> '

>v;

1

• Ą

Pjj

I-

шй

.„J,    .

щ

fi

ЩгЛ

Ш

ЩЩ

ш

¹

щ

ш

rj

i ■ ■

'*

L ;

tT; ;•

• ш

ч

«sf/. J ЯЦ

*??!&* 0Ш ', ' ЛЧГ й.

|g&

Ю

5^.

■ч;Щ

'V

I

y

BISKUPSTWO

WARMIŃSKIE,

JEGO ZAŁOŻENIE I ROZWÓJ NA ZIEMI PRÜSKIÉJ

Z UWZGLĘDNIENIEM

DZIEJÓW, LUDNOŚCI I STOSUNKÓW JEOGRAFICZNYCH

ZIEM DAWNIEJ KRZYŻACKICH

NAPISAŁ

PR. Wieniawski.

„Si eum diabolus in partiunculas minutissimas secaret... Polonorum sanguis ab eo velli non posset,“ (Str. ii).

Praca konkursowa, uwieńczona pierwsza nagroda przez akademia umiejętności w Krakowie roku 1876.

TOM II.

POZNAŃ.

JTakładem. JCsięgarni Jana JŚJonstantego ^.upańskiego.

1878.

.. + j;

/MW.

Air

\rè-

ł?

l_Q

Drukiem J. I. Kraszewskiego (Dr. W. Łebiński) w Poznaniu.

PRZYWILEJE UDZIELANE KRAJOWCOM lub w ogóle

OSADNIKOM POCHODZENIA NIE-NIEMIECKIEGO,

tworzą samo przez się niejako historyą krajowców. Ponieważ ważne te dokumenta, ogłoszone w Monum. Hist. Warmiensis, służyły nam za główną podstawę niektórych rozdziałów pracy naszej, podajemy je zebrane według porządku ehronolieznego w jednę całość, lecz — dla oszczędzenia miejsca, w streszczeniu, z opuszczeniem takich, w któryehby co do narodowości obdarzonego, wątpliwość zajść mogła. Załączamy natomiast wyciągi z dokumentów innych, które dla swej treści na to zasługują.

M0NUM1TÂ HISTORIAE WARMIENSIS.

Nr. 313.

MONUMENTA HISTORIAE WARMIENSIS.

- 78 -

MOMENTA HISTORIAE WARMIENSIS V.

M0NUM1TÂ HISTORIAE WARMIENSIS.

Tom pierwszy.

Nr. 42.

Litera antiqua super Waytenyn (Wagten dziś).

Elbląg, 20 Maja 1261 r.

Prutheni subnotati : Szinntenen, pisz pogononie et Azowirth dostają przywilej na 40 włók (mansi) in Pogzania, od kanonika Herwicusz-Braunsberku, za wstawieniem się Harmuda, mistrza Prus (ad instantiam fr. Hartmodi magistri pruscie) nad obu brzegami rzeki Drwęcy, gdzie wpada do Passarii (Seria). Warunki: Mają pro décima płacić zboże (mensuras) i pieniądze (denarios) i wosk, jako uznanie rządu tak samo. jak się płaci w ziemi chełmińskiej od pługów (aratrum) i radeł, (uncus); po drugie idą na wyprawę wojskową kiedy tego potrzeba wymaga, razem z mieszkańcami tych samych stron, jak dotychczas zwykli byli. Sądownictwo w sprawach mniejszych w tych dobrach bez uszczerbku do nich ma należeć, w większych sprawach zaś z wszelkiemi dochodami do biskupa. Z nadaniem tern porównaj przyw. No. 103, według którego roku 1297 ‘ otrzymał Gerko ,,za swoje włoki in Watenin“ pola gechriten ' (Jägritten) ¹/₃ prati Pożiegen i XI. wł. in campo Curwe et clopetiten (Curauer Mühle) razem 40 włók. Jego synowie scilicet Ropoto, Tilomanus, Petrus, Kristanus et Gerco oddają - 22 m. pewnemu Fridericus na założenie wsi Curow; pieczętują swą pieczątką r. 1328.

Cf. T. II. No. 398. W roku 1366 dostaje Johannes de Heide miles przywilej na 50 włók do założenia wsi gburskiéj. W roku 1354 daje biskup Jan „Nicolao et Santirmen de Wicke-row fratr. 60 włók pod Jezioranami (Zeburkiem za pretensye, które sobie rościli do 30 włók in campo Waytimis na mocy przywileju Henryka I, chociaż te włóki się znajdują w posiadaniu kościoła. Zdaje się według tego, iż uprzywilejowani w roku 1261 pruteni nie długo tam siedzieli. Roku 1312 (No. 164) dostaje Johannes Matruto, films Assorvirt camerarii quondam in Pogezania, razem z swym stryjem Byot nowy przywilej na dzisiejszą wieś Comainen pod Ornetą, ponieważ przez napad Litwinów przywileju swego był pozbawiony.

Nr. 59.

Przywilej na wieś dzisiejszą Perwilten, parafia Layss.

Braunsberg, 8 Kwietnia 1282 r.

