute Später dobrych ojców.

Rodzaj żeński.

Liczba pojedyńcza.

N. eine gute SJtutter dobra matka G. einer guten SJîutter dobrej ma,tki D. einer guten SJtutter dobrej matce A. eine gute äftutter dobrą, matkę. Liczba mnoga.

N. gute Sïlütter dobre matki G. guter Sfftiitter dobrych matek ZX guten 3Jïiittern dobrym matkom A. gute SJliitter dobre matki.

Rodzaj nijaki.

Liczba pojedyńcza.

N. ein gutes Äinb dobre dziecko G. eines guten ÆinbeS dobrego dziecka D. einem guten Äinbe dobremu dziecku A. ein gutes Äinb dobre dziecko.

Liczba mnoga.

N. gute Äinber dobre dzieci G. guter Äinber dobrych dzieci D. guten Sinbern dobrym dzieciom A. gute Äinber dobre dzieci.

Tak samo odmieniają sig przymiotniki, jeżeli ro-dzajnik nieokreślny zastgpuja zaimki dzierżawcze: mein, bein, fein, unfer, euer, if)r (^f)r) i ïetn, n. p.

mein guter Sûter liczb. mn. meine guten Sîüter, unfer alter greunb „    „ unfere alten fjreunbe.

Słówka.

£)er Æûtfer cesarz beutfdb niemiecki ber Sfttna pierścień bie ©ouftne kuzynka ber 33erg góra łoftbor cenny

bie ©rjû^ïung powieść bie $afel tablica fdparj czarny reif dojrzały bie Traube winogrono teuer drogi.

Ćwiczenie 47.

1. ©in artiger Änabe liebt feine ©Item. 2. ©ine fleißige ©djiikrin lernt ifte Aufgaben. 3.$d) f)abe einen tunben ïifq. 4. Äennen ©ie einen beutfdjen Âaifet? 5. $c() habe ein beutfd)e§ ©ud) gelefeu. 6. ffio ift mein Keiner S ruber? —- l5|t Keiner ©ruber ift in bem (im) ©arten. 7. 3d) habe meine loftbaten Swinge oerloren. 8. ©tein guter grteunb tjat feinen treuen |>unb oerloren. 9. Sie reifen ïrauben finb gut. 10. ®u tannft (Fut.) bie frönen ©tjählungen beineê ©udjeä lefen, roenn bu 3«tt haben roirft.

Ćwiczenie 48.

1. W książkach mojego małego kuzyna są piękne powieści. 2. Piękne suknie mojej małej kuzynki nie są drogie.

3. Lubię dojrzałe winogrono. 4. Otóż laska naszego drogiego dziadka. 5. Znajduję się (jestem) na wysokiej górze. 6.Nasza służąca kupiła dojrzałych winogron. 7. Znasz pan imiona wszystkich cesarzy niemieckich ? 8. Uczeń miał¹ w szkole pisać na czarnej tablicy, ale nie umiał. 9. Uczennica ? W wraca (lehrt gutiid) z pięknymi kwiatami z (oon) pola. \ i ' v

Lekcya dwudziesta piata (25).

3. Deklinacya mocna przymiotników.

Deklinacya ta przyjmuje w wszystkich przypadkach zakończenia rodzajnika określnego z wyjątkiem 2. przyp. licz. pojed. rodź. mgsk. i nijakiego.

¹ Mieć w znaczeniu: mieć obowiązek tłómaczy się przez fotten.

Przykłady.

Rodzaj męski.

Liczba pojedyncza.

N. guter ©ein dobre wino G. guten ©etne£ dobrego wina D. gutem ©eine dobremu winu A. guten ©ein dobre wino.

Liczba mnoga.

N. gute ©eine dobre wina G. guter ©eine dobrych win D. guten ©einen dobrym winom A. gute ©eine dobre wina.

Rodzaj żeński.

Liczba pojedyncza.

N. fdjbne ©lume piękny kwiat G. fcfyöner ©lume pięknego kwiatu D. 'dböner ©ume pięknemu kwiatu A. fd)öne ©unte piękny kwiat.

Liczba mnoga.

N. fchöne ©lumen piękne kwiaty G. fdjoner ©lumen pięknych kwiatów D. frönen ©lumen pięknym kwiatom A. fd)öne ©lumen piękne kwiaty.

Rodzaj nijaki.

Liczba pojedyńcza.

N. neueê ©ud} nowa ksią-żka G. neuen. ©ud)e3 nowej książki D. neuem ©udje nowej książce A. neued ©uefy nową książkę.

Liczba mnoga.

N. neue ©iidjer nowe książki G. neuer ©iidjer nowych książek D. neuen ©iidjent nowym książkom A. neue ©iid)er nowe książki.

Uwaga 1. Tak samo odmienia się przymiotnik po liczebnikach: $n>ei, brei i po nieokreślonych liczebnikach: betbe, einige, mehrere, üieïe, ale w II prz. jest więcej używana końcówka en Przy kłady.

ne konie

niemieckich słów.

3wei fdjöne $Pferbe dwa pięk Einige beutjdje SBörter kilka i O. jnjeier fĄdner Sßferbe i jtneter fĄonen $ferbe.

Uwaga 2. Jeżeli przymiotnika używamy w znaczeniu rzeczownika, podlega on w takim razie ogólnym prawidłom o dekli-nacyi przymiotników.

Przykłady.

$)er (Sele^rte uczony, G. beS ©eleljrten. Liczb. mn. bie (Mehrten

bez rodzajnika:

©eleljrter uczony. Liczb. mn. ©eleljrte uczeni, z rodzajnikiem nieokreślnym :

@in ©eleljrter uczony. Liczb. mn. (Seleljrte (jroei (Mehrte).

Słówka.

î)er ÎReifenbe podróżny ber ftrembe cudzoziemiec ber SBeamte urzędnik

ber %ee herbata ba3 S3ier piwo bie &affe filiżanka bû8 SBeinglaS kieliszek ba3 33iergla3 szklanka roetfj biały blau niebieski fratrçôftfdj francuski

ein Sftetfenber podróżny ein grrember cudzoziemiec ein Beamter urzędnik

frifdj świeży jitfi słodki

ba3 8d)lofj (liczb. mn. *er) zamek

mir ïjaben aetrunfen piliśmy id) Ijabe gejeljen widziałem bie ©emrnel bułka.

Ćwiczenie 49.

« Go*

1. J)ier ift ein guter Ztt unb tnarme 2Md). 2. ©it t) ben ftarten ©etn getrauten. 3. ©otfen ©te frifd^eë ©affet — ïlein, geben ©ie mir frifd)e« Söier ! 4. $at bet Säcfet gute« Srot? — Qa, et Ijat immer gute« Srot, et I>at aud> fttfdje ©emmeln. 5. |>ier firtb fcfyöne ©unten unb reife £früd)te. 6.3d) tjabc niete franjjöftfdje ©otbaten gefet»en. 7. ©ute, alte ©eine ftnb teuer. 8. 3dj tjabe fdjöne« rote« Rapier getauft.

9.    3)iefe ferait nertauft (sprzedaje) gute, frtfdje, fü§e 9Jlitd).

Ćwiczenie 50.

1. Otóż dwa kieliszki dobrego wina i dwie szklanki dobrego piwa. 2. Otóż dwa piękne zamki. 3. Czy piliście wino francuskie? — Tak, piłem czerwone wino z Bor

10.    ©eben ©ie mir ein ©la« füfje 3Jiitdt» unb ein ©tuet gute« ©eifjbrot (roeifee« Srot)! 11. 9ieue f^teunbe finb nid)t immer gute 3reu”be.

deaux. 4. Karol i Henryk są pilni uczniowie. 5. Nasz ogrodnik sprzedaje (nertauft) dojrzałe winogrona. 6. Mój

brat Ludwik kupił butelkę czerwonege atramentu i białego papieru do zeszytów. 7. My mamy trzy stare konie, wy macie dwa młode psy. 8. Młode dziewczynki miały czerwone i białe wstążki. 9. Ci uczniowie mają kilka francuskich książek.

Lektura.

$<*3 98appen „©otbfc^enîcl⁰. Złotogoleńczyk.

2Iuf einem $e%ug be§ Âônigê 93oleêlaro ©dpefmunb in ©djlefien gegen bie 33öl)men begleitete if)n unter anbeten and) ein Imffdjmieb, bet bei einem Treffen ^ugleidE) mit feinem ©e* bietet in ©efangenfdjaft geriet (Imperfect.). Söeibe routben (zostali) in einen tiefen Äerfer gebracht (wtrąceni) unb fjufi an ftufj aneinanbet gefdjmiebet. Umfonft fann (Imp.) bet treue $uffd)mieb auf S&littel unb t>erfud)te in jebet SBeife, bod) frud)tloë, feinen teuren jpettn ju befreien. ©nblid), alê einmal bie Slufmerffamleit ber 2Bäd)ter nadjgelaffen tjatte (Plus-quamp.), ergriff et bie günftige (Gelegenheit, unb oljne ftd) lange ju befinnen, fdjnitt (Imp.) er fid) feinen $uf) ab, oerbanb (Imp.) bie SBunbe mit beê Âijmgê Seibbinbe unb oerljatf (Imp.) biefem jur fflud)t, bie aud) glüdlid) gelang (Imp.). ®er ^erjog SBlabiêlaro non S3öf)men e^rte (Imp.) aud) an bem pfeinbe bie treue Eingebung beê SDienetê gegen feinen |>ertn, ließ (Imp.) feine Sitnbe heilen unb fanbte (Imp.) ben ©etreuen teidjlid) befdtjenft in fein SSaterlanb piriicf. ^ier naljm (Imp.) bet Äöuig ilm mit hohen @l)ren auf, unb jut 93etl)errlid)ung feiner Slufopfetung oerlieh (Imp.) er ihm ein abligeê SBappen, in beffen ©djilbe ein abgefdjinittener gufj in ©olb gemalt mar. ®atum hieß (Imp.) eê „©olbfdjenfel".

Stówka.

oer^elfen pomódz bie    ucieczka

gelingen udać się feigen nazywać się barum dla tego ber Jperjog książę eljren uszanować baê ©aterlanb ojczyzna bie @^re honor ablig szlachecki ber SĄenfel goleń ber Sctyilb tarcza ba§ Sappen herb

Pytanie. 3(\ ®axl fleigig?

Rozmówki*

Odpowiedź.

3a, er ift fleißig.

Ser Çat biefeS fdjöne ©ilb gemalt? (Sin polrtifd^cr 9Mer. Çaben Sie einen grogen ©arten? 9£ein, er ift niĄt grog. Sa§ oerfauft biefe JJrau?

$at ber 95ä(fer gutes ©rot?

Jpaben Sie einen neuen $ut?

Sie oerfauft füge ûflildj.

(Sr oerfauft immer gutes ©rot. üftein, id) Ijabe einen alten.

3Der fÿelbjug wyprawa wojenna

ber éuffdjntieb kowal

baS łreffen potyczka

ber ©ebieter pan

ber Werfer więzienie

umfonft nadaremnie

ftnnen przemyśliwac

baS 9Jtittel środek

bie 2Beife sposób

frud)tloS bezskutecznie

befreien uwolnić

bie $ufmerffamfeit uwaga

ber Sädjter stróż

Lekcya dwudziesta szósta (26).

Stopniowanie przymiotników.

Eozróżniamy trzy stopnie w niemieckim języku: stopień równy (Positiv), stopień wyższy (Comparativ), i stopień najwyższy (Superlativ). Stopień wyższy formujemy przez dodanie końcówki tt albo X do źródłosłowu, stopień najwyższy przez dodanie końcówki fte, przyczem samogłoski; O, II zwykle ulegają przegłosowi

Positiv. Kein mały grof$ wielki fd)bn piękny alt stary lang długi

Przykłady. Comparatiy.

Keiner mniejszy größer większy frönet piękniejszy älter starszy langer dłuższy

Superlativ.

ber, bie, ba£    Keinfte¹ najmniejszy

„    „    größte największy

„    „    fdjönfte    najpiękniejszym

„    „    ältefte najstarszy

„    „    längfte najdłuższy.

Przymiotniki w stopniu wyższym i najwyższym odmieniają się tak samo jak w stopniu równym.

©djteften Szląsk ber ©Ąlefter Szlęzak Vöhmert Czechy ber Vöhme Czech begleitete towarzyszył in Gefangenschaft geraten dostać się do niewoli an etroaä fdjntieben przykuć do czego

nerfudjen próbować jeber wszelki

nadjlaffen zwolnieć, sfolgować

Gelegenheit ergreifen korzystać z okoliczności

ohne ftch ju befinnen nie namyślając się abfchnetben urżnąć bie Seibbinbe pas uerbinben owiązać bie Eingebung przywiązanie jurüSfenben odesłać heilen wyleczyć jur Verherrlichung dla uświetnienia.

Przykłady.

Liczba pojedyncza.

N. ber Keinfte Änabe najmniejszy chłopiec G. beê Keinften ffnaben najmniejszego chłopca D. bem Keinften Änaben najmniejszemu chłopcu ___ i t. d.

¹ Stopień najwyższy brzmi także am ïlelnften, jest to właściwie przysłówek, ale używa się w orzeczeniu, a więc ftarl ift ber größte bon aßen Knaben, albo ft. ift am aröfeten b. a. ft. Karol jest z wszystkich chłopców największy.

Liczba mnoga.

N.    bie Keinften Änabett najmniejsi chłopcy

O.    ber flcmften Srtoben najmniejszych chłopców

i t. d.

Uwaga 1. Jeżeli stopień równy kończy się na f, fi,

I, fd) lub na b, i, wstawiamy przed końcówką fi samogłoskę ale wielozgłoskowe, nie mające przycisku na ostatniej zgłosce z końcówkami b, t, if<fi nie wsuwają e#

Positiv.

Przykłady.

Superlativ.

jdjledjt zły furj krótki alt stary

ber, bie, ba§ fdjfedjtefte najgorszy ber, bie, ba£ fiirjefte najkrótszy ber, bie, ba3 ättefte najstarszy fomifd) komiczny ber, bie, bcrê !omifd)fte najkomicz-gcadjtet szanowany ber geacfytetfte.    [niejszy

Nieregularne stopniowanie przymiotników.

Comparativ.

beffer lepszy größer większy tjöfjer wyższy nä|er bhższy.

Positiv, gut dobry grojs wielki I)pd) wysoki naf)e bliski

Superlativ.

ber befte albo ant beften najlepszy ber größte albo am größten największy ber |öd)fie albo am f)öcf)ftett najwyższy ber nädjfte albo am näcbften najbliższy.

Uwaga 2. Przy porównywaniu po stojpmu równym kładzie się: lute jak, po stopniu wyższym: all niż, niżeli.

Przykład.

£ubroig ift ebettfo jung rote iĄ, aber gefdjidter al$ id).

Ludwik jest tak młody jak ja, ale zręczniejszy niż ja.

Słówka.

SBoIga Wołga tief głęboki ber &bler orzeł ber Sommer lato leiĄt lekki baê SBeildjen fijołek im QrüljUng wiosnat manchmal czasem rtocb jeszcze

ber ftelbljerr wódz ba3 20Iei ołów ba« Tupfer miedź baê Öl olej, oliwa bcrâ Sßlatin platyna baS SftetaU (liczb. mn. 4e) ber SRI)ein Ren [kruszec użyteczny Breit szeroki.

Ćwiczenie 51.

1. ®er ©fet ift Keiner alê ba£ $ferb. 2. ®er gfufś ift tief; ber ©ee ift tiefer afô ber    3. Äart ift fiarfer afó

SBiKjelm, er ift ber ftärffte Änabe. 4. SJłorie ift fleißiger afô (Smilie. 5. Sein Äteib ift fcfyöner ató fein Sleib. 6. Ser Stbter ift ber ftärffte 93ogel, er |at bie langften ^tilget. 7. fÿrii^Iing finb bie Sage fiirjer ctfó im ©ommer, aber im SBinter finb bie Sage am für-jeften. 8. SDaS ©ilber ift foft* barer até baë Äupfer. 9. Sa£ Sßtatin ift ba8 ïoftbarfte SÙÎetaH. 10. Saê befte Sier fommt (pochodzi) au8 SJîündjen. 11. Ser breitefte unb langfte $ïuf$ ©uropaê ift bie SBoïga.

Ćwiczenie 52.

1. Boża jest piękniejsza niż fijołek. 2. Brat jest starszy niż siostra. 3. Europa jest mniejsza niż Azya.

4.    Gruszki są słodsze niż jabłka, winogrona są najsłodsze.

5.    Ta góra jest wyższar niż ów kościół. 6. Bogaci nie są zawsze najszczęśliwsi. 7. Kawa jest lepsza niż herbata. 8. Napoleon był największym wodzem. 9. Ołów jest użyteczny, miedź jest użyteczniejsza, a najużyteczniejszym kruszcem jest żelazo. 10. Wasz ogród jest tak piękny i wielki jak mój (ber metnige). 11. Dzieci najlepszych rodziców są czasem złe. 12. Ben jest największą rzeką w Niemczech, ale w Europie są jeszcze większe rzeki.

Odpowiedź. Sfteitt, bie Sttofe ift fdjöner.

Pytanie.

3ft baê $eiIĄen fdjöner afê bie Sftofe?

2BeIĄe3 ift    ba§    ïoftbarfte 2ttetatt?    $>aé    Platin ift ba3 ïoftbarfte.

Sôeldjeé ift    ba3    nitylidjfte 9ttetafl?    $)a3    èifen ift ba3 nü^lidjfte.

2öeldje£ ift    baê    ftärffte $ier?    $>er    (Slefant ift ba3 ftärffte    &ier.

SBeldjeg ift    ber    ïaltefte Sftonat be£    $)er    SJtonat Januar ift ber

SaljreS ?    ïaltefte.

Rozmówki.

Lekcya dwudziesta siódma (27).

1. Liczebniki główne ©runfcjaljlen.

fed)£ sześć fieben siedem ad)t ośm neun dziewięć jef)n dziesięć

ein, eine, ein (einê) ieden aroei dwa brei trzy Diet cztery fünf pigé

fünfzig pięćdziesiąt fcchjig sześćdziesiąt fteOjig siedemdziesiąt ûd)tjig ośmdziesiąt neunjig dziewięćdziesiąt ÇunDert sto Ijunbertem sto jeden Çunbertjroei sto dwa jtpct^unbcrt dwieście breifyunbert trzysta

elf jedenaście jîDÔlf dwanaście breijeljtt trzynaście tner^efyrt czternaście fiinfje^n piętnaście fed^eljn szesnaście fiebjetpt siedemnaście ad)tjel)n ośmnaście neunen dziewiętnaście ^roan^ig dwadzieścia

eimutbjroattjtg dwadzieścia i taufenb tysiąc jeden    jîücitûufcnb dwa tysiące

jîpciuîibjtoanjig dwadzieścia jc^ntaufcnb dziesięć tysięcy i dwa    1890 eintoufenbadjtfjunbert*

btciunb^roanjig dwadzieścia neunjig albo acfytjefjn* trzy    Ijunbertneunjig

fte&geÿt albo neunen* ÇunbertftebjeïjTL

merunbjnmnjig dwadzieścia 1917 emtaufenbncmtÇuttberL cztery i t. d. breijjig trzydzieści oictjig czterdzieści

Uwagi.

1.    Licząc, mówimy : einê, jmei, brei, nier i t. d.

2.    Liczebniki mnożne, odpowiadające na pytanie ile razy? tworzą się przez dodanie słowa tttftl do liczebników głównych : einmal raz, jraeimal dwa razy, breimal trzy razy, nier mai cztery razy.

3.    Ile lat masz pan? tłómaczy się w niemieckiem przez: 2Bie alt ftnb @ie? Odpowiedź urabiamy ze słowa posiłkowego fein i przymiotnika alt:

3d) bin jrcölf Qaljre alt mam lat dwanaście.

3dj bin jroeiimbjmanjig Satyre alt mam lat dwadzieścia dwa.

4.    Która godzina tłómaczy się przez: SBieuiel Utyr ift eê?

Druga godzina    „    „    @8    ift jroei tttyr.

Kwadrans na trzecią    „    „    ein    Viertel auf brei

O trzeciej godzinie    „    „    urn    brei Utyr.

Nazwiska miesięcy:

©éptem'ber wrzesień Dfto'ber październik ÿîonem'bcr listopad

Januar styczeń    3Jłai    maj

§ebruar luty    $unt    czerwiec

Sftćirj marzec    ^uli    lipiec

2ïpril kwiecień    Sluguft' sierpień ®ejem'ber grudzień.

Słówka.

bie SBoĄe tydzień fiibt chłodny Dftern Wielkanoc

2)a3 6Ąaf owca (liczb. mn. *e) ber (Szafer owczarz baâ Sftelj sarna

S&efijjnadjten Boże Narodzenie ber $ranf (liczb. mn. -en) frank bie alftnute minuta

btc ®ron£ korona öfterreidjifd) austryacki ber ©ieg zwycięstwo.

Monety niemieckie.

(Sin pfennig fenig eine Śftarf marka

groei pfennig dwa fenigi jroei SJterf dwie marki.

Ćwiczenie 53.

1. SRein Sruber fjat ein Sßferb. 2. (Sine Stunbe £)at fedjjig Minuten. 3.gmSejember ift SSeibna<bten. 4. Dftern ift int SJlärj ober Slprtl, Sßfingften im âJîat ober guni.

5.    3Bie oiele Siege bûben bie Seutfdjen 1870 gełoonnen?

6.    ©ebt mir fünfzehn 3Rar! unb neunzig pfennig! 7. Ser beutfdje Äatfet SBilbehn ber .gû^te batte Jeep Söbne unb eine Sodjter. 8. gm Sweater maren taufenb 9Ken= fd)en. 9. gd) babę einen 93ruber unb gtoei Sdjtoeftern. 10. Słlein Qbeim ^at fedj3 Äinber gehabt; er bat brei Söbne unb gtoei Söcbter oerloren. 11. Unfet 9iaĄbar bat fieben fßferbe, ac£>t Ä'übe unb gtoangig Sdjafe. 12.3toci» mai brei ftnb fe<f)3. 13. fünfmal neun ift (macht) fünf» unboietjig. 14. 28ie alt finb Sie? — 3$ ad^tjebn 3abre alt. 15. Ser 3attuar bût einunbbreifjig Sage, ber gebruat acbtunbgtoangig (neununbgtoangig) unb ber %ril breifeig Sage. 16. Sa§ gabt bat gtoetunbfünfgig Sßodjen, bie SBodje bût fieben Sage. 17. SBieoiel Selb haben Sie? — gdj habe breiunbgtoangtg grani. 18. Sie beutfdje SJlünjeinbeit (jednostka monetarna) ift bieSJÎatï, bie (która) in bunbert Pfennig eingeteilt mirb (dzieli się).

Ćwiczenie 54.

chłodnych. 9. Bok

1. Ile masz błędów? — Mam pięć błędów, mój brat ma siedm. 2. Ile jest sześć więcej dziewięć? — Sześć i dziewięć jest piętnaście. 3. Tydzień ma siedm dni. 4. Miesiąc czerwiec ma 30 dni, lipiec ma 31 dni. 5. He lat masz pan? — Mam dwadzieścia lat. 6. Byłem dwa razy w Trewirze (Srier) i cztery razy w Akwizgranie (Sladjen). 7. Ile pieniędzy masz pan? — Mam 22 marki, a mój brat ma 15 marek, to wynosi 37 marek. 8. W maju tej wiosny było¹ dwadzieścia dni ciepłych a jedenaście

ma

52 tygodnie a 365 dni.

Lekcya dwudziesta ósma (28).

2. Liczebniki porządkowe Crbttiing^ablen.

Liczebniki porządkowe tworzą się z głównych przez dodanie końcówki te, począwszy zaś od dwudziestu końcówki fte. Odmienną formę mają tylko: bet erfte pierwszy, ber brittc trzeci i ber adjte ósmy.

Wszystkie liczebniki porządkowe odmieniają się jak przymiotniki. Przy oznaczeniu godzin i lat używa się w niemieckim języku liczebników głównych. N. p O dziesiątej godzinie um ge^n Ufjr. Wojna wszechświatowa wybuchła w roku 1914. ®er SBeltfrieg brad) im $aljre eintaufenbneunhnnbert(unb) metzln albo neunzehnhunbertmer* gctyn auê.

ber neunzehnte dziewiętnasty Zroangigfte dwudziesty einunbznjcmzigfte dwudziesty pierwszy „ z^ciwnbznjanzigfte dwudziesty drugi breifcigfte trzydziesty niergigfte czterdziesty fünfgigfte pięćdziesiąty fechzigftc sześćdziesiąty fteozigfte siedmdziesiąty aĄtzigfte ośmdziesiąty neunzigfte dziewięćdziesiąty

hunbertfte setny taufenbfte tysiączny letzte ostatni.

ber erfte pierwszy „ jroeite drugi „ britte trzeci ,, mette czwarty „ fünfte piąty „ fedjfte szósty „ fteb (en) te siódmy „ ad)te ósmy „ neunte dziewiąty „ jefynte dziesiąty „ elfte jedenasty „ groölfte dwunasty „ breije^nte trzynasty „ Dierje^nte czternasty „ fünfzehnte piętnasty „ fechjehnte szesnasty „ fiebjehnte siedmnasty „ üC^tjehnte ośmnasty

Nazwiska dni.

sobota.

©onntûg niedziela SKontag poniedziałek ®ien3tctg wtorek 3Jlittroodb środa

SDomterêtûg czwartek ^reitag piątek ©onnabenb '

©amStag

Słówka.

$>er 93anb tom (1. mn. 53 aube) ber aplati plac ber Üftadjfoïger następca 6eban Sedan

ber £eil część

er würbe geboren urodził się er ftorb umarł.

Odmiana czasowników czyli słów.

65

Ćwiczenie 55.

1. 2)er erfte 33cmb biefeâ 9Sud)e3 ift fd)im. 2. Jpaben Sie ben gmeiten Śartb? — 9łein, id) ßabe ben britten Saub. 3. Stefek ift mein erfteê ®Ia§. 4. ©mitte ift in ber britten klaffe, unb iljre Sdjtnefter 2tnna ift in ber fünften Slaffe. 5. 2>er SDlontag ift ber jmeite Sag ber SBodje, ber greitag ift ber fecfyfte. 6. S)er Sîonember ift ber elfte SRonat beê 3aßre3. 7. SÏÏilïjeïm ber 3tt>eite mar beutfdjer ®atfer öon 1888 bté 1918. ©t mürbe am 27. Januar 1859 tn Stettin geboren. Sein ©toßoater mar SBiltjelm bet ©rfte. Siefet jrarb am

9.    2Rätj 1888. Sein 5Ra<f)fotger mar Saifer gtiebticß bet dritte, ©t mar nur 99 Sage auf bem Sljrone. 8. griebrid) Sdjilter mürbe am 10. 9ło&ember 1759 geboren. ®r ftarb am

10.    SRai 1805. 9. 9lm 1. September 1870 ßabenbie Sent* fdjen bei Seban einen großen Sieg gemonnen (odnieśli). 10. Ster URonat ift ber gmölfte Seil, bie SBocfye ber jmeiunb* fünfjigfte Seil beSgaljreS. 11.2>ie äRinute ift ber fedfeigfte Seil ber Stunbe.

Ćwiczenie 56.

godzinie po południu.

Pytanie.

Sie oiele geiler tyat ©eorg? Sie alt ift Caroline?

Sienie! fmb 10 imb 50?

Sann tourbe $arï V. geboren?

Sann ftarb Silljelm ber ©rfte?

Sie alt mar er?

Sieoiel U^r ift e$?

1. Wtorek jest trzeci dzień tygodnia, czwartek piąty, sobota ostatni. 2. Mam dwadzieścia i jeden lat. 8. Czerwiec jest szósty, grudzień ostatni miesiąc roku. 4. Henryk Czwarty był dobrym królem. 5. Cesarz niemiecki Wilhelm I urodził się 22 marca 1799 roku, od 18 go stycznia 1871 roku do 9 marca 1888 roku był cesarzem.

6. Bądź u mnie (bei mir) w niedzielę (am ê.) o piątej

Rozmówki.

Odpowiedź.

©r §at fedjâ geiler.

Sie ift 18 gaïjre aït.

10 unb 50 fmb 60.

©r mürbe geboren im gafyre 1500 (taufenbfunf^unbert).

•nr

©r ftarb im galjte 1888 (actytjeljn* fymbertadjtunbaĄtjig).

©r mar 91 galjre alt.

©S ift elf Ul)t ober Ijalb jmölf.

Lekcya dwudziesta dziewiąta (29).

Odmiana czasowników czyli stów.

Odmiana słów nazywa się konjugacyą; rozróżniamy w niej trzy formy tematowe, od których się tworzy reszta form a mianowicie 1 osobę 1. p. czasu terainiej-

Mała Oramatyka jąz. niem. (£C bcutfdjc    f. gJofen).

szego formy czynnej, n. p. id) lieft* kocham, takąż osobę czasu przeszłego formy czynnej, n. p. id) Iteftie kochałem i imiesłów czasu przeszłego for. hier., n. p. gelteftt kochany.

Te czasowniki, które w formach tematowych nie zmieniają samogłoski rdzennej, lecz jedynie w drugiej przybierają końcówkę łe, a w trzeciej, obok przybranki (je, końcówkę t, odmieniają się podług konjugacyi słabej. Beszta słów ma w dhmpej i trzeciej formie tematowej zamianę samogłoski (Stftlattt), a w 1 i 3 osobie 1. poj. drugiej formy tematowej nie przybiera żadnej końcówki, w trzeciej formie ma końcówkę en. Tę odmianę nazywamy konjugacyą mocną.

Konjugacya słaba.

Formy tematowe.

Bezokolicznik lieb*en kochać:

1. forma tern. iĄ lieb*e kocham

„ id) liebde kochałem „ gediebd kochany.

Zakończenia czasu teraźniejszego.

Liczba mnoga.

—en,    mir liebten

—t (et), Ąr liebd —en, fte lieb-en.

Zakończenia czasu przeszłego niedokonanego.

Liczba mnoga.

—ten, voix liebsten —tet, Ąr lieblet —ten, fie liebsten.

3. Czas przyszły i tryb warunkowy tworzą się za-pomocą bezokolicznika i słowa posiłkowego id) roerbe i td) roiirDe. Przykład: SĄ werbe lieben będę kochał. SĄ mürbe lieben kochałbym.

3.    Imiesłów czasu teraźniejszego tworzy się przez dodanie do źródłosłowu końcówki *ettb, n. p. lieb-enb kochając. Imiesłów czasu przeszłego zaś dodaje *t i przed źródłosłowem przybrankę (je*: n. p. gedieb-t kochany.

4.    Czasy złożone tworzą się za pomocą imiesłowu czasu przeszłego i słowa posiłkowego ba&en (czasem i fein).

2.

3.

Liczba pojedyńcza.

1.    —e, n. p. SĄ liebse

2.    —ft (eftj, bu tieb=ft

3.    —ł (et), et Iieb=t

Liczba pojedyńcza.

1.    —te, n. p. SĄ liebde

2.    —tefi,

3.    —te,

bu lieb*teft et Iieb=te

Przykłady.

Czas zaprzeszły.

$d) fyûbe gelobt pochwaliłem Ijatte gelobt pochwaliłem był bu łjctft gelobt pochwaliłeś bu tjutteft gelobt pochwaliłeś był

i t. d.

Czas przeszły dokonany.

Odmiana słowa konjugacyi słabej.

Czas teraźniejszy. 3$ lûdje śmiejg sig bu lûd)ft śmiejesz sig er ladjt śmieje sig rotr lacfyen śmiejemy sig ibr ladjt śmiejecie sig fie ladjen śmieją sig

Sachen śmiać sig.

Czas przeszły niedokonany, lachte śmiałem sig bu lûdjteft śmiałeś sig er ladite śmiał sig toit lûdjten śmieliśmy sig il)T lad)tet śmieliści sig ftc ladjten śmieli sig.

Czas przyszły.

$ćt) roerbe tadjen bgdg sig śmiał bu loirft locfyen bgdziesz sig śmiał er roirb lachen bgdzie sig śmiał toir toerben lacfyen bgdziemy sig śmieli it)r roerbet ladjen bgdziecie sig śmieli fie toerben lachen bgdą sig śmieli.

Tryb war. czasu teraźn. lûdje że sig śmiejg bu ladjeft er lad)e

mir lachen tljr lad)et fie lad)en.

Tryb warunkowy czasu przteszł. toiirbe ladjen śmiałbym sig bu TDÜrbeft ladjen śmiałbyś sig er mürbe ladjen śmiałby sig mir mürben ladjen śmielibyśmy sig ifjr mürbet ladjen śmielibyście sig fte mürben lad)en śmieliby sig.

Bezokolicznik.1 lacfyen śmiać sig umju.♦ ♦ lûdjen aby sig śmiać.

Tryb rozkazujący. 2ûd)e śmiej sig lûdjen ©ie śmiej sig pan

Imiesłów.

Czas teraźniejszy: tûd)enb śmiejąc sig. Czas przeszły: gelûdjt który śmiał sig.

¹ Niemiecki język posiada także bezokolicznik czasu przeszłego, n. p. gehabt haben, getncfen fein, gelacht haben. $er ftnabe behauptet, ber @rftc getoefen $u fein chłopiec twierdzi, że był pierwszy.

Pytająca i przecząca forma tworzą sig jak u słów posiłkowych.

Czas teraźniejszy.

Forma pytająca.

Czas przeszły niedokonany. 2ad)e idj? czy sig śmiejg? lachen wir? czy sig śmiejemy? laĄft bu? czy sig śmiejesz? ladjt Ąr? czy sig śmiejecie? lad)t er? czy sig śmieje? laĄen fie? czy sig śmieją? SaĄte id)? czy sig śmiałem? ladjtenwir? czy sig śmieliśmy? lad)teft bu? czy sig śmiałeś? laĄtet Ąr? czy sig śmieliście? ladite er? czy sig śmiał? Iad)ten fie? czy sig śmieli?

Forma przecząca.

Sd) tad)c niĄt bu ladjft nidjt

Czas teraźniejszy, nie śmiejg sig nie śmiejesz sig er lad)t nidjt nie śmieje sig wir ïûdjen nid)t nie śmiejemy sig Ąr lad)t niĄt nie śmiejecie sig fie laĄen nid)t nie śmieją sig.

Forma przecząco-pytająca.

Czas przeszły niedokonany.

Sadjte id) nid)t? czy nie śmiałem sig?

Iad)tefł bu nid)t? czy nie śmiałeś sig? ladite er nid)t? czy nie śmiał sig? laĄten wir nid^t? czy nie śmieliśmy sie? lachtet Ąr nid)t? czy nie śmieliście sigr.

Iahten fie nid)t? czy nie śmieli sig?

Podług wzoru słowa Iad)en odmieniają sig pomigdzy innemi także nastgpujące słowa: ntadjen robić, zrobić, czynić¹ lernen uczyć sig lieben kochać    ftrafen karać

loben chwalić    beftrafen ukarać

faufen kupować    bauen budować, pobudować

l)ören słyszeć    woljnen mieszkać

fudjen szukać, poszukać    fagen powiedzieć

Ijolen przywieść, przypro-    fragen pytać sig

wadzić, przynieść    weinen płakać

jeigen pokazać, wzkazać    wiinfdjen życzyć,    żądać. ²

¹ Niemiecki i dokonanych — polskiem, n. p. elit książkę.

Słówka.

3)te

ob czy

gegenwärtig obecnie

SJhifif muzyka bie 93rieftû(d}e portfel

morgen früfy jutro rano bûfj że lange długo melmeljr raczej.

Ćwiczenie 57.

1. 3<J) ladje. 2. SBarum ïadE)ft bu? 3. SBaS mactyft bu?

4. 2BaS madjen ©ie? — mad)e meine Stufgabe. 5. $d) lobe ben Änaben. 6. $n lobft beine ©djroefter. 7. 3)er Sekret lobt ben ©dfjület. 8. SBir lieben bie artigen ßinber. 9. 2)ie Ä'inber lieben iljre (Sitem. 10. 2BaS fudf)en Sie? — $dj fudje meine ©rieftafdje. 11. SJletn sJtad)bar baute ein$auS. 12.5DaS ßinb meinte. 13. S)ie Äinbet meinten. 14. ®ie Schülerin lernte ihre Slufgabe. 15. Su lernteft beine Slufgabe nidjt gut.

16.    fpören ©ie bie SRufif? — Stein, ïà) libre fie (jej) nidjt.

17.    Ser ©ater mürbe lachen, roenn er hier märe. 18. SDtein ffreunb roirb einen ©tod raufen; er mürbe aud) einen Stegen» fd^irrn laufen, roenn er (Selb genug ptte. 19. ©agen @ie mir alles (wszystko)!

Ćwiczenie 58.

1. Co robisz? — Uczę się (mojej) lekcyi. 2. Nauczyciele chwalą pilnych uczniów, ale nie chwalą, leniwych uczniów. 3. Mój brat kupił wczoraj pióra i ołówki.

4.    Córeczka mówiła: Będę kochała zawsze swego ojca.

5.    Mój przyjaciel pobudował dwa domy przy (am) rynku.

6.    Czego pan żądasz? — Nie żądam niczego. 7. Nie kupiłbym tych wstążek. 8. Nie słyszałeś, czy mamy piątego, czyli szóstego tego miesiąca być u naszego kuzyna? 9. Nie pytaj się tak często, poszukaj raczej w książce.

Lektura.

Sec SDlorgett. Poranek.

5)ie Stadjt ift worüber (minęła) : eS roitb l)eU ; ber &ag beginnt; bie fpäljne (koguty) l)aben fd)on gefräst ; bie ©per» linge aroitfdjern auf ben 2)äd)etn (dachy); bie Serdjen fingen auf ben ffelbera. 2)ie SJÎenfdjen nerlaffen iljre ©etten unb ge^en an iljre Slrbeit.

®ie ©tragen ber ©onne roeden bie nod) fd^Iafenben £iete; bie ©ienen fliegen aus ifirem $otbe (ul) unb fudjen |>onig in ben ©lumen. ®ie îauben fliegen in ben fpof ober auf bas $elb, um if)r $rül)ftüd ju jjolen.

¹

Jeżeli liczby niemieckie od atoel począwszy są podmiotem, kładzie się orzeczenie w liczbie mnogiej.

²

jeżyk nie rozróżnia czasowników niedokonanych — robić — zrobić —, czasem jednakże wyraża czynność dokonaną jak w öucfc lefen czytać książkę, elu ©ud? burdjlefcit przeczytać

2tuf ben SBiefen unb auf bcn gelbem ßlänjt alles non Reifen Tautropfen (krople rosy). 2BaS ßeftem bürt war, ift heute wiebet frifĄ ßeworben, unb bie SKenfĄen, welche ßeftem ntübe waren, ftub jetjt wiebet ßeftärft unb arbeiten munter*

Stówka.

bie

Jpett werben rozjaśniać się beginnen zaczynać się fräsen piać, krakać jwitfcbern świergotać bie 8erd)e skowronek uerlaffen opuszczać bie 5lrbeit praca, robota roecfen budzić fdjlafenb śpiący baê $ier zwierzę bie 33tene pszczoła fliegen wylatać

bie ïaube gołąb ba£ fjrühftücf śniadanie Siefe łąka glanzen błyszczeć bürr suchy

frifd) werben odświeżyć się miibe zmęczony je^t teraz

geftärft pokrzepiony arbeiten pracować munter wesoły.

Lekcya trzydziesta (30).

Czasy złożone.

Czas przeszły dokonany.

SĄ f)abe ßdad)t śmiałem się bu fjüft flelaĄt śmiałeś się i t. d.

Czas zaprzeszły.

SĄ botte flelaĄt śmiałem się był bu botteft flelaĄt śmiałeś się był i t. d.

Czas przyszły dokonany.

SĄ loerbe flelaĄt hoben będę się śmiał (zaśmieję się) bu wirft flelaĄt hoben bodziesz się śmiał i t. dT.

Tryb warunkowy czasu przeszłego dokonanego.

SĄ würbe flelaĄt hoben śmiałbym się był bu nmrbeft flelaĄt hoben śmiałbyś się był i t. d.

Uwaga. Zamiast id) würbe gelad)t hoben można mówić id) hätte gelacht.

Forma przocząca.

Czas przeszły dokonany.

SĄ höbe niĄt flelaĄt nie śmiałem się bu hoft niĄt flelaĄt nie śmiałeś się i t. d.

Forma pytająca.

£)ûbe td) getûdjt? czy śmiałem sig?

|)aben ©te geladjt? czyś pan sig śmiał?

|>at ber ©djiiler gcladjt? czy uczeń sig śmiał?

Forma przecząco-pytająca.

Czas przeszły dokonany.

$abe id) flid)t geladjt? czy nie śmiałem sig?

|)abett ©ie nid)t gelacht? czyś pan sig nie śmiał?

$at bet ©d)iiler nid)t gelacfjt? czy uczeń sig nie śmiał?

Słówka.

2) er 2arm hałas, zgiełk früher dawniej ^ulie Julia Quldjen Julcia auf bem Öanbe na wsi ber ©dptee śnieg

bie

nauczycielka

fdjneit śnieg pada weil ponieważ Sftuftflebrerin

muzyki

angenehm przyjemny.

Ćwiczenie 59.

1. $cf) habe meine Stufgabe geftern gemacht, aber Äart bat feine Stufgabe ni^t gemacht. 2. Subroig, roarurn baft bu beine ßettion nicht gelernt? — 3d) habe nid)t 3«it gehabt.

3. SEBer bat getagt? — ©milie bat gelacht. 4. $aben ©ie bie SJlufif gebärt? — ftd) habe bie SOtufif nid)t gebärt, aber id) babc (einen) Sätm gebärt. 5. SJÎein ÿlacbbar ioirb biefeê fpauê taufen, er mürbe auch ben ©arten getauft haben, roenn er mehr ©etb hätte. 6. Sffier bat in biefem ©<btof? (©dbtoffe) ge= roobnt? — Ś)er ©raf bat früher in biefem ©djlojî gemahnt, aber er tDobnt je^t nicht mehr barin (tarn), et roobnt jejjt in iDtainj (Moguncya). 7. $>er Sebrer roürbe bie ©d)üler getobt haben, roenn fie fleißiger geroefen roären. 8. 2)et Sebrer roollte ben Änaben beftrafen, roeit et gelait batte.

Ćwiczenie 60.

1. Ja zrobiłem trzy błędy, a Karol zrobił dwa błędy, Henryka zadanie jest bez błędu. 2. Julia nie zrobiła swego zadania, była chora. 8. Nauczyciel chwalił uczniów i uczennice za (roegen) dobre prace, a rodzice będą także zadowoleni. 4. Ludzie bogaci mieszkają latem (im @.) na wsi, a zimą w mieście, bo gdy dni są ciepłe i długie, jest wieś przyjemna, ale gdy deszcz lub śnieg pada, przyjemniejsze miasto. 5. Kto płakał na ulicy? — Karolek płakał i szukał swych zabawek. 6. Pytałem się chłopca, w którym domu mieszka p. Müller, ale nie mógł domu p. Müllera wskazać.

%Vi\

Lekcya trzydziesta pierwsza (31).

Uwagi nad słowami konjugacyi słabej.

L, Słowa zakończone na ein i etlt jak fyanbeln działać, TÓanbctn wędrować wyrzucają w pierwszej osobie liczby pojedyńczej zwykle e przed I i t, a więc id) banb(e)(e działam, id) wanD(e)re wędruję.

fegeln żeglować fdjiitteln trząść.

Tak samo się konjugują: tabcln ganić tädjetn uśmiechać się

2. Słowa kończące się na bett, tenr gtiett zatrzymują w wszystkich osobach czasu teraźniejszego, czasu przeszłego niedokonanego i imiesłowu czasu przeszłego e przed zakończeniem.

Przykłady.

warten czekać.

Czas przeszły niedokonany. Imiesłów. 3>d) wartete czekałem gewartet bu warteteft czekałeś er wartete czekał

Rozmówki.

Pytanie.

SBaê fagen Sie?

Sen lieben bic Äinber?

3Sa§ fud)t $arl ?

§at er auf bent $ifdje gefügt? Ser $at biefe Aufgabe gemalt? Sft fte gut gcmadjt?

Saê machen Sie ba (tam)? Sarurn meint ba8 $iub?

Sarunt lachen Sie, mein §err ?

$at ber S^neiber meinen Slot! gemacht ?

Odpowiedź.

3d) fage nichts.

S)ie ®inber lieben i^re (SItern.

@r fudjt fein ^ebermeffer.

@r Ijat überall (wszędzie) gefudjt. 3$ Çabe fte (je) gemadjt.

9?ein, fte ift fdjledjt (źle) gemalt. 3$ lerne meine SeltiotL W^nSrfaOTgeS&aft.

34 werbe 3^uen (panu) nidjt fügen, warum id) ladje.

@r §at iljn (go) nod) nidEjt gemacht, er wirb i§n morgen machen.

Czas teraźniejszy.

$d) warte    czekam

bu warteft    czekasz

er wartet czeka wir warten czekamy wir warteten czekaliśmy ijjr wartet    czekacie    iïjr    wartetet    czekaliście

fie warten    czekają    fte    warteten    czekali.

Czas przeszły dokonany.

$db Ijabe gewartet czekałem i t. d.

Tak samo sig konjugują: bûben kąpać sig beten modlić sig arbeiten pracować antworten odpowiadać ödsten uważać, szanować töten zabijać

fürchten obawiać sig regnen padać

begegnen z III przyp. spotykać, spotkać mieten wynająć.

Czas przeszły niedokonany: id) babete, betete, arbeitete i t. d. Traiesłów czasu przeszłego : gebabet, gebetet, gearbeitet i t. d.

3*/JSłowa zakończone na \Cten i z przybrankami : be, $e, emp, ent, et, bet, $et nie przyjmują w imiesłowie czasu przeszłego przybranki ge.

Przykłady.

p. ftubiert „    „ probiert

»    „ begegnet.

4. Słowa brennen, lernte», neunen, rennen, festfrëtt. tnenben przemieniają w czasie przeszłym nie-dokonanym i imiesłowie czasu przeszłego e na a.

Czas teraźn. Czas prz. nied. Imiesłów.

brenne i* brannte gebrannt fenne id) ïannte geïannt icb nenne    id)    nannte    genannt

i cp renne    id)    rannte    gerannt

id) fenbe    idb    fanbte    gefanbt¹

id) wenbe    id)    roanbte    geroanbt.¹

ftubieren studyować, imiesłów czas. probieren próbować, „ begegnen spotkać, „

t<

brennen palić, spalić i< ïennen znać nennen nazywać rennen biegać fenben posyłać roenben odwrócić

b. Słowa bettfen myśleć, btittgett przynosić, totffétt wiedzieć zmieniają w czasie przeszłym niedokonanym i imiesłowie samogłoskg rdzenną, a oba pierwsze i spółgłoski, przyjmując równocześnie zakończenia regularne:

Imiesłów

Czas

przeszły niedok. czas. p.

Czas

teraźniejszy.

$d) benfe myślg    id)    bad)te    gebad)t

idj bringe przynoszg    id)    bradjte    gebraut

id) weifj wiem    id)    nmfcte    gemußt

i t. d.

Uwaga. Czas teraźniejszy słowa triff en jest nieregularny wiem bu treifjt wiesz Ąr irifjt

SĄ treig wir triffe

en

er treig wie fte triffen.

Słówka.

$)ie ©efĄidjte historya ber (befangene więzień, jeniec ber (Schuhmacher szewc beute dziś

rittern trząść się; trząść Rütteln ber ©rief list

alt starożytny

unartig niegrzeczny

ber ©rtefträger listowy, listonosz

merfnmrbig dziwny

befannt znany, znajomy

genug dosyć.

Ćwiczenie 61.

1. 3>dj warte in bem (im) ©arten. 2. Qd) wartete eine ©tunbe. 3.®u ïjanbelft red)t (dobrze). 4. 3)er Änabe babete geftem in bem (im) er habet alfę £age. 5. 3öa3 fürc^teft bu? — 3fd) fürchte nid)t3. 6. ©3 regnet ftarï (silnie). 7. 3d) adjte biefen 3Jtann nid)t, benn er arbeitet nid)t3. 8. SDie armen ©olbaten hüben niel gearbeitet. 9. Sßir haben nier ©tunben ftubiert. 10. 9Jtan ^at lange probiert 11. 3)er Briefträger hat meinem ffiater einen Brief gebraut. 12. SBiffen ©ie, wo meine ©djwefter ift? — 9lein, id) weif* e$ nid)t.

Ćwiczenie 62.

1. Myślałem, że będziecie dziś w mieście, czekałem dosyć długo, ale nie spotkałem żadnego znajomego. 2. Dziecię uśmiechało się. 3. Ganię niegrzecznych chłopców. 4. Nauczyciel ganił leniwych chłopców. 5. Trząsłem drzewem. 6. Odpowiedz mi pan. 7. Koty obawiają się wody. 8. Ten szewc nie robi dobrych butów, jego ojciec robił lepsze. 9. Módl się i pracuj. 10. Studyowałem historyę starożytną. 11. Mój brat nie umiał lekcy i. 12. Nie wiesz, kto tę książkę przyniósł? — Nie wiem.

Odpowiedź.

Pytanie.

SBic Çonôelte bicfcr SDfamn?    (Sr jubelte recht.

SBanrat jitterte ber Änabe fo febr?    @r fürchtete bie<5trafcfeine$8ebrer0.

§aben <5ie barie fd)on gebabet? 3a.

ŚBer bût biefen $orb (koszyk) gebracht ?

Rozmówki.

Scb u>eib nicht ich farntte ben 3ttann nidjt, ber (który) ibn brachte.

§aben 6ie an (o) ben ©rief gebaut ?    3to, ich bßbe an ibn (nim) gebacht.

Lektura.

&fo>. Ezop.

&fo'p reifte einmal in eine Heine ©tabt ; unterwegê begegnete er einem SReifenben, melier ibjn (go) grüßte unb i^n fragte: „Söie lange muf} id) noch geben, big id> ben Rieden bort (ową) erreiche, ben mir oon weitem feben?" „®eb," antwortete 2lfop.

„ftd) roeifś roo%" ermiberte ber Steifenbe, „bafś (źe) id) geljen mufs, urn bort cmjufommett, aber füge mir (mi), in roiemel (jaki) icfy bort anfommen merbe."

„©eg," miebergolte 2lfop.

Ś)er Sïtenfd) ift toll, boite ber grembe, id) toerbe ign nicgt megr fragen, unb fegte feinen 3Beg fort. ®a rief (zawołał) Ślfop : „$e! ein ©ort: in jmei ©tunben mirft bu bort anfommen!"

®er Słeifenbe roanbte ficg um unb fragte ign: „2Bie roeifśt bu eê jegt, unb roarum moffteft bu mir e£ oorgin nicgt fagen?" SÏfop ermiberte: „Sie ïonnte i d) e$ bir (ci) fagen, beoor icg beinen ©ang (chód) gefegen Çatte !"

Słówka.

Steifen podróżować, iść untenoegć w drodze meldjer który griifjen pozdrowić wie lange? jak długo? bi$ aż

erreichen przybyć dokąd

ber (jrledfen osada

bort anfommen dojść do tamtąd

non weitem zdała geb idź

roieberfyolen powtórzyć

toU głupi, wściekły

fortfe^en iść dalej

jtd) ummenben odwrócić się

oor&in przedtem

beoor nim

fegen widzieć.

Lekcya trzydziesta druga (32).

1. Zaimki osobiste.

Liczba poj. id) ja, bil ty, et on, fie ona, e3 ono. Liczba mn. tait my, if)t wy, fte oni, one.

Deklinacya zaimków osobistych.

Osoba pierwsza.

Liczba mnoga, mir my unfer nas unê nam unê nas.

Liczba mnoga, igt wy euer was eud) wam eud) was.

Liczba pojedyńcza.

N. idg ja G. meiner mnie D. mir mnie, mi A. mid) mnie, mig

Osoba druga.

Liczba pojedyńcza. N. bu ty G. beiner ciebie D. bir tobie, ci A. bid) ciebie, cię

Osoba trzecia.

Na wszystkie trzy rodzaje.

— fie oni, one

Rodzaj męski    żeński    nijaki

A. iljn jego, go    —    fic ją    — eg je    — fie ich, je.

^/mienne.

Zaimek nieokreślny Mian i zwrotny fid) są nieod-

U Uwaga. Zaimki jako przedmiot kładą się w zdaniu po \ słowie, a w czasach złożonych po słowie posiłkowem.

Przykłady.

$a, id) ïjabe tym

$aben ©ie meinen |mt?

Czy masz pan mój kapelusz?    Tak, mam go.

$aben ©te    #au3 uerïauft?    $a, id) ï)abe eê uerfauft.

Czy sprzedałeś pan swój dom? Tak, sprzedałem go.

Słówka.

aerjeüjen przebaczyć erwarten oczekiwać fdjon już reidjen podać finben znajdować.

Dfaben, fpredjen, fagen mówić adjtert szanować natye an blizko

erjagten opowiadać, opowiedzieć fdjiden posyłać, przysłać

Ćwiczenie 63.

eg, mein ^perr ? — S<*, *Ą bin eg (bin'g). ßinber tädjetn mandjmal.

1. SĄ tebe. 2. ®u Iobft ntiĄ. 3. @r ftroft Ąn. 4. ©ie îennt ung. 5. 2Btt pten ©ie (pana). Sffitt floren fie. 6. 2Jîad)ft bu berne Überfetsung ? — Sa, iĄ tnaćbe fie. 7. |>aben ©ie S^« Aufgabe gelernt? — S<b wir tjaben fie gelernt. 8. 2lĄten ©ie biefen 2)tann? — 9lein, id) ad)te Ąn niĄt, er ift nid)t e£)tlid) (uczciwy). 9.2Bit fpradjen non Ąm — non ibr — non Seinen — non Ąnen. 10. 3Ber ift ba? — SĄ bin eg. 11. ©inb ©ie

12. ®ie fĄtafenben

Ćwiczenie 64.

1. Od Wielkiejnocy będę studyował w Charlotten-burgu, będę mieszkał bardzo pięknie, mój przyjaciel poszukał mi mieszkanie blizko zwierzyńca (Tiergarten).

2.    Czekaj na mnie, opowiem ci, co mię dziś spotkało.

3.    Ozy ukarzecie to dziecko? — Nie, me ukarzemy go, przebaczamy mu. 4. Słyszę twego brata. 5. Gdzie jest moje pióro? — Mam je. 6. Gdzie jest wasz profesor? — Nie wiem. 7. Kto przysłał mi to pudełko? — Nie wiem, pewien człowiek je przyniósł. 8. W pudełku jest pióro i ołówek, podaj mi je.

Lekcya trzydziesta trzecia (33).

2. Zaimki wskazujące.

. biejenigen | betfelbe, biefetbe, baâfeïbe

ci, te

$>iefer, =e, =eë ten. ta, to jener, -z, =8 ów, owa, owo berjenige, biejenige, baêjeitige ten, ta, to ber, bie, baS ten, ta, to Liczb, mn

ten sam, ta

ber nämlidje, bie nämlid)e, baê nämliche \ sama, to samo.

Przykłady.

SDiefet I>at e§ getan ten to zrobił ®iefer ift neu, jener alt ten jest nowy, ów stary ałłein $ut unb berjenige (ber) meinem Stuberê Mój kapelusz i kapelusz mego brata $d) f)abe benfelben geilet gemacht Zrobiłem ten sam błąd.

Słówka.

lejen czytać rufen wołać bort tam.

Rozmówki.

Odpowiedź.

3$ ^abe eg ntĄt metyr, tĄ fyabe eg oerfauft.

[(dał)? (Sin SDeutfĄer !)at eg getauft.

Pytanie.

2Bo ift ąjferb?

Sóer Çat eg getauft?

2Ber tyat 3$nen biefe S3Iume gegeben    Steine SĄmefter ïjat fte mir gegeben,

äöie ftnben Sie biefe Äirfdjen?

Renten Sie oft (często) an tniĄ? SĄ bente fe^r oft an Sie.

SĄ finbe fte fe§r füjj.

®ie Süioline skrzypce barin tam

rid^tig prawidłowy, słuszny

Ćwiczenie 65.

1. SDiefer Jjat e8 gefagt (powiedział), nid)t jener. 2. 3Ą f>abe jene gerufen, nidjt biefe. 3. SBit fpredjen »on biefent unb non jenem. 4. 2)a8 ift gut. 5. 3ft baâ 3f>r ipferb? — $a, ba§ ift mein ißferb. 6. ©inb baê 3l|re Äinbet? — 3a, ba8 fmb meine Äinber. 7. $ier ift mein 93ud) unb baë(jenige) meinet 93tubet8. 8. 3f>w .Çanbfdjufye finb fdjôner al8 bie* (jenigen) meinet ©djroefter. 9. 2)iefe§ S3anb ift teurer afô jene«. 10. $aben ©ie nod) biefelbe Stinte? — 3a, id) Ijabe nod) baoon (cośkolwiek). 11.3f* ber .fnabe in bem |>ofe? — Qa, er ift bort. 12. 9Bit fptedjen baoon (o tem).

Ćwiczenie 66.

1. Ten jest bogaty, ów biedny. 2. Ci są mędrsi niż owi. 3. To jest dla mojej kuzynki, owo dla mego kuzyna.

4. Mój papier jest bielszy niż papier (ba#) Karola. 5. Czy pan zadowolony ze (mit) swoich skrzypiec? — Tak, jestem z nich zadowolony. 6. Czytałem tg samą książkę dwa razy. 7. Dziecko zgubiło swoje rękawiczki i rękawiczki (bie) matki. 8. Otóż świeża szynka, czy chcecie jej (baoon)? — Dajcie mi jej, proszę (gefaffigft). Nie jestem z niej zadowolony. 9. Wszyscy nasi znajomi opowiadali mi o tobie dużo dobrego, jeden tylko z nich ganił cię, że mu na listy nió odpowiadasz.

Lekcya trzydziesta czwarta (34).

3. Zaimki pytające i dzierżawcze.

a) Zaimki pytające.¹

9Ber? kto?

N.    2Ber? kto?

O.    meffen? kogo? D. mcm? komu? A. men? kogo?

9Ba6? CO?

3Ba#? co? meffen? czego? mcm? czemu? ma#? co?

1. 2Ber odnosi się zawsze do osób tak w liczbie pojedyńczej jak i mnogiej, ma# zaś do rzeczy.

Przykłady.

2Bct ift ba? Kto tam?

[książkę?

2öcr finb biefe Herren? Któż są ci panowie? 2Bcm geben ©te biefe# 99ud)? Komu dajesz pan tę 2Ba# motten ©te? Cóż pan chcesz?

2. Jeżeli przed zaimkiem pytającym ma# znajduje się przyimek, zlewa się on z nim w jedno słowo. Mówimy zatem:

wotum—oon ma# ? o czem ? woran = an ma# ? o czem ? womit — mit ma# ? czem ? worauf=au# ma#? z czego? wofür = für ma#? za co? worin = in ma#? wczem? worüber —über ma#? o czem?

Przykłady.

SBooon fpredjen ©ie? O czem pan mówisz?

SBotan benîen ©ie? O czem pan myślisz?

¹ Porówn. Lek. 13.

b) Zaimki dzierżawcze.

Zaimki dzierżawcze użyte jako rzeczowniki mają trzy formy:

a)    ®er, bie,    bct£    meinige¹

„    „    beinige

„    „    fetntge

„    „    unfrige

odmieniają się podług deklinacyi słabej.

„    „    eurige

„    „    irrige

b)    ®et, bie,    ba£    meine

„    „    beine

„    /,    feine

„    „    unfete

eure

// t* łr W)te c) meinet, meine, meinem beiner, beine, beineê i t. d.

z rzeczownikiem : mein, meine, mein fein, feine, fein i t. d.

odmieniają się podług deklinacyi mocnej.

Przykład.

ffieffen fjebet liegt bort? Czyje pióro leży tam?

@3 ift bie meinigc albo bie metne albo meine, to moje. ÜKein Słrubet nnb beiner mój brat i twój.

Słówka.

Die ©tatylfeber stalka

ber ©pajiergang przechadzka

format idzie

e3 ift nötig brak, trzeba

ftnben znaleść

ber ©djmetterttng motyl

flopfen pukać

^Briefpapier papier listowy.

Ćwiczenie 67.

I. 1. Set tommt ba? — @3 ift bet ©riefttäger, er bringt einen ©tief. 2. ©on îoenr ift ber ©tief? — @t ift oon Styrem ©atet. 3. Sem geben ©ie biefeê ©rot? — Qd) gebe e§ einem atmen ftinbe. 4. Sen lieben ©ie? — ftebe meinen ©atet unb meine Sutter. 5. ©on roern fptedjen ©ie? — fpredje oon unferm ©tofeffor. 6. Saë machen ©ie ba? —

¹ $et mclnłfle i ber meine i t. d. piszą się dużą literą, gdy się nie odnoszą do poprzedzającego rzeczownika, n. p. bie SReinlgen finb au §oufe moja rodzina w domu. Ale: 2)eln §au8 ift toertbotter afft ba® meinige twój dom cenniejszy od mego.

lerne meine Aufgabe. 7. SBotan ben!en ©ie je£t? — benfe an unfern ©pagtetgang. 8. 9Bo ftnb 3$re Gebern? — Sßelcße? — Śftte ©taljlfebern. — |ner ftnb einige gebern, roeldje motten ©ie? — Qdj mitt biefe. 9. ffieldjeê »on biefen SDleffern motten ©ie taufen? — Qd) mitt baS befte taufen.

II. 1. ®aê $aul unfereè ÿîae^barn ifi neu, bal ^tjrige ift alt. 2. ©ein Äleib ift blau, 3tjre8 ift grün. 3.    febteibe

an meinen S3ater, bu fdjreibft an ben beinigen, Stlbert frçreibt an feinen. 4. 2Bie ftnben ©ie meinen ©arten? — finbe if»n größer afô ben meinigen.

Ćwiczenie 68.

1. Kto przyniósł ten list? — Listowy go przyniósł. 2. Od kogo? — Od mojej ciotki. 3. Kogo kochasz najbardziej (am meiften)? Kocham mych rodziców, mych braci, me siostry. 4. Cóż pan chcesz robić? — Chcę grać. 5. Która z pańskich córek jest chora? — Marya.

6. Któremu z waszych uczniów brak papieru listowego ? — Fryderykowi. 7. Byliśmy dziś cztery godziny na przechadzce w lesie (mir t)ttbcn einen ©p. gemacht), szukaliśmy kwiatów i biegali za motylami. 8. Kup mi nowych stalek. 9. Moja rodzina (w niem. zaimek !) bgdzie w lecie mieszkała na wsi.

Lekcya trzydziesta piąta (35).

4. Zaimki względne.

l/i

28eldfev, toclĄe, toddjeS ber, bie, bal

| który, która, które.

Uwaga. W zdaniach względnych, jak w ogóle w zdaniach pobocznych, kładzie się czasownik, lub jego słowo posiłkowe na końcu zdania, n. p. SDÎeiner ©Ąroefter gefällt ber §ut, roeldjen ityr tueine SOhitter anê ber ©tobt gebracht îjat

Deklin&cya zaimków względnych.

Liczba pojedyńcza.

Bodzaj męski żeński nijaki.

N.    meiner,    roetdje,    œeïdjeê    który,    która,    które

O.    beffett,    beten,    beffen    którego,    której,    którego

D.    welchem,    roeldber,    meinem    któremu,    której,    któremu

A.    roeldjen,    ioeïcçe,    roelcfyeê    którego,    którą,    które.

D. roeldjen którym A. roelcfte których, które. Liczba mnoga, bie którzy, które beten i t. d. benen

Liczba mnoga.

N.    welche którzy, które

O.    roetdjer których

Liczba pojedyncza.

M ber,    bie,    berê który,    -a, -e

O. beffen,    beten,    beffen    i    t.    d.

D. bent,    bet,    bem

A. ben,    bie,    ba$

bie.

Przykłady.

3Bo ift bet 5ftctnn, roeldjer (bet) ben Stief gebrüht fyit? gdzie człowiek, który list przyniósł?

$ier ift bet £ee, ben ©ie verlangt Ijaben

otóż herbata, którą pan żądałeś.

|>ier finb bie £ûfd)cntüd)er, roeldje (bie) ©te gefcmft tjnben

otóż chustki do nosa, które pan kupiłeś.

Uwaga. Jeżeli zaimek względny odnosi się do rzeczowników nieosobowych, a przed nim stoi przyimek, zlewają się oba w jedno słowo, mówimy zatem:

roornit zamiast mit    roeldjem,    mit meiner,    mit metdjem,

roorin    „    in meinem, in roetdjer, in    meinem,

roooon    „    non    meldjem,    oon melier,    oon meWjem,

moraux    „    au3    meinem,    auê melier,    auê meinem.

(Porównaj Lekcyę trzydziestą czwartą 2.)

Przykłady.

$er ©d)liiffel, voomit (mit roeldjem) id) bie Ziix öffnete

klucz, którym otworzyłem drzwi.

SDcrè ïteine ginuner, worin ii) fcfylafe

pokoik, w którym śpię.

Słówka.

öffnen otworzyć befd)ûbigen uszkodzić ift tot geftorben umarł jaulen liczyć renooieren odnowić.

SDort ift, bort ftnb otóż erhalten otrzymać id) Ijabe geliehen pożyczyłem unter^ûïtenb zajmujący ber $>ieb złodziej

Ćwiczenie 69.

1. $ier finb bie fpanbfdfufye, roeldje (bie) ©ie getauft f)«bcn.

2. |>iet ift ein SJiann, meidet einen Srief bringt. 3. ®ort ift eine f^rau, roetdje rocint. 4. S)er |jut, roeldjen (ben) ©ie für •Sfiren ©ot)n gerauft tjaben, ift feïjr teuer. 5. 3d) tenue bie (f-rau nidjt, non roetdjer (ber) ©ie einen SBrief ermatten tjaben.

6.    Ä'ennen ©ie ben ©djneiber, oon roeldjem (bem) mir fpredjen ?

7.    |jier ift ber. Änabe, bem id) mein Sud) geliehen fjabe.

Mała Gramatyka jęz. niem. (£1. bcutfdje ©pioc&r. f. ^ofen).

8. ®et Snglönbct, beffen <Sof»rt ©ie fennen, ift geftorben. 9. 2)«« $au«, worin (in bcnt) id) woljne, ift fehr groß. 10. $ie §ebet, womit (mit bet) id) fd)teibe (piszę), foftet 2 Pfennige.

Ćwiczenie 70.

1. Człowiek, który wziął (genommen I)at) wasze pieniądze, jest złodziejem. 2. Dom, który widzieliście, jest sprzedany. 8. Książka, którą czytaliście (getefen habt), jest bardzo znana. 4. Nie lubię dzieci, które płaczą.

5.    Hiszpania jest krajem, który ma wiele wysokich gór.

6.    Pudełko, w którem był mój pierścionek, jest uszkodzone, czy kto z was je uszkodził? — Może to zrobił służący. 7. Pokoje, w których mieszkają nasi rodzice, mają być odnowione. 8. Czy znasz tego pana, z którym mówiłem ?

Znaki przestankowe ($nterpunftion«jeichen).

2)a« Somma (,), bet <Strtdjpunft ober ba« <&emu foton (;), bet $oppetyuttft obet ba« Solon (:), bet gînntt (.).

2> et (fkbanfenftrid) (-), ba« 2ludrufung^ctd)en (!), ba« äftagegeid>en (?).

2)a« SlnfuhrunaSgeidjen („"), bet SBinbefttridj (*), bet Sfpofitropii (’).

Skrócenia (2l6fiitjungen).

u. = unb, k. = ufto. = unb fo weiter (etc.), g. *8. = 3um Seifpiel (na przykład), f. = fieljc (zobacz).

Dyktando (2)iftat).

Siid)et gu! (= zamknijcie książki!), ^d) biïtiere bie Übung 69.

Lektura.

îiie tuilbc $anbe unb bie ®tene.

Dziki gołąb i pszczoła.

Sine roilbe 2aube, weldje auf einet Stle am Sache faß, erblidte eine Siene, bie in« ©affet gefallen roat (Perf.); biefe fämpfte mit ben ©eilen be« Sache«, welche fie fottjureißen bioßten. „©arte, atme« îterdjen," tief (Imp.) bie Saube, ,,id) will bit ein ©d)iffd)en fchiden, auf bem bu bich tetten fannft." Sie picfte ein Statt ab unb watf (rzucił) e« hinunter. SDie Siene tettete ftd) unb banfte (podziękowała) ihtet ©ohltäterin.

Lekcya trzydziesta szósta (36).

Zaimki i liczebniki nieokreślne.

a) Zaimki nieokreślne.

felbft ♦ ♦ ♦ sam etn>a£ coś nidjtê nic.

Itiałl (używa się do oznaczenia wyrażeń nieosobistych) i tłomaczy się zazwyczaj przez 1 albo 3 osobę 1. mnogiej, n. p. man bittet bie fetten einjutreten prosimy panów, lub: proszą, by panowie weszli, einonber nawzajem jemanb ktoś niemanb nikt

b) Liczebniki nieokreślne.

Większa część tych wyrazów są to nieokreślone przymiotniki, użyte rzeczownikowo: jeber, *e, se£ każdy, -a, -e einer, *e, -e3 pewien, jeden feiner, *e, żaden

ber eine — ber anbere jeden — drugi, liczb. mn.

bie einen — bie anberen jedni — drudzy ein anbcrer inny, drugi einige, mehrere kilka, anbere inni beibe obaj, obydwa, bie meiften większa część nie! wiele, liczb. mn. niele wiele roenig mało, liczb. mn. menige kilka, nie wiele affeä wszystko, liczb. mn. alfę wszyscy.

Słówka.

2)ie Stimme głos

ba§ ®eroiffen sumienie

bie @rfaf)rung doświadczenie

fingen śpiewać

ba£ 3Jteer, bie See morze

jiemlid) dosyć

jebermann każdy

chodzić

Słówka.

$)ie (Me olsza, olcha ber SBadj strumyk fallen wpaść bie SBeUe fala tömpfen walczyć fortreifjen unieść bûê Statt liść erbliden ujrzeć broljen grozić

rdjen zwierzątko arm biedny roorten poczekać rufen zawołać ba$ ©djiffĄen okręcik retten ocalić abpiden urwać hinunter na dół bie SSoIjltaterin dobrodziejka.

%ie

ber ^Preiâ cena Ijoflid) uprzejmy Reifen pomagać bereit gotów [przy fontmen (imiesłów geîommen) bie Drgel (1. p.) organy gegen względem.

Ćwiczenie 71.

1. SJïûît tft glüdlid), wenn man jung ift. 2. SDiefe jroei äftäbdjen lieben einanber. 3* gd) fenne niemanb in biefer ©tabt.

4. Älopft jemanb? gd) ^öre jemanbeS ©timme. 5* $nn ©ie nie (nie postępuj) etroaö gegen $b* ©eroiffen! 6. Sïîiemanb ift ohne fÇe$Ier^ 7. Sîiemanb non un£ bût ben fßretö gewonnen.

Ćwiczenie 72.

1. W kościele śpiewają i grają na organach. 2. Ludzie powinni pomagać jeden drugiemu. 3. Bądźcie uprzejmi względem każdego. 4. Czy spotkaliście kogo w moim pokoju? — Nie spotkaliśmy nikogo. 5. Jedzcie cokolwiek. 6. Nic nie wiecie. 7. Nikomu nie otworzyliśmy. 8. Nie pomagacie sobie wzajemnie. 9. Każdy ma swoje troski. 10. Kilku z moich przyjaciół kąpało się już w morzu i opowiadali, że woda była dosyć ciepła. 11. Walczono (man f>) przez dwanaście godzin.

8. gebermann nmnfdjt, reid) ju fein. 9.SDer eine ift ein gran* jofe, ber anbere ein 2Imeri!aner. 10. ©inige finb fleifjig, anbete finb träge. 11. geber bût feine gebier. 12. Siele hüben bie nämlicbe ©rfabrung gemalt 13. Mehrere hoben baäfelbe ge= feben. 14. SDte meiften non meinen greunben ftnb geftorben. 15. SBir begegneten in ber ©tabt oielen, aber mir fannten feinen non ihnen.

Rozmówki.

Pytanie.

Sft jemanb ba?

2Ba3 fagte 3br ?ï*eimb? Sßeijj biefer Sftann alleS? 2öer ift oïjne fÿeïjler? 2Ber tria glmfUdj fein? Sa3 haben Sie gehört?

Odpowiedź. 97ein, eâ ift niemanb ba. (Sr fagte nidjtê.

97iemanb weift atte£. Seiner.

Sebermann witt e3 fein, habe atteö gehört.

Lekcya trzydziesta siódma (37).

Forma bierna.

Forma bierna wyraża okoliczność, w której podmiot nie jest czynnym, lecz jest przedmiotem czynności, tworzy się zaś za pomocą słowa posiłkowego taetbcit¹ i imiesłowu czasu przeszłego, który ma znaczenie bierne, geliebt werben być kochany bezok. cz. prz. geliebt worben fein.

¹ Słowo posiłkowe toerben oznacza być, stać się, zostać, większa czcić jego form zachodzi już w lekcyi 15 i 29.

Przykład konjugacyi formy biernej.

©elobt roerben być chwalonym. Czas teraźniejszy.

chwalony, -a, -e

chwaleni, -lone.

SĄ roerbe .... gelobt jestem bu roirft ..... gelobt jesteś et (fte, e8) roitb ... gelobt jest toit toetben ... gelobt jesteśmy Ąr toetbet ... gelobt jesteście fte roerbett.... gelobt są

Czas przeszły niedokonany.

chwalony, -a, -e

gelobt był gelobt byliśmy

SĄ tourbe ... getobt byłem bu tourbeft ... gelobt byłeś et tourbe .... toit toutben ...

Ąt rourbet ... gelobt byliście chwaleni, -lone. fie toutben ... gelobt byli

Czas przyszły.

SĄ toetbe getobt toetben będę

bu roirft gelobt toetben będziesz | chwalony, -a, -e

et roitb gelobt toetben będzie

roir toetben gelobt roerben będziemy

Ąt roerbet getobt toetben będziecie chwaleni, -lone.

fie roerben gelobt toetben będą

Tryb war. czasu ter.

SĄ toetbe gelobt że jestem chwalony bu roerbeft gelobt

et toetbe gelobt. Liczba mn. jak w tryb. ozn. Tryb warunkowy czasu prz^szł.

SĄ roütbe gelobt toetben byłbym ch l bu tourbeft gelobt toetben byłbyś j    J

Czas przeszły dokonany.

SĄ bin ... gelobt roorben zostałem 1    ,    ,

bu bift . . . gelobt roorben zostałeś [ Powalony.

Tryb bezokoliczny.

©elobt roerben albo getobt ju roerben być chwalony urn ♦ ♦ ♦ gelobt ju roerben aby być pochwalony.

Tak samo sig konjugują,:

geftraft roerben być karany oerbeffert roerben być poprawiany gead)tet roerben    być poważany

gerftört roerben    być zburzony.

Uwaga 1. Być chwalony przez kogo gelobt roerben o on jemanb. Uwaga 2. Forma bierna używa się w niemieckim języku o wiele częściej niż w polskim.

Stówka.

ebrlidj rzetelny ber Arbeiter robotnik ftegen zwyciężyć $erjtören zburzyć.

2>er 2Jhtftfleljrer nauczyciel muzyki

nadjläfftg niedbały bie kreppe schody

Ćwiczenie 73.

1. $<!) merbe non meiner üÄutter geliebt 2. $u mirft non beinern Serrer getobt 3. SDie artigen Änaben merben ge= (obt, aber bie unartigen Änaben merben beftraft 4. 9)tarie. mürbe non tarent SïlufiKeljrer getabelt ; fie ift fetjr nad)(äffig.

5. $ie ©tabt mürbe oon ben geinben gerftört 6. ®te Aufgaben finb oon bem Serrer oerbeffert morben. 7. S)ie Arbeiter finb gut begabt morben, benn fie (jaben oie( gearbeitet 8. 3ft biefe Slufgabe oerbeffert morben? — 9îein, fie ift nodj nid)t oerbeffert morben. 9. Äarl rannte auf ber îreppe, ber Serrer beftrafte i^n. 10. 3m ®reifngjä()rigen Kriege finb oiefe ©täbte unb SDörfer oerbrannt morben.

Ćwiczenie 74.