Umieszczamy przywiléj ten w całości dla tego, iż swą dokładnością służy za wzór późniejszych. Nos gotfridus plebanus de El bingo et Johannes in Brunsberg (scultetus vices gerentes domini nostri Henrici Episcopi warmiensis in terra ecclesie warmiensis constare presentibus volumus universis. Quod pro-borum virorum freti consilio et auctoritate de locatione terre nobis data per eundem dominum nostrum Wargino et Naper-ganno fratribus pruthenis in campo qui marim dicitur vulgariter de agris quondam cultis et de terra ubi adhuc in posterum fieri agri potuerunt, terram pro duobus aratris sufficientem jure culmensi in feodum duximus conferendum. Sic et ita ut de eisdem agris predicti fratres cum armato et équité uno, cli-peum et toracem habente qui alio nomine brunnia nuncupate teneantur domino nostro Episcopo et Warmiensi eclesie quandocunque opportunum fuerit, deservire et de unco solvere mensuram tritici, de aratro vero mensuram tritici et mensuram siliginis, et denarium coloniensem secundum, quod alibi solvi in terra prusie nomine décimé est consuetum. Ac etiam libram cere. Testes hujus sunt : Wernico de Russin hartmanus vena-tor Sander de syryene Sustide de Bardin pundiico (pundoco) de Melzak et dargelo camerario. Ad majorem igitur... . Prata eciam ipsis competencia permittimus assignare.

W tłumaczeniu połskiem:

My gotfryd pleban z Elbląga i Jan (wójt) w Brunsberku : zastępcy Pana naszego Henryka biskupa warmińskiego w ziemi kościoła warmińskiego chcemy wszystkim dać wiadomość, iż ufając zacnych mężów radzie i powadze co do powierzonego nam przez tego biskupa osadzenia ziemi, postanowiliśmy War-ginowi i Napergannowi braciom prusakom w lenność oddać w polu, które pospolicie Marim jest nazwane, z ról kiedyś uprawianych i z ziemi gdzie stać się na przyszłość role będą mogły, ziemią wystarczającą pod dwa pługi według prawa chełmińskiego. I to tak iż wspomnieni bracia są zobowiązani służyć z jednym zbrojnym jeżdzcem, mającym tarcz i zbroję, która inaczej brunnia się nazywa, panu biskupowi i kościołowi warmińskiemu kiedykolwiekbądż będzie na czasie i płacić od radła korzec pszenicy, od pługa zaś korzec pszenicy i korzec owsa i fennig (pieniądz) koloński odnośnie do tego, co gdzie indziej w ziemi pruskiej pod nazwą dziesięcin zwykle się płaci i prócz tego funt wosku. Świadkami są: .    .    .    .

Łąki im także należne pozwolimy wskazać.

Nr. 60.

Przywilej dotyczący wsi dzisiejszéj Peythunen, parafia Layss.

Braunsberg, 2 Lipca 1282 r.

Poytun i jego brat Sassin i Stygots syn Poytuna otrzymują „połowę pola Marim i pewne małe pole Speriti.“ Prawo chełmińskie; do wypraw wojennych są zobowiązani z dwoma zbrojnymi i tyluż końmi. Podatki od pługa i radła zwyczajne, wosk — fennig koloński.

Co się tyczy sądownictwa nie ma wzmianki, również jak w Nr. 59.

Nr. 62.

Litera eorum de Tüngen.

Braunsberg, 27 Lipca 1282 г.

„Inspectis obsequiis, quae nobis et Ecclesie nostrae War-miensi exhibere poteerunt,“ udziela biskup Henryk Prusakom (pruthenis) Curthi Tarpi et Symon, 50 włók (mansi) w polach

Bogateńskich (in campis Bogathenis) i Kerkus. Z tych bierze C. z bratem swym S. 30 i Tarpe 20, położone między Drwęcą, i Passarią z wszelkim użytkiem, sądownictwem i prawem, w lenno. Złoczyńca uciekający do tych dóbr ma być sądzony przed sądemj biskupim, jeżeli po za obrębem tych dóbr co złego uczynił. Nad swymi ludźmi i tymi co w granicach tych dóbr źle robią, mają właściciele sądownictwo, jeżeli winowajców schwycą. Kruszce i sól należą do biskupa. Służba wojskowa składa się : z trzech zbrojnych ludzi zwyczajem krajowym ; wszyscy zaś ich ludzie, zamieszkujący w tych dobrach tak jeźdźcy (équités) jak piesi (pedites) mają być gotowi do obrony ziemi pruskiej, tak samo mają oni dopomagać przy zakładaniu warowni, które po za ich posiadłością ku stronie nieprzyjaciół mają być budowane. C. T. S. płacą zwyczajne podatki od pługa i radła (unco qui hoke dicitur) również wszyscy ich ludzie (homines eorum universi). Do tego wosk i pieniądze. Prawo polowania na każdego zwierza, lecz tylko z psami (i na bobry) quamlibet venandi feram sc. damus facultatem.) Rybo-łóstwo w Drwęcy, o ile ona przechodzi przez dobra. Obowiązek co do pomagania przy zakładaniu warowni oznacza się ściślej, tak, że od Brunsberku do zatoki nie są zobowiązani dopomagać, tylko na przeciwnej stronie