1. Ja jestem kochany przez mego ojca, a ty jesteś kochany przez twoją matkg. 2. Ten nauczyciel jest kochany przez swych uczniów. 3. Ludwik jest kochany przez swego nauczyciela, ponieważ jest bardzo pilny. 4. Niegrzeczni uczniowie byli karani. 5. Moje zadanie zostało poprawione przez mego nauczyciela. 6. Ten pierścień został mi darowany przez moją, babkg. 7. Ten list powinien być wysłany na pocztg. 8. Wieś została do szczgtu (gang) zburzona. 9. W owej bitwie nasi nie-przyjaciele mieli kilka tysigey zabitych i zostali zwycigżeni.

Pytanie.

Rozmówki.

Odpowiedź.

Son trem mirb Sljr ©o^n d^lobt ? G£r mtrb oon feinen ßeljrero gelobt Söamt tourbe bie ScÇladjt bei fjrieb* 3(m 14. 3uni 1807. fanb geliefert⁴?

Son mem ift ©art^a'go gerftört Sft biefeê §au§ fdjon dt?

Son mem ift ©afar ermorbet morben ?

[morben ?

Son ben Römern.

[morben.

Sa, e8 ift im 3a!jre 1781 erbaut Son Srutué, ©afftuS unb einigen anberen.

Lekcya trzydziesta ósma (38).

Konjugacya mocna.

Zamiana samogłosek rdzennych (StMftUt) w drugiej i trzeciej formie tematowej (porównaj Lekcy g 29) może być rozmaita, na podstawie tej zamiany porozdzielane są w następnych lekcyach czasowniki konjugacyi mocnej na cztery klasy i kilka gromad.

Zatem słowa mające w czasie przeszłym niedokonanym U tworzą pierwszą klasę, słowa mające w czasie przeszłym niedokonanym t (ie) tworzą drugą klasę, słowa mające w czasie przeszłym niedokonanym O tworzą trzecią klasę, nakoniec słowa mające w tym czasie U tworzą klasę czwartą

Imiesłów czasu przeszłego tych słów kończy się na ett (SeQet)eri) ; pierwsza osoba i trzecia licz. poj. w czasie przeszłym niedokonanym są równe, n. p. id) gab, er gab.

Jeżeli pierwsza osoba 1. poj. ma w źródłosłowie w trybie oznajmującym samogłoskę e, zamienia się to e w drugiej i trzeciej osobie i rozkaźniku licz. poj. na i lub te, n. p. id) gebe, bu gibft, er gibt, lefen, bu lieft, er lieft, lieê! left!

Jeżeli zaś samogłoskę a, lub O, podlegają one przegłosowi, n. p. id) fcblage, bu fd)lägft, er fd)lagt, id) ftofee, bu ftofśt.

Wszystkie inne końcówki są te same jak w konjugacyi słabej.

Przykład.

i t. d.

Czas teraźniejszy. 3$ flebe daję bu gibft dajesz et gibt daje rott geben dajemy il)t gebt dajecie fie geben dają

Rozkaźnik.

m da)

geben ©ie daj pan gebet dajcie

Czas przeszły niedokonany. $d( gab dałem bu gabft dałeś er gab dał mir gaben daliśmy il)r gabt daliście fie gaben dali.

Czas przeszły dokonany. Qd) fjabe gegeben dałem

Czas przyszły.

$d) roerbe geben dam

i t. d.

Czas przyszły dokonany.

3Ą werbe gegeben ïjaben dam

Tryb warunkowy czasu przesz. Tryb warunkowy czasu zaprz.

3Ą mürbe gegeben I i. |aben } był.

dałbym

3Ą roiirbe geben dałbym

i fcd.

Druga forma: iĄ gäbe, bu gäbeft i t. d.

Bezokolicznik, geben dawaó

effen jeść

freffen żreć iefen czytać

feljen widzieć

oergeff en zapomnieć bitten prosić fti^en siedzieć

liegen leżeć, fielen¹ stać

tun¹ czynić, działać

Pierwsza klasa.

Gromada pierwsza.

Czas teraźniejszy.

id) gebe, bu gibft, er gibt, id) gab, bu roir geben, iï)r gebet, fte gabft, er gab, geben    nur gaben i t.d.

id) effe, bu iffeft, er ißt, mir idj aß effen, i t. d., iß jedz baô Stier frißt, fte id) Iefe, bu lieft, roir ïefen i t. d. id) felje, bu fteßft, er fteljt, roir feljen i t. d. id) oergéffe, bu oeraiffeft, er oergißt, roir oergeff en i t. d. idj bitte, bu bitteft i t. d. id) ft$e, bu fifceft, er fi^t, roir ft$en i t. d.

Czas przeszły nied.

Imiesłów czasu prz.

gegeben

freffen

er lieft,

id) liege, bu liegft, erliegt i t. d. id) fteÇe, bu ftebft, er fteęt i t. d. ićb tue, bu tuft, er tut, roir

tun, il)r tut, fte tun

Słówka.

ba3 $ier fraß id) la*

iĄ fa|

id) oergaß

id) bat

t* faß

id) log id) ftanb id) tat

gegeffen

gefreffen

gelefen

gefeljen

oergeffen

gebeten

gefeffen

gelegen

geftemben

getan.

ba* ©eroitter burza ba* @ra* trawa ber $afer owies ber Jurnt wieża ber Słabe kruk leife cichy, -o nie nigdy man fteïjt widać

2)er Sftinbe niewidomy im @d)erg żartem bie (Sfle łokieć bie Uljrfette łańcuszek golben złoty ber @d)nabel dziób ba* $eu siàno ungeroö^nlid) niezwykły tyeftig silny

Ćwiczenie 75.

1. SĄ gebe $|nen eine 9JÎ(trï. 2. ®u gibft mir ^roei $ranfen. 3. 3)er Briefträger gab mir einen SSrief. 4. 9BaS ißt biefeê SttabĄen ba? — ©ie ifct tfirfĄen. 5. 3Ą |abe tein $teifĄ gegeffen. 6. 2)er DĄS frijjt $eu, bie Bfetbe freffen $afet. 7. 2BaS lieft ber ©Ąiiter? — (Sr lieft ein beutfĄeS S3uĄ, iĄ |abe es auĄ gelefen. 8. ®er Stinte fie|t niĄtS. 9. ©e|en ©ie ben SBoget bort? 10. Söir fa|en ein ©Ąiff. 11. SĄ labe nie einen (Siefanten gefe|en. 12. $Ą oergafj ©ie 8U flogen,

¹ fielen i tun są słowa nieregularne tej klasy.

TDD $l)r greunb rooljnt. 13. Qmi Männer [tauben an ber $iir. 14 2)er Stabe faß auf einem Ijofyen Saunte. 15* SBer Ijat bieê getan? — ^einrtĄ tat eê. 16* SBilljelm rourbc im ©cfyerj gefragt: SBie lange bauerte ber ^Dreißigjährige jfrieg?

Ćwiczenie 76.

1. Ojciec mój dał mi zegarek, a matka łańcuszek złoty. 2. Daj mi, proszę cię (gefälligft), ten talerz. 3. Czytasz cicho, mój synu, czytaj głośniej (lauter). 4. Nie widzisz tej drogi? Tak, widzę ją. 5. Z wieży naszego kościoła widać pola, łąki i lasy; na łąkach woły i krowy żrą trawę, najpolu stoi dojrzały owies. 6. Czytałeś już bajkę Ezopa (21fop) o kruku, który siedział na drzewie z serem w dziobie? 7. Niezwykle silna burza obaliła (roarf urn) wieżę kościoła.

Rozmówki.

Pytanie.

Sem geben ©ie biefe Blumen? Sa3 effen ©ie ba?

So fafj ber 9łabe?

Sarom fielen ©ie?

SaS Çat ber $nabe getan?

$aben ©ie bie geitung gelefen?

Odpowiedź.

3dfj gebe fte meiner $antc.

3$ effe ©rot unb $afe,

@r fafc auf bem Baume.

3df) Ijabe (einen ©tu^l.

(5r fyat baê Butterbrot (chleb z masłem) gegeffen.

3d) tyabe fte gelefen, aber id) tyabe nid^tö Sfteueä barin gefunben.

Lekcya trzydziesta dziewiąta (39).

Pierwsza klasa.

Gromada droga.

Czas teraźniejszy.

Bezokolicznik.

befehlen rozkazywać

bredfjen łamać

Reifen pomagać

nehmen brać

fpredben mówić

[teilen kraść

fterben umie

rać

oerberben

psuć

id) befehle, bu befieljlft, er befiehlt, mir befehlen i t. d. idf) bredje, bn bridjft, er bricht, mir bredfjen i t. d. idf) helfe, bu Ijilfft, er Çilft, mir Reifen i t. d. idf) neljme, bu nintmft, er nimmt, mir nehmen i t. d. idj) fpredje, bu fprid)ft, er fpridfjt, mir fpredjen i t. d. id) fteljle, bu ftieljlft, er ftie^lt, mir fielen i t. d. id) fterbe, bu ftirbft, er ftirbt, mir fterben i t. d. id) oerberbe, bu oerbirbft, er oerbirbt, mir oerberben i t.d.

Czas przeszły med.

id) befahl id) bradj idj balf idf) naljm idfj fpradf) ic$ ftaÇl idf) ftarb idfj oerbarb

Imiesłów czasu prz.

befohlen

gebrochen

geholfen

genom*

men

gefprodjen

geftoljlen

geftorben

oerborben

Bezokolicznik.

verbergen u-krywać, skryć, chować

werfen rzucać beginnen zaczynać gewinnen wygrać

fdjwimmen

pływać

fontmen

przyjść

Czas teraźniejszy.

id) oerberge, bu uerbirgft, er oerbirgt, wir oerber* gen i t. d.

Czas przeszły id) oerbarg

Imiesłów czasu prz.

verborgen

id) werfe, bu wirfft i t. d. id) beginne, bu beginnft, er beginnt, wir beginnen it.d. id) gewinne, bu gewinnft, er gewinnt i t. d. id) fdjwimme, bu fdjwimmft, er fĄwimmt i t. d. idj fomme, bu fommft, er fommt, wir fontmen i t. d.

Słówka.

idj warf id) begann

id) gewann

id) fdjwamm

id) fam

geworfen

begonnen

gewonnen

gefdjwom*

men

gefommen

er Spiegel zwierciadło, lustro bie (SifenoaÇn kolej żelazna bie Sftauer mur bie Slrjnei lekarstwo engltfd) angielski, po angielsku ber ©tein kamień ba$ 3iel cel

ber ÜÖtotrofe majtek, marynarz

xerfcÇlaqen zbić franjöftfd) francusku

ba3 grofje 8o3 wielki los ^erbredjen złamać bie 3unge, bie @PtaĄe język bie Sitarf mark.

francuski, po

Ćwiczenie 77.

1. ®u gerbrićbft (łamiesz 1) bert ©tocf. 2. SDet $nabe jer« brid)t ba§ ©taë. 3. SDet Vierter jerbrad) ben Spiegel, et bat aud) bie £affe jetbtoĄen. 4. $d) befehle Ś^nerr, Iper ju bleiben.

5. Ś)er ©enetal befiehlt ben ©olbaten. 6. 2)er Äönig bat be« fohlen, eine ©tfenbabn ju bauen. 7. Reifen ©ie mir, id) babę Styrem 93tubet geholfen ! 8. Saturn nimmt bie grau Slt-jnei ?— ©ie ift frant. 9. ©in 2)ieb bat mein (Selb geftobten. 10. S)er alte SÙÏann ift geftorben. 11. äßet bat ben ©tein geworfen? $)er unartige ©obn be§ ÿîadjbarô warf ibn in unfern ©arten.

12. SBaS gewannen ©ie in bet Sotterie? — gd) habe bunbert SJlarf gewonnen. 13. ®ie SJÎatrofen fdfwammen über ben gluff. 14. Unfet Setter ift nid)t gefommen.

Ćwiczenie 78.

1. Kto zbił szklankę? — Jan ją zbił, on wszystko zbija. 2. Kto chce mi pomódz? — Ja panu pomogę, pomogłem także pańskiemu bratu. 8. Mała Ludwika bierze wszystkie wiśnie, wzięła także moje. 4. Czy pański brat mówi po francusku? — Mówi po francusku i po angielsku. 5. Złodzieje zabrali nam nasze pieniądze i ukryli je. 6. Mój sąsiad wygrał wielki los i chce za otrzymane pieniądze kupić wielki dom w Berlinie. 7. Co

mieliście dziś na obiad (ju 9JÎ*)? — Mieliśmy szynkę we winie francuskiem i cielęcinę, wszyscy jedli dużo. 8. Polak, nie mówiący często po francusku lub po angielsku, zapomina te języki.

Rozmówki.

Pytanie.

Sôer ïjat meinen ©torf jerbrodjen?    3d) Çabe tłjn $erbrod)en.

3Ber Çat 3fynen befohlen, au3*    £>er ©eneral ïjat e£ mir befohlen

gugeljen ?

£>at 3Wn jemanb geholfen?

3ft bie JJeber noĄ gut?

Odpowiedź.

Üftiemanb ïjat e$ mit geholfen, üflein, fte ift oerborben.

£at ®arl Mefen ©tein geworfen?    Sftein,    £einrid) ^at iïjn    geworfen.

£>ût 3*j* Sftadjbar etwaê gewonnen ?    3a, er    ïjat baê grofje Soê    gewonnen.

|)aben ©ie 3ï?*e Uïjr nidjt meïjr?    9^ein,    man ïjat fie mir    geftoïjïen.

üftein, ici) !am ïjeute morgen.

©inb ©ie geftem geîomnten?

Lekcya czterdziesta (40).

Pierwsza klasa.

Gromada trzecia.

Czas teraźniejszy.

idj binbe, bu binbeft, er binbet, wir binben i t. d. id) ftnbe, bu finbeft, er finbet, wir finben i t. d. id) oerfdjwinbe, bu oerfdjwin* beft, er oerfdjwinbet i t. d. iĄ finge, bu ftngfi, er fingt, wir fingen i t. d. id) fpringe, bu fpringft, er fpringt, wir fpringen i t. d. id) ftnïe, bu fintft, er finît, wir ftnîen i t. d. id) trinte, bu trinîft i t. d. idj jwtnge, bu ąwingft, er jwingt, wir jwingen i t. d.

Słówka.

$>er

Imiesłów czasu prz.

gebunben

gefunben

oerfcfywum

ben

gefangen

gefprungen

gefunfen

getrunîen

gezwungen.

Bezokolicznik, binben wiązać

finben znaleźć

oerfdjwinben zniknąć fingen śpiewać

fpringen skakać

finfeu pogrążać się trin!en pić jwingen zmuszać

Çfaïjl słup ber OTebel mgła ba$ $ongert koncert ba£ ©djiff okręt ba3 3rö«kin panna [kogo ftd) fürdjten oor jemanb bać się

Czas przeszły med.

banb

idj fanb

id) oerfdjwanb

iĄ fang

idj fprang

iĄ fan!

idj tran! iĄ ftwang

obgleich chociaż ba3 Sieb pieśń §übfdj ładny bauten dziękować bie ©tecfnabel szpilka baS Çuïoer proch.

¹

Używają się także formy: 1$ fenbete, gefenbet i tc& toenbetc, getucitbet.

Ćwiczenie 79.

1. $Ą ftnbe meinen StoćE niĄt, Äarl finbet feinen |mt nic^t. 2. SBo Ijaben Sie biefeë Seilqen gefunben? — SĄ fanb eê in meinem ©arten. 3. Sex ©ärmer l)at baê S3äumd)en

an einen Ißfaht gebunben. 4. $er 9lebel ift oerfd)routtben.

5. gräutein SJlarie fingt feijr fd)ön, fte fang geftern in einem Äongert einige fjübfdje Siebet. 6. ®aê Sßfetb fprang übet einen breiten ©taben. 7. ®a8 Schiff ift gefunfen. 8. $aben ©ie SEBaffet getarnten? — 9łein, id) |abe Siet getarnten.

9. SBotlen ©ie aud) trinfen? — $a, geben ©ie mit ein ©ta3!

Ćwiczenie 80.

1. Nie znajduję mego zeszytu, czy widziałeś go? — Nie, pani. nie widziałem go. 2. Znalazłem te fijołki w waszym ogrodzie. 8 Znaleziono list w kieszeni więźnia.

4.    Co pijecie? — Pijemy wino, siostra moja pije kawę.

5.    Co piliście ? — Nic, nic nam nie dano (man) do picia.

6.    Marya śpiewała kiedyś (ehemals) piękne pieśni, teraz nie śpiewa więcej. 7. Pies przeskoczył przez mur (übet, 4ty przypad.). 8. Zmuszono żołnierza do kąpania się¹, chociaż bał się wody. 9. Chłopcy skakali po podwórzu, później chowali się, a jeden szukał.

Lektura.

^jo^ann ®otnedfi.

$n bet alten Surg Dleêto, am ffufje bet Äarpatljen, ba roo berSug feinen Urfprung nimmt, routbe Johann ©obieêfi 1629 mührenb eineê fo ungeroöhnlich heftigen ©eroitterê ge* boten, ba| einige Seroohner bcê ©d)loffe§ baS ©eljöt nerloren.

S)ie Enfetin beê berühmten |>etman Żółkiewski, ï^eo* pï»ila, mar feine ÜDlutter. ©ein Sater Qafob ©obieêfi übergab bie Etgieljung feiner beiben ©ohne SUîarfuâ unb Qohanneê einem erfahrenen Éîanne, ©taniêlauê Drd)oroêfi. $afob ©obie^fi fd)tieb bem Secret not: ,,$d) roili nicht, bafj meine ©ohne oergärtelt unb gu feï)t gepflegt aufroachfen. SDleine ©ohne füllen feinen ïag baë |>ören bet heiligen SJleffe netfäumen. SBenn fie bie Ermahnungen (napomnienie), roaê id) niĄt ermatte, mehrmals nidjt betüdfieinigen füllten, fo fotf mid) $err 0rd)oro§fi fofort baoon benachrichtigen (donieść); idj roetbe roiffen, roaê bann gu tun ift — e§ gibt einen ©toef, unter bem bie jugent gut roächft."

Seibe Stüber erhielten Unterricht im Rechten (szermować), Seiten (jazda), in ber ÏRufif unb in fieben ©ptadjen. :3m ^af>re 1644 begaben fid) bie beiben Stüber nach $ati3. Sei ber 2lbreife bottfjin gab bet ©ater irrten folgenbe Stmahnung : „SJleine Äinbet, maczet euch in allem »ollfommen, nut md)t im ŚĆanjen, benn bas roetbet itjr £>ier »on ben îataten letnen!" SS mat bamalS in tßoten gebräuchlich, bie häufigen Kämpfe mit ben îataten „îatarentânge", wegen ber eigentümlichen 21rt ihrer ©ĄlaĄtmanooet, ju nennen. ®aS erfte Sluftreten Johanns mar in bet ©dflacht bei ©ereftec^fo, roo et fdjroer »ernmnbet tourbe ; fein ©ruber ÜÏWarfuS würbe in bet ©djtadjt bei ©atoro oon ben Tataren gefangen genommen unb auf ©efehl beS ShanS ermorbet. ®ie SDîutter, welche tro| if>rer fpartanifdjen ©efinnung ju tief gebeugt war, ging auf immer nad) Italien.

^ape 1665 heiratete Johann ©obieSli bie 31 $at)re alte SEBitroe beS SBojeroobcn »on ©anbomir, Johann ßamojsfi — ÜDiatie Saftmira b'Strquion. S)ie fed^etjntägige ©d)lad)t bei ©obfmjce gegen bie dürfen grünbete ©obieSfiS SBeltruhm unb ber herrliche ©ieg bei Shocirn, welcher 40000 dürfen baS Seben foftete, würbe ber $auptgrunb gut 3Bat)l ©obieSfiS jum Könige.

Johann ©obieSïi war »on h°hem SBudffe unb »on majeftätifcher ©eftalt, fpäter auffallenb beleibt. Sr hatte fdjwarje, burchbringenbe Stugen, eine freunbtidhe ©îiene, ein offenes, ruhiges SBefcn.

Słówka.

święta

[czego

[mąż

$lm g-ujje u podnóża Urfprung nehmen brać początek ba§®el)ör oerlieren słuch stracić bie ©nïelin wnuczka bie ©rjieljung übergeben powierzyć wychowanie erfahren doświadczony oergörtelt papinkowaty $u feljr gepflegt bardzo piesz-aufroadjfen urosnąć [czony heilige 9Jîeffe msza berücffichtigen słuchać ber 6to<f kij, laska, pręt toadjfen rosnąć ttnterridjt erhalten uczyć się Slbreife odjazd ftdj in etroa£ oollfommen machen doskonalić się w czem tanjen tańczyć ^atarentanj taniec tatarski eigentümlich osobliwy ba$ 6^la^tmanöner obroty bojowe

ba§ Auftreten wystąpienie nermunben zranić

gefangen nehmen pojąć w niewolę

ber SSefe^l rozkaz ermorben zabić trot* mimo

bie ©efinnung usposobienie heiraten ożenić się, wyjść za bie SBitrae wdowa    [

ber SBojeroobe oon Sanbomir wojewoda sandomirski tiefgebeugt bardzo złamany ber Çauptgrunb główny powód bie    wybór [do czego

grünben ustalić ber 2Beltrul)m sława światowa Ijerrlidj świetny auffallenb beleibt niezmiernie otyły

majeftatifdj majestatyczny bie ©eftalt postawa freunblidj uprzejmy ber SBu4é wzrost burĄbringenb przenikliwy ba§ SBefen charakter, usposobienie, natura

Lekcya czterdziesta pierwsza (41).

Klasa druga*

Klasa ta ma w czasie przeszłym niedokonanym i lub ie. Dzieli się na trzy gromady. Pierwsza ma w czasie przeszłym niedokonanym krótkie i, tak samo i w imiesłowie ; druga gromada ma w obu formach długie XC ; trzecia ma w czasie przeszłym niedokonanym te, a w imiesłowie samogłoskę bezokolicznika.

Gromada pierwsza.

Krótkie t w czasie przeszłym niedokonanym i w imiesłowie.

Bezokolicznik, beigen gryść

greifen chwytać

gleichen równać się leiben cierpieć

pfeifen gwizdać

jerretgen rozdzierać reiten jeździć konno

fdjneiben krajać, rznąć

Czas teraźniejszy.

icÇ    beige,    bu    beigeft,    er

beigt i t. d.

idj    greife,    bu    greifft,    er

greift i t. d.

id)    gleidje,    bu    gleidjjt,    er

gleidjt i t. d.

id)    leibe,    bu    leibeft,    er

leibet i t. d.

idj pfeife, bu pfeifjt, er pfeift i t. d.

id) jerreige, bu jerreigeft, er jerreigt i t. d.

idj    reite,    bu    reiteft,    er

reitet i t. d.

id) fdbneibe, bu fdjneibeft, er fdjneibet i t d.

Czas przeszły med.

iĄ big idj griff

iĄ m

id) litt idj pfiff id) fterrig id) ritt idj fdptitt

Imiesłów czasu prz.

gebiffen

gegriffen

geglichen

gelitten

gepfiffen

jerriffen

geritten

gefc^nitten

łowie.

Gromada druga.

Długie te w czasie przeszłym niedokonanym i imies

Bezokolicznik.

bleiben zostać fd)teiben pisać teiben trzeć leiden pożyczyć jdjreien krzyczeć uerjet^en przebaczyć fleigen iść w górę f deinen zdawać się, świecić się

Czas przeszły niedokonany.

id) blieb id) fdjrieb id) rieb id) lief) id) fd)rie id) netjiel)

id) ftieg id) fdjien

Imiesłów czasu przeszłego.

geblieben

gefdjrieben

gerieben

geliehen

gefdjrieen

oerąiefjen

geftiegen

gefdjienen.

Słówka.

$)er ftinger Palec

bie pfeife piszczałka

bér 3reirtb nieprzyjaciel

id) Çabe Çunger jeść mi się chce

jurüdgeben oddać

alfo więc

ber junger głód

fdjaben szkodzić

ba£ Vergnügen rozkosz, przyjemność ber $l)ron tron ba3 Söörterbud) słownik iiïjnlidj podobny leidjtfmnig lekkomyślny jur rechten 3eh na czas.

Ćwiczenie 81.

I.    1. 3)iefe $unbe beifśen, ein |>unb f)at mid) fdpm gebiffen. 2. 2)ie £od)ter gleicht iijrer SJlutter. 3. ®er Âranïe leibet mele ©djmergen. 4. SDie armen (befangenen §aben oiel gelitten. 5. SBer pfeift? — $d) pfiff auf einer pfeife.

6. 3etreiften ©ie $l)re $efte nid)t! 7. SJîeine ©d)ul)e finb jerriffen. 8. 2)iefer ©olbat reitet ju fcfynell. 9. $d) bitte ©ie, mir ein ©tiiäcfyen 93rot ju fdpteiben. 10. $a8 Äinb Ijat fid) in ben Ringer ßefcfynitten. 11. SBer gab tfym ein SDîeffer? — @8 liât e8 felbft genommen. 12. $d) begreife e8 nid^t.

II.    1. 95leiben ©ie liier! 2. ®ie Änaben finb Ijeute oier ©tunben in ber ©d)ule geblieben. 3. fdjreibe oiele ^Briefe. 4. $aben ©ie biefe Slufgabe geschrieben? — $a, id) ^abe fie gefĄrieben. 5. Seiten ©ie mir eine 3Jlarf ! 6. Sfteiben ©ie $]E)re |)änbe! — $d) Ijabe fie fcfyon gerieben. 7. ©freien ©ie nid)t fo laut! 8. $d) ^abe meinem fÇeinbe oerjieljen. 9. ®ie ©onne fdjien feljr marm. 10. ©er grembe ift auf ben Serg geftiegen.

Ćwiczenie 82.

1. Pies mię ugryzł, czy pana również ugryzł? — Nie, mnie nie ugryzł. 2. Henryk podobien ojcu. 3. Ukrój mi, proszę cię, kawałek chleba, jeździłem dziś konno, więc jeść mi się chce. 4. Młodzieniec ów pożyczył lekkomyślnym przyjaciołom pieniędzy (IV przyp.), a potem sam głód cierpiał, gdy mu na czas nie oddali. 5. Do kogo (an men) piszecie? — Piszę do mego przyjaciela Henryka, on mi również pisał. 6. Czy chcesz mi pan pożyczyć dwie marki? Uczynię to z wielką przyjemnością. 7. Owczarz nie został z owcami w polu, bo padało, a deszcz owcom szkodzi.

Rozmówki.

Odpowiedź.

Pytanie.

©te beigen.

Sftein, er ïjat mid) niĄt gebiffen. ©ie gleicht i^rer lutter.

2Ba§ tun bie £unbe‘?

§at ber §unb ©ie gebiffen?

2öem gleicht biefeS Sftdbdjen?

Sotten Sie mir 3fôr Sörterbud) Qd) Ijabe e8 fdjon bem Sekret leiden ?    geliehen.

Ser Ijat tiefen SSrief gefdjrieben? Carotine §at iljn getrieben. Sotten Sie mir oerjei^en ?

Qd) Ijabe S^nen ft$on oerjie^en.

Lekcya czterdziesta druga (42).

Klasa druga.

Gromada trzecia.

W czasie przeszłym niedokonanym ie, w imiesłowie samogłoska bezokolicznika.

Czas teraźniejszy.

iĄ blafe, bu blaft, er bläft, mir blafen i t. d. id) brate, bu brätft, er brät i t. d.

id) fatte, bu fättft i t. d.

id) fange, bu fängft i t. d.

id) batte, bu Ijältft, er t)ält, mir Ratten i t. d. id) laffe, bu lägt (ober bu Iäffeft), er lägt i t. d. id) fdjlafe, bu fdjläfft i t. d. id) laufe, bu läufft i t. d. id) rufe, bu rufft i t. d.

Bezokolicznik.

blafen dąć

braten piec

fallen padać, wpaść

fangen łapać, chwytać galten trzymać

taffen kazać

fdjlafen spać laufen biedź rufen wołać

Czas przeszły med.

idj blieS id) briet idj fiel iĄ fing idj $ielt id) lieg id) fdjlief

idj lief id) rief

Imiesłów czasu prz.

geblafen

gebraten

gefallen

gefangen

gehalten

gelaffen

gefdjlafen

gelaufen

gerufen.

Słówka.

®leid) zaraz, natychmiast fodjen gotować bie Setter drabina rno^tn? dokąd? weil, ba ponieważ bie 9łu$e spokój

raten radzić allein sam baê üftet} sieć bie Singel wędka baS ©ettdjen łóżeczko auêfpred)en wymawiać.

Ćwiczenie 83.

I. 1. $et 2Binb bläft (tar!, geftern btieë ct nicf)t fo ftarf. 2. 2)a8 gfeifdj ift nic^t gut gebraten. 3. $et ®ogel fiel tot »om Saume. 4. 2Barum meint ba3 $inb? — ©§ ift gefalfen. 5. SBotteti ©ie Sögel fangen? — $a, idf Ijabe fcfyon brei gefangen. 6. 28 otten ©ie ba§ 23ud) bemalten? — $a, id) begatte e8. 7. ®er ©ärtner t)at einen Sörief auê Stmerifa oon feinem älteften ©ohne erhalten.

II. 1. SBcrê tüten ©ie mir, foli id) bleiben ober gegen?

—    SĄ töte Sïjnen gu bleiben. 2. äBo i[t ba3 Meine Äinb?

—    fĄlaft. 3. $er 9îeifenbe fĄtief unter einem Saume. 4. 3öie gaben ©te bie oortge (ubiegły) 9łaĄt gefĄlafen? — SĄ gäbe fegr gut gefĄlafen. 5. SBogin gegen ©te? — SĄ gege in bie ©Ąule; iĄ ging gefiero auĄ in bie ©Ąule. 6. 3Ber ruft miĄ? — Sg* ruft ©fe* gegen ©ie gleiĄ gu igm!

Ćwiczenie 84.

I.    1. Ponieważ wiatr dął mocno, nie mogliśmy iść na przechadzkę. 2. Czy mięso upieczone? — Nie, ugotowane.

3. Koncert zaczął się o siódmej. 4. Zacząłem (gu) uczyć się po niemiecku (beutfĄ). 5. Mój kapelusz wpadł we wodę. 6. Kot dziś trzy myszy schwycił.

II.    1. Zostawcie mnie w spokoju. 2. Zostawiono młodą córkę samą w domu. 3. Dla czego nie spałeś dobrze tej nocy? Miałem ból głowy. 4. Dokąd biegniecie? — Biegnę do (gu) mego profesora. 5. Czy nie pójdziesz pan tego wieczoru do teatru (in3 SĄeater) ? — Nie, panie, pójdę do ogrodu z moją ciotką. 6. Gęś dobrze upieczona dobrze smakuje, mówią w Berlinie przy czem (wobei) wszystkie g jak j wymawiają.

Lektura.

@itt tenter mtb eitt mofplfeiler

2IÏ3 ber legte Äönig non Sßolen, ©taniêtauê 2Iuguft $Poniatowêïi, noĄ regierte, braĄ eine ©mpörung gegen ign au3. @iner oon bcn ©mpörern, ein polnifĄer Siirft, fegte einen Sßretö oon 40000 SDlarf auf ben Äopf be3 Äönig3 unb gatte fogar bie ©reiftigfeit, e8 bem Äönig felbft gu fĄreiben, um ign gu erfĄreden.

2tber ber Äönig fĄrieb igm gang faltbtiitig folgenbe furge Antwort: „Sgren Srief gäbe iĄ empfangen unb gelefen. @3 gat mir einiges Sergniigen gemaĄt, bafj mein ßopf Sgnen noĄ fo oiel wert ift; iĄ fann ©ie oerftĄero, für ben Sgtigen gebe iĄ niĄt einen gelter."

$)ie Empörung bunt, rokosz au^breĄen wybuchnąć ber (Smpörer rokoszanin ber $reté nagroda bie 2)reiftigfeit śmiałość urn aby

erfĄreden przestraszyć

Stówka.

empfangen odebrać fo oiel toert tak drogi oerftĄem zapewnić ber §etler szeląg, halerz niĄt einen fetter geben nie dać złamanego szelaga faltblüiig z zimną krwią.

Mała Gramatyka jez. niem. (JK. beutle ©prad&I. f. $oren).

Lekcya czterdziesta trzecia (43).

Klasa trzecia.

Klasa ta przyjmuje O w czasie przeszłym niedokonanym i w imiesłowie.

Bezokolicznik.

bieten ofiarować, podać n. p. cenę fliegen latać fließen płynąć frieren marznąć fttyiefjen strzelać

fdjliefjen zamykać oerlieren przegrać, zgubić betrügen oszukać wiegen ważyć, ciężyć

lügen kłamać jdjmeljen¹ topnieć, tajeć

Czas teraźniejszy.

Czas przeszły nied.

3Ą biete, bu bieteft, er bietet, wir bieten, ityr bietet, fte bieten

id) fliege, bu fliegft i t/d. id) fliege, bu fliefjeft i t. d. id) friere, bu frierft i t. d.

idj fliege, bu fdjiefteft i t. d.

icfy fd^Uege, bu fc^Itcgeft

id) oerliere, bu oerlierft i t. d.

idj betrüge, bu betrügft i t. d.

id) wiege, bu wiegft i t. d.

idj lüge, bu ïügft i t. d. idj fdjmelje, bu fdjmiljeft, er fdjmiljt, wir fdjmcljen i t.d.

Słówka.

S)er Äonarienoogel kanarek ba£ SBaterlanb ojczyzna ber $eöer piwnica ba£ ©ewe^r broń baâ $ilo[gramnt] kilogram ba<$ śftebfjuljn kuropatwa ber ^Betrüger oszust

id) bot

idj flog

i? m

id) fror

id)

idj fdjtofc

idj oerlor

idj betrog

idj wog

id) log id) fĄrnolj

Imiesłów czasu prz.

geboten

geflogen

genoffen

gefroren

gefdjoffen

gcfdjloffen

oerloren

betrogen

gewogen

gelogen

gefdjtnpl*

jen.

ber Kaufmann kupiec ber Jpirfd) jeleń feit wann? odkąd? fliegen lecieć, latać glauben wierzyć pereinlaffen wpuścić Çereinfliegen wlecieć.

Ćwiczenie 85.

I.    1. SĄ biete Sfjnen jtoanjig ÜDÎarf für ^Ijren ©tod, roollen ©ie ifn mit geben? — sJietn, id) gebe ijjn niĄt für breiig. 2. SBteoiel bot mon S^nen für Sljr ^Pfetb? — 3Jtan fjat mir aĄĄunbert SUlarf geboten. 3. SDer 2?ogel fliegt. 4. ®er Äanortenoogel ift über bag $au§ geflogen. 5. Seiten Sinter mar ber 9tl;ein gefroren. 6. ©eftern fjnbe iĄ fed)8 9îebpf)ner gefĄoffen.

II.    1. Sollen ©ie bie £iir fĄltefśen? — ©ie ift fĄon gefĄIoffen. 2. Sieotel oerlor Ofjeim im ©piel? — @r fiat nur einige SDlarf oerloren. 3. Sieoiel roiegt biefer

¹ Scbrncljett topić brzmi: bu    er fdjmdat, bu fcfcmelaieft, gefcbmdat.

ßoffer? — ©t ift nodf) nid)t gewogen worben, aber id) glaube nidjt, bafc er bteifctg Äilo wiegt 4. Sügen ©ie nidf)t! — Sd) Ijabe nidjt gelogen. 5. ®er ©dptee ift gefcfymoljen.

Ćwiczenie 86.

I.    1. Kupiec ż^dał jedenaście marek, ofiarowałem mu dziesięć. 2. Hrabia ofiarował mi 4000 marek za moje dwa konie. 3. Ptak wleciał przez okno do pokoju.

4. Strumyk płynie między dwiema górami. 5. Strzelałem do (auf z 4 przypad.) jelenia, lecz nie zabiłem go. 6. Czy zamknęliście okno? — Nie zamknęliśmy jeszcze, bo chcieliśmy wpuścić więcej świeżego powietrza.

II.    1. Czyś co zgubił? —* Tak, zgubiłem rękawiczki. Gubisz wszystko. 2. Odk^d śnieg stajał? — Od kilku dni. 3. Czy ważyliście mięso? — Ważyliśmy, waży trzy kilogramy. 4. Kto raz skłamał, temu nikt nie wierzy, nie wierzymy też tym ludziom, którzy oszukali.

Odpowiedź.

Pytanie.

SBaren ©ie auf ber 3agb?

Çaben ©ie etrocrô gefdjoffen?

£at ber Heine fötabe fein iafctyentudj? üfteitt, er (jat e§ oerloren. SSarum geben ©ie nidjt in 3$r    3$ fonn nidjt; bie %wc ift

gefdjloffen.

$ie Sfijgel fönnen fliegen. 3a, baê SÖaffer ift gefroren.

Rozmówki.

Sa.

3d) ÇaBe $n>ei $afen gefdjoffen.

3hnmer ?

3Ber !ann fliegen? 3ft ed fait beute?

Lektura.

EoSjiufdtfod (ßfevb.

ÄoSjiufdjto, bet eble $ole, rootlte einft einem ©eiftlidjen in <3ototf)urn' (in bet ©Ąroeig) einige fÇlafdjen guten SBeineS fd)i<fen. ©t roâfjlte baju einen jungen (Dtann, namenS Qeltner, unb überliefj iî»m für bie (Reife fein eigenes (Reitpferb. SUS 3eltner jurüd'fam, fagte er: „(pert ©eneral, ici) roerbe Qpt (ßfetb nid^t roieber reiten, roenn ©ie mit nic^t jugleid) (zarazem) 3bre Söffe (portmonetka) mit'geben."

„2Bie meinen ©ie bas?" fragte ÄoSjiufdjfo.

Seltner antroortete: „©obalb ein 2ïtmet auf bet ©trafic feinen fput ab'nafjm unb um ein 2llmofen bat, ftanb baS (ßfetb ftill unb ging nidt)t eï>et non bet ©telle, bis ber SBettXer etroaS erhalten tjatte ; unb aïs mit enblid) bas (Mb auSging (zabrakło), lonnte idj bas (ßferb nur jufrieben (teilen unb oorroärtS bringen, inbem id) mid) ftelfte (udając), als roenn idj bem Settier etroaS gäbe."

Słówka.

nmïjlen wybrać

baju dla tego, ku temu celowi ein ®eiftlid)er ksiądz, kapłan itberlaffen powierzyć narnenS z nazwiska bie Sfteife podróż Sfteitpferb wierzchowiec roenn . . nidjt jeśli . . nie fobalb skoro tylko ber SCBeg, bie ©trajje droga meinen mniemać, rozumieć

abneljmen zdjąć ba$ 5llmofen jałmużna ftiÖ fteljen zatrzymać się oon ber ©telle geljen ruszyć się z miejsca ber SBettler żebrak jttfrieben [teilen zadowolnić oorroärtS bringen z miejsca ruszyć.

atë roenn jakoby.

Lekcya czterdziesta czwarta (44).

Klasa czwarta.

Klasa czwarta zawiera dziewięć słów, których samogłoską źrodłosłowową jest a; czas przeszły niedokonany ma It, imiesłów ma samogłoskę trybu bezokolicznego t. j. a*

Czas przeszły nied.

Bezokolicznik.

baden piec

fahren jechać graben kopać laben nabijać broń, kłaść, zapraszać fdjaffen tworzyć

fdjlagen bić tragen nosić fdjen myć

roa

roadjfen

rosnąć

Czas teraźniejszy.

id) bade, bu bädft, er bädt, roir baden i t. d. idj faÇre, bu fäljrft i t. d. id) grabe, bu gräbft i t. d td) labe, bu läbft, er labt ober bu labeft, (zapraszasz) er labet, roir laben i t. d. id) fdjaffe, bu fd^affft i t. d.

iĄ fdjlage, bu fdjlägft i t. d. trage, bu trägft i t. d.

Imiesłów czasu prz.

«tub

lub,

labete

1'cblug

tru

gebaden

gefahren

gegraben

gelaben

id) roafd)e, bu roafdjft i t. d. ic§ roadjfe, bu road)ft i t. d., roir roadjfen i t. d.

Słówka.

rou

gefdjaffen

gefdjlagen

getragen

geroufdjen

geroadjjen

Söeid) miękki bie 3<*gb polowanie oft często

ber Sftunb, baS 27łimbd)en gąbka, usta

bie ©rube dół, dołek ber 8all bal, piłka

prächtig wspaniały bie sÇi[tole pistolet baS Źajdjentudj chustka do nosa |djmut}ig brudny [djnell szybki, szybko [pajierenfafjren na przechadzkę jechać.

Ćwiczenie 87.

I. 1. SöädEt $hre SOlutter heute Suchen? — SRein, fie (jat fein 2JîehI, fie roirb morgen baden. 2. Siefeê ©rot ift nid)t gut gebacten, eê ift ju toeidj. 3. ®er ftönig fahrt mit fedjê

Sßferben. 4. 3Bo!jin fahren ©ie? — 3d) fa^re fpa^eren.

5♦ ©eftern fuhren mir nad) SßotSbam. 6. ©inb ©ic itt einem SBagen gefaxten? — 9?ein, mir fuhren mit bet ©ifenbafm.

7♦ SBarum laben ©ie ba3 ©eroeljr ? - 3d) roiß cwf bie $agb gefyeu.

II. 1* 2)er 9Jtann lub ben ©ad auf ben 9tüden beê ©fefê.

2. ®a3 mürbe auf einen SBagen gelaben. 3. 5Der Ânabe fd)lâgt ben $unb. 4. Sie Säuern fragen oft bie SJJferbe*

5. £aben ©ie aud) ^r ^Sferb gefdjtagen? — Ulein, id) filage mein Sßferb niemals 6. SBoIjin ^aben ©ie ben Srief getragen?

— $d) f)abe ii)n auf bie $oft getragen. 7. Ser ©ärtner roufd) feine $änbe. 8. Siefe 9tojen finb in meinem ©arten gemad)fen.

Ćwiczenie 88.

I.    1. Co piecze piekarz? — Piecze chleb, wczoraj piekł także ciastka. 2. Pojechaliśmy na przechadzkę powozem. 3. Książę jechał wspaniałym powozem w (mit) cztery konie. 4. Czy pański pistolet nabity? —

Nie, nie nabity. 5. Czyście zaproszeni na (junt) bal? —

Ja nie, lecz moje siostry są zaproszone.

II.    1. Nie bijcie psa, ugryzie was. 2. Kto chce zanieść mój list na pocztę? — Służący może go zanieść, nie ma teraz nic do roboty. 3. Umyjcie wasze ręce, są brudne. 4. Czy moje chustki do nosa są wyprane? —

Piorą je obecnie. 5. Najlepsza kawa rośnie w Arabii (Strabien). 6. Gdzie znaleźliście te fijołki? — Rosły na polu za (tjinter) naszym ogrodem. 7. Pieczone gołąbki1 nie wpadną same do gąbki¹. 8. Kto pod kim (einem anberen) dołki kopie, sam w nie wpada.    \    -

—    \ y

Lekcya czterdziesta piąta (45). W

Słowa złożone nierozdzielne.

nieroz-

rozdzielne, n.

Słowa złożone są częścią rozdzielne, częścią dzielne. Słowa, których pierwszy składnik (wyraz określny S&eftutumutgétuort), jest rzeczownikiem złączonym z przyimkiem lub bez tegoż, dalej z przymiotnikiem, przysłówkiem lub samym przyimkiem i ma przycisk, są p. tetfnefymen brać udział, inftanbfegen naprawić, anfangen rozpocząć, id) neunte teil, fie fangen an.

¹ Po niemiecku: STauben, ÜDluttb, ponieważ Niemcy wyrazów zdrobniałych prawie wcale nie używają.

Słowa, których składnik określny powstał z rzeczowników 9Wut i z przymiotników tJOÏÏ, lieb, ttmljr, ftol), z niektórych przyimków i przysłówków a mianowicie z przybranek btf gcf CHIp, rni%, ItliWr i które maja przycisk na drugim składniku (wyrazie głównym, ^tnitWoti), są nierozdzielne. Czasowniki nierozdzielne kładą partykułę Jlt przed sobą, n p. ju mutmaßen, ju oollenben i nie mają zwykle w imiesłowie augmentu QC, n. p. ooKenbet, ale gemutmaf# jako wyjątek. $d) nef)me U)û|r zauważam jako wyjątek, ale id) îüCtïjrfûge wróżę, id) fro^tode cieszę się.

ent, e*, netf jer,

Konjugacya słowa nierozdzielnego.

Serooljnen zamieszkiwać.

Czas teraźniejszy.

$d) bewohne zamieszkuję mit bewohnen zamieszkujemy bu berootjnft zamieszkujesz iljr bewohnt zamieszkujecie er bciuo^nt zamieszkuje fie bewohnen zamieszkują.

Czas przeszły niedokonany, beroofynte zamieszkiwałem bu berootjnteft zamieszkiwałeś i t. d.

Czas przyszły.

$d) tucrbe bcmo^ncn zamieszkiwać będę bu TDirft bCTUO^UCn zamieszkiwać będziesz i t. d.

Czas przeszły dokonany.

3fd) I)abe berootjnt zamieszkiwałem bu I)ûft beroo^nt zamieszkiwałeś i t. d.

Tak samo konjugują się:

Imiesłów.

bemalten

gefallen

empfangen

entgangen

erhalten

nerloren

jerftört

mißfallen

mtberftanben.

Czas teraźniejszy.

idj bemalte idj gefalle tdj empfange idj entgehe idj erhalte td) nerltere idj jerftöre tdj mißfalle

idj rmberfteÇe

Bezokolicznik, be: bebalten zatrzymać ge: gefallen podobać się emp: empfangen otrzymać ent: entgegen uchodzić er: erhalten otrzymać ner: nerlteren zgubić ger: jerftören zburzyć mig: mißfallen niepodobać się

roiber: roiberfteben stawiać opór

Ćwiczenie 89.

1. SĄ bewohne ein fletnea $au$, mein Sätet bewohnt ein grofceê #au3. 2. SDletn Setter wohnte lange in SRegen^ bürg (Katyzbona). 3. ©et ©Ąiiler §at baê Sud) bemalten. 4. 2öir empfangen oft Briefe oon unfeten ©Ucrn, aber heute haben mir feinen erhalten. 5. ©ie ©olbaten finb ber Gefahr entgangen. 6. $räulein öuife hat ihren ©onnenfd)irm oerloren, fie oerliert oft etma3. 7. ©ie ^einbe gerftörten bie ©tabt.

8. SBie hat $huen ©Ąaufpiet gefallen? — @3 hat mir feht gut gefallen. 9. SBann friihftiiden ©ie? — $Ą frühftiide um 8 Uhr. 10. $aben ©ie mir geantwortet? — 9tein. — SBarum antworten ©ie mir niĄt? 3Ą hu&eShregtage niĄt oerftanben.

Ćwiczenie 90.

Rozmówki.

1. Gdy byliśmy w Szwąjcaryi,]śnieg pokrywał wszystkie góry.) 2. Nie otrzymałem waszego listu, może go na poczcie zgubili. 3. Grzeczne dzieci są rodzicom posłuszne. 4. Podziwiajcie ten wspaniały obraz! — Podziwialiśmy go i podziwiamy go jeszcze. 5. Ten obraz podoba mi sig bardzo (feht). 6. Zamek hrabiego został zburzony przez nieprzyjaciół. 7. Biedny człowiek umarł i zostawił pigcioro dzieci, sprzedano jego mały dom. 8. O której godzinie jecie śniadanie? — Jemy śniadanie zwykle o 9 tej. 9. Nie rozumieliśmy pytania, bo pan telefonował bardzo szybko, dla tego nie odpowiedzieliśmy zaraz.

Pytanie.

Son wem wirb jenes @djlo{j bewohnt ?

SBirb er e£ behalten?    ÿïein, er will e§ oerfapfen.

§aben bie fjeinbe bie Stabt jerftört?    Sftein, fte hüben fte nirçt jerjtört.

Słówka.

Uwaga. Nie należy mieszać słów uformowanych od dwóch rzeczowników z nierozdzielnemi słowami, odmieniają się one jak słowa pojedyńcze, n. p.

Bezokolicznik

frühftüden jeść śniadanie antworten odpowiadać urteilen sądzić

Czas teraźniejszy.

id; frühftücfe

id} antworte id) urteile

Imiesłów.

gefrühftücft

geantwortet

geurteilt.

3)ie ©efaljr niebezpieczeństwo

ba§ ©djaufpiel widowisko bie gprage pytanie oerfte^en rozumieć bebeden okrywać

tuetteidjt może ba3 8anb kraj gehörten być posłusznym bewunbern podziwiać gewöhnlich zwyczajny telephonieren telefonować.

Odpowiedź.

Son bem (nom) dürften 9Jlettemidj.

Söiffeit (Sic, rocr biefeê (ÿïcrô jer* Mein, mein $err, idj mei§ eê nidjt, brodjen l)at?    idj ïjabe e£ nidjt gerbrodjen.

§aben 6ie Sfyre Aufgabe nidjt $>o<§ (owszem), id) Çabe fie gang oerftanben?    gut oerftanben.

Um rotemel Uïjr früÇftücften 6ie 3Ą frü^ftüdte Ijeute um Ijalb adjt Ijeute ?    __

Lekcya czterdziesta szósta (46).

Słowa złożone rozdzielne.

Słowa rozdzielne odłączają,, jeżeli należy do zdania głównego i mają formę czasu teraźniejszego, przeszłego niedokonanego lub rozkaźnika, składnik określny i kładą go na końcu zdania a partykułę umieszczają przy bezokoliczniku pomiędzy składnikiem określnym i głównym. N. p. id) gelje (id) ging) biefen 21benb au§, nimm teil, teiljuneïjmen. Ale w zdaniu pobocznem: er roeijś nid)t, ob er teilnimmk

Konjugacya słowa rozdzielnego.

$d) fangi bu fängft

SInfangen zaczynać. Czas teraźniejszy.

Liczba pojedyńcza. e an zaczynam an zaczynasz er fängt an zaczyna

Liczba mnoga, mir fangen an zaczynamy il)r fangt an zaczynacie fie fangen an zaczynają.

Czas przeszły niedokonany.

$d) fing an zacząłem bu ftngft an zacząłeś er ftng an zaczął

mir fingen an zaczęliśmy if)X ftngt an zaczęliście fte fingen an zaczęli.

Czas przyszły.

3>d) merbe anfangen zacznę i t. d.

Czas przeszły dokonany.

3fd) Ijabe angefangen zacząłem i t. d.

Czas zaprzeszły.

$d) Ijatte angefangen zacząłem był i t. d.

Tryb warunkowy.

3fd) mürbe anfangen zacząłbym i t. d.

Tryb rozkazujący.

fangen mir an zaczynajmy

$ang(e) an zaczynaj fangen ©te an zaczynaj pan fanget an zaczynajcie.

Tryb bezokoliczny.

Sïnfûîigcn zaczynać.

Imiesłów.

Czas teraź.: anfangenb zaczynając. Czas prz.: angefangett.

Słowa rozdzielne najczęściej używane.

Tryb bezokoliczny.

ab: abreifen odjechać on : anfommen przybyć auf: aufjteben wstać au£: aućgeben wyjść bet: beiftefyen pomagać ein: einlaben zaprosić

fort: fortgeben uchodzić mit: mitteilen udzielać nad) : nad) laufen biegać za kim

oor: oorfłettett przedstawić me g: megnebmen wziąć ju: jumadjen zamknąć

Czas

teraźniejszy.

id) reife ab idb fomme an

ich ftebe auf id) gebe au8

icb labe ein

id) gebe fort id) teile mit id) laufe nad)

id) fteUe oor id) neunte meg id) mad)e ju

Tryb bezokoliczny.

abfd)reiben odpisać aniie^en przyciągać aufbören przestać au$geben wydać

eintreten wejść, wchodzić forttragen unieść

oorlefen przeczytać megmerfen odrzucić jubringen przebyć, przepędzić (czas).

Przyimki (partykuły):    Übet/ Uttt, unie*,

fcutf, lieber, mogą tworzyć czasowniki złożone rozdzielne i nierozdzielne. Czasowniki te są rozdzielne, jeżeli zachowują pierwotne swe znaczenie i są przechodnie, wtedy spoczywa przycisk na przedimkach; nierozdzielne mają przycisk na składniku głównym. N. p. ü'berfet*en przeprawić id) fe^te über; überleben tłómaczyć id) überfeine, tak samo się odmieniają: Unterhalten trzymać co pod czem i unterbauten bawić, utrzymywać; mi'eber* boleń przynieść z powrotem i mieberbo'len powtórzyć ; bu'rdjbringen przecisnąć się i bur^bri'ngen przeniknąć.

S)a8 ®ehid)t poemat, wiersz

ber ©efanbte poseł

baS Äonjert koncert

bie -Sftadiricbt wiadomość

befugen odwiedzić

all wszelki

fennen lernen poznać

Słówka.

ba3 ^enfter okno täglich codzień bie 2lnftd)t widok ber 9lbenb wieczór bie ©ebenSnmrbigfeit osobliwość bie Sßoftfarte pocztówka föniglid) królewski.

Ćwiczenie 91.

I. 1. Qdj fange meine Aufgabe an. 2. SDaê ©djaufpiel fängt nm fed)§ UÇr an. 3. fpabett ©te $b*en SBtrief abge= fdjrieben? — 9îein, id} £)abe erft angefangen. 4. Éîotgen roetben meine beutfdjen ©tunben anfangen. 5. 3ïieine Santé reift morgen friil) ab. 6. ®er Äaifer ift urn fedjê Uljr an» getommen, bie Äaifetin roitb morgen anfommen. 7. $aft bu gehört, ob mein Setter morgen abreift?

H. L %d) jtelje mein ueueä Äleib am 2. ©teljeu ©ie auf ! 3* ©ejjeu ©ie au£? — 3a, id) geÇe au$; id) ging gefteru uidjt au8, ba id) fran! mar. 4. Sefeu ©ie mir biefeê ©ebicbt nor!

5. ®er Sftegeu Ijat aufgeprt. 6. 9RaĄen ©ie ba3 $eufter ju!

7. $i) bringe meine 2Ibenbe bei meinen ©Item ju. 8. ©teljet auf, eS ift ad)t Uljr, unb ba3 SBetter ift prächtig (śliczny) I

9. SEBenn bu um 2 UI)r auffteÇft unb um 3 abreift, tommft bu um 5 Uljr in Zfyoxn (Toruń) an.

Ćwiczenie 92.

I.    1. Zacząłem odpisywać moje zadanie. 2. Koncert zaczyna się o siódmej. ^ Mój brat pojechał do (nad)) Londynu, gdzie odwiedzi znajomych i pozna wszelkie osobliwości tego miasta. Dziś odebraliśmy już od niego pocztówkę z widokiem zamku królewskiego, a gdy wróci, będzie mógł dużo opowiadać z podróży.

wchodzi do klasy.

II.    1. Czy wydajecie dużo pieniędzy? — Nie, nie wiele, wydajemy sześć marek codziennie. 2. Przedstaw mię, proszę cię, twojemu przyjacielowi. 3. Moja siostra przepędzi wieczór u mej ciotki. 4. Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje. 5. Uczniowie wstają, gdy profesor

Rozmówki.

Pytanie.

2öter fängt tyeute an 31t lefen ?

2Sann fängt baê Æonjert an?

§at (Smilie i^re beutfdjen Stunben Sie Ijat biefelben geftern ange* (lekcya) angefangen?

2Bann geïjt bie ëonne auf?

Odpowiedź. Snbraig roirb anfangen. ©3 fängt um 9 U^r an.

fangen.

3m Sommer geljt fte um B U Br be3 2ïïorgenê auf.

Söie Bringen Sie 3Brc ^Ibenbe ju? 3Ą lefe beutfcBc SSüdBer.

mir mit.

2Ber Bat 31>nen biefe StfadBridBt SJtein Sfteffe ßubroig teilte fte mitgeteilt ?

Lektura.

®er treue Untertan.

ber Sauer, „baS roerbe id) niemals tun."

SDer frangöfifc^e Offizier, toelĄer ben Sortrab (straż przednia) fommanbier'te, brang lebhaft in i^n, aber ber Sauer beftanb auf feiner Steigerung (opór). 2>er Offizier oerfud)te eS mit SerfpreĄungen, er bot if>m einen Seutel oolf ©elb an, e§ roar umfonft.

2ttS imQaljre 1809 bie ^tatijofen gegenSJien marfd)ier'teu, fotfte ein Sauer einer ïrup'penfolon'ne afS ffüljret bienen, mit meldet man, mittetft eines nadjtliĄen 9Jiarfd)eS, einen mistigen Sßtan auSjufüfiren hoffte. „(§ott bemalte mtd) baoor," faßte

Unterbeffen fam bic ftanjöfifd)e $auptarmee an, unb ber (General mar fcht aufgebracht, błe SSorhut nod) ba finben. 21(3 er erfuhr, bafc ber einzige 3Jłamt, ber ben SBeg muftte, fid) hartnädig meigerte, iljr Rührer ju fein, lieft er fid) ben Sauer oorfühten. „Sntmeber," rief er ihm ju, „mirft bu unê ben 2Beg geigen, ober id) taffe bid) erfdjieften." — „Sehr moht," ermiberte ber Sauer, „in biefem $alf merbe id) afó ehrlicher Untertan [terbem" — hierauf reifte ihm ber ©eneral oer* munbert bie^anb unb fagte: „Äehre nad) $auê ^uriid, braoer 2Rann, mir merben unê ohne fjü^rer ju Reifen miffen!" (umieć).

Słówka.

hartnäcfig uporczywie anbieten ofiarować

îruppenfolomte kolumna wojskowa

ber 2r^brer przewodnik mittelft za pomocą nächtlich nocny auêfübren wykonać brängen nalegać befielen trwać erfchiejjen rozstrzelać nerfu^en próbować unterbeffen tymczasem Jpauptarmee armia, główna

üorfübren przyprowadzić aufgebracht rozgniewany bie Slor^ut straż przednia erfahren dowiedzieć się nerrounbert zdziwiony feljr roohl bardzo dobrze Çûtl przypadek Untertan poddany hierauf wtedy.

Lekcya czterdziesta siódma (47).

Użycie słów posiłkowych fyaben i fettu

Wszystkie czasowniki przechodnie i zwrotne przybierają w czasach złożonych słowo posiłkowe hüben, z nieprzechodnich posiłkują sig słowem fein te, które oznaczają przechodzenie z jednego stanu lub miejsca w drugie (oznaczające zmiang lub ruch), n. p. id) bin ermadjt ocknąłem sig, id) bin gegangen poszedłem, ale słowa nie-przechodnie wyrażające trwanie w stanie niezmienionym przybierają haben, n. p. id) hubę gefdjlafen.

Przykłady.

Czas teraźniejszy. Qd) reife podróżujg bu reifeft podróżujesz et reift podróżuje i t. d.

1 Steifen podróżować.

Czas przeszły niedokonany. $ch reifte podróżowałem bu reifteft podróżowałeś er reifte podróżował i t. d.

Tryb warunkowy.

Czas przyszły niedokonany.

dróżował

bu roirft reifen będziesz podróżował i t. d.

SĄ roerbe reifen będę po- mürbe reifen podróżowałbym

bu roürbeft reifen podróżowałbyś i t. d.

Czas przeszły dokonany.

Czas zaprzeszły.

SĄ bin gereift podróżowałem SĄ war gereift podróżo-bn bift gereift podróżowałeś er ift gereift podróżował mir finb gereift podróżowaliśmy Ąr feib gereift podróżowaliście er mat gereift podróżował fie finb gereift podróżowali

wałem był

bu marfi gereift podróżowałeś był

był i t. d.

Czas przyszły dokonany.

SĄ werbe gereift fein będę podróżował bu mirft gereift fein będziesz podróżował er mirb gereift fein będzie podróżował i t. d.

Tryb warunkowy czasu przeszłego.

SĄ mürbe gereift fein podróżowałbym był lub: iĄ märe gereift i t. d.

2. ©etjen iść, chodzić.

Czas przeszły niedokonany.

SĄ ging szedłem bu gingft szedłeś er ging szedł i t. d.

Czas teraźniejszy.

SĄ gelje idę bu gełjft idziesz er getyt idzie i t. d.

Czas przyszły.    Tryb warunkowy.

SĄ werbe getyen pójdę SĄ würbe getyen poszedłbym bu roirft getyen pójdziesz lub: iĄ ginge poszedłbym er mirb getyen pójdzie i t. d. bu gingeft poszedłbyś i t. d.

Czas przeszły dokonany.

SĄ bin gegangen poszedłem bu bift gegangen poszedłeś

i t. d.

Podług ostatnich wzorów konjugują się:

abreifen odjechać anfomnten przybyć aufftetyen wstać bleiben pozostać einfĄlafen zasnuć fahren jechać fallen upaść

fliegen latać gefĄetyen zdarzyć się îlettern włazić fommen przyjść lanben wylądować laufen biedź

marfĄi'eren maszerować

Słówka.

Sluger 5Item bez tchu ber SĄubmaĄer szewc friib rano bie SÖunbe rana bie SttannfĄaft załoga ciufroadjert ocknąć się nmdjert czuwać

reiten konno jechać

fteigen wchodzić na górę fierben umierać umfotnnten zginąć fpûjt'ereit geben iść na prze- werben stać się

[chadzkg jurücfïommen wrócić.

fdbełtern rozbić sig fd)n>itttmen pływać

fiebert stać

9lmerifa Ameryka IjoIIćmbifdj holenderski einfdjfofen zasnąć ebenfaüä także barmljerjige ©djroejłer siostra miłosierdzia.

Ćwiczenie 93.

I. 1. 3<h reife o teł, id) bin lentes $ahr in ©panien gereift; mein ©ruber reifte in Italien. 2.SBohin gehen ©ie?— 3d) gebe tnS Sweater. 3. Söleine ©Ąroefter ift oor einet halben ©tunbe in§ ftonjert gegangen. 4. SBirb #emti<h nach Stntroer'pen (Antwerpia) gehen? — 9lein, et roitb nad) ©enf (Genewa) gehen. 5. SŚann finb ©ie aufgeftanben? — $d) bin um fieben Uhr aufgeftanben. 6. ®aê ßinb ift ge» falten. 7. ®er Änabe ift fdjnett gelaufen, er ift aufjer 3ïtem.

8.    3Jîein Machbar, ber ©<huhmad)er, ftarb heute früh.

IL 1. ®et ©otbat ift an feinen SBunben geftorben.

2. 2)a3 Äinb hat feht gut gefd^Iafen. 3. 2>a3 ©ud) liegt auf bem ïifdje. 4. 3<h ft&e unter einem ©aurne. 5. ®er ©olbat ftanb am Sore. 6. S)ie 3Mbd)en finb in ben ©arten gegangen. 7. ©in h°Hüubifdheè ©<hiff ift an bet fiüfte SlftifaS gefdheitert. 8. 5)er gröfjte Seit ber 9Jłannfd)aft ift umgefommen, nur einige SDtatrofen ftnb bem Sobe entgangen.

9.    3<h bin um ein Uhr aufgeroaĄt unb ^abc »iet ©tunben bei bem Äranfen gemacht.

Ćwiczenie 94.

I.    1. Ludwik wiele podróżuje, w przeszłym roku podróżował po Bawaryi (©atjetn). 2. Czy pański kuzyn również podróżował? — Nie, panie, nigdy nie podróżował; podróżowałby także, gdyby był bogaty. 3. Dokąd (roohin) idziesz ? Idę do szkoły, mój brat już tam (baf)in) poszedł.

II.    Mieszkałem dwa lata we Fryburgu (ffteibutg), teraz mieszkam w Frankfurcie. 2. Chłopiec wlazł na drzewo. 3. Kiedy zasnęliście? — Zasnęliśmy o dziesiątej.

6. Siostra

4. Dla czego nie przybyliście na (junt)- śniadanie? — Nie wstaliśmy na czas. 5. Okręt rozbił się, gdy płynął do Ameryki, zginęło kilku majtków i podróżnych, miłosierdzia czuwała całą noc przy chorych.

Rozmówki.

Odpowiedź.

3Ą reifte bort nor groei 3<Ąren.

Pytanie.

Sinb Sic in S^nfreiĄ gereift?

SOöann finb Sie non Strasburg SĄ bin um Ijalb feĄ3 abgereift, abgereift ?

Söann ftnb Sie Èjier angeïommen? ©egen feĄ$ Uhr abenbS.

SBann fielen Sie beS DJtorgenS auf ? ©egen jteben Uhr, aber heute bin

iĄ urn aĄt Uhr aufgeftanben.

(Bazylea) gegangen?

Sftit wem ftnb Sie naĄ ©afel SĄ bin mit meinem ©ruber bort-*

hin gegangen.

Söotten Sie ein wenig mit un3 3Ą werbe mit Vergnügen mit fpajieren gehen?    gĄuen gehen.

Söann ift 3hr SĄwager jurürf«* ©or aĄt îagen, aber er ift halb gefommen ?    wieber abgereift.

Lektura.

@tit( lädfetlid) gemachte Söge.

©in 0leifenber erjä^Ite ehteê £ageê ganj ernfthaft in einer ©efellfdjaft, baf? et nie! gereift roäre unb baff er unter anberen Seltenheiten eine angetroffen habe, beren noch fön ©ĄriftfteDer ©rroähnung getan hätte. 3)iefe§ Sßunbet roat, roie er fagte, ein fo grofer unb bicfer Ärautfopf, baf? fünfzig roohlberoaffnete Leiter unter einem feiner SBIätter ftd) hätten in Schtachtorbnung ftelten unb manöptie'ren lönnen.

©iner bet SInroefenben hielt biefe Übertreibung feiner 2tnt* mort roert; aber er fagte ihm mit bet größten 9tuhe, baff er aud) gereift roäre, unb bafj er in $apan ju feinem größten ©rftaunen gefehen hätte, roie mehr afê breihunbert Äeffelfchmiebe an einem ungeheuren ßeffel arbeiteten, in roeldhem fid) mehr alê tjunbert ßeute befanben, bie bamit befĄaftigt roaren, ihn ju polie'ren.

,,2Baë rooUte man benn mit biefem ungeheuren Äeffel machen?" fragte ber 9leifenbe.

„SJtan roolfte ben Ärautfopf batin fochen, oon bem Sie eben gefproefjen hüben."

ßo

Słówka.

ĄerliĄ rnaĄen ośmieszyć tftbaft poważny bie ©efettfĄaft towarzystwo bie Seltenheit rzadkość antreffen napotkać ber SĄriftftetter pisarz

ern

bie ©rwähnung wzmianka ba$ SBunber cud ber ®rautfopf głowa kapusty wohlbewaffnet dobrze uzbro-jony

ber Leiter jeździec

Lekcya czterdziesta ósma (48).

Słowa nieosobiste.

Słowa nieosobiste konjugują sig w trzeciej osobie z zaimkiem rodź nijak. Cê przez wszystkie czasy i tryby za pomocy słowa posiłkowego baben. Formy biernej natomiast nie tworzą.

Wzór konjugacyi: 1. SRegnen padać.

Czas teraźniejszy. @8 regnet pada deszcz

Czas przeszły niedokonany. ©3 regnete padał deszcz

Czas przyszły.

©3 wirb regnen będzie deszcz padał Tryb warunkowy.

@8 mürbe regnen deszcz padałby Czas zaprzeszły.

©8 Ijatte geregnet deszcz padał był.

2. @8 gibt jest, znajduje sig, są; e3 friert marznie.

Czas teraźniejszy.

©8 gibt jest, znajduje sig

Czas przeszły niedokonany. e8 gab było, znajdowało sig e8 fror marzło.

Czas przyszły.

©8 wirb geben bgdzie e8 wirb frieren bgdzie marzło. Czas przeszły dokonany.

@8 t)at gegeben było e8 I)at gefroren marzło.

befdjäftigt {ein być zatrudniony manöorieren manewrować ftdj in ©djladjtorbnung fteden ustawić się w szyku bojowym

ber îlmoefenbe obecny roert Balten uważać godnym bie Übertreibung przesada

Sapań Japonia Śrfłaunen zdziwienie ber $effel kocieł ber $effelfd)mteb kotlarz fiĄ befinben znajdować się polieren polerować eben (= foeben) właśnie, co dopiero.

Tryb warunkowy.

eê würbe geben byłoby

Czas zaprzesły.

e8 Ijatte gegeben było,

Przykłady.

@8 gibt Seute, weldje febr reid) finb

są ludzie, którzy są bardzo bogaci.

Słówka.

A freuen cieszyć się freut midj cieszy mię eê nmnbert mid) dziwi mię eê ifl mir fait zimno mi eê fĄneit śnieg pada eê bonnert grzmi 3*roft mróz ber donner grzmot früÇ wczesny eê tut mir Ieib żal mi

©i

eê

ber

eê fdjeint mir zdaje mi się eê reut midj żal mi Regelt grad pada eê Blitzt błyska się bie $ûlte zimno ftumm niemy roegfaljren wyjechać glauben sądzić bie Siegel prawidło, reguła.

eê

Ćwiczenie 95.

I. 1. ÿiegnet eê? — SRein, eê regnet nidjt, eê fdjneit.

2. ©eftern fĄneite eê aud). 3. ©ê toirb balb hageln. 4. ©ê märe gut, toenn eê regnete. 5. ©ê bonnett, böten ©te eê?

6. ©ê toirb nod) mehr bonnem. 7. |>at eê aud) gebüßt? — Sa, eê Ijat jtoeintal geblifct. 8. Qd) gebe nidjt auê, toenn eê regnet, benn id) habe meinen 9łegenfd)trm oerloren.

9. Sie ift baê Setter beute? — ©ê ift nid)t fait, eê ift ein toentg toâtnter. 10. ©ê toiirbe nttdj freuen, toenn id) biefen ©ĄriftfteHer bet eud) anträfe.

Il 1. ©ê ift febr fd^bneê Setter. 2. Senn eê morgen fdjön ift, toerbe id) auf baê (aufê) Sanb geben. 3. ©ê gibt Seute, toeId)e nid)t fpredjen ïônnen: man nennt fte ftumm. 4. Saê ift in biefem ©laê? — ©ê iftSaffer barin. 5. ©ibt eê Äirfd^en biefeê ftabr? — eê gibt niete Âtrfdjen. 6. ©ê rounbert midj, baf? ©ie fo fpât auffteben. 7. Sie Äätte ift nod) nidjt oorbei (przeszedł), eê friert nod). 8. Qd) glaube, baf? eê morgen aud) frieren toirb, biefe SRadjt bat eê tiidjtig (bardzo) gefroren, mit haben beê Sotgenê jtoölf ©rab ©elftuê gehabt.

Ćwiczenie 96.

1.1. Pięćdziesięciu jeźdźców jechało konno przez wieś, za nimi biegali chłopacy i cieszyli się na widok tych pięknie uzbrojonych żołnierzy, ale gdy deszcz padać zaczął, dzieci wróciły do domu, 2. Sądzę, że jutro nie będzie deszcz padał. 3. Błyska się, czy widzicie, czy słyszycie grzmot? 4. Czy śnieg pada? Nie, nie pada teraz śnieg, lecz padał całą noc. 5. Czy jest piwo w tej butelce ? — Nie, w niej (Darin) jest wino. 6. Są ludzie, którzy są zawsze niezadowoleni.

II. 1. Czy tu jest gorąco? Tak, jest gorąco w tym pokoju. 2. Czy było wielu ludzi na widowisku? — Tak,

było wielu. 8. Zdawało mi sig, że widziałem wczoraj mego kuzyna w jego ogrodzie, później słyszałem, że go niema w domu, wyjechał na kilka tygodni.

Pytanie.

Odpowiedź.

■tftem, eê fdjneit niĄt.

3dj glaube, bajj eê gebonnert ïjat. 3a, eê Ijat feljr ftarf gebUtjt.

Rozmówki.

Sdjneit eê? donnert eê?

Çat eê gebiet?

tuirb?

SSaê foïlen bie fötaben tun?

©Iauben ©te, ba§ eê halb frieren 3dj glaube nid)t, bafj eê halb frieren

tuirb, aber eê tuirb fdjneien.

Sie faßen iïjre Aufgabe abfdjreiben.

Lekcya czterdziesta dziewiąta (49).

Słowa zwrotne.

Słowo zwrotne ma przy sobie dwa zaimki, jeden z nich stoi w przypadku pierwszym, drugi natomiast w czwartym, umieszczonym po słowie, a w czasach złożonych pomigdzy słowem posiłkowem i imiesłowem. Słowo zwrotne konjuguje sig za pomocą słowa posiłkowego Ijaben.

Przykład.

$d) beftnbe nttd) znajdujg sig

Qd) I)abe ntid) befunben znajdowałem sig.

Wzór konjugacyi.

©id) irren mylić sig.

Czas teraźniejszy.

Czas przeszły dokonany.

Ijabe mid) geirrt omyliłem się

bu f)aft bid) geirrt omyliłeś się i t. d.

Mała Oramatyka fez. niem. (ftt. beutfd&e £)îrac&t. f- ^otert).

Tryb oznajmujący.

34 irre mid) mylę się bu irrft bid) mylisz się er irrt fid) myli się i t. d. mir irren utiê" il)r irrt eu< fie irren fi(

Czäs przeszły niedokonany.

$d) irrte mtd) myliłem sig

bu irrteft bid) myliłeś sig i t. d.

er irrte fid)

wir irrten unê

il)r irrtet eud)

fie irrten fidj.

Czas zaprzeszły.

34 flatte mid) geirrt omyliłem się był

bu fiatteft Dkt) geirrt omyliłeś się był i t. d.

Tryb rozkazujący

(od słowa fid) gewönnen przyzwyczaić? się), ©eroôïjne bid) przyzwyczaj się gctuö^nen mx un£ przyzwyczajmy się gewöhnt eud) przyzwyczajcie się gewönnen ©ie fid) przyzwyczaj się pan.

Słówka.

Sid) nerirren zabłądzić ftd) erlälten zaziębić się ftd) Beilagen (über) skarżyć się ftd) befd)äfttgen (mit) zajmować się

fid) bemühen starać się

$>er $ompafj kompas bie gorączka, upał uorbei fein przejść bie Drbnung porządek ba$ ^Betragen sprawowanie ba£ <$eftd)t twarz reich roerben wzbogacić się ftd) röchen mścić się ber $erbft jesień ju za

oedoren gehen ginąć ber ©ebraud) użytek

ftdj roafdjen myć się

ftd) betragen prowadzić się

ftd) entfd)liefjen zdecydować się

ftd) fetjen usiąść

ftd) fdjamen wstydzić się

ftdj unterhalten bawić się.

ftdj rühmen chwalić się

ber 9ftangel brak

gelehrt uczony

irren błądzić

nerrounben ranić

ber SBegmeifer drogowskaz.

fpat późny

bie Sache rzecz

halten utrzymywać

löfen rozwiązać

mathematifch matematyczny.

Ćwiczenie 97.

I.    1. SĄ feÇe, bctfś idj miĄ geirrt fyabe. 2. &at( irrt fid), wenn et glaubt, bafj bie |>itte oorbei fei. 3. S)ie jungen Seute irren fid) oft. 4. SBie befinbet fid) ${jre SJłutter? — $d) banïe Qbnen, fie befinbet fid) roo^l. 5. Dljne Äompafj mürben bie ©Ąiffe auf bent SJleere fjerumirren.

II.    1. $aben ©ie fid) erfüllet? — Qa, id) l)abe ntid) ein wenig erfältet. 2. fpiet ift frifdjeS SBaffet, wafdjen ©ie ftd). 3. ©ewbljne bid), Drbnung in allen Singen ju Ratten! 4. ©ewöljnen ©ie fid), früf) aufguftefjen! 5. $d) |abe ntid) geftern im SBalbe oerirrt. 6. $d) würbe ntid) fdjämen, fo träge ju fein. 7. 3Ą werbe mid) bemühen, meine Aufgaben fo gut wie möglid) 311 tnadjen.

¹

Polskim rzeczownikom słownym odpowiadają niemieckie rzeczowniki na ung, n. p. bte ©ifcung od flfcen, posiedzenie, lub bezokolicznik z rodzajnikiem, n. p. ba8 ©tfecn siedzenie, ba$ ©aben kąpanie się.

Ćwiczenie 98.

I. 1. Podczas wielkich upałów jest przyjemnie kąpać sig w morzu, a kto sig do takich kąpieli przyzwyczai, może sig kąpać nawet w późnej jesieni. 2. Ale kto za długo zostaje w wodzie, łatwo zazigbić sig może. 3. Czem

się (roomit) teraz zajmujesz? — Zajmuję się językiem niemieckim. 4. Czy wasz nauczyciel jest jeszcze chory? Nie, panie, on nie chory, czuje się bardzo dobrze, 5. Dla czego chcecie się mścić? — Dobry chrześcijanin nie powinien się mścić.

II. 1. Anglicy wzbogacili się przez handel. 2. Bardzo się cieszę (ju) że widzę was zdrowych. 3. Przyzwyczajcie się do porządku, a nie będziecie się skarżyli, że wam rzeczy giną. 4. Błądziliście długo w lesie? — Dosyć długo, i chcieliśmy się właśnie przed panem poskarżyć na brak drogowskazów.

Rozmówki.

Pytanie.

Odpowiedź.

2Öie beftnben ©ie ftĄ, mein §err? SĄ banïe Seiten, iĄ befinbe rniĄ

SBomit befĄaftigen ©ie ftĄ? äBorüber beîlagen ©ie ftĄ?

reĄt motyl.

SĄ bentütye rniĄ, bie mattyematifĄe Aufgabe ju löfen.

2Bir beflagen mrê über ba£ 23e* tragen biefeS Knaben.

SBarunt ftnb ©te fo fpât geîomnten?    SGBir tyaben un$ hn Sôalbe oerirrt.

äöerben ©ie Styr $ferb oerîaufen?    SĄ werbe eê niĄt oerîaufen.

§aft bu biĄ in ber ©tabt oerirrt? S«/ tĄ tyabe ntiĄ oerlaufen

Srrft bu biĄ niĄt?

(zabłądziłem).

S^ein, mein Çerr.

Lekcya pięćdziesiąta (50).

Przysłówki.

Przymiotniki używają się w niemieckiem także jako przysłówki i to na wszystkich trzech stopniach.

belohnt

sługę nagrodzono sowicie

9Jtan tyat ben ®iener reid) er fdjroimmt beffer aU id)

pływa lepiej ode mnie Sîlûta fingt am beften Klara najlepiej śpiewa.

Najczęśzciej używane przysłówki nieprzymiotnikowe.

1. Przysłówki miejsca.

2Bo? gdzie? rootyin? dokąd? tyiertyer dotąd ba tam barin w tern

braufjen zewnątrz in'roenbig wewnątrz oben na górze tyinten wtyle rootyer? skąd?

2. Przyśłowki czasu.

SBann? kiedy?    juerft z początku

jei$t teraz    gule^t nakoniec

jematö kiedyś    enblid) nareszcie

nientofô nigdy    imtner zawsze

meiftenê najczęściej    nod) nidjt jeszcze nie

fpät późno    'übermorgen pojutrze

manchmal niekiedy    jäljrlidj co rok, corocznie

Stówka.

mo'nattid) co miesiąc, mie- täglich co dzień, codziennie, sięcznie

baê mtat dyktando bie Sdjrift pismo furj krótki teĄnen rachować ba£ <$imnctlein3 tabliczka mnożenia

ftĄ überlegen namyślać się z IV prz. fliegenb płynny.

pucpitg poo: bcrê S3ei|piel bie 5lrjnei lekarstwo

beifammen razem.

t)ier tu

unten na dole red)t£ na prawo

linfó na lewo irgertbroo gdziebądż ni'rgenïtâ nigdzie

Sang] cm wolno fdjnefl szybko, prędko ber (Speicher śpichlerz ber Äutfdjer woźnica, stangret SBitolb Witold aufpaffen uważać flüdjtig pobieżnie

przykład ikarstwo

Ćwiczenie 99.

1. Sie geljen ju tangfam, geïjen Sie fd^neUet ! 2. 2)aS SJiäbdjen fdjreibt rticfyt fdjön, ber Änabe fdjreibt beffer.

3.    9Bof)er tommen Sie? — tomme oon SSaben (Badenia).

4.    SDÎan fietjt biefe SMbdjen immer beifammen. 5. 3Jiein Pa$ ift red^tâ, bet ^fÇrige tinté. 6. 3)et ^perr ißtofeffot ifi nidjt 3u ^aufe, fudjen Sie if)n anberéroo! 7. ftnbe meinen Stoct nitgenbé, id) fyabe itjn überall gefugt. 8. (§et)en mir jettf nad} $aufe, e§ ift fd)on fpät! 9. $dj mar oorgeftem im Sweater. 10. 2)er jîrante muff täglich brei Söffet oott Strjnei nehmen. 11. $ie @d)üter tefen bie beutfdje Schrift perft Iangfam, bann fcfynetfer, pte^t ftiefjenb.

Ćwiczenie 100.

1. Czas upływa (oérftiefjt) bardzo szybko. 2. Moi synowie uczą się łatwo po niemiecku. 3. Przykłady uczą łatwiej niż reguły. 4. Gdzie jest moja laska? — Tam jestr(ba ift er). 5. Wół chodzi wolniej niż koń. 6. Przechadzaliśmy sig czgsto nad brzegiem (am Ufer) morza.

7.    Kiedyś mój sąsiad był bogaty, teraz jest biedny.

8.    Witold uczy się pilnie i gdy uważa, pisuje dyktando niemieckie bez błędu. 9. Kto pobieżnie rachuje, łatwo sie myli. 10. Umie twój braciszek już zupełnie małą tabliczkę mnożenia? — Jeszcze nie zupełnie, czasem się nad odpowiedzią za długo namyśla.

Lekcya pięćdziesiąta pierwsza (51).

Sie? jak?

uiel wiele

3. Przysłówki sposobu.

ntet)t więcej feljr barazo

genug dosyć fautn ledwo

ungefähr mniej więcej, około beinahe niemal l)od)ften§ najwyżej tt)enigften$ przynajmniej toarurn? czemu?

etroaS coś roenig mało roietnel? ile?

4. Przysłówki twierdzące, przeczące. $a, ja bod) tak jarcowi tak getoift z pewnością

oljne 3roetfel bez wątpienia gern chętnie nein nie

nid)t einmal ani nawet

roirflid) rzeczywiście toaljrfĄeinlid) prawdopo-melleidjt może [dobnie

gar nid)t wcale nie umfonft napróżno.

Słówka.

Soften kosztować

itn ©egenteil przeciwnie

neunten przybrać, wziąć

ber Kalbsbraten pieczeń cielęca

bie Seite strona, stronnica

bie Saite struna

ber 93aljnl)of dworzec

urn ju żeby

ber (Sifenba^nraagen wagon fatt syty

ber Sdjnelljug pociąg pospieszny

ber SPerfone^ug pociąg osobowy.

Ćwiczenie 101.

1. SD3te £)aben ©te gefdjlafen? — Qd) Ijabe feï)r gut gefdjlafen, id) banïe ftljnen. 2. SBioiel ©elb I)aben ©ie? — 3Ą t)abe ntd)t oiel, id) §abe nut einige ÜJîatf. 3. $cf) roili îeine SButter, icfj roili Ääfe. 4. SOSie ciele SSriibet Iiaben ©ie? — I»abe nur jroei Sriibet, aber nier ©djroeftern. 5. SOSieoiet bellen ©ie ja£)tli<f) für3$r3initnet?—$dj bega^Ie monatlid) nietjig SDłart. 6. ©et>en ©ie tedjfê ober linfs? — $d) gelje redbtè. 7. SDlein $ut ift ganj neu. 8. 2>er ©d)nellgug fäf»rt nidqt ciel fdjneller ató bie ißerfonenjüge, aber er I)ält nid?t fo oft an.

Ćwiczenie 102.

1. Jak znajdujesz pan to wino? — Znajduję je dobrem. Ile kosztuje? — Dwie marki butelka. — To nie za wiele. 2. Pan zjadłeś bardzo mało, proszę, przybierz pan pieczeni cielęcej. — Dziękuję pani uprzejmie, ale jestem już syty. 3. Pociąg pospieszny, który przybywa z Berlina, zatrzymuje się na dworcu w Poznaniu ledwo pięć minut, ale kto się pospieszy, ma dosyć czasu, żeby wypić filiżankę kawy lub szklankę herbaty w wagonie.

Odpowiedź.

Pytanie.

2Ber ift forcer belaben?

3ft 3fre ©djroefter ju §aufe?

2Bie mele SBörter foli if lernen? Seme eine Ijalbe ©eitel (Sffen ©te Æirffen?

2Bann fomntt er jurücf?

SBoljer fomnten ©ie?

Rozmówki.

$)er ©fei.

•iftein, fte ift auêgegangen.

3a, if effe fte gern. (Sr wirb halb fomnten.

3f fomme oon bort.

Lektura.

3luf|ergett>öl)nltd)e Störte. Nadzwyczajna siła.

2)er Äurfürft oon SaĄfen, ber naZ bem ïobe beS Ä'öntgS Sotjann ©obieêfi Äönig oon Sßolen nmtbe, befafj eine aufter« geioö^nliZe ©tärte.

©r trat bei einem |>uffZmieb ein unter bem 33ottoanbe, fein ißferb beklagen §u laffen. ©t unterfudjte bie #ufeifen, bie man iljm überreizte unb *erbraZ fed^ö baoon naZ= einanbet, inbem er fagte, bafj fie niZtS taugten unb bafj man ifmt beffere geben foEfte.

Słówka.

©nbüd) ftellte er fiZ, als ob er paffenbe fänbe, unb als baS ißfetb befZlagen mar, gab er bem ©Zmteb jroölf ïaler. liefet ftellte ftZ feinerfeits, alê wenn er bie Saler fZteZt fänbe, unb jerbtaZ fie oor ben Slugen beS Königs, ber Zm bann einen SouiSb'or gab unb geftanb, bafj er feinen Sßeifter gefunben Ijätte.

überreichen podawać

naf einanber po kolei

taugen być wart, zdać się na co

ftf ftellen udawać

alê roenn jakoby

paffenb odpowiedni

feinerfeitê ze swej strony

gefteben przyznać

afteifter mistrz, frant.

Æurfürft elektor non ©affen saski befiijen posiadać eintreten wstąpić ber joufffntieb kowal ber Sortoanb pozór beff lagen podkuć unterfuf en próbować bûê §ufeifen podkowa

Lekcya pięćdziesiąta druga (52).

Przyimki,

(Porównaj Lekcyg jedenastą.)

Przyimki rządzą w niemieckiem rozmaitymi przypadkami : czwartym, trzecim, drugim albo kilku przypadkami.

1. Przypadkiem 4tym rządzi:

fonber bez.

Przykład.

©onber £abel bez nagany.

2. Przyimki rządzące przypadkiem 3cim:

gemafś podług binnen w przeciągu gegenüber naprzeciw.

Przykłady.

SDetngemafc podług tego

binnen furjem w krotce¹

ber Äirdje gegenüber naprzeciw kościoła

bent ©efefce jumiber wbrew prawu.

Ściganie przyimków.

Podobnie jak przyimki zlewają sig z zaimkiem pytającym (Lekcya 34) i z zaimkami wzglgdnymi (Lekcya 35) w jeden wyraz, można je także ściągnąć z trzecim i czwartym przypadkiem rodzajnika we wszystkich rodzajach. Powstają wigc formy: burd)# = burd) ba$, für#, um#; beim —bet bem, nom, jum; jur = ju ber, am, an#, auf#, im, in#, über#, untere, nor#.

Zlanie sig przyimka z rodzajnikiem jest błgdnem, jeżeli przyimek równocześnie należy do dwu rzeczowników różnego rodzaju, albo jeżeli od rzeczownika zależne jest zdanie poboczne. N. p. @r fam junt dürften unb $u feinen fRaten przyszedł do ksigcia i jego radców, błgdnem byłoby: 6t fam jum dürften unb feinen SRatem Tak samo: &on bem ©efii^I burd)brungen, baff er fid) geirrt f)ût prze-jgty uczuciem, że sig omylił, nie: SSont ©efübl i t. d.

i Ale także z Oen. binnen elneB    w ciągu roku.

Słówka.

SDie $inb5ett dzieciństwo ber 5lpotęefer aptekarz Bitni) ślepy, niewidomy

bte Stubien nauki, studya

ber aftoitb księżyc

ber Normanne Norman.

Ćwiczenie 103.

1. 1. $d) ging burd) bcn $of. 2. SQBer bat einen ©tein burd) ba? genfter geworfen? — $dj wollte i|n in ben ©arten werfen. 3. ©eien ©te böflid) gegen jebermann! 4. SBir gingen um bie ©tabt Ijerum. 5. Dbne f^rcunbe ift man nid)t glüdlid). 6. ßubwig ift roiber ben SBillen feine? ©ater? nad) Berlin gegangen. 7. SBir wollen bie ©ifenbabn entlang fpajieren geben.

n. 1. SBofjer fontmen ©ie?—3d) f omme au? ber Ätrd)e.

2. SBo^in geben ©ie jefjt? — $cb gebe nad) $aufe. 3. S3ei wem wobnt $b* Sebret? — @r wobnt bei bem Stpotbeïer, bet $oft gegenüber. 4. ©eit wann finb ©ie biet? — 3d) bin feit btei Sagen hier. 5. 9iad) bem Siegen fd)eint bie ©onne.

6. SBir werben nad) bem SJtittageffen fpielen. 7. Siefer arme Änabe ift non feiner Äinbbeit an btinb. 8. ©eben ©ie jum Softor unb bringen ©ie ibm biefen Sörief ! 9. ©in Seit ber SJlannfdjaft biefe? ©d)iffe? ift frant geworben (zachorować), brei 3Jtatrofen finb trot) ber |>ilfe be? îtrgte? geftorben.

10. ÏRorgen fahre id) auf? Sanb.

Ćwiczenie 104.

2. Dla koga są te

I. 1. Szliśmy przez las.

bez

książki? — Dla mego brata. 3. Nie można podróżować pieniędzy. 4. Ziemia obraca sie (brebt fid)) około słońca, a księżyc około ziemi. 5. Ktoś rzucił kamień przez okno przeciw zwierciadłu. 6. Przechadzabśmy się wzdłuż kolei żelaznej.

H. 1. Czy idziecie z ogrodu? — Nie, wracamy z przechadzki. .2. Kiedy skończycie wasze nauki? — Skończymy je w roku. 3. Poczta jest naprzeciw dworca. 4. Czy będziemy się bawili po śniadaniu? — Nie, będziemy się bawili po lekcyi. 5. Wielkie wojsko chrze-ściańskie maszerowało przeciw Turkom, oprócz Francuzów znajdowali się w niem Normanie i inne narody.

Lekcya pięćdziesiąta trzecia (53).

Przyimki rządzące przypadkiem 2gim, 3cim i 4tym,

1. Przyimki rządzące przypadkiem 2gim.

Unioeit, mittels, haft unb roa^renb, ob, oermöge, ungeachtet, oberhalb unb unterhalb, innerhalb unb aufcertjalb, bieéfeit(é), jenfeit(S), Ijalben, toegen, ftatt, laut, langé, jufolgc, trot).

Znaczenie.

oberhalb powyżej unterhalb poniżej bieéfeité z tej strony jenfeité z tamtej strony falber dla, gwoli laut według, wedle

Umoeit niedaleko mittels za pomocą traft mocą, na mocy ob dla

oermöge przez, mocą ungeadjtet pomimo innerhalb wewnątrz, w prze- jufolge według, stosownie do ciągu    langé wzdłuż

aufjerljafb zewnątrz, poza trot} pomimo.

Przykłady.

Stnftatt eineé 33riefeê zamiast listu aufjerljalb beé fianbeé poza krajem innerhalb ber SJtauem wewnątrz murów toegen ber $it$e z przyczyny (dla) upału mittelé beé ©djlüffelé za pomocą klucza.

2. Przyimki rządzące przypadkiem 3cim na pytanie gdzie?

4tym na pytanie dokąd?1 ob nad, powyżej in w, do.

Przykłady.

ftelje ant ^enfter stojg u okna er trat ané ^enftcr przystąpił do okna baé S3ud) liegt auf bem SŁifdje książka leży na stole Ijćinge ben Äorb hinter bic Stiir! powieś koszyk za drzwi bie    leben in bem SBaffer ryby żyją w wodzie

ber $ut ift iné SBaffer gefallen kapelusz wpadł do wody Öfterreid) ob ber @nné Austrya powyżej Anizy.

¹ Patrz na stronie 27.

Ćwiczenie 105.

I. 1. ®ie Säbdjen ftitb bieêfeitê be« fjïuffeô fpajieren gegangen, fie ftnb nidjt nor fed)« U^r nad) ^aufe gefontmen.

2. Segen ber großen Kälte fonnte id) ba« 3‘mmet nid)t net* laffen. 3. 2tmerifa liegt jenfeit« be« Seere«. 4. Sie Soft ift trot) be« tiefen ©djnee« red)t§eitig (w swoim czasie) an* gefommen. 5. Sir toofinen oberhalb bet ©rüde.

H. 1. ®er Söget ftt)t auf bem Saume. 2. ®et Wiener ftanb an ber 2üt. 3. ®ie 3«goögel oetlaffen un« im $erbft (jesionią) unb festen im gtühling ju un« juriicE. 4. ®er $fau ift ber fdjönfte unter ben Sögeln. 5. Sätjrenb ber Kranfheit bet Sutter fonnte bie !£od)ter nid)t in bie @d)ute gehen.

6. Set gibt feinen Kinbetn ftatt be« Srote« einen ©tein? fragte Qefu«. 7. hinter bem ©arten ift ba« fdjöne $au« be« ifßräfibcntcn. 8. ®er gelbfjerr ftanb neben bem Könige. 9. 3roifc^en ben Kartoffeln mar ein roenig $afer. 10. ®ie Kodein mat not ber Kudt)e. 11. 3n ber Kapette mar ein Silb 3efu. 12. hinter ben Kanonen ftanben einige ©olbaten.

13.    Sor ber ©tabt unb am fjluffe finb niete fd)öne ©arten.

14.    Seine Stüber finb jet)t außerhalb be« Sanbe«.

Ćwiczenie 106.

1. Dajcie mi pióro zamiast tego ołówka. 2. Kaplica jest zewnątrz miasta (za miastem). 3. Armaty były wewnątrz murów. 4. Łódka znajduje się (jest) poniżej mostu. 5. Podczas zimy jest zimno. 6. Moja matka nie wyszła z powodu zimna. 7. Złodziej otworzył bramę za pomocą dorabianego klucza. 8. Ten pan mieszka z tamtej strony rzeki. 9. Oczekiwaliśmy dziś listu od ojca, ale zamiast listu on sam przyjechał, co nas wszystkich bardzo ucieszyło.

Lektura.

£>er banfbare götne.

©in armer ©Manę, bet au« bem fpaufe feine« $erm ent* taufen mar, tourbe jum Stobc oerurteilt. San führte if)n auf einen großen Pafc unb ließ einen furchtbaren Söroen auf ihn to«.

Słówka.

ber

$)er gucjnogel ptak przelotny

ber $fau paw

bie Köctyin kucharka

bie Kartoffeln ziemniaki (perki)

emmrten oczekiwać

Sßräftbent prezes

JJu§boben podłoga ber -wactyfdjlüffeî klucz dorabiany bie Kapefle kaplica bie Kanone armata ber Katyń łódka, czołno.

2)et Söroe fpraitg grimmig auf beu atmen SJienfĄen gu ; aber plöglid) blieb er flehen, roebelte mit bem ©dpeife, Rupfte ooll fjreube um Hin Return unb letfte if)m freuttbltd) bie fpänbe.

Qebermattn oetrounberte fid) unb fragte ben ©Hanen, rote baS !omme.

©er ©Hane erzählte barauf folgenbeê: „2113 td) meinem fpetrn entlaufen roar, nerbarg id) mid) in einet fpöfyle in ber Sffiäfte. ©a laut auf einmal biefet Söroe herein, roinfelte unb getgte mir feine ©atje, in ber ein großer ©orn ftedte. Qd) jog iljtn ben ©orn tjerauë, unb non bet 3eit an oerfal) mid) ber Söroe mit Söilbbret, unb roit lebten in ber $öljle frieblidj betfammen. 93ei ber lebten $agb rourben roir non» einanber getrennt unb beibe gefangen. 9iun freut fid) baä gute ©ier, mid) hier }u finben."

2HIeê Soit roar über bie ©anfbarfeit be3 roilben ©tereë entlädt unb bat laut um ©nabe für ben ©Hanen unb ben ßöroen. ©er ©Hane rourbe freigelaffen unb erhielt niele ©e» fdjenfe. ©er Söroe aber begleitete ifjn non nun an beftänbig roie ein galimeê fpünbdjen, ol)ne jemanb ein Seib ju tun.

Słówka.

bie fööljle jaskinia bie äÖitfte pustynia toinfeïn skowyczeé Datje łapa ber Dom cierń fteden tkwió i^erau^ie^eti wyciągnąć beifammen razem bie 3agb polowanie bie Danfbarfeit wdzięczność bie ®nabe ułaskawienie freilaffen uwolnić oerfeljen zaopatrywać baê SBilbbret zwierzyna trennen rozłączyć beftänbig ciągle jal)m ułaskawiony.

Der ©ttaoe niewolnik entlaufen uciec furchtbar straszny ber ©Ąroeif ogon ftdj oemmnbem dziwić się junt Dobę oerurteilen skazać na śmierć

toêlaffen wypuścić grimmig zapalczywy plö^lid) nagle roebeln machać Çüpfen skakać letfen lizać

folgenbeê co następuje ftd) oerbergen ukryć się entjüdt zachwycony frieblid) zgodnie

Lekcya pięćdziesiąta czwarta (54).

Główne różnice języka niemieckiego od polskiego.

1. Bodzajnik.

Przy rzeczownikach znajduje sig w niemieckim języku zwykle rodzajnik nieokreślny lub określny. Bzeczownik bliżej nie oznaczony przybiera w liczbie pojedynczej

Jeżeli o rzeczowniku jakim była już mowa, albo jest on bliżej oznaczony przez jakie określenie, przybiera w obu liczbach rodzajnik określny, n. p. $d) £)abe au£ unferem ©arten ben $unb unb bie $ii§ner be£ 9lad)bar§ t>erfd)eud)t.

rodz&jnik nieokreślny, a w liczbie mnogiej nie ma żadnego rodzajnika, n. p. Qfd) tjabe au£ unfcrcm ©arten einen |mnb oerfcfyeudjt; id) |abe aus unfetem ©arten $iiljner oerfdjeudjt

Imiona własne osób, krajów rodzaju męskiego i nijakiego i miast nie mają zwykle rodzajnika, n. p. SBib Ijelm ift gefommen; id) bin in Çranfreidj, in ber ©djroeij unb in 3)re$ben geroeferu Również bez rodzajnika używają się imiona pospolite w orzeczeniu, w niektórych zwrotach i w wołaczu, n. p. 5Jîein Sruber ift 21rjt: <óau$ unb $of oerlaffen; SJiutter, idj bin hungrig*

Z przyimkami łączy się rodzajnik określny często w jeden wjraz, n. p. anê = an ba§, am — an bem, dalej auf3, beim, im, in$ i t. d.

Przez dodanie rodzajnika stają się przymiotniki i czasowniki rzeczownikami i piszą się, jak wszystkie niemieckie rzeczowniki, wielką literą, n. p. ba$ ©ut, ba$ Saufen*

2. Rzeczowniki, przymiotniki i imiesłowy.

W polskim języku kładzie się orzecznik, stojący bez lub w połączeniu z przymiotnikiem po słowach być, stać się i t. d. w szóstym przypadku, w niemieckim taki rzeczownik powinien być w tym samym przypadku, jak jego podmiot, n. p. Moltke był sławnym wodzem. SOloItfe mar ein berühmter ^elbljerr.

Niemiecki przymiotnik i imiesłów jako przydawka stoi zawsze przed rzeczownikiem, n. p. Język niemiecki bie beutfdje ©prad)e.

Następujące przymiotniki rządzą przyp. II : bar pozbawiony, fdt)ig zdolny, îunbig świadomy, lebig wolny, lo$ uwolniony, bebiirftig potrzebujący, begierig żądny, ein-gebenf pomny, madjtig władający, oerbddjtig podejrzany.

3. Zaimki.

Zaimek czyj tłómaczy się przez II przyp. niemieckiego zaimka toer, n. p. czyja to książka? roeffen 93udj ift ba£?

Zaimki zwrotne : sobie, się, swój odnosić się mogą do wszystkich osób, niemieckie: fidj, fein tylko do Sciej,

n. p. : Oddałem u niego swoją wizytówkę id) ï)ûbe bei iîjm meine ©ifitenfarte abgegeben* Ale w obu językach równo: @r tobt fid) fetofi sam się chwaK.

4. Czasowniki.

Niemiecki czas teraźniejszy ma także znaczenie czasu przyszłego, n. p. $d) bin morgen bei bit będę jutro u ciebie.

Czasu zaprzeszłego i czasu przyszłego dokonanego używa się w niemieckiem na oznaczenie czynności dokonanej przed rozpoczęciem czynności drugiej, n. p. $d) roar fd)on auêgegangen, als er in meine 9Boł)nung fam, lub w przyszłości: id) roerbe fdjon auègegangen fein, beoor er anfommt W polskiem używamy w takich razach zwykłych czasów przeszłego lub przyszłego słów dokonanych, a więc wyszedłem lub wyjdę, nim i t. d.

Niemiecki imiesłów czasu teraźniejszego formy czynnej używa się rzadko, n. p. roetnenb oerliefś bûè ftinb ba3 3intmer.

Czasowniki przechodnie mają przedmiot najczęściej w IV przyp.; trzecim rządzą niemieckie: nadjaijmen, begegnen, folgen iść za kim, n. p. ahntet ben 33eften nad) naśladujcie najlepszych; er begegnete mir spotkał mię; Reifen pomagać jak w polskiem.

Niemiecki język posiada tryb warunkowy (Äon* junftio), który używa się: 1. w zdaniach głównych na oznaczenie życzenia, złagodzonego rozkazu lub takiegoż twierdzenia, n.p. O märe id) ju #aufe; feien mir orftd)tig; ba$ fbnnte fein* 2. w zdaniach zależnych, n. p. id) be* ï)ûupte, bafś bteè falfdj fei, ale można także powiedzieć: baft bie$ falfd) ift* Mianowicie w mowie zależnej (inbirefte SRebe) trzeba, zamiast polskiego trybu oznajmującego, używać w niemieckiem trybu warunkowego, n. p. SDer ßnabe erjagte, er fei nidjt non felbft gefaßen, fonbem ein 2ttitfd)üler ^abe i$n geflogen*

5. Spójniki.

„Sftad)" i „jU" oznaczają cel przy słowach wyrażających ruch; a mianowicie nad) stoi przy rzeczach, jU przy osobach, n. p. %i) reife nad) ©erlin ju meinem Dbeim*

Czasowniki polskie przechodnie, rządzące IV przypadkiem, mają przedmiot w przyp. II, jeżeli czynność ich jest zaprzeczona, w niemieckiem tej reguły niema, n. p. Nie napisałem jeszcze listu ii) babę ben ©rief nod) nidjt gefd)rieben.

Wyjątkowo mówi się jur Äircfye, jur ©Ąule ge!)en. gum Slrjt fĄidert oznaczna: posłać do lekarza, nad) bent 2lrjt fd)t(fen po lekarza.

6. Porządek części zdania.

Język niemiecki nie może części zdania umieszczać w tak dowolnym porządku jak polski, lecz ma w wielu razach porządek ściśle ustanowiony.

1.    W zdaniach głównych kładzie się zwykle na początku podmiot a zaraz za nim orzeczenie, za orzeczeniem stoją jego dopełnienia i określenia. Jeżeli w orzeczeniu znajduje się złożona forma czasownika, kładzie się słowo posiłkowe po podmiocie, następnie dopełnienia i określenia a na końcu imiesłów. Jeżeli w zdaniu zachodzą dwa różne przedmioty, kładzie się dalszy przedmiot (celownik) przed bliższym (biernik). 6r |ût mtd) abfid)tlid) belogen, ©r fd)icfte bem Änaben ein 93ud). Powyższy porządek zamienia się na tak zwany porządek odwrotny ($m>erfion), jeżeli w zdaniu głownem mieści się pytanie lub życzenie, albo gdy przedmiot i określenie przysłówkowe chce się uwydatnić i stawia się na początku zdania. N. p. 2BaS blafen bie trompeten? SBäreft bu ood) gefontmen ! $>en ©d)ilb $aV id). Proben fielet bie ÄapeDe. Ale gdy w zdaniu pytającem zaimek jest podmiotem, wraca zwyczajny porządek, n. p. äöer nmgt e$ ? Porządek odwrotny kładzie się także, jeżeli imiesłów stoi na początku zdania i w zdaniach wsuwanych, n. p. ©efprodjen tjabe id) Ąn nie. $d) bin, fprid)t jener, junt ©terben bereit.

roz-

2.    W zdaniach pobocznych podmiot i orzeczenie słowne oddalają się od siebie tak, że pierwszy znajduje się na początku, drugie na końcu zdania, przy formach złożonych stoi słowo posiłkowe po imiesłowie. Qd) traf ifyn nid)t nte!)r, weil xd) mid) oerfpätet Çatte. Dopełnienia i określenia stoją w środku zdania. SGBirft bu bid) freuen, roetrn id) bir biefeS $8ud) fĄenfe? U czasowników dzielnie złożonych odłącza się w zdaniach głównych wyraz określny (©eftimmungèroort) od czasownika, i kładzie się na końcu zdania, w zdaniach zaś pobocznych pozostaje z nim połączony. SĄ neunte an allem teil, yd) roetfj nod) nid)t, ob id) baran teilne^men roerbe.

Dodatek.

1. <2fm<J)toörter. Przysłowia.

2) er SJienfĄ bénît, ©ott lenft.

Człowiek strzela, a Pan Bóg kole nosi.

Stufgefchoben ift nid)t aufgehoben.

Co sig odwlecze, to nie uciecze.

®er Stpfel fällt nid)t weit nom ©tamm. Jabłko od jabłoni daleko nie odleci, ©tille SBaffer griinhen tief (ftnb tief). Ciche wody brzegi rwą.

Dhne lein IjSreië.

Bez pracy niema kołaczy.

Slot lel)tt beten.

Kiedy trwoga, to do Boga.

3) ie Äaße läßt baê SJlaufen nic^t.

Natura wilka ciągnie do lasu.

Silier Slnfang ift fdjroęt.

Każdy początek trudny.

ÜJlorgenftunb’ hot ©olb im SDlunb.

Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje. Scte unb arbeite!

Módl sig i pracuj l SJłiijjigang ift aller Safter Slnfang. Próżniactwo wszelkiego złego początek. ©§ ift nid)t alleê ©olb, roaê glängt.

Nie wszystko złoto, co sig świeci.

SDurd) ©djaben roirb man îlug.

Mądry Polak po szkodzie.

2. ^prtidje. Sentencye.

Sluf Siegen folgt ©onnenfdjein.

©in froheê $erj, gefunbeS S3lut $ft beffer atë oiel ©elb unb ®ut.

Sin ©otte» ©egen 3ft alle« gelegen.

3n>ifdjen Çeut unb morgen Siegt eine lange fjrift.

Setne fdjnell beforgen,

®a bu nod) munter bift!

©eniefje, roa» bir ©ott belieben, ©ntbe|re gern, wa» bu nidjt Ijaft: ©in jeber ©taub Çat feinen ^rieben, ©in jeber ©tanb |at feine Saft!

S)er SRofe füfjet ®uft genügt, ïftan braudjt fie nid^t $u brechen, Unb met ftœ mit bem ®uft begnügt, ®en roirb ityt ®om nidjt fielen.

9Jlit ©ott fang’ an,

Sit ©ott ijör* auf,

®a» ift bet befte Sebenölauf !

Wzory prozy.

1. ©eu ®preett>alb. Szprewski las.

S3u

Senige ©tunben unterhalb ber fleinen ©tabt 5ßei§ ïommt bie ©pree wegen mangelnben ©efälle» in JBerlegenljeit, melden Seg fte wählen foE, unb teilt fid) batyer in eine unjäljlige Senge non Slrmen, bie nefcförmig eine weite, bei Jjoljem Safferftanbe ganj überfdjwemmte Sliebetung burdjfltefjett. Qn älterer 3eit beljnte fid) Ijier ein unbutdjbtinglidjet Ąenwalb au», ben bie Senben jum 3«ffadjt»otte nahmen, al» fie not ben Seutfdjen nad) Dften l)in weiten mußten.

3l)te SRadjfommen wohnen nod) l)eute im ©pteewalbe unb Ijaben bie »äterlid)e ©pradfe bewa|rt.

©in Seil be» ©pteewalbe» ift in meift fünftlid) erl)öl)te», frudjtbare» Siefen» unb ©artenlanb nerwanbelt worben, ©in anberer Seil bilbet nodj jegt eine beträ^tlidje Salbmaffe.

2>a bie ganje ©egenb oon jattflofen fffufjatnten unb fünftlidjen Kanälen butdjjogen ift, fo müffen bie Seroofjner be» ©pteewalbe» alle», wa» anber»wo ju gufi, 8« ißfetb ober ju Sagen abgemadjt wirb, in Ääljnen treiben.

Stuf Mlpten folgen bie Seibtragenben ber Seidje eine» SSerftorbenen, roetdje im Äaf)n jum ©otteSader gebraut wirb.

$er ^örfter befudjt ju Äahn fein 9let>iet, fährt ju $ahn auf bic $agb. ®er Silbbeftanb ift reich; $itfd)e gibt e3 bort, ftarf an Öeib unb ©eroeih, Diele Sftelje, aud) Sirfhühner unb©djnepfen.

SDer ^tembe, welker jur ©ommerjeit biefe ©egenb befugt unb ju $ahn bereift, hat einen reichen ©enufj.

2)ie hohen, uralten (Sieben, ©tlen unb anbern Saumarten, welche bie Ufer befäumen, bieten in ber ©ommerfd)roüle einen erqutdenben ©d)atten.

®ie Raufer ber Senben liegen auf Keinen natürlichen Slnhöhcn unter beut ©djatten mastiger éid)en, gleich Keinen Surgen, mit ©räben rings umfdjloffen. ®ie ©egenb oon Surg gilt afô befonberS malerifch*

©inen eigentümlichen Stnblid gemährt ber Sinter. Äaunt hält bas ©té, fo fdjnallt fid) alle Seit ©ĄlittfĄuhe an. SJtänner, grauen unb Äinber gleiten bann pfeilfdjnelf über bie fpiegelblanfen Kanäle.

Słówka.

e bekas

strzały [piegelblanf zwierciadlany.

$>a§ ©eföfle spad netzförmig siatkowaty ber 3Bofferftonb stan wody bic Sftieberung nizina, żuława ber SBudjenrocUb las bukowy ber Söenbe Łużyczanin ber 3uffadjtéort schronisko bie üftochfommen potomkowie Sßeih (Stabt) Pićnio (miasto) beträchtlich znaczny ber ®onol kanał ber Ceibtrogenbe żałobnik

ber ©otteSocfer cmentarz bod SReh sarna ba3 S3irfhuhn cietrzew bie SĄnepf bie ©i^e dąb befäumen obrąbić, otaczać erquiefenb orzeźwiający eigentümlich osobliwy ftch onfehnoben przypasać sobie, przypiąć

2. ®eltfamer

Osobliwa przejażdżka konna.

@in SJÏann reitet auf feinem ©fet nad) çaufe unb läßt feinen ©üben ju fjuß nebenberlaufen. 2)a lommt ein SBanberct unb fagt: ,,2)aê ift nid)t red)t, baß $Ijr reitet unb Suren ©oljn laufen laßt; ^r fiabt ftärfere ©lieber." $a ftieg bet ©ater uom ©fei berab unb liefs ben ©oßn reiten. ÜRun !am roiebet ein ffianberêmann unb fagte: ,,2)aê ift nid^t red)t, ©urfdje, baß bu reiteft unb beinen ®ater ju fju^ geben läffeft, bu boft jüngere ©eine." ®a faßen beibe auf unb ritten eine ©trede. Äommt ein britter SBanberämann unb fagt: „SBa§ ift baö für ein Unnerftanb, jmei Äerle auf einem fdjroa^en ïier ! ©ollte man ni<bt einen ©tod nehmen unb euĄ beibe binabjagen?" SDa fliegen beibe ab unb gingen ju f^uß, redits unb linfS ber

Mała Gramatyka jęz. niem. (Äf. bcutfc^c 8t)ra($I. f. Sßoleit).

93ßter unb Der ©oßn, unb in bet üDtitte bet ©fei. Kommt ein oierter äöanbetSmann unb fagt: „Qßt feib btei feltfatne <$e= feilen. $ft'« ni<ßt genug, roenn groei gu güß gehen? ©eßt'« meßt leister, roenn einer non eudß reitet?" Sa banben Sätet unb ©oßn bem ©fei bie notberen unb bie Hinteren Seine gufammen, gogen einen ftarfen SBaumpfaßl burd), bet an bet Straffe ftanb, unb trugen ben ©fei auf bet 2tcßfel heim.

So roeit fann'ê fommen, roenn man e« alten Seuten red)t ma^en roili.

Słówka.

ber Unoerftottb nierozum ber Äerl chłop, mężczyzna ju pieszo

ber ©efeue towarzysz, kompan bie rorberenSBeine przednie nogi bie Hinteren ©eine zadnie nogi auf ben 2ldjfeht na ramionach recfyt mad^en dogodzić.

©eltjam osobliwy ber ©ube chłopak ncbenljerlaufen iść obok ba§ ift nidjt rcc^t to niesłusznie Ijerabfteigen zsiąść bie ©tretfe przestrzeń aufp^en wsiąść ber ScmberSmann podróżny

3. Site Königin Sntfe «mb ißt Setter.

ber bagu

©in bejahrter Sekret, ber ber Königin Suife non Preußen in itérer ftugenb gu Sarmftabt im ©d)önfd)teiben Unterricht erteilt hotte, faßte ben ©ntfdßluß, nach Setlin gu reifen, um feine Schülerin not feinem ©nbe nodß einmal gu feßeti. @r !am in Serltn an unb ließ ficß bei ber Königin al« einen alten Scannten ntelben. Sie gürftin ließ if>n fogleidj nor ficß fommen unb freute fteß feßt, ißn roiebetgufeßen. Sie unterhielt fuß einige ©tunben mit ihm, unb and) ber König, lam, na|m Sluteil an bem ©efpräcße. Sie Königin fragte ihn enblicß, ob er benn lein Slnliegen höbe, ba fte ftd) nid^t norftellen förote, baß er fo ohne allen befonberen 3roe<* bie roeite Steife unternommen höbe. SlUein er oerfießerte, er brauche nicht«, fonbem habe fein gute« 2lu«fommen, unb bet eingige Seroeggmnb feiner Steife fei geroefen, feine ehemalige Schülerin noch einmal roiebetgufeßen. Set König machte ißm hierauf ben Sotfhlag, baß er bie ©ehen«roürbigfeiten Berlin« fid) anfeßen unb um 1 Ußr fid) roieber einßnben unb gu UJtittag mit ißm effen follte. Set alte SDtann roollte aber ba« Slnerbieten nicht anneßmen unb entfdßulbigte ficß. 3lltein bet König roieberßolte e« ißm in oollem ©rnfte unb fagte ißm noeß, fie feien gang allein, er folle nur fommen. Ser Seßrer fanb ficß auch roitflkß gur beftimmten ßeit ein unb aß mit an be« König« Safel. 211« fte aufftanben, überreichte ißm bie Königin ißr mit ©betfteinen eingefaßte« ©ilbni« unb fagte gu ißm: „Steßmen ©ie, mein lieber

Jürftin księżna ftcb freuen cieszyć się

roieberfeben znowu zobaczyć Anteil nehmen wziąć udział ©efprftĄ baë Anliegen życzenie ftcb oorfteüen wyobrazić sobie befonbere osobliwy, pewny

alter Sekret, btefe Âleimgïeit juin 2lnöett!en uon ihrer el)e= maligen ©djüleritt, bie ftd) ^erjlid^ freut, ihrem Serrer itodj einmal banfen ju fönnen!" SDer alte 2Jtann, im böc^ften (Srabe iiberrafd)t unb gerührt, ïonnte feine ©ilbe ^emorbringem 9tur einige tränen, bie ihm übet bie SBangen ^erabrollten, geigten jur ©enüge feine banfbaren (Sefü^le. ®er ßönig fagte hierauf nod), eë fei bafür geforgt, bafc er, fobalb eë ihm beliebe, non 93erlin nad) ®armftabt mit ©jtrapoft frei jurüdreifett tön ne.

Słówka.

Öuije Ludwika

bejabrt w podeszłym wieku

Spreufjen Prusy

$)armftabt Darmsztat

baë ©cbbnfĄreiben kaligrafia

erteilen udzielać

ber ©ntfcblufc zamiar ©ntfcblufj faffen powziąć zamiar anmelben zgłosić

rozmowa

3n)ed zamiar untcmebmen podjąć brauchen potrzebować baë Auëfontnten dochód wystarczający

ber 93eroeggrunb powód ehemalig dawniejszy SBorfdjlag tuaęben zaproponować bie ëebenêwürbigïeit osobliwość ftcb anfeben obejrzeć ftcb einfinben stawić się

ba$ Anerbieten propozycya anne^men przyjąć in noUem @mft zupełnie na seryo

nurflidj rzeczywisty beftimmen oznaczyć bie £afel tablica, stół ber ©belftein drogi kamień einfaffen oprawić nehmen wziąć bie Äleinigfeit drobnostka bci§ Anbenfen pamiątka berjlicb serdeczny ber ©rab stopień überrafdjen zadziwić rühren wzruszyć bie <5ilbe zgłoska, słowo beroorbringen wydobyć, wymówić

bie SBange lice, policzek herabrollen spadać jur ©eniige dostatecznie banfbar wdzięczny baë ©efübï uczucie forgen starać się belieben życzyć sobie bie ©ętropoft ekstrapoczta

4. $te Voreici.

ÆBenn mon non Singen ben fdjönen 9łfieinftrom tjinab nadf Äoblen^ fä£)rt, fo fommt man an bem Soreteifetfen noriibet, non bem folgenbe ©agc er^äfilt roirb.

alten Seiten faß oben auf bem Reifen in ber 2tbenb= bämmetung unb beim ÜDÎonbfdjein ein rounberfdjôneê Sfiägblein.

3)iefe3 fang fo rounbetbat, baß alte ©Ziffer, bie norbeifittjren, non bem ©efange bezaubert mürben, ©ie arteten nic^t auf ben Sauf beê ©djiffeä, gerieten an baö fÿetfenriff ober in ben ©trübet, unb fo lamen ifjrer niete in ben fluten um. $e$

'•Pfoljgtofen ©ofjtt hätte aud) baoon unb befdjloß, ju ihr auf bic ^etfcnburg ju geben. (st nahm alfo einige oon feines ÜBaterS Wienern mit ftdj, beftieg einen Staren unb fufjr »on bannen bis an ben fjelfen.

(SS n»at jut Slbenbjeit, unb bie Sterne funfeiten am Rimmel. Sieberum faß bie Jungfrau auf bem Reifen unb fämmte mit golbenem Äamme ihr blonbeS fpaat. 2lls bet Jüngling fte fab unb ihren lieblichen ©efang hörte, ba tonnte et fidj nic^t holten unb fptang aus bem Stadjen nach bem felftgen Ufet. $n bet .fpaft mat et abet ju futj gefptungen, ftiitgte in ben Üîfjem unb oetfdpoanb. ©raurig tarnen bie ©efäbtten beim unb erzählten, roaS gefc^e^en war. ©a getiet bet ©taf roibet bie jauberifeße Jungfrau in 3orn unb befahl feinen ©ienetn, auSjujieben unb fie i^m tot ober lebenbig ju bringen, einet abet oon ben fpauptleuten beS ©tafen fpradh: „$err, erlaube mir, baß id) fte gleich in ben 9?bcin ftürje!" ©et ©raf war es guftieben, unb fo ^ogen fie aus. 3tlS fie am Reifen anfamen, ba faß toiebet toie ootbem bie fc^öne Jungfrau oben unb botte eine Sdptut oon SBcrnftein in bet £anb. Sie fie bie ü&tänner betontommen fob, t tief fie ihnen ju: „Sas fuĄet ißt, unb roaS wollt ihr?' ©ét $auptmann fpradb : „©id) fudfen mit, ßouberin, bu follft einen Sprung machen in ben 9î^cm !" ©a lachte bie Jungfrau unb fang mit fcbauerticher Stimme: „SSater, ŚJatet, gefeßwinb, gefeßwinb, bie weißen Stoffe feßief beinern Äinb, eS will reiten mit Sogen unb Sinb!" Unb atfobalb erbtaufte bet Strom, jwei weiße Sellen ftiegen empor, wie jwei weiße Stoffe anjufeßen, bie Jungfrau warf fieß hinab in bie $lut unb oerfeßwanb. ©a ertannten bie SHämter, baß bet Jungfrau menfeßtiebe SDîcic^t nicßtS anbaben fönne, unb traurig feljrten fie in ihr Schloß juriiet. 2US fie abet in ben |>of traten, ba war beS ©rafen Soßn auch &o, lebenbig unb fröhlichen SJtuteS; eine Seile batte ihn unoerfebrt an bas Ufet getragen.

Seit bet 3eit geigt ftĄ bie Sotelei nicht mehr auf bem Reifen, ©och wohnt fte noch immer ba unb neett bie oorübet* fabtenben Schiffer, inbem fte ihre Sieben nachäfft

Stówka.

ber SRlieinflrotn Ren hinab z biegiem rzeki Śobtcnj Koblencya Reifen skała

norüber, vorbei mimo, koło folgenb następujący

bie @age podanie erzählen opowiadać bie ätbenbbänimerung zmrok ber Sdjein światło reitnberjt^un prześliczny baś ÜJÎâgblt'in dziewoja

wunberbar cudowny

©Ąiffer żeglarz

ber ©efang śpiew

bejaubern oczarować

ber 8auf bieg

geraten dostać się, wpaść

ber ftelfenriff skała podwodna

ber ©trübet wir

bie 2flut bałwan, fala

^Pfaljgraf palatyn

befdjliejjen postanowić

bie fÿelfenburg gród na skale

einige kilka

ber Sftadjen łódka

befteigen wsiąść

ber ©tern gwiazda

funfeln świecić

bie 3fangfrau dziewica

irnnmen czesać

golben złoty

ber tom grzebień

btonb jasny, blond

baê Çaar włosy

lieblidj miły, przyjemny

fidj galten wstrzymać się

fpringen skoczyć

fdftg skalisty

bie §aft pośpiech

ftiirjen wpaść, wrzucić

ber ©efätyrte towarzysz

(jeim do domu

jauberifdj czarodziejski

ber 3om gniew

befehlen rozkazać auSjie^en wyruszyć lebenbig żywy bringen dostawić ^auptmann kapitan, setnik erlauben pozwolić oben u góry ber SBemftein bursztyn fudjen szukać

bie 3 üub er in czarnoksiężniczka, czarownica ber Sprung skok hinunter na dół fdjauerlid) straszliwy gefdjroinb prędki, szybki ba3 rumak bie SBoge bałwan, fala erbraufen zaszumieć ber ©trom rzeka emporfteigen unieść się anjufe^en podobny werfen rzucić erfermen poznać menfdjlid) ludzki anljaben dać radę, pokonać fröljüdj wesoły unoerfe^rt nietknięty, bez szwanku feit od

netfen drażnić bie Sftebe mowa, rozmowa nadjäffeu małpować, przedrzeźniać.

5. âBaït^cr bon bet; SSogeltoetbe.

Stuf bet ©tbe be§ fdjonen ïitol, im ©üben ber 33rennet= ftrafse, tag einft ein atteê ŚBalbgehege, bie Sogetroeibe genannt, fpiet ftanb bie SBiege beö elften unb oornetjmften bet SJłinne* fanget, SBatt^erê non bet SSogelroeibe. |)ier roudjê er als Änabe auf, umgeben oon einet großartigen unb jugteid) aud) lieblichen Statut. 2118 Jüngling empfing et bann am glänjenben fpofe ber ^Babenberger ju 2Bien ritterliche ©tjiehung unb tetnte ba ßöfifdbe Sitte, „ftngen unb fagcn", ben grauen bienen unb bie Sßaffen p ©otteê unb bet grauen @ßte gebraudjen. Stadlern er feierlich jum Witter gefchlagen roorben roat, roibmete er fein Seben bet 2)i<htfunft, unb er tonnte ba3 auch tun, ba ißm bet fperjog griebrid) ber Äat^otxfd^e ©d)uh unb ©<hirm unb reichen Sohn gemährte. Siad) beffen £obe be= gann aber für thn ein müheootleê 2Banberlebeu. $o<h ju

Sftoft, fteta bic ©eigc jur ©eite, ift er umljergejogen non ber ©Ibe bté junt 9łl)eine, non ber ©eine btó jur 9Jhir, vom $o bis jur aoe unb bis Ijinein nad) Urtgarlanb unb Ijat auf ©tragen unb 93urgen feine Sieber gefungen unb Scmb unb Seute mit finnigem 21uge geflaut

Urn baS $a§r 1200 fjnben mir \f)\\ am $ofe be$ Sanb= grafen germanu non Düringen. $ier nerlebte er Ijerrlidje 2age unb prte nidjt auf, bie ^reigebigîeit unb ©aftfreunb* fdjaft biefeS dürften ju preifen.

©aïtïjer aber mar nid)t nur ein 9Jtinnefänger, ein 3>id)ter, ber innige Sieber fang non blumigen 2tuen unb grünen ©albern unb non ber beutfdjen grauen Çrômmigïeit unb £reue, fonbern aud) ein oaterlänbifdjer 2)id)ter erfter ©rofśe. 2ÏIS Äaifer Otto IV. bie @Çre beS 9leid)e3 tapfer nerteibigte gegen ben SÇapft unb bie ©eiftlid)ïeit, ba fang er mandjeS Sieb unb manchen ©prudj, unb bas jürnenbe ©ort beS eblen 9JîànneS roirfte überjeugenb auf bie 3^tgenoffeiu îro^bem jeigte fid) Otto gegen ben 2)id)ter farg unb unbanïbar. ®rft ber junge ^riebridj IL erfüllte bie ©eljnfudjt ©alttjerS nad) einem eigenen $eim, inbem er i!jm ein 9teid)S* teljen ju ©ürjburg in iranien fdjenïte. $od)betagt fdjloft er hier fein 2luge jur emigen 9htl)e. 3uoor Çatte er aber nod), mic eine ©agc erjät)lt, feinen testen ©illen gemacht unb barin geboten, in feinen Seidjenftein oier Södjer ju Çauen unb barein ©cijenförner ju ftreuen unb ©affer ju gieren, ben SSöglein jur ©eibe. 3fm ©arten be£ neuen -DlünfterS, unter einem Saume, auf bem bie 9îad)tigallen fangen, marb er begraben.

Słówka.

Bren-

bic !2Öüffe broń ge&raudjen używać feierlid) uroczysty jutn Witter fotogen pasować na rycerza

ftd) nubmen poświęcać się unft poezya katolicki

ce

ować

$)ie SBogclroeibe ptaszyniec ber Süben południe SBrennerftrafec przełęcz neru

einft niegdyś bie SBiege kołyska baS îfôalbge^ege zwierzyniec leśny

eorncbm znakomity ber Sńinnefiinger minnezenger grofeartig wspaniały jugletĄ zarazem empfangen odebrać glanjenb świetny ritterlid) rycerski 6ofifĄ dworski bie Sitte obyczaj

bie

fotfjolifô

ber SĄutj obrona ber Sdjirm opieka ber Öo^n nagroda genmïjren udzielić mübenoU pełen trudów ba£ SBanberleben życie niestałe ftetê zawsze bie ©eige skrzypc umberjieben wędr

ba3

ba£ Ungarlanb Węgry

bie 93urg zamek

finnig rozważny

fdjauen oglądać

um około

Öanbgraf landgraf

(bûê) ^üringen Turyngia

uerleben spędzać

Çerrlid) wspaniały, świetny

bie 9?ad)tigalf słowik

begraben pogrzebać

auf lj Ören przestawać

preifen wysławiać

bie ftreiaebigîeit hojność

bie ©aftfreunbfdjaft gościnność

ber £)idjter poeta

innig czuły

blumig kwiecisty

bie 5tu(e) błoń

bie ^rômmigîeit pobożność

bie Streue wierność

jonbem ale

oaterlimbifd) patryotyczny

bie ©röfje wielkość

tapfer dzielny

oerteibigen bronić

gegen przeciw, wobec

ber Sßapft papież

bie ©eifilidjfeit duchowieństwa

ZÜrnenb gniewny

ebel zacny

roirlen działać

überzeugen przekonywać ber Qeitgenoffe spółcześnik trot&bem mimo to ftdj zeigen okazać się farg skąpy

unbantbar niewdzięczny erfüllen spełnić bie ©c^nuidjt tęsknota

óeim własne gospodarstwo emen darować a$ Sfteicpletyen lenno cesarskie fSrtûnîen Frankonia podjbetagt sędziwy ewig wieczny bie SHulje spoczynek Znnor przedtem letzte ostatni ber 2BiUe wola gebieten nakazać ber ßeidjenftein, ©rabftein nagrobek

baê 2od) dziura Ijauen wykuć ba£ SBeizenforn ziarnko pszenicy ftreuen nasypać gieren wlać ba§ Süôgïein ptaszek bie Söeibe żer ba<3 SDftmfter katedra bie -Wadjtigall słowik begraben pogrzebać.

6. 3m $attfe ber alten ®eutfcf)en.

3u bet gett, in roeldjer Qefuê ©Ijriftu« im fernen ^aläftina lebcren routbe, fal) e« in Seutfdjfanb ganj anberś au« atö jeute. 6« gab feine Sörfer unb ©täbte, feine Sanbftrafjen unb Brüden, feine SSeinbetge, feine Dbft* unb Blumengärten, feine ©etreibefelber; aber bie Berge ftanben fdjon roie Ijeute, bie fÇIüffe floffen roie t>cute, ©ra« unb Äräuter grünten unb blüljten roie Ijeute, bie ©omie ging jeben Sag im Dften auf unb im SEßeften unter, ber SDÏonb roar halb ooll unb halb roie eine ©idjel. Sag unb Stacht, ©ommer unb SBinter, SBärnte unb ßälte, ©onnenfdjein unb Stegen roeęfyfelten fdjon ab. 3m jener 3e>t roar Scutfdjlanb ein weiter unb roilbet, ein fernster unb fumpfiger SBalb. Sticht nur $itfd)e unb Stelje, £afen unb fpdjfc, Śtoffeln unb Sładjtigalfen, fonbern audt) SBölfe unb Bären, ©lentiere unb 3luerod)fen gab e« barin.

gn biefem ÆBolbe rooljnten bic alten ®eutfd)en, ein ftarïe« unb mutige« 93oll. ©ie liebten bie greiheit unb haften bie ©täbte, baher ftanb ihr $au« einfam unb allein mitten im SEBalbe, erft eine E)atbe ©tunbe baoon roohnte ein -Machbar. $ljt $au« mar au« 93aumftämmen aufgebaut, bie gugen maren mit ÜDloo« uerftopft unb mit Cefm iiberflebt, bie 2üt mar bunt bemalt ®a« $au« mar oom $of umgeben, ben man mit ©räben, Sßällen unb grünen Reefen einfriebigte. 2ln ben fpof grenzten bie gelber, roeldje ©Hauen mit ftarfen Vieren umpflügten. 3)ie ipflugfebar mar ein ftarfer, breiter ©tein, mit einem dienten an einem halfen ohne SRäbcr befeftigt hinter ben gelbem gogen ftd) Ijerrlid^e SBiefen tief in ben SBalb hinein; gerben uon ißfetben unb Minbetn roeibeten barauf.

treten mit ein in ba« |)au«. @« |at nur einen einzigen Maum, aber gtofj genug, um ben $au«hettn mit SBeib unb Ä'inbern, mit Änecfyten unb ÜWägben, mit Äarnpf», ïrinf» unb * ©pielgenoffen, fomie ben ©aftfreunb gu beherbergen. gefc geftampfte ©rbe ift ber gufboben, ein ©trohbach bie 3)edc". SRitten im §aufe, am fteinemen fpetbe, ftebt eine grope, ftattlid^e ©eftalt mit glängenben, blauen 3lugen, meiner f?aut= färbe unb roten äBangen. @8 ift bie grau be« |jaufe«, bie ^jerrtn, ihr golbgelbe« $aat fällt lofe in langen Coden bi« über bie $üfte herunter. @ie ift befleibet mit einem leinenen ©emanbe, ba« mit bunten Sänbetn unb Spurpurftreifen ge» giert ift. ©ie hot ton römifdjen £änbtem gefauft, bie uon $of gu $of riehen; ein leibeigener Änedjt mar bet Äauf» prei«. ©ie gaüft eben eine 3Jïagb au«, bie ba« $etbfeuer au«gehen lief.

Słówka.

weit przestronny roilb dziki feucht wilgotny fumpfig bagnisty ber fthfĄ jeleń ba3 Słc^ sarna ber JÇutbê lis bie $>roffel drozd ber Sßölf wilk ber ©ar niedźwiedź baè ©(entier łoś ber Sluero^ê żubr mutig odważny bie ÿrei^eit wolność fyxfjen nienawidzieć einfam samotny

fern daleki

auSfeljen wyglądać-

anberê inaczej

bie Sanbftrafjc gościniec

ber SBeinberg winnica

ber Dbftgarten sad

ber ^Blumengarten ogród

baê ©etreibefeïb pole zbożowe

ba§ Äraut ziele

grünen zielenić się

blühen kwitnąć

ber Dffcen wschód

ber Söeften zachód

bie Sidjel sierp

bie ^Bartne ciepło

ber SonnenfĄetn słońce, pogoda

Rozmowy.

I.

Dzień dobry, panie! Proszę siadać!

Jak się pan masz? Bardzo dobrze, dziękuję. A pani?

93ûumftantni pień bie fjuge spojenie 2ftoo§ mech ber Seljm glina uberfleben zalepić bie £ür drzwi bemalen pomalować bunt pstry umgeben otoczyć bie ^ede żywopłot einfnebigen ogrodzić grenjen graniczyć ber ©flane niewolnik zaorać bie ^łflugfdjar radło ber ŚRiemen rzemień ber S3alfen belka ba£ Sftab koło tief głęboki bie Serbe stado baS minb bydlę eintreten wejść ber SRanm miejsce

baS

ump

ber

domu

beherbergen pomieścić |en ubić

ber 3rugboben podłoga

baS ©tro^baĄ dach słomiany

bie 3De<fe sufit

ftetnern kamienny ber Serb ognisko ftatthdj okazały bie ©eftalt postać

gldnjen świecić bie ipautfarbe cera bie Klange policzek

baS

eib żona

ber

$nedjt parobek bie 2Jłagb dziewka ber ©enoffe towarzysz ber ©aftfromb gość

golbgelb złotożółty lofe IjerunterfaÜen spadać bie Socfe pukiel, kędzior biS aż do bie ^iifte biodro befletben ubrać leinen płócienny baS ©emanb szata ber Sßnrpurftreifen pas purpu-jieren ozdobić römifd) rzymski ber ęmnbler handlarz leibeigen poddany ber Kaufpreis cena kupna auSjanfen łajać auSgetyen wygasnąć laffen pozwolić.

[rowy

©uten ïag, gnäbige {Çtau! Dzień dobry, łaskawa pani! ©uten $ag, mein |>etr!

©etjen ©te ftdj, bitte!

2Bie beftnben ©ie fidj?

©ef)t gut, idj banfe ^nen.

Unb ©ie?

bejmbe rnid) ąiemtidb gut; Main się dość dobrze; bądź fügen ©ie gefütiigft, ob ©ie pan łaskaw powiedzieć. biefeS    ńńdj ifkttiê mi, czy pan tego roku

reifen?    pojedziesz do Paryża?

®aS Ijttngt tum ®erbultniffen To zależyć będzie od oko-ab.    liczności.

3Ą roili ©nbe $ffuli oerreifen. Co do mnie, pojadę w końcu

lipca.

IL

SBopn flehen ©ie?

3<b gep fpojteren.

3Ba8 für berrlid)e8 SEBetter! 68 ift pip

3<b glaube, e« roitb tegneu. 68 reguet fd)on.

68 bonnert aud).

$aben Sie bonneru pren?1 Seid) fdböner Regenbogen! 68 gep jep ein faltet Sinb. $ie ©onne fdjeint.

2)ie ©onne gep unter.

S)er ïlîonb gebt auf.

3m 9Jłonbfd)ein.

Dokąd pan idziesz?

Idg na przechadzkę.

Co za wspaniała pogoda! Gorąco.

Sądzę, że będzie padać. Pada już.

Grzmi również.

Czyś pan słyszał grzmot? Co za piękna tęcza!

Dmie zimny wiatr.

Świeci słońce.

Słońce zachodzi.

Księżyc wschodzi.

Przy blasku księżyca.

III.

SBopt fomntft bu?

3<b fomnte au8 bet @d)ule.

SBieoiel Up ift e8?

68 ift oier Up.

SD3a8 roirft bu ju .6aufe madjen?

3Ą roetbe ju SJłittag effen.

Sa8 roirft bu banu maćpn?

3Ą gebe fpajieren unb urn fiebeu Ubt fommt ber beutfdje Ceper gu mir.

2Ba8 nimmft bu jetjt im 3)eutfd)en burd)?

ffür beute ift übet bie SBort= folge aufgegeben.

SJłacbft bu gute 3ortf<pitte?

S)er Ceper ift mit mir ju= frieben.

Zkąd wracasz?

Wracam ze szkoły.

Która godzina?

Czwarta.

Cóż będziesz w domu robił ?

Zjem obiad.

Cóż potem będziesz robił?

Pójdę na przechadzkę, a o 7 mej przyjdzie do mnie nauczyciel niemieckiego.

Cóż przechodzisz teraz w niemieckiem?

Na dziś zadano o szyku wyrazów.

Bobisz dobre postępy?

Nauczyciel ze mnie zadowolony.

IV.

Cóż pan szukasz?

Szukam czapki.

Cóż pan zamyślasz robić?

30a8 fud)en ©ie ba?

3<b fudje meine 9Jlüp.

$Ba8 wollen ©ie tun?

3dj roili in bie ©tabt geben. Wyjdę na miasto.

¹ Zamiast: gehört; po bezokoliczniku kładzie się zamiast imiesłowu bezokolicznik, n. p. 3d) $abe nichts f)öten fötxncn.

&inb ©ie in 93erlin geroefen ? Byłeś pan w Berlinie ?

3<b mar nor 10 fahren bort Byłem tam przed 10 laty. ©eit biefer 3eit bût fid) 93erlht Od tego czasu Berlin się febr oergrbftert.    bardzo powiększył.

SBetĄe Straße ift bie längfte? Która ulica najdłuższa? 3$ fllûube, e£ ift bieê bie Sądzę, że Fryderykowska. ^riebriĄftra^e.

®ie SBilbelmftrafjc ift auch Wilhelmowska również febr long.    bardzo długa.

3d) weift fie führt auf baê Wiem, prowadzi na pole. Śempelbofer 3*lb btoaug.

Tempelhof zwane.

y.

3»ft e3 fcbou lange, bafś ©ie bie Czy od dawna uczysz się beutfdje ©pradje lernen?    pan po niemiecku?

•ïîein, mein $err, e$ ift erft Nie, mój panie, pół roku. ein baibe£'3tohr*

3ft e£ möglich ! ©ie fprecben Czyż możliwe! Pan mówisz jiemlidb gut für fo fnrje 8«t

$d) glaube, ©ie fd)meicbetn Sądzę, że to pochlebstwo, mir ein roenig.

@anj nnb gar nid)t. ©ie Wcale nie, pan wymawiasz fprecben au3, rotę fid)rê    prawidłowo,

gehört.

3d) mad)e nod) oiele gebier. Robię wiele błędów.

®a3 tut nichts. 9Jian rnuft To nic nie szkodzi. Nie

trzeba być bojaźliwym.

3<b tue ntein 9Högli<be3, benn Robię, co mogę z obawy, id) fürste, auêgeladjt ju żeby nie być wyśmianym, roerben.

©er roürbe fo unhöflich fein! Któż byłby tak niegrzeczny!

Äennen ©ie ba£ ©pridjroort Nie znasz pan przysłowia? nicht?

©elcbeê, mein ^err?

©er gut fpred)en roili, mufś Kto chce dobrze móyać,

musi zacząć źle mówić.

dość dobrze na tak krótki

przeciąg czasu.

nicht furd)tfam fein.

Którego, panie?

erft anfangen, fd)led)t jn fprecben.

TL

Na dworcu*

Slitf bem >8at)nbof«

Sitte urn einégabrfarte britter Proszę o bilet trzeciej klasy fflaffe nach    do Berlina

®ct näd)fte abgc^enbc 3U0 'P Najbliższypociągjestprzejś-ein Ds3u0' hic S’û^rfûtte    ciowy, bilet na Śląski

foftet 6tó gum Sd)lefifd)en    Dworzec kosztuje 9.10 m.

SabttÇof 9.10 m.

©epädträger, bitte mein 9leife* Tragarzu, proszę mój bagaż gepad nad) Sertin, Sd)les do Berlina na Śląski Dwo-fifc^cr Sabnbof gu abref- rzec zaadresować! fieren !

Sie ïjaben 1 9JL 50 $f. Über* Pan ma 1.50 m. nadwyżki fradjt gu gat)Ien.    za bagaż do zapłacenia.

können Sie meinen Äoffer Czy pan może mi zanieść ku-gum 3,U0e tragen?    ferek ręczny do pociągu?

3d) bin nid^t abfömmlid), aber Nie mogę odejść, ale kolega mein Äolfege 9tr. 20 roirb nr. 20 to zrobi. e3 tum

się pociąg przejściowy z Berlina?

S9it miiffen burd) ben roeft⁵ Musimy przejść zachodnim tidben Smnnet, nad) bem ©eleife 9lx. 2 geben.

3ft betrugfd)oneingelaufen*? Czy pociąg już przybył?

'Jłein, er läuft erft in 8 9Jłi> Nie, przybędzie dopiero za nuten ein, ba er 5 Sïlinuten Serfpätung b<rt*

2Xuf meinem ©eleife roirb bet Na którym torze zatrzyma Serlinet D=3U0 anbalten?

tunelem do drugiego toru.

8 minut, ponieważ spóźni się o 5 minut.

*3)a fann id) nod) fdjnell eine Mogę więc sobie jeszcze 3eituna ató Słeifeleftiire kupić gazetę do czytania f auf en?    podczas jazdy?

3eitung£t>er!äufer auf bem Sabnfteig finben.

3a mobb ©ie merben ben Na peronie pan znajdzie

sprzedawacza gazet.

VII.

W składzie.

Sitte, geigen Sie mir Stoffe Proszę mi pokazać magu einer baffen Stufe!    teryału na bluzkę jasną!

2Bol(e, Sattift ober Spinem »off?

SBünfdjen gnabige^rau Seibe, Czy łaskawapaniżyczy sobie

jedwabiu, wełny, batystu, czy materyału koronkowego ?

ko wy a na podszewkę wezmę jedwabiu.

3d) roerbe ben Spi^cnftoff Wybiorę materyał koron-mablen unb gum gmtter werbe id) Seibe nehmen.

$d) tiabe eine grofje 21u«roaf)l tn leinenen unb farbigen

£afd)entüd)ern.

$n roeldjem greife ftnb biefe

äßieoiel barf id) abmeffen?

Sitte, fdjneiben @ie mit jroci SBłeter ab, bei einem fo breiten «Stoff genügt ba« oollftänbig !

'-Befehlen gnäbige ffrau nod) etroa« ?

Qd) möchte nod) ein 3)ut}enb ïafd)entüd)et au«fud)cn.

$afd)entiid)er au« feinem Seinen?

©ie foften 20 SW. ba« S)u$enb.

Söittc ein Ijalbe« $>u$enb ba« non unboonbiefenïafdjen» tüdjern mit bunter Äante bitte audj 6 ©tüd!

Saffen ©ie fte mir mit ben Sudjftaben X. $. jeidjnen unb fd)iden ©ie mir alle« mit quittierter $Red)nung. 3d) tnol)ne Siebigftr. 3.

Ile wolno odmierzyć?

Proszę mi odciąć 2 metry, przy tak szerokim ma-teryale starczy to najzupełniej !

Czy łaskawa pani ma jeszcze jakie rozkazy?

Chciałabym jeszcze tuzin chustek do nosa wybrać.

Mam ogromny wybór w płóciennych i kolorowych chustkach do nosa.

W jakiej cenie są te chustki z cienkiego płótna?

Kosztują 20 marek tuzin.

Proszę o */* tuzina z tych chustek, a z tych z kolorowym brzegiem proszę także 6 sztuk!

Każ pan je wyznaczyć literami T. K. i przyślij mi wszystko z pokwitowanym rachunkiem. Mieszkam przy ulicy Lie-biga 3.

VIII.

S«t ©afHjauS.

W restauracyi.

Äann id) gleid) ju Süittag Czymogę zaraz dostać obiad, effen, weil id) eilig jum ponieważ spieszę się na Sal)nf)of muf}?    dworzec?

jroifdben 12 unb 3 Uf)t. 3Ba« gibt e§?

Ramoli, ba« SJłittageffen ift I owszem, mamy obiad pomiędzy 12 a 3.

Jakie są dania? fpier ift bie ©peifefarte. Sitte Oto jadłospis. Proszę wy-ju mä^len.    brać.

ein Äalb«fotelett mit @e= müfe, ein gebratene« §ül)n* d)en mit ©alat unb ein ©la* Siet!

Sitte, geben ©ie mir ©uppe, Proszę mi podać rosół, kotlet cielęcy z jarzyną, kurczaka pieczonego z sałatą i szklankę piwa!

Söittc um bie 9îed)nung. fpier Proszę o rachunek. Oto fmb 3 3JÎ. für baê Mittageffen. ffiit ben SReft banfe id).

3 marki za obiad. Za resztę dziękuję.

Wiersze.

1. ®et gute Statuer ab.¹

1.    Qd) fyatt' einen Äametaben,

©inen beffern finbft bu nit.2 ®ie îrontmel fd)lug junt Streite,8 ©t ging an meiner Seite $n gleichem Stritt⁴ unb ïritt.⁵

2.    ©ine Shigel⁶ !am⁷ geflogen,'

®ilt’3⁸ mit ober gilt eä bit?

$l)n Ijat e3 roeggetiffen,9 @r liegt oor meinen ffüfen,

2113 roär'3 ein StiidC non mir.

3.    2Bill mir bie |>anb nod) reifen,10 3)ettoeilu id) eben¹² lab’.

„Äann bir bie $anb nidjt geben,

£ubn>ig U^lanb.

Śleib bu im ero'gen¹³ öeben Mein guter Äanterab!"

¹ Towarzysz. 2 ntt = nldjt. 3 walka. < krok. » stąpanie. * kula. ⁷ przy lecieć. » przeznaczony. ⁹ oderwać. ¹⁰ podać. »» gdy. >2 właśnie. » wieczny.

1.    Mit bem Sßfeil,² bem Sogen ®urd) ©ebirg unb £at9 Äommt⁴ ber Sdjüfc gezogen4 fÿrüï) am Morgenfttaljl.⁶

2.    3Bie im Meid) bet iiiifte Äönig ift bet sEBet^,® —

®urd) ©ebirg unb SHiifte betriebt⁷ ber Sc^ü^e freu

3.    $l>m gehört ba3 Söeite ;8 2Baê fein îpfeil erreicht,⁹

®a3 ift feine Seute,¹⁰

2Ba3 ba freud)t¹¹ unb fleudjt.¹²

fjtiebrid) oon Sdjifler.

» Strzelec. 2 strzała. 3 dolina. * przebiegać, s brzask. » kania. ⁷ panować. » dal. ⁹ dosięgnąć. w zdobycz. u friec&t pełza. ¹² piegi lata.

3. ®iegfttebê &à)tvevt.

1.    Qung Siegftieb roat ein ftofyer¹ Änab’, ©ing⁸ non be3 Sßarerä SSurg* Ijetab,⁸

2.    SBollf raften⁴ nidjt in 93ater3 $au8, 2Bollt' roanbera in aile SBelt binauS.⁸

3.    begegnet' if»m rnand) Witter⁸ roert,7 ÜDÎit feftem⁸ Sdjiïb⁹ unb breitem Sdjroert.

4.    Siegftieb nur einen «Steden¹⁰ trug;

2) a§ mar il)m bitter¹¹ unb leib genug.

5.    Unb afê er ging im finftern¹² SBalb,

Äam er ju einer Sdjmiebe¹⁸ halb.

6.    ®a fab er ©ifen¹⁴ unb ©tabl¹⁶ genug;

©in luftig freuet¹⁶ flammen¹⁷ fdjlug.¹⁸

7.    „D fffteifter,¹⁹ liebfter SKeifier mein,

Saß bu midj beinen ©ef eff en²⁰ fein.

8.    Unb lebt’ bu mid) mit gleiß²¹ unb 2ld)t,M SBie man bie guten ©ajroertet mad^i"

9.    Siegfrieb ben Rammet²⁸ roobl fdjroingen²⁴ îunnt’,25 @t fdjlug ben Slmboß²⁸ in ben ©runb;²⁷

10.    @r fd^tug, baß roeit ber SBalb etflang28 Unb alles ©ifen in Stiide fptang.⁹⁹

11.    Unb non ber legten ©ifenftang’80 9Kad)t' et ein Sdjroert, fo breit unb lang:

12.    „9lun gab’ id) gefdjmiebet⁸¹ ein gute« ©dbroevt, 9hm bin id) roie anbete Witter mert;

13.    91un fdjlag’ id) roie ein anbtet 4>elb

3) ie SWiefen³² unb S)radjen³⁸ in SBalb unb gelb."

Subnncj Utylcmb.

czeladnik,

¹ Dumny. * gród. 3 zejść. * spoczywać. 5 pobujać. ⁶ rycerz. ⁷ zacny. * mocny. * tarcza, puklerz. i° kij. u gorzki, >² ciemny, u kuźnia. u żelazo. » stal. *« ogień. 1⁷ płomień. « wybuchać, « mistrz, majster, pachołek. 21 pilność. ²² uwaga. ²² młot. ²⁴ władać, wywijać. » lonnte. » kowadło. ²⁷ ziemia. » rozbrzmiewać. » rozprysnąć się. ³⁰ sztaba żelaza. 31 ukuć. » olbrzym. 33 smok.

4. Sóanberlieb.¹

1. 2)et 2Jłai ift auf² bem SBege, ®er 2Jîai ift oor ber 2itt; gm ©arten, auf ben SBiefen, ggr ©liimlein, ïommt⁸ gerfiir!³

2. Sa I)ab’ id) ben ©tab⁴ genommen, Sa Çab' id) bad Sünbet⁵ gefd)nürt,6 3ieï)^ weiter unb immer weiter,

©ol)in bie Steife mid) führt.

3. Unb über mir fließen bie Sögel,

©ie jieben in luftigen SReib’n,⁷

©ie jroitfĄem⁸ unb trillern® unb flöten,¹⁰

îüë ging'd in ben Rimmel¹¹ l)inein.

SBifljeïm DJhtüer.

¹ Pieśń wędrowca. ² w. 3 wyjść. * laska. * iłómoczek. ⁶ związać. ⁷ szereg, korowód. * świegotać. * tryle zawodzić. » gwizdać. » niebo.

5. Ser ftofye SSanberdnumn.¹

1.    ©em ©ott roili rechte ©unft* erroeifen,3 Sen fd)icft er in bie roeite ©elt;

Sem roili er feine ©unbet⁴ roeifen5 gn Scrg unb ©alb unb ©trom⁶ unb gelb.

2.    Sie Sad)lein⁷ non ben Sergen fptingen,

Sie Setdjen fd)roirren⁸ bod) oor 2uft,

©ad foltt id) nid)t mit ibnen ftngcn 'Äud notier Äebl’⁹ unb frifdjer Stuft?

3.    Sen lieben ©ott lafj id) nur roalten ;10 Ser ©äd)lein, Serben, ©alb unb gelb

Unb <Srb’ unb Rimmel roili erbalten,11 $at aud) mein ©ad)' aufd beft bcftelft !¹³

^ofepb greife« ** o on ©iĄcnborff.

⁷ Wędrowiec. ² łaska. ³ wyświadczyć, okazać. * cud. * pokazać. ⁶ rzeka. ⁷ strumyk. * szybować. « gardło, »o władać, rządzić. » zachować, utrzymać. ** zarządzić, pokierować, w baron.

6. «Reifet«*.¹

1.    ©obtauf!* ed ruft ber ©onncnfĄein3 finaud in ©otted ©elt!

©ebt⁴ munter in bad 2anb hinein4 Unb roanbelt⁵ über gelb!

2.    @d bleibt ber ©trorn nidft rubig fteljn, ©ar⁶ luftig raufd)t⁷ er fort.⁷

|>örft bu bed ©inbed raf^ed⁸ ©ebn?9 (Sr brauft¹⁰ non Ort¹¹ ju Ort.

3. @3 reift bet SJÎonb ioof)l bin¹⁹ unb ^et,'2 Sie ©onne ab¹* unb auf,18 Äommt übetn S3erg unb gebt in3 SJleer,

9lie matt¹⁴ in ihrem Sauf.¹*

4. Unb, Sötenfdj, bu fibeft ftetê babeim,10 ©cbnft¹⁷ bid:) nid)t na<b bet fÇetn’?18 ©ei frifd) unb roanbte burd) ben $ain19 Unb fieb bie fjtembe*⁰ gern!

5.    2Bet toeifj, roo bit bein ©lüd²¹ nod) blüht,** ©o geh unb fud) e3 nur!

Ser SJlorgen fommt, bet 3tbenb fließt ;23 ^Betrete*⁴ halb bie ©pur!**

⁸¹ mit Seib,⁸*

6.    Safj²⁶ ©otgen²⁷ fein*⁶ unb 93angigfeit ! ** 3ft bod) bet Rimmel Wau:

ßubroig îteef.

©3 n>ed)felt²⁹ fffteube⁸⁰ ftet3 Sem Rimmel nut netttau!⁸⁸

¹ Piosnka podróżna. * hej. » blask słoneczny. * wkraczać. * chodzić.

*    lecz. ¹ z szumem pomyka. • szybki. • wiać. w z szumem się poruszać. ** miejsce. tam i sam. w w dół i w górę. m znużony, w bieg. ¹⁶ w domu. ¹⁷ tęsknić. « dal. « gaj. » obczyzna. ⁷¹ szczęście. ²² kwitnąć. « uciekać.

*    wstąpić (Betrete, Betritt), w ślad. » porzucić. ⁷⁷ troska. ²⁸ tęsknota. » zmieniać się. ³⁰ uciecha. 3» zawsze. 32 ból. » ufać.

7. Sieb eines Sinnen.

1.    3<b bin fo gat¹ ein atmet ÜJlanit Unb ge|e gauj allein.

3dj möd)te wobt nur einmal nod)2 SRedjt frohen 3Jtute3 fein.

2.    meiner lieben @ltern $au3 Sßat idj ein frobe3 Äinb,

Set bittre⁸ Äummet⁴ ift mein Seil,

©eit* fie begraben⁶ ftnb.

3.    Set 5Reid)en ©arten feb’ i<b blübn,

Qcfj feb’ bie golbne⁷ ©aat:⁸

Sie in ift ber unfruchtbare⁹ SBeg,

Sen ©org unb SJlühe trat.¹⁰

4.    Soch weil’¹¹ id) gern mit ftilfcm¹² ©eh1:1 3>n ftobet üfftenfeben ©djroatm14 Unb umnfd)e jebem guten Sag,

©o ber₃Iid>¹⁵ unb fo roarm.

Mała Oramatyka jçz. niem. (PI. bcutfdje ©brac^r. f. Sßolcn).

5.    D teidjer (Sott! bu liefjeft bod)

9łid)t ganj mid) frcubenlecr :16 ©in füfier Droft¹⁷ für alte Seit Grgiefjt¹⁸ ftd) i)immell)et.¹⁹

20

6.    Ulodj fteigt²⁰ in jebem Dörftein ja21 Dein heilig²² $au« empor;

Die Orgel²³ unb ber GÇorgefang*4 Grtönet²⁵ jebem DÇr.²⁶

7.    9lod) leuchtet*⁷ ©onne, SDtonb unb Stern23 So liebeooll²⁹ and) mir,

Unb wenn bie Slbenbglode³⁰ tjadt,31 Da reb’ id), $err, mit bir.

8. Ginft³² öffnet³³ jebem ©Uten ftd) Dein fiofiet greubenfaal,34 Samt fomm’ aud) id) im fjeierfleib35 Unb fefce mid) an« Śabt.⁸⁶

Subroig Utjlanb.

¹ Zupełnie. ² jeszcze. 3 gorzki. « kłopot, troska. » odkąd. » pochować. ² złoty. » siew. « nieurodzajny, »o stąpać. “ przebywać, w cichy. « bót. m gromada, grono. » serdeczny, w bez radości, uciechy. »⁷ pociecha. « spływać. ** z nieba. ²⁰ unosić się. ²¹ przecież. ²² święty. ²² organy, a* śpiew chóralny. ²² brzmieć. ²⁶ ucho. ²⁷ świecić. ²⁸ gwiazda. » miłosny. *> dzwon wieczorny. 3i dźwięczeć. 32 kiedyś. 33 otworzyć. 34 sala biesiadna. 35 suknia odświętna. » uczta.

8. $>er alte Sanbtttamt¹ ait feinen ®ofjit.

1.    Üb* immer Dreu³ unb 9îeblid)feit4 ©i« an bein füt)leê⁵ ©rab,

¹⁰ unb ©raun¹¹

Unb roeicf)e⁶ feinen Ringer breit ©on ©otte« Segen ab!6 Sann roirft bu roie auf grünen 2lu’n7 Durd)S ©ilgetleben⁸ getjn,

Dann fannft bu fonber⁹ $urd)t Dem Dob in« 2lntlitt¹² feljn.

2.    Dann roirb bie ©idjel¹³ unb ber ©flug14 $n beiner $anb fo leicht,

Dann fingeft bu beim Safferfrug,15 211« mär bir Sein gereicht.

Dem ©öferoidjt¹⁶ mirb alle« ferner,

Gr tue, roa« er tu’,

Der Deufel¹⁷ treibt¹⁸ iljn fiin unb I;cr Unb läfjt il»m feine 9fnl)\

3.    $>et fd)öne„grül)ling¹⁹ lad)t iljm nid)t, Qf)m ladjt fein 2U)tenfelb;

2«

©t ift auf Cug*¹ unb îrug²² erpiĄt23 Unb nmnfdjt fid) nichts ató ©elb.

S)et SCBinb im |>ain, ba§ Caub²⁴ am Saum Sauft²⁵ iljm (Sntfetjen²⁶ ju,

6t finbet nad) be§ Cebenê ïraum27 Qm ®tabe feine Üîuf/.

4.    ®tum iibé £teu unb Dîeblicçfeit Stô an bein füfjfeg ®rab,

3«

Unb roeidje feinen ginget breit Son ®otte3 SîBegen ab!

$>ann fudjen²⁸ ©nfel²⁹ beine ®tuft Unb meinen³¹ îtânen btauf Unb Sonnenblumen,³² ooU oon S)uft,33 Slülj’n³⁴ auê ben ïrânen auf!³⁴

> Rólnik. 2 wykonywać, dochować. * wierność. * uczciwość. * chłodny. ⁶ zboczyć, zejść. ⁷ błoń, niwa. * żywot, pielgrzymka. • bez. w obawa. » groza. >2 oblicze. >3 sierp, m pług. » dzban wody. »• złoczyńca. w djabeł, szatan, w popędzać. » wiosna. 20 łan kłosowy. 21 kłamstwo. ²² oszukaństwo. 23 żądny. 2« liście. 23 szumieć, szemrać. 26 przerażenie, groza. 27 Sen. 2« szukać. 29 wnuk. 30 grób. 3» płakać, wylewać. 32 słonecznik. 33 zapach. 34 zakwitnąć.

Słowniczek jiiemiecko-polski.¹

ftbenb, ber wieczór aber ale

abbalten odbywać abriirjeu skrócić abnelpnen zdjąć abpicfen urwać abreifen odjechać abfdjttciben urżnąć abjĄreibcn odpisać adjtcn uważać, szanować 5Ibjutant, ber adjutant SIMer, ber orzeł Slbmiral, ber admirał allein sam

îllmofen, ba3 jałmużna alS gdy, kiedy, niżeli, jak alt stary, dawny, starożytny Filter, baS wiek, starość 9lmeri!a Ameryka 9lnterifaner, ber Amerykanin an na

anbieten ofiarować anbringen przytoczyć anfangen zaczynać Singel, bie wędka 9lngft, bie strach anllćiben przyodziać anîôtnmen przybyć antroorten odpowiadać 9lmoefenber obecny 9lpfel, ber jabłko Apfelbaum, ber jabłoń 9lpot$e!er, ber aptekarz 9toril kwiecień Arbeit, bie praca, robota arbeiten pracować Arbeiter, ber robotnik 2lrm, ber ręka ramię amt biedny, ubogi artig grzeczny 9lr$nei, bie lekarstwo 2lr$t, ber lekarz au<$ takie, też auf na

Stufgabe, bie zadanie aufmerîfam uważny au fielen wstawać aufroadjen obudzić się 9luge baS oko 5Iugenbltd, ber chwila 2lugujt sierpień auê z

2lu3ffodjt, bie wybieg auSfityren wykonać auSgeben wydawać ouógefyen wychodzić auStoanbern emigrować auger oprócz auferbalb zewnątrz, poza 9lęt, bie siekiera

©♦

©ad), ber strumyk baden piec ©dder, ber piekarz ©ab, baS kąpiel baben kąpać się ©a^n^of, ber dworzec balb natychmiast, zaraz ©ad, ber bal, piłka ©anb, baS wstążka, ber ©. tom ©an!, bie ławka, bank ©dr, ber niedźwiedź ©auer, ber wieśniak, rolnik ©duerin, bie wieśniaczka ©aurn, ber drzewo ©dumeben, baS drzewko ©ayer, ber Bawarczyk bebauern żałować bebeden okrywać ©ebiente, ber służący begeben, fidj, udawać się begegnen spotykać

z kim

[ględnić

Braten piec

Braut, bie narzeczona breit szeroki brennen palić Brief, ber list Briefbote, ber 1 listowy, Briefträger J listonosz eftafdje portfel

De

beginnen zaczynać się begleiten towarzyszyć Begräbnis baS pogrzeb bemalten zachowywać betyanbeln obchodzić się bei przy, w, za, pod beifammen razem Beifpiel, baS przykład beigen gryść befannt znany beflagen, ftdj skarżyć się bellen szczekać belohnen nagradzać bemühen, ftdj starać się bereidjetn, ftdj wzbogacić się bereit gotowy, gotów bereits już Berg, ber góra berüdMtigen słuchać, uwz-befdjäftigen, ftĄ zajmować się befliegen ostrzeliwać beklagen podkuć beft^en posiadać befteljen trwać Befudjer, ber gość beten modlić się betragen, jtdj prowadzić się Betragen, baS sprawowanie Betrüger, ber oszust Bett, baS łóżko betteln żebrać Bettler, ber żebrak beoor pierwej, nim benjunbem podziwiać beja^len zapłacić Bier, baS piwo bieten ofiarować, podać Bilb, BtlbniS,baS obraz, portret binben wiązać Birflju^n, baS cietrzew Bime, bie gruszka bitten prosić blafen dąć Blatt, baS liść blau niebieski Blei ołów bleiben zostać Bleiftift, ber ołówek blinb niewidomy, ślepy Blume, bie kwiat Bogen, ber łuk Boome, ber Czech Böhmen Czechy böfe zły

Bri bringen przynosić Brot, baS chleb Brütfe, bie most Bruber, ber brat Bruft, bie pierś Bucty, baS książka Budjbinber, ber introligator Budje, bie buk

Budjemoalb, ber buczyna, bukowy las

Budjftabe, ber głoska, litera Bürger, ber mieszczanin Butter, bie masło.

<£♦

(Sljrift, ber chrześcijanin ©ouftn, ber kuzyn ©oujtne, bie kuzynka.

Da, tam, ponieważ Dadj, baS dach bafür za to Dame, bie dama, pani bamit przeto, aby banfen dziękować bann potem bag że bauern trwać bein twój benfen myśleć beutfd) niemiecki Deutfdjer Niemiec utjĄlanb Niemcy Dezember grudzień diamant, ber dyament Dieb, ber złodziej Dienft, ber służba Dienstag wtorek biefer, *e, *eS ten, ta, to bieSfeitS z tej strony Doftor, ber doktor Doldj, ber sztylet 2)onnerStag czwartek Dorf, baS wieś Dom, ber cierń

».

bort tam brängen nalegać brcmjjen zewnątrz £)reiftigfeit, bie śmiałość $)re£ben Drezno burdj przez $)urfi, ber pragnienie $ut*enb, ba£ tuzin.

erroarten oczekiwać ertmbem odpowiedzieć erjft^len opowiadać (Srjieljung, bie wychowanie (5JeI, ber osieł efjen jeść etwa« coś

Europäer, ber Europejczyk.

<£♦

(Sljre, bie cześć, honor efyrlidj rzetelny (Si, ba§ jajko (Sidje, bie dąb eigen własny eigentlich) właściwy einige jedni, kilka einlnben zaprosić einridjten przygotować einfdjlafen zasnąć eintreten wstąpić ©inrooljner, ber mieszkaniec m, baś lód

(5ifenbal)n, bie kolej żelazna ©lefant, ber słoń (Sile, bie łokieć (Sitem liczb. m. rodzice empfangen odebrać (Smpörer, ber rokoszanin (Smpörung, bie bunt, rokosz (Snbe koniec (Snglanb Anglia (Snglänber, ber Anglik englifdj angielski entgegen przeciw entgegen uchodzić entjdjliefjen, ftdj zdecydować się entjüdt zachwycony (Srbe, ber dziedzic, spad-@rbe, bie ziemia [kobierca erfahren dowiedzieć się (Srfaljrung, bie doświadczenie erfreuen, ftd) cieszyć się ergeben, ftdj oddawać się erhalten zachowywać erfälten, fidj zaziębić się (Srlaubnté, bie pozwolenie (Srle, bie olcha, olsza emft^aft poważny erraten zgadnąć erreichen dotrzeć, osiągnąć erfdjiejjen zastrzelić (Srftaunen, ba3 zdziwienie (Snoä^nung, bie wzmianka

S^ren jechać

faßen upaść, padać

fangen łapać

SJarbc, bie barwa, kolor

Sauft, bie pięść

Sebruar luty

Seber, bie pióro

Sebermeffer, bać> scyzoryk

Segler, ber błąd

Selb, ba§ pole

Selb^err, ber wódz

Sefô, ber skała

Senfter, baê okno

Serien, bie wakacye

fertig gotowy

Seftung, bie forteca

Sieber, ba3 febra

fmben znaleść

Singer, ber palec

Sifd), ber ryba

Slafdje, bie butelka

Steif dj, baê mięso

fleigig pilny

fliegen latać

fließen płynąć

Singel, ber skrzydło

p-luf), ber rzeka

fortreifjen unieść

fortfetjen iść dalej

Steige, bie pytanie

fragen pytać

Stan! frank

Srantreidj Francya

Stanjofe, ber Francuz

fran*Öfifdj francuski

Stan, bie niewiasta, pani

Śtaulein, ba3 panienk.% panna

freilaffen uwolnić

Steitag piątek

fremb cudzy

Stentbe, ber cudzoziemiec freffen żreć freuen, ftdj cieszyć się Steunb, ber przyjaciel

ber książę ber iskra

ba$ tajemnica

Jreunbin, bie przyjaciółka fyriebe, ber pokój frieblid) zgodny prriebriĄ Fryderyk frieren marznąć frifd) świeży frol) wesoły 3ftud)t, bic owoc frit^ wczesny fritier niegdyś ftrüljling, ber wiosna &rüÇftüd, bûê śniadanie früïjftüden jeść śniadanie ftudjS, ber lis

Rügung, bic zrządzenie, dopust

führen prowadzić

$ÿü!)rer, ber przewodnik

fünf pięć

für dla, za, nad

furchtbar straszny

fürchten obawiać się

$unfe,

fjug, ber noga Çugboben, ber podłoga.

©abel, bie widelec ©affer, ber gawron, gap ©an3, bie gęś ganj cały ©arten, ber ogród ©ärtner, ber ogrodnik geben dawać; eè gibt jest, są ©ebirge, ba3 góry geboren werben urodzić się ©ebraud), ber użytek ©ebanïe, ber myśl ©ebulb, bie cierpliwość ©efabr, bie niebezpieczeństwo gefallen podobać się ©efangene, ber jeniec, więzień gegen przeciw gelten iść

getyordjen być posłusznym ©eljrod, ber surdut ©eijtlidje, ber ksiądz, kapłan gelb żółty ©elb, baê pieniądze ©elbbeutel, ber sakiewka gelehrt uczony

©emülbe, baê obraz, portret

genau dokładny

©encrai, ber generał genug dosyć geregt sprawiedliwy gern chętny ©efanbte, ber poseł ©efdjaft, baê interes gefcfyeÇen zdarzyć się ©éfdjenî, ba3 podarunek ©e djidjte, bie historya ©ejdjwulft, bie obrzmienie ©efellfdjaft, bie towarzystwo ©efidjt, ba3 twarz gefielen przyznać geftero wczoraj ©eweïjr, baê broń gewinnen wygrać genug zapewnie ©ewiffen, baê sumienie ©eraitter, ba3 burza

gewönnen, ftd) przyzwyczaić się gewötynlidj zwyczajny ©la3, ba3 szklanka ©laube, ber wiara gleid) zaraz, natychmiast gleichen równać się gïüdlid) szczęśliwy ©olb, ba£ złoto ©olbfdjenfel Złotogoleńczy k ©ott Bóg

©otteêader, ber cmentarz ©rab, baê grób graben kopać ©raf, ber hrabia ©ra3, ba§ trawa greifen chwytać grimmig straszny grog wielki ©rogmutter, bie babka ©rogoater, ber dziadek ©ruft, bie grób, mogiła grün zielony grügen pozdrowić ©ulben, ber floren, złoty gut dobry.

Joben mieć 3afer, ber owies falb pół galber dla L>älfte, bie połowa *mlè, ber szyja galten trzymać

owai

kawa

cesarz

©anb, bic ręka ©anbfdjul), ber rękawiczka ©anbei, ber handel fyanbeln postępować fyartneufig uporczywy ©afe, ber zając paufe, ber kupa ©auptftabt, bie stolica ©auś, ba£ dom ©aut, bie skóra ©cer, baà wojsko, armia ©eft, ba3 zeszyt, kajet feilen wyleczyć ©einrid) Henryk Reiften nazywać się ©elb, ber bohater fyelfen pomagać 1)C0 jasny

©etfer, ber szeląg, halerz ©emb, bûé koszula ©erbft, ber jesień ©err, ber pan ©errin, bie pani ^erjagen powiedzieć ©er5, ba3 serce ©eu, baê siano Ijeute dzisiaj, dziś ïjier tutaj fyterljer dotąd

Eingebung, bie przywiązanie

hinten wtyle

Ginter za

©irjd), ber jeleń

©irt, ber pasterz

©itje, bie gorączka, upał

Çoà wysoki

©of, ber dwór, podwórze ©Öffnung, bie nadzieja fyojlid) uprzejmy ©öljle, bie jaskinia ©o^n, ber szyderstwo Ijofldnbifd) holenderski ©ol$, bo§ drzewo ©onig, ber miód ©om, ba3 róg pören słyszeć Çübfdj piękny ©ufeifen, baê podkowa ©nffdjmieb, ber kowal ©uijn, ba$ kurczę ©unb, ber pies ©unger, ber głód füpfen skakać ©ut, ber kapelusz.

3 (O*

3mmer zawsze in w, na

innerhalb wewnątrz Snfeft, boê imoenbig wewnątrz irgenbroo gdziebądź irren, ftd) błądzić italien Włochy Staliener Włoch.

3 (»♦

3a tak, tak jest Sagb, bie polowanie Säger, ber myśliwy Sapr, ba3 rok jaljrUdj roczny Sanuar styczeń jeber każdy jemals kiedyś jenfeitê z tamtej strony je^t teraz

Sugenb, bie młodość Suli lipiec jung młody

Süngling, ber młodzieniec Suni czerwiec.

fit.

Äaffee, ber Äatfer, ber $alb, ba$ cielę Äalbfleifd), baè cielęcina !aU zimny

$ätte, bie zimno, chłód Äantalbulenfer, ber kameduła $atnel, ba3 wielbłąd f (impfen walczyć Äanarienoogel, ber kanarek Äonone, bie armata $apeUe, bie kaplica $arl Karol

Kartoffel, bie ziemniak Äafe, ber ser faufen kupić Kaufmann, ber kupiec faunt ledwo fein, feine, fein żaden Getier, ber piwnica fennen znać

$erl, ber chłop, mężczyzna $effel, ber kocieł $inb, bûê dziecko $inb!)eit, bie dzieciństwo

Äirdje, bie kościół $irfd)e, bie wiśnia Älajfe, bie klasa $leib, bać suknia Hettem włazić Hopfen stukać, pukać fêlofter, bać klasztor Ælofterbruber braciszek, mnich, zakonnik

Äluft, bie przepaść

$nabe, ber chłopiec

fodjen gotować

Äödjin, bie kucharka

!ommen przybyć

Äönig, ber król

Königin, bie królowa

Æonjert, bać koncert

Äopi ber głowa

Œopfroelj, bać ból głowy

foftbar kosztowny, cenny

foften kosztować

hüben piać, krakać

fraft mocą, na mocy (Präp.)

$raft, bie siła

frant chory

$ranfljeit, bie choroba

&reu$, bać krzyż

$rieg, ber wojna

Äudjen, ber ciastko, placek

ßüd)e, bie kuchnia

StvĄ, bie krowa

&unjł, bie sztuka

Äupfer, bać miedź

Æupferfdjmieb, ber kotlarz

fur* krótki

Æüjte, bie brzeg

ShdfĄer, ber woźnicy stangret.

Sachen śmiać się loben nabijać broń, kłaść 8anb, bać ląd, wieś, kraj lanben wylądować long długi longfom wolny IdngĆ wzdłuż ßürm, ber hałas, zgiełk loffen zostawić, kazać, dawać Safter, bać występek laufen biedź ßaufttj Łużyce laut podług (Prüp.), głośny letfen lizać leer pusty, próżny

leljren uczyć Serrer, ber nauczyciel leidjt lekki

leib, eć tut mir — żal mi leiben cierpieć leiden pożyczyć Setpjig Lipsk leife cichy

leiften czynić, wyświadczyć Seiter, bie drabina ßeftion, bie lekcya 8erdje, bie skowronek lernen uczyć się lefen czytać

Seute liczb, mn., ludzie

lieb miły

8ieb, bać pieśń

liegen leżeć

linfć na lewo

8dffel, ber łyżka

8oć, bać los

loćlaffen wypuścić

ßofung, bie hasło

ßöroe, ber lew

Subroig Ludwik

8uft, bie powietrze

lügen kłamać

8uife Ludwika

Suntp, ber łajdak, gałgan

8uft, bie chęć, pragnienie

luftig wesoły, raźny.

m.

SUladjen robić, czynić 9Uład)t, bie potęga SJłdbdjen, bać dziewczyna SJłagb, bie służąca SJlüqre, bie baśń, bajka SJłai, ber maj

Sftajeftüt, (Sto. Najjaśniejszy Panie l

SUłann, ber mąż, człowiek SJtonnfĄaft, bie załoga SJłantel, ber płaszcz 2ftarf, bie marka markieren maszerować SJłarj, ber marzec SJłatrofe, ber majtek, marynarz SJtouer, bie mur SUłauć, bie mysz Sfteer, bać morze Sfteljl, bać mąka mein mój

meiftenć po największej części

[tanek

Sftouember listopad Vfłu$, bie orzech nütjUd) użyteczny.

SPacfcben, bn$ paczka SPalaft, ber pałac papier, baê papier Sparté Paryż tarifer, ber Paryżanin paffenb odpowiedni $PeIj, ber futro

Sftenfdj, ber człowiek merfnmrbig znamienny, godny 2tteffer, baś nóż [uwagi üttetatt, ba$ metal, kruszec mieten wynająć 9ftild), bie mleko SJhnute, bie minuta migfatten niepodobać się mit z, ze

Sfiłittageffen, baê obiad mitteilen udzielać mittełft za pomocą ÏÏftittroodj środa SOłonat, ber miesiąc SUtonb, ber księżyc SJłontag poniedziałek borgen, ber poranek SJłorifc Maurycy ntübe zmęczony WityIe, bie młyn 2JtüÛet, ber młynarz SfftimĄen Monachium SJhtfif, bie muzyka [muzyki SUłuftfteljrer, ber nauczyciel 9ttut, ber odwaga, męstwo, usposobienie SJlutter, bie matka 2ftüije, bie czapka.

9t.

Sftadb ku, za, po, według Sftacgbar, ber sąsiad Sftadjfolger, ber następca nadmeben ustępować nadjidfftg niedbały naĄtoufen biegać za kim •ftadjmittag, ber popołudnie Sftadjridjt, bie wiadomość SftaĄfĄlitffel, ber klucz dorabiany

nödjfte najbliższy, nłiĄft po

9łaó)t, bie noc

nddjtlid) nocny

Szabel, bie igła

nähern, ftdj zbliżyć się

Sftaljt, bie szew

Sftame, ber imię

Sftarr,. ber głupiec, dureń

•tftebet, ber mgła

neben obok

ncbft wraz z

nein nie

Sfteffe, ber siostrzeniec, bra-ttennen nazywać

Sfteft, ba£ gniazdo 9îet}, baâ sieć neu nowy nie nigdy Sftieberlanbe, bie Niderlandy Sfteberung, bte nizina, żuława nirgenbê nigdzie nodj jeszcze

©♦

Oberhalb powyżej Dbft, ba3 owoc 0dj$, ber wół ober albo Dfen, ber piec

Dffiflier, ber porucznik, oficer

oft często

0Çeim, ber stryj

oljne bez, oprócz

0§r, baS ucho

&Ï, ba§ olej

Dftober październik

Ontel, ber wuj

0rbmmg, bie porządek

Ófterreidj Austrya

öfterreidjifdj austryacki.

$Perle, bie perła

Spfa!)ł, ber kół, pal, słup

$Pfau, ber paw

Spfeffer, ber pieprz

pfeifen gwizdać

pfennig, ber fenig

Sp ingftfeiertug Zielone Świątki

$ffanje, bie roślina

SPiftole, bie pistolet

Spłat}, ber plac

Spole, ber Polak

Społen Polska

Spoft, bie poczta

prddjtig wspaniały

Spraftbent, ber prezes, prezydent

Spreté, ber cena

bûé zeszyt, kajet,

fchreien krzyczeć ©djriftftefler, ber pisarz ©djuh, ber trzewik ©djuhmadjer, ber szewc ©d)ule, bie szkoła ©djüler, ber uczeń ©djülertn, bie uczennica Schüffel, bie miska

?rin$, ber książę Sprinjeffnt, bie księżniczka probieren próbować ^łrobuft, ba3 płód SpuBlifum, ba8 publiczność Ruiner, ba3 proch $unft, ber punkt.

Qälen męczyć Quelle, bie zdrój, źródło.

9U

SRabe, ber kruk radjen, ftd) mścić się raten radzić

redjt prawy, słuszny, prawdziwy

redjt hüben mieć słuszność redjtS na prawo SRedjtéanroalt, ber adwokat reben mówić

Siegel, bie prawidło, reguła SRegett, ber deszcz îRegenfdiimt, ber parasol regnen padać Weh, ba3 sarna iReidj, baê państwo reich bogaty reif dojrzały reinigen czyścić ŚReife, bie podróż reifen podróżować, pojechać SReifcnbe, ber podróżujący, podróżny

reiten jeździć konno

rennen biegać

retten wyratować, ocalić

Sfttyein, ber Ren

richtig prawidłowy, słuszny

SRing, ber pierścień

SRod, ber surdut, żakiet

Kötner, ber Rzymianin

SRont Rzym

SRofe, bie róża

rot czerwony

SRuf, ber sława, wołanie

rufen wołać

SRuhe, bie spokój

ru^ig spokojny

rühmen, ftdj chwalić się

runb okrągły

SRuffe, ber Rosyanin

ŚRuglonb Rosya.

©adje, bie rzecz, sprawa fageit powiedzieć, mówić ©aite, bie struna ©ûlj, baê sól ©antę, ber nasienie famt wraz, z ©djachtel, bie pudełko ©d)abe, ber szkoda ©djaf, ba3 owca ©d)äfer, ber owczarz fdjaffen tworzyć ©djaufpicl, baś widowisko Jörnen, ftd) wstydzić się leinen zdawać się leitem rozbić się djenfe, bie karczma jc^iden posyłać jchiegen strzelać ©d)iff, bûê okręt ©djinîen, ber szynka fcblafen spać {plagen bić fehlest zły,

©d)Ieften Śląsk,

©chlefter, ber Ślązak fcfytiefjen zamykać Scpttfchuh, ber łyżwa ©djlofê, baé zamek ©djluffel, ber klucz fĄmeljen topić, tajeć ©djrnerj, ber boleść fdjmutjig brudny ©djnee, ber śnieg fĄneiben krajać, rznąć ©djneiber, ber krawiec fc^neCC prędki, szybki ©d)nur, bie sznur, wstęga ©djofolabe, bie czekolada jdjon już fdjön piękny ©chroni, ber szafa ©chrecf, ber strach fdjreiben pisać ©djreibheft,

ogon

Szwajcarya

[letnia

bas chustka do filiżanka [nosa

Sdjug, ber strzał fdjnmd) słaby Sdjroager, ber szwagier fdjroctrj czarny Sd)toetf, ber Sdjroetj, bie {Ąroer ciężki, trudny Sdbroert, ba§ miecz Sdjroefter, bie siostra fĄtmmmen pływać See, ber jezioro Seele, bte dusza en widzieć r bardzo fein jego feit od czasu Seite, bie strona Seltenheit, bie rzadkość September wrzesień fej$en, ftd) usiąść Silber, ba§ srebro fingen śpiewać ftmert pogrążać się fttjen siedzieć Sflaoe, ber niewolnik fo tak fobctlb skoro Sohle, bie podeszwa Sohn, ber syn foldjer, *che, taki Solbot, ber żołnierz Sommer, ber lato SommerfĄraiile, bie parność Sonnabenb sobota Sonne, bie słońce Sonncnfdjirm, ber parasolka Sonntag, ber niedziela Spanien Hiszpania [pat późno

jpajieren gehen przechadzać się Spajiergang, ber przechadzka Speicher, ber śpichrz Spiegel, ber zwierciadło, lustro fpielen grać

Spielzeug, ba$ zabawka fpringen skakać Staat, ber państwo Stabt, bie miasto Stahlfeber, bie stalka ftanbhaft mężny ftarf mocny ftatt zamiast Stecfnadel, bie szpilka ftehen stać ftehlen kraść jteigen iść w górę Stein, ber kamień [teilen, ftd) udawać, stanąć [terben umierać Stiefel, ber but Stimme, bie głos Stod, ber laska, kij, pręt Stoff, ber materya ftogen uderzyć, pchać Strafe, bie kara [trafen karać Strahl, ber promień Strapaze, bie trud, znój Strągę, bie ulica, droga Strede, bie odległość, przestrzeń

ftreng ostry, surowy ftriden robić na drutach Strohhut, ber kapelusz słomkowy

Strumpf, ber skarpetka Stiid, ba$ kawałek Stubent, ber student Stubien, bie nauki, study a Stuhl, ber krzesło ftumm niemy

Stunbe, bie godzina, lekcy a ftüt}Oi podpierać füg słodki.

Tabeln ganić Tag, ber dzień täglich codzienny Tante, bie ciotka tarnen tańczyć Tafcbe, bie kieszeń Tajd)entuch, ïaffe, bie l tauaen być wart tauften, [ich mylić się Tee, ber herbata Teil, ber część, udział TeHer, ber talerz Steppich, ber dywan teuer drogi Tbeater, ba$ teatr Tpron, ber tron tief głęboki Tier, baê zwierzę Tiergarten, ber zwierzyniec Tinte, bie atrament Tintenfag, ba$ kałamarz

Urn

urn

tgebung,

fontnten

[ności

pergeffen zapomnieć Vergnügen, bo3 przyjemność, o erlaufen sprzedać [rozkosz

bie zabawa [ludowa

$of ter, bie córka

SCob, ber śmierć

toll głupi, wściekły

$or, ber głupiec: —, ba$ brama

tot martwy, nieżywy

töten zabijać

trogen nosić

tröge leniwy

$röne, bie łza

Traube, bie winogrono

traurig smutny

trennen rozłączyć

treu wierny

trinfen pić

Trommel, bie bęben

trot} pomimo

tun czynić, działać

$ür, bte brama, drzwi

dürfet bie Turcya

$urm, ber wieża.

U.

Über nad, na überlaffen powierzyć übermorgen pojutrze überreifen podawać Überfettung, bie tłomaczenie Übertreibung, bie przesada Ufer, baô brzeg Ul)r, bie godzina, zegar urn około, za umflattern latać na około bie okolica zginąć unifonft napróżno unuoenben, ftf obrócić się unartig niegrzeczny Ungar, ber Węgier ungeaf tet pomimo ungefähr mniej więcej unglücflif nieszczęśliwy unreft traben nie mieć słusz-unfer nasz unten na dole unter pod unterhalb poniżej unterhalten, ftf zabawiać się unterhaltenb zajmujący Unterrif t, ber nauka unterfufen próbować, badać unterroegS w drodze Unperftanb, ber bezsens nnroeit niedaleko untpoljl niezdrowy un$ufrieben niezadowolony Urfafe, bie przyczyna urteilen sądzić.

»♦

Slater, ber ojciec Stoterlanb, ba3 ojczyzna Seilf en, boê fijołek perbergen ukrywać perberben psuć perlangen żądać oerlaffen opuszczać perlieren przegrać permöge mocą, przez Vermögen, bod majątek oerfdjtoinben zniknąć oerjtfem zapewnić perfpreßen obiecać erftefyen rozumieć perfufen próbować oenpunben zranić oerjeifyen przebaczyć $efper, bie nieszpory Słetter, ber kuzyn piel wiole pielleif t może pier cztery Sioline, bie skrzypce #ogel, ber ptak SłofebelufHgung,

POÖ pełen pon o, od por przed, z, wobec JÖorfa^ren, bie przodkowie porfifren przyprowadzić porijin przed tern Słorljut, bie straż przednia porfteHen przedstawić Słonoanb, ber pretekst, pozór porroârtê naprzód.

SBaffen rosnąć Söagen, ber wóz, powóz SBaljjl, bie wybór toabr rzeczywisty, prawdziwy toahrffeinlif prawdopodobny möhrenb podczas SSBalb, ber las, bór SBanb, bie ściana

wafcben myć ©affer, ba§

3.

wann kiedy warm ciepły ©arfdjau Warszawa ©arjdjauer, ber Warszawianin ©arjĄauerin, bie Warszawianka

warten poczekać warum? dla czego? maö co woda

weden budzić

weber ani — nod) ani

©eg, ber droga

wegen dla, z powodu

wegnefynen wziąć

weidj miękki

©eid)fel, bie Wisła

©eiljnadjten Boże Narodzenie

©ein, ber wino

weifj biały

©elle, bie fala, bałwan ©elt, bie świat wenig mało wenn jeżeli wer kto werben stać się werfen rzucić

©ejen, ba§ istota, charakter ©etter, ba$ pogoda wiber naprzeciw wiberftefyen stawiać opór wic jak wieber znowu wieberfyolen powtórzyć wiegen ważyć ©ien Wiedeń ©ieje, bie łąka wiewie! ile

©ilbbret, ba3 zwierzyna ©ille, ber wola ©inb, ber wiatr winfeln skowyczeć ©inter, ber zima wiffen wiedzieć ©iffenfdjaft, bie nauka ©it$, ber dowcip wo gdzie

©odje, bie tydzień wofyer zkąd wotyin dokąd wotyl dobrze

©oljltftter, ber dobroczyńca wohnen mieszkać ©olf, ber wilk wollen chcieć ©ort, ba$ słowo ©örterbudj, ba£ słownik ©unbe, bie rana ©unber, ba§ cud witnfdjen życzyć ©urft, bie kiełbasa ©iifte, bie pustynia.

3al)l, bie liczba jaulen płacić jaulen liczyć Qcrt)n, ber ząb janfen, ftd) kłócić się jeigen pokazywać 3eit, bie czas 3eitung, bie gazeta jerbredjen złamać, stłuc jerreifcen rozdzierać jerftören zburzyć 3iege, bie koza 3iel, ba§ cel jiemlid) dosyć 3immer, ba3 pokój ju do, przy, u, za, po 3uder, ber cukier juerft z początku aufrieben zadowolony jufrieben [teilen zadowolnic 3ug, ber pociąg 3ugwogel, ber ptak przelotny ju^ören przysłuchiwać się juletjt na końcu jumadjen zamknąć 3unft cech juwiber przeciw 3weifel, ber wątpliwość jwingen zmuszać jwifĄen między jwitfdjern świergotać.

Słowniczek polsko - niemiecki.

[amoalt

błądzić irren błazen ber Üftûrr błonie bie 2lue błyskać się bitten błyszczeć flimmern bo berm

bocian ber ©torĄ bogaty reich bohater ber $elb bojaźń bie ^rurdjt borówka bie SBalbbeere bożek ber ®ö^e Bóg (SVott

A.

A, wykrzyknik alj! spójnik unb, aber aby bûttiit ach ad)

aczkolwiek obgleich admirał ber 5lbmiral adwokat 9lbooïat, ber Sftedjtê* ale aber    [

Amerykanin ber 3lmerifaner angielski enalifd)

Anglik ber (Inglänber apteka bie 5lpothe!e aptekarz ber Slpotljefer armata bie Kanone atrament bie $inte aż bté.

B.

Ba jo bod) baba alte$ SBeib babka bie ©rofjmutter bać się ftd) fürchten bagno ber ©umpf bąk bie SRoIjrbommcl bal ber 93all

bałwan ber ®ötje, bie S&elle bardzo febr

barszcz ©uppe oou roten Silben

bat bie ipeitfĄe

bawić się ftd) unterhalten

Bawarczyk ber $8at)er

bęben bie Trommel

beczka bie &onnc

bekas bie ©djnepfe

bez o^ne

biały roeifj

bić fdhlagen

bieda bie SRot

biegać laufen

biedny ami

bielić bleiĄen

bies ber Teufel

blizki nahe

blady blajj

błąd bev fehler, Qrrtum

[3Beh

ból, boleść ber ©chmerj, ba3

bór ber 3Balb, -jftabelnmlb

brać neunten

brak ber Sftangel

brama ba$ Xox

brat ber Gruber

broda ber 33art

brona bie @gge

broń bie SBaffe

brudny fdjmut^ig

brukiew bie ŚohlruBe

brzeg baê Üfer, ber Sftanb

brzoza bie 93irfe

brzytwa baê SRaftertneffer

budować bauen

budynek ba3 ®ebaube

budzić roeden

buk bie S3ud)e

bukowy las ber Shtdjemualb

burza ber ©turm, baê (Gewitter

but ber ©tiefel

butelka bie *Jlafd)e

buziak ber $ufj

być fein

byt baS $)afein.

c.

Całować t Uff en cały ganj cebula bie 3toicbet cech bie ,3unft cel ba£ $iel cena ber sÇrctë

en

cenić fcjbätj cenny foffôar cesarz ber Äaifer chałupa bic SBauernïjütte charakter ba£ SBefen, ber chata bic Çütte    früher

chleb ba8 örot chłodny fühl chłop ber Stauer, Äerl chłopiec ber Ænabe chłód bic ÄüBJc chmura bie feolfe cholewa ber Stiefelfdjaft choroba bic $ranfljeit chory fran! chować uerftecfeu chód ber ©ong chrypka bic Çeiferïeit chrześcijanin ber ©Ijrift chwalić loben chwytać greifen chustka bûê £udj chustka do nosa ba3 £afĄentudj chytry tiftig, fdjlau ciało ber Seib, ber Äörper ciastko ber ftudjen cichy ru$ig ciec fliegen cielę bû3 &afi> cielęcin*' ba3 $albfleifdj cienki bihm ciepły roarm cierń ber Storn cierpieć bulben cierpliwość bie ©ebulb cierpliwy gebulbig cieszyć się ftd) freuen cietrzew ba§ SMrftjuljn cisza bie Stille ciotka bie $ante co roa3, coś etroaś cofać się ftdj jurütfjieljeH córka bie $od)ter cud ba$ SBunber cudzoziemiec ber fjrrcmbc czapka bie fUłii^e czarny fdjnmrj czart ber Teufel czas bie 3eit ; czasem umncl)mai czcić eljren Czech ber 93ö!jme Czechy S3ö!)men czekac roarten czemu marom czerwony rot część ber 2>.il często oft członek ba8 ©lieb człowiek ber 2ftenfd) czołno ber ÂaÇn czoło bie Stirn czwartek $tonner$tag czy ob czyn bie £at czynić tun czysty rein czytać lefen.

D.

Dać geben dar bie ©abe dawniej früher dąb bie ©idje dąbrowa ber ©idjemoalb dąć blafen dbać adjten

derkacz ber SÜtodjtelfönig deska ba3 S3rett deszcz ber dfcegen djabeł ber Teufel dług bie Sdjulb długi tang do $u, in, nad) dobosz ber ïrommelfdjtager dobry gut

dobrodziej, -ka ber SBotyltftter, bie Täterin

dobrodziejstwo bie SBoljltat dojrzały reif doktor ber Stoîtor dolina ba§ $al dom baê Çau3 doświadczenie bie ©rfaljrong dowcip ber SBitj dowiedzieć się erfahren dość, dosyć genug, giemltd) drabina bie Leiter drób ba$ 3reberoieÇ droga ber 3Beg drogi teuer, wert drożyzna bie Neuerung drzewo ber Skurn, ba£ Jpoty duch ber ©eift dusza bie Seele dwór ber $of dworzec ber S3ûÇn$of dyament ber diamant dym ber 9łauĄ

tunbe

dywan ber $eppidj dziadek ber ©rofmater działać tyanbeln działo ba3 ©efdjütj dziecię ba3 Äinb dzieciństwo baé $inbe$alter dzieło ba3 3ßer{ dzień ber ïïag dziękować bonfen dziób ber Schnabel dziś Ijeute dziura baé Sod) dziwny rounberbar dzwon bie ©lotfe; dzwonić läuten.

F.

Fala bie SBefle fijołek ba8 Słeildien filiżanka bie &affe fortepian ba$ Planier Francuz ber ^ranjofe francuski franjöftfd) Francya Q-ranfreid) frank ber ^ranf funt ba$ Sßfunb.

godny roitrbiû godzina bie © gołąb bie Staube goły natft, faljl gorączka bie £it>e gorzki bitter gość ber ©aft gospodarz ber SBirt gotów bereit gotować fodjen góra ber 93erg; góry ba3 ©e= birge

góral ber SBergberoo^ner gra ba3 ©piel grać fpielen grad ber §agel groch bie ©rbje grono bie Traube gruby bicf gruszka bie SBirne gryść beigen grzbiet ber Sftitden grzech bie ©iinbe grzecznj artig grzmieć bonnern gwiazda ber ©tern gwizdać pfeifen gwóźdź ber Sîagel.

Gaj ber §ain gałąź ber 2lft, groeig gałgan ber Śump ganić tabeln gap ber ©affer gardło bie ©urgel gardzić neradjten gdy afê, wenn gdzie ro o

generał ber ©eneral gęba ber SDfatnb gęś bie ©ané ginąć nerloren geljen glina ber SeÇrn, %on gładki glatt głęboki tief głos bie ©timnte głoska ber Saut głowa ber $opf głód ber junger głuchy taub głupi buntm głupiec ber 2)untm!opf gniazdo ba3 Sflejt gniew ber 3°™

Mała Oramatyka jęz. niem. (ftt. bcutfcfce Sprać&I. f. Sßolett).

H.

Hak ber §afen hałas ber Sarm, ©pe!ta!el halerz ber fetter hańba bie ©Ąanbe hasło bie £ofun$ herbata ber £ee historya bie ©efĄidjte Hiszpan ber ©panier hoży ftattlidj, fd)ön gemaĄfen hrabia ber ©raf huk ber $nafl hurtowy im ©ro^anbel huta bie Çütte.

I.

I unb, audj igła bie Szabel ile mienie!

imię ber Vorname, Smarne inny ber anbere iść ge^en iskra ber gunfe izba bie ©tube.

li

3iege

8anb

J-

Ja id)

jabłko ber 2lpfe( jabłoń ber Apfelbaum jad ba$ @ift jagnię baS 8amm jagoda bie Sfteere jaje, jîijko baS ©i jak rok

jałmużna baS 9Ilmofen jama bie Jpöljle jaskółka bie ©djroalbe j*asny l)eU

jastrząb ber ^abiĄt jaszczurka bie (Sibedjfe jatki bie ^(eifĄbanfe jawór ber s2Hiorn jechać fahren, reiten jednak bodj jedwab bie ©eibe jedyny einjig jeleń ber §irfd) jeniec ber Kriegsgefangene jeść effen jesień ber Serbft jesion bie dfdjje jesiotr ber ©tör jeszcze nod) j'ezioro ber ©ee j'ezdziec ber Sfteiter jeżeli roenn jeżyna bie Brombeere język bie ©pracze, bie 3unge jutro morgen już fdjon.

K.

Kałamarz baS ^intenfafj kajet baS $cft kaleka ber Krüppel kameduła ber Kamalbulenfer kamień ber ©tein kanarek ber Kanarienvogel kapać tropfen kapelusz ber Jput kaplica bie Kapelle kapłan ber Sßriefter kapusta ber ©auerfoljl kara bie ©trafe ; karać ftrafeu karaś bie Karaufdje karczma ber Krug kark ber -ftaden karp ber Karpfen karzeł ber 3roerg

kaszel ber §uften kawa ber Kaffee kazać (affen każdy jeber kąpać się baben kąpiel baS 93ab kędy auf roeldjem SBege, roobttrd) kępa ber îôerber kichać niefen kiedy wann kieliszek baS SBeingtaS kiełbasa bie 93ratrourft kieszeń bie Srtfcfye kij ber ©tod kiszka bie 93lutrourft klasa bie Klaffe klasztor baS Klofter kląć fluten klęczeć fnieen klon ber 5fl)orn klucz ber ©djlüffel kłamać lügen kłopot ber Kummer kłos bie Śtfjre kłócić się ficf) janfen kłus ber $rab kobierzec ber &eppid) kochać Ueben kocieł ber Keffel kogut ber §ał)n kolej żelazna bie (Sifenbofyn koło baS Dłab, ber KreiS kolor bie 3rarbe koncert ba$ Konjert koniec ba§ @nbe koń baS Spferb kopać graben, ftofśen kora bie Sftinbe korzeń bie SBurjet kos bie Slmfel kosa bie ©enfe kość ber KnoĄen kościół bie Kirdje kosz ber Korb kosztować foften kosztowny foftbar koszula baS £>emb kot bie Katje kotlarz ber Kupferfdjmieb kowal ber ©djmieb koza bie kraj baS krajać fdjneiben krakać fragen kraść fielen krawiec ber ©cfyneiber krew baé S3lut kropka ber $un!t krowa bie $ulj król ber Äönig' królewski föniglid) królowa bie Königin kruk ber Sftabe krzak ber ©traud) krzyk ba£ ®efd)rei; —czeć freien

krzywy frutnm

krzyż ba3 ^rcuj

ksiądz ber s$rieftcr

książę ber Çer$og, 3rürft, s$rinfl

książka ba§ 93ud}

księżniczka bte Sßrinjefftn

księżyc ber Sftonb

kto roer

który weldfjer

ku gegen

kubek ber 23ed)er

kucharka bie Śodjin

kucharz ber ®od)

kuchnia bte $itd)e

kula bie Äuge!

kupa ber Jpattfe

kupić, kupować laufen

kura bie £>enne

kurczę ba3 $üd)eld)en

kurz ber ©taub

kuzyn ber fetter

kwiat bie SBlunte.

L.

Lać gieren lalka bie ^htppe las ber 2Balb laska ber ©toct latać fliegen lato ber ©ontmer lecz aber, fonbern lekarstwo bie Slrjnei lekarz ber 2lr$t lekki leidet

lekkomyślny leidjtftnnig len ber ftïadjê leń ber ^aulenjer leniwy faul

leszcz ber 93raffe(n) (ryba) leżeć liegen liczyć jaljlen lin bie ©d)leie

lina bie Seine, ba£ ©eil lipa bie Sinbe lipiec Suli lis ber fjrttcp list ber 93rief listopad üftooember listowy, listonosz ber S3rtef= träger

liść ba£ 93latt los baê 8o3 lód ba* (Sté lub ober lubić lieben

lud baâ $olf; — owy 5łolf^-luty Februar lżyć läftern.

Ł.

Łabędź ber ©d)roan ład bie Drbnung ładny Çübfd^ łagodny ntilb łamać brechen łajać gelten łan bie £mfe łańcuch bie $ette łania bie Jpirfdjful) łapa bie Sßfote, $a$e łapać greifen łaska bie (Snabe łaskawy gütig, gnäbig łatwy leidet ławka bie $8an! łazić trieben łąka bie Söiefe łęg bie Sftieberung łgać lüaen łokieć bie (Me, ber (Mbogeu łono ber ©djo| łoś betê (Slentier łosoś ber 8ad}3 łódź ber Sftadjen łóżko ba§ S3ett łysieć faljl roerben łysy faïjl łyżka bei Söffel łyżwa ber ©çÇlittfcÇub łza bie %xane.

M.

Maj ber 2flai majtek ber 9ftatrofe malina bie Himbeere małpa ber 2lffe

N.

mały ïlein

marchew bie Sftofyre marka bie Sitar! martwy tot marynarz ber SJłatrofe marznąć frieren masło bie Söutter materya ber ©toff matka bie Sftutter Maurycy Sftorii* mądry flug, roeife mąka baê Śfteljl mąż ber SJtann miara ba§ 2Raß miasto bie ©tabt mieć fyaben mieszkać woljnen miedź ba£ $npfer miesiąc ber SJłonat mieszać mifĄen miękki weidj miły lieb

minuta bie SJłinute miód ber £onig, 3Ret mleko bie SWild) młody jung

młodzieniec ber Jüngling moc bie Sftadjt, $raft mocny ftar! modlić się beten mogiła ber ©rabïjügel morze ba3 SJłeer, bie ©ee most bie Sörücfe motyl ber ©djmetterling módz fonnen mój mein mróz ber tjroft mucha bie fliege mur bie Sftauer muzyka bie SJhtfif myć wafdjen mylić się ftd) irren myśl ber (Śebanfe myśleć benfen mysz bie SftauS.

Na auf, in nad über

nadzieja bie $offnung nagi nacft

nagły plotjlidj, fdjnell nagroda bie SBelofyjung należeć gehören napotkać begegnen narzeczona bie 93raut narzeczony ber SÖräutigam nasienie ber ©anten natychmiast fofort nauczać lehren nauczyciel ber Serrer nauka ber Unterricht nazywać tyeifcen nic nichts

nić ber ftabtn, 3u>iro niebieski blau

niebezpieczeństwo bie ©efaÇt

niebo ber §immel

niedbały naĄlafftg

niedziela ber ©onntag

niedźwiedź ber 33är

niegrzeczny unartig

Niemcy 2)eutfd)lanb

Niemiec ber 5)eutfdje

niemiecki beutfd)

niemy ftumm

nieprzyjaciel ber 3rcin&

nieszczęście ba3 Unglitd

nieszczęśliwy unglücflidj

nieszpory bie Słefper

niewidomy blinb

niezadowolony unjufrieben

niezdrowy ungefunb

nigdy niemals

nikt niemanb

nim beoor

niski niebrig

niż, niżeli atè

nizina bie Słieberung

noc bie Sftadjt

noga bet 3rufc

nos bie OTafe

nowy neu

nóż ba3 SEReffer

nuda bie ßaitgeweile

nurek ber £audjer.

O.

O um, an, bei, wegen obawiać się furchten obecny gegenwärtig obiad ba£ 2Rittageffen obóz ba§ ßager obraz ba$ 93ilb obrzmienie bie (Stefdjwulft obszerny geräumig ocet ber @fftg ochota bie ßuft

[Umftanb

[feit

[unfer

oczekiwać erwarten od t)01t

odbywać się ftattfinben odjechać abreifen odnowić renooieren odpowiedni entfpredjenb odpowiedzieć antworten odprawiać się abgefyalten werben odświeżyć auffrifdjen odwaga ber 9Jłut odwiedzić befudjen odwrócić wenben, abwenben ofiarować opfern oficer ber Dffijier ogień ba3 Ofener ogród ber ©arten ogrodnik ber ©artner ojciec ber Słater ojczyzna ba3 Słaterlanb okno ba§ fjenfter oko ba$ 2tuge okoń ber SSarfdj okoliczność bie ©elegenljeit, ber okrągły runb okręt ba3 Sdjiff okryó bebecfen olbrzym ber SRiefc olsza bie ©de ołów ba3 33lei ołówek ber SSleiftift opuścić oerlaffen orać adem orzech bie Sftufj orzeł ber cibler osa bie 3Befpe osoba bie Sßerfon osobliwość bie Seïjenêwürbicp ostroga ber Sporn ostry fdjarf oś bie 2ld)fe ość bie grifdjgrate osieł ber ©fel oto! fteł? ba! owad baê Qftfeft owca ba$ Sdjaf owczarz ber Sdjäfer owies ber Jpafer owoc bie JJruĄt owszem ja, oielmeljr.

¹

W Słowniczku znajdują się polskie czasowniki zwykle tylko w jednej formie, dokonanej lub niedokonanej, bo niemiecki język takich form nie rozróżnia, n. p. robie błędy fehlet maćpen, zrobić błąd einen Çe&Icr machen.

W niniejszym spisie są wszystkie imiona własne pisane wielką literą, podczas gdy w tekście Gramatyki pozostała u nazw ludów mała litera I go wvdania; pisownia ta nie rozpowszechniła się dotąd.

P.

Pacierz ba§ ©ebet, ba$ $ater* paczka ba§ 9ßafet padać faßen, regnen pająk bie Spinne

palec ber Ringer

palić brennen

pałac ber $alaft

pałasz ber Säbel

pamięć baê ©ebadjtnté

pamiątka ba3 Slnbenfen

pan ber Jperr

pani bie fjrrau

panna ba3 frräulein

panować $errfd)en, regieren

państwo ber Staat

papier baS papier

para ba3 $aar

para ber Ś)antpf

parasol ber Iftegenfdjirm

parasolka ber Sonnenfdprm

Paryż s$arté

pasterz ber £irt

pastor ber ^Saftor

paw ber s$fau

pełny opli

pełzać friedjen

perka bie Kartoffel

perła bie $erle

pewny gewifś

piać träten

piątek ber ÇJreitag

piec baden

piec ber Dfen

piechota bie infanterie

pieczeń ber SBraten

piekarz ber Söäder

pieniądze ba£ ©elb

pierś bie Söruft

pierścień ber Śfting

pies ber §unb

pieśń baê ßieb

pieszy §n $u6

piękny fd)ön

pięść bie grauft

pilny jleigig

pilność ber ftleif?

piorun ber donner

pióro bie fjeber

pisać fdjreiben

pisarz ber SĄriftfteHer, Sdjreiber pistolet bie $iftote piszczałka bie fÿïôte piwnica ber Heller piwo ba£ S3ier plac ber $lat$ placek ber Äudjen pleban ber Pfarrer

płacić flûfjlen płakać meinen płaski flacfy płaszcz ber Sftantel płuca bie 8unge pług ber $Pflug pływać fdfjmimmen, fließen poczekać marten poczta bie ^ßoft pocztówka bie ^łoftfarte podać reichen podkuć befragen podle neben, bei podłoga ber gritßboben podły elenb podobać się gefaben podróż bie Dłeife podróżny ber Ółeifenbc podróżować reifen podwórze ber §>of podziwiać bemunbern poemat ba$ ®ebid)t poganin ber Jpeibc pogoda ba§ Söetter pogrążyć untertaudjen pojutrze übermorgen pokazać jeigcn

pokój ber ^riebe, ba£ ^immer Polak ber s$ole pole ba3 ÿeïb polować jagen Polska Sßolen połowa bie Çalfte południe ber üftittag pomagać helfen poniedziałek ber SJłontag portfel bie S3orfe porządek bie Drbnung posag bie Sftitgift poseł ber ®efanbte posiadać befitjen posłać fcąicfcn posłaniec ber 93ote post baê ^aften pościć faften pot ber écfymeifj potęga bie SftaĄt powiat ber $rei£ powiedzieć fagen powierzyć annertranen powietrze baê SBetter powstać auffteljen powtórzyć mieber!)olen pozdrowić grüßen

poznać feinten lernen pozór ber Sdjein, SJormanb pozwolenie bie (Erlaubnis pożyczyć leiden praca bie Arbeit pracować arbeiten prać raafdjen praczka bie SBafdjfrau prawdziwy roa^r prawidło bie Sieget prawidłowy regelmäßig prawy reĄt proch ba$ Ruiner promień ber 6trabl prosić bitten prowadzić führen prosty gerabe próbować probieren próżny leer przebaczyć oerjeUjen przechadzka ber 6pajiergang przedać o erlaufen przegląd wojsk bie Çcereêfcfyau przegrać oerliercn przepaść ber ^Ibgrunb przesada bie Übertreibung przestraszyć erfdjrecfen przewodnik ber Q-übrer przodek ber $orfaT;rc przybyć anfommen przyjaciel ber fjreunb przyjaciółka bie 3rrcun^in przyjemność bie 51nnebmUcl)feit przyjemny angenehm przykład ba3 Joeifpiel przykry unangenehm przynieść tyerbeitragen przyprowadzić berbeifübrcn przyznać się gefielen pstry bunt psuć oerberben pszczoła bie idiene pszenica ber SSeisen ptak ber $ogel pudło bie 0djad)tel puhar ber 93ed)er pukać Hopfen

pustynia bie (Sinöbc, Siifte pytać fragen.

R.

Rachować reĄncn raczej oielniehr rad gern

arten

ein

rada ber SRat radość bie fjreube radzić raten raj ba§ s$arabieê rak ber &reb£

ramię bie ©djulter, ber 5lrm rana bie 3Bunbe ranić uemmnben rano friilj, morgend reguła bie Siegel*

Ren ber Sftljcin

ręka bie §anb, ber 3lrm

rękawiczka ber Çanbfc^ulj

robak ber SBumt

robić ntadjen, arbeiten

robota bie 5lrbeit

robotnik ber Arbeiter

rodzice bie (Sitem

rola ber 5l(fer

rosa ber £au

rosnąć roadjfen

Rosyanin ber Sftuffe

roślina bie ^łflanje

rozkazywać befehlen

rozstrzelać erfliegen

rożen ber SBratfpiejś

ród ba3 (Sefdjledjt

róg ba§ Jęorn, bie (Scfe

równać się gleichen

róża bie Sftofe

ryba ber fÿifdj

rynek ber STtorft

rzadki feiten, biimt

rzadkość bie ©eltentyeit

rzecz bie ©adje

rzeka ber Q-lufj

rzetelny etjrliĄ

rzeżnik ber ^leifdjer, ©d)lćid)ter

rznąć fdjneiben

rzucać toerfen

Rzym 9łom

Rzymianin ber Iftömer.

s. ś.

Sad ber Dbftg sam felbft, alb samogłoska ber ©elbfttaut sanie ber ©djlitten sarna ba3 Sftel) sąd ba$ (Seridjt sądzić rieten, urteilen, glauben sąsiad ber Üftadjbar scyzoryk ba§ Źajdjennteffer ściana bie SBanb

sen ber $raum, ©djlaf

ser ber $afe

serce ba§ §erj

serdeczny fyerjlid)

siać fäen

siano ba3 §eu

sieć bad 97et}

siedzieć fttjen

siekiera bie

siew bie ©aat

siła bie $raft, ©tarfe

siodło ber (Sattel

siodlarz ber Sattler

siostra bie ©djroefter

siostrzeniec ber 97effe

siostrzenica bie 97ic|te

skakać fpringen

skała ber

skarb ber ©djatj

skarga bie $lage

skarpeta ber ©trumpf

skarżyć się f lagen

skoro fobalb

skowronek bie^erdje

skóra bie Jpaut

skrzydło ber fjrlügel

skrzypce bie (Seige, Violine

skrzypek ber Geiger

ślaz bie 3Jłalne

Ślązak ber ©djlefter

Ślązk ©djleften

ślad bie ©pur

śledź ber gering

ślepy blinb

słaby fdjnmdj

sława ber SRutym

sławny berühmt

słodki füfj

słoma ba§ ©troi)

słoń ber (Slefant

słońce bie ©onne

słowik bie Sftadjtigall

słownik ba§ SBorterbuĄ

słowo baê 2Bort, 3eitn)ort

sługa ber Wiener

słup bie ©aule

słuszny gerecht

służąca ba3 $)ienftmiibd)en

służący ber Wiener, SBebiente

słyszeć Ijören

śmiać się ladjen

śmiałość bie SDreiftigfeit

śmiały füljn

smutny traurig

Tablica bie £afel tajeć tauen tak fo

śniadanie baS fjrü^ftücf śnieg ber Sdjnee sobota ber 6onnabenb sosna bie tiefer sowa bie ©ule sól baS Salg spać fdjlafen śpiewać fingen śpichlerz ber Speicher spokój bie 9łu^e spokojny ruljig spotykać begegnen sprawiedliwy gerecht sprawowanie baS betragen srebro bas Silber środa 9Jłittn>odj stać fielen stal ber Sta^l stalka bie Sta^lfeber stangret ber ftutfdjer starać się ficÇ bemühen stary alt

statut baS Statut, bie Satzung

staw ber $cid)

step bie Steppe

stodoła bie SĄeune

stół ber ^Tifdj

stopa ber îÿufe

stopień ber ©rab, bie Stufe

strach bie Slngft

straszny fcfyrediidj

straż bie SBacbe

strona, stronnica bie Seite

strumyk ber 93ad)

stryj ber Dfyeitn

strzelać fd)ie§en

studyować ftubieren

suknia baS $leib

sum ber SBelS

sumienie baS ©eroiffen

surdut ber 9łocf

świecić lenkten, fdjeinen

świergotać groitfchern

świeży frifdj

śyn ber So|u

szanować adjten, fronen

szary grau

szczery aufridjtig

szczęśliwy gïücflid)

szczyt ber ©ipfel

szeroki Breit

szew bie Sfta^t

szewc ber Sdjuljmadjer

szklanka ba£ ©laS

szkoda ber Sdjaben szkodzić fd)aben szkoła bie Sdjule sznur bie SĄtutr szpilka bie Stednabel sztuka bie Shmft, baê Stüd sztylet ber $>old) szybki fd^neö szyja ber §al£

szyk bojowy^ieSĄlaĄtorbnung szynka ber Sdjtnfen.

T.

taki fo

także ebenfalls, äud) talerz ber Heller tam bort, ba tańczyć taugen tani billig, roo^lfeil targ ber Śftarlt tatar ber îator tedy cnblich

telefonować telephonieren ten biefer teraz jetjt

tęcza ber śftegenbogen tędy

tęgi ftramm tępy ftmnpf teść ber Sdpoiegenmter tłomacz ber 2)o(ntetfcher tłomaczenie bte Überfe^ung tłusty fett tom ber 23anb topól, topola bie Rappel topór baS 95eil towar bie 2Bare trawa baS ©raS tron ber &hrön trud bie Sftiilje, S3efrf)n)erbe trudny fd)toer trumna ber 6arg trup bie 8eid)e

truskawka bie ©artenerbbeere

trząść fdjütteln

trzeć reiben

trzewik ber Sdjuh

tu, tutaj 1)iet

tuzin baS 2)u^enb

tużurek ber $ocl

— się lernen

ber $rüpng bie Æirfdje

twardy Ijart twarz ba$ ©efidjt tyć fett werben tydzień bie SBoĄe tyle fo oiel tysiąc taufenb.

U.

U bei, an, ju ucho ba3 Dljr uchodzić ftd) jurüdjieJjen uczeń ber édjüïer uczennica bie 6d)ülerin uczony gelehrt, uczyć lepren; udawać fidj fteHen ukryć oerbergen ul ber ©ienenftod ulica bie 6traße umarły tot umrzeć fterben unieść fortreißen upał bie Çiije upaść faßen uporczywy ^artnadig uprzejmy ^öflidj urzędnik ber SBeamtc urwać abreißen uśmiechać się lödjeln uświetnić oerfjerrlidjen uszkodzić befdjäbigen uważać aufpaffen uwolnić befreien użytek ber ©ebraudj użyteczny nüt*lidj.

W.

W in, auf, hinein

wada ber jjefjler

waga bie äöage, ba§ ©ewiĄt

wakacye bie Serien

walczyć föntpfen

wał ber SBall, bie Sfteereêroeôe

wara! aufgefdjaut! weg baoon!

Warszawa 2Barfd}au

warunek bie SBebingung

wąs ber 6djnurrbart

ważyć wögen

wąż bie Solange

wczesny früh

wczoraj geftern

wesoły luftig, freubig wędka bie ftifdjangel węgiel bie woljle Węgiel ber Ungar węgórz ber 21al wiadomość bie 9?ac§rid)t wiara ber ©laube wiatr ber SBinb wiatrak bie äÖinbmitfjle Wielkanoc Dftern widelec bie ©abe widmo bie ©rfdjeinung widok bie 21u3ftd)t widzieć feljen wieczór ber 5lbenb Wiedeń SSien wiedzieć wiffen wiele oiel wielki groß

Wielkopolska ©roßpolen wieniec ber ^ranj wierny treu wierzba bie SSeibe wiersz ba3 ©ebidjt wieś baê $>orf wieśniaczka bie S3auerin wieśniak ber Sanbmann, SBauer wieszcz ber $)idjter, 6e$er wieża ber £urm więzień ber ©efangene wilk ber SBolf wina bie 6d)ulb wino ber äöein winogrono bie SÖeintraube wiosna wiśnia witać grüßen wlec f^leppen właściwy eigentlich włóka bie §ufe włos ba§ Jpaar wnuk ber ©nfel woda ba£ äöaffer wodzić führen wojna ber ®rieg wojsko ba3 ßeer wola ber SBifle wolno e§ ift erlaubt wołać rufen woń ber ©erud) wosk ba3 3Bad)3 woźnica ber Æutfdjer wódka ber ^Branntwein wódz ber fjüljrer wół ber Dcfyé

Z mit, au$

zabawa baê Vergnügen, ©piel zabawka ba3 ©pieïjeug zabić töten zacząć anfangen zadanie bie Aufgabe zadowolony jufrieben zając ber |>afe

zajmować się ftd) befdjäftigen zajmujący intereffant zakonnik ber Oftondj załoga bie SBefatjung zamek ba$ ©djloji zamieszkiwać bewohnen zamykać fdjliefcen zapewnić fiebern zapomnieć nergeffen zaprosić einlaben zasnąć einfcfylafen zaraz gleid) zatrzymać bemalten — się anljalten zawsze immer zaziębić się ftdj erfüllen ząb ber 3^n zburzyć jerftören zdawać się fĄeinen zdecydować się ftd) entfdjlie&en zdjąć roegnetymen zdrowie bie (Stefunbfyeit zdrów gefunb zdziwić się ftdj rounbern zegar bie Ufjr

Spfingften

wóz bet SBagen wrona bie $rćilje wróbel ber ©perling wrócić jurütffeïjren wróg ber gfeittb wstążka ber 33anb wuj ber Dnfel wybieg bie 5ïuêflud}t wychodzić, wyjść auggeljen wygrać gewinnen wylatać auâfliegen wynająć mieten wypowiedzieć Ijerfagen wypuścić ^erauSlaffen wyratować retten wyrób ba3 ^robuft wzbogacić się jtdj bereitem wzmianka bie (Srroäfynung.

z, ź.

zegarek bie Tajdjenufyr zeszyt baê §eft zgubić oerlieren ziarno bûê $orn zielony grün ; — Świątki ziemia bie @rbe ziemniak bie Kartoffel zima ber SBinter zimny fait

ziomek ber ßanbämatm złodziej ber 5)ieb złoto baê ©olb zły böfe, fd)led)t, fdjlimm zmęczyć mübe madjen znać fennen

znak baê 3«$^ znaleść finben znój bie ©trapaje zostać bleiben żreć freffen źródło bie Quelle zwać nennen zwierciadło ber ©piegel zwierz baê roiïbe Tier zwierzę bûê Tier zwierzyniec ber Tiergarten zwycięski ftegreidj zwyciężać fiegen zwycięstwo ber ©ieg zwyczaj bie ©erooljnfyeit zwyczajny geroöl)nltd).

ż.

Żaba ber Qrtofd) żal bie $lage, bie ifteue żar bie ®lut żart ber ©pafj żądać »erlangen, forbem żąć möl)en że ba|, roeil żebrać betteln żebrak ber 93ettler żebro bie SRippe żeglarz ber ©eefaljrer żeglować fegeln żelazo ba£ @ifen żłopać faufen żmija bie Sftatter żniwo bie @mte żniwiarz bie ©<$nittev żołądek ber gen żółć bie ©alle

żołnierz ber ©olbai żółty gett) żółw bie Scbilbfröte żona bie $rau, (Sljefrau żonaty oerfyeiratet żubr ber 2luerod)3 żuława bie 97ieberung żur bie faure Sfteblfuppe

żyć leben życzyć nńmfcben żyła bie 5lber żywić narren żywioł ba£ (Element żywot ba$ 8eben żyzny frudjtbar.

Spis imion osobowych i nazw krajów, rzek, miast i t d.

A.

Agnieszka Signes Akwizgran 2lqdjen Alpy bie 5llpen Alzacya @lfafj Alzatczyk felfaffer Angielka (Sngtćmberin Anglia ©nglanb Anglik (Snglanber Antoni 9lnton Ateny 5ltben Austrya » fterreid)

Azy a 5lften, A. Mniejsza Klein* aften.

B.

Babimost 58omft Badenia 58aben Bałkany battait Bałtyk Oftfee Bazylea 93afel Berlin Berlin Białogród 93elgrab Bogumin Dberberg Brema 23remen Bruksela Sörüffel Brunświk SBraunfĄroeig Buda ©fen Budziszyn SBautjen Bułgarya Bulgarien Bydgoszcz S3romberg Bytom SBent^en.

C.

Carogród Konftantinopel Celów iec Klagenfurt

Chełmno Kulm Chodzież Colmar Chojnice Konii* Chorwacya Kroatien Cieplice Seplit} Cieszyn îefcïjen Czechy SSölpnen.

D.

Dania Mnemarf Dorota 2)orotIjea Dracz $)urajjo Drezno £)re£ben Drwęca ^retnenj Dunaj £)onau Duńczyk £)mte.

E.

Edward ©buarb Egipt Śigppten Elbląg ©Ibing Elżbieta ©Ufabety Europa (Europa.

F.

Filip ^iïipp Franciszek fjranj Francuz 3rrûI}ô⁰f^ Fryderyk fjrriebrtd).

G.

Gaficya ©alijien Gdańsk $>anjig Getynga ©öttingen

Ł.

Głogów ©logent Gniew 2ften)e Gniezno ©nefen Grecy a ©riedjenlcmb Grudziądz ©rciubenj Grzegorz ©regor.

H.

Haga §aag Hamburg ^antburg Henryk ^etnrtdj Hesya ipeffen Hiszpania Spanien Holandya §otlanb.

I.

Ignacy Sgnaj Iława ©platt Inflanty ßiolanb Inowrocław ^ofyenfafya.

j.

Jadwiga Çebroig Jan Qo^ann Japonia Qapan Jerozolima Serufalem Józef 3ofep§.

K-

Karłowe Wary $artèbab Karol $avl Karpaty $arpatljen Kartuzy 5£artïjauê Karyntya Kärnten Kaszuba Äafdjube Katarzyna Staranna Kcynia ©£in Kijów ®teio Kolonia $öln Kopenhaga $openljagen Koronowo ®rone a. *8ral>e Kościan Soften Kościerzyna SSerent Kosowe Pole Slntfelfelb Kowalewo Sdjönfee Kraków $raïau Królewiec $ônigéberg Królewska Huta $önigö§ütte Królowodwór $öniginl>of Kwidzyn SJtorienroerber.

L.

Leodyum Öütttrf) Leon 8eo Leszno Stffa Lęborg ßauenburg Libawa Stbau Lidzbark ßautenburg Lubeka öübeef Lubiana fiaibad) Ludwik Óubtmg Lugdun $pon Lwów Semberg.

Łaba ©Ibe Łobżenica Sobfenj Łużyce £auft$.

M.

Maciej Sftatt^iaS Madziar ^Jłagpare Malborg Sflłartenburg Małgorzata Sftargarete Małopolska $leinpolen Mannheim flftanntjeim Marcin 2ftartin Marsylia SHorfetHe Marya Sftatie Mateusz flJłatt^cmS Medyolan Sfltoilanb Men SJUtin Michał Smdjael Międzychód Birnbaum Międzyrzecz flftcferiij Mikołaj ^«olau§ Moguncya HJlainj Monachium 9Jfrmd)en Monaster fünfter Morawy ÜJlä^ren Moskwa Sttośfau Mozela 97lofel.

N.

Nadrenia SR^einlanb Nakło Sftafeï Neapol Neapel Niemcy 2)eutfdjlanb Niemiec $>eurjd)er Niewa Sfteroa Nisa 97eifte

Norwegia SRorinegen Norymberga Nürnberg Nowy Jork Storo *§)orï.

Rybnik Shjbnif Rydzyna SReifen Rzym Storn.

O.

Odolanów Slbelnau Odra Ober Oleśnica Ôté Olsztyn Slflenftetn Ołomuniec Dlmütj Ostrowo Dftroroa Oświęcim Slufdjroto.

P.

Paryż SßariS Paweł $<ml Persya ^krften Pilzno ^ilfen Piła ©djnetbemüÇl Piława Piotr s$eter Piotrograd ^Petersburg Pireneje $Pqrenden Pleszew <piefdjen Poczdam ^otébcmt Polak ^łole Polska Spolen Połąga Spolangen Pomorze gomment Portugalia portugal Postojna 5tbetéberg Poznań tiofen Praga ^rag, $raga Prusak Sßreujje Prusy ^reujjen Pszczyna tplefi.

R.

Racibórz Stotibor Radunia Stobaune Radzyń Stoljben Ratysbona StogenSburg Ren SRljein Rjeka fyiume Rodan üR^one Rogoźno Stogafen Roja Stogen Rosya Stofjfonb Rosyanin Stoffe Rumunia Rumänien Rusin Stot^ene

s.

Sabaudya ©croopen Saksonia ©ac^fen Sas ©arftfe Sawa ©cm, ©croe Sekwana ©eine Serbia ©erbten Skadr ©fatari Skarszewy ©djöned Słowianin ©lawę Słupsk ©tolp Sofia ©ofia Soluń ©alonifi Sopot 3°PPot Sprewa ©pree Starogard ©targarb Styrya ©teiermarf Syberya ©ibirien Szczecin ©tettin Szczepan ©tepbcm Szkocya ©djotticmb Szwajcarya ©Ąroeij Szwecya ©dpneben Slązk ©djteften Śrem ©Ąrintm Środa ©djroba.

T.

Tamzia îïjentfe Tatry Xotra Tomasz 2$omaS Toruń

Trewir $rter Tryest $riejt Trzemeszno ^renteffen Turcya dürfet Turyngia springen.

W.

Wałcz £)eutfdj»$h:one Warmia (Srmfonb Warszawa SDBarfdjou Warta Sßarifye Wąbrzeźno ©riefen Wągrowiec SBongroroit}

Wejherowo 97euftabt Seftpr. Wenecya Sßenebig Westfalia Seftfalen W ęgry Ungarn Wiedeń Sien Wielkopolska ($rofcpolen Wierzbołów Sirbatten Wilno Sitna

Wirtembergia Siirttemberg Wisła Seidjfet Włoch Stoper Włochy italien Wojciech îlbalbert Wołochy Satadjei Wołyń Sofijpnien Wormacya Sorm$ Wrocław SSreâïau

Wrzeszcz £angfuljr Wschowa 3-rcmftabt

Z.

Zagrzeb migrant Zbąszyń 93entfd)en Zgorzeli ce ©örlüj Złotowo platan Zofia ©opÇie Zurych äürtd) Zygmunt ©igtémunb.

ź.

Żegań ©agan Żuławy Serber Żyd Qube.

rttOT^

Si

• *

*

*

SS

ST'

ss

s?

tjà

8-96

srlll

» .JH»

«i

feSSil

I

________

WrÆÈËÊlÈÈÊS^s MRf

,,,;:■; V -

««i®>

Biblioteka Politechniki Ki akowskiej

Ji-ß

I fesjitegaB' I •jjrrwrr îWWBiii'OTMni

100000296236

pÉâE?

m ss» »

kh

pvifc r-m#

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

00000296236

1-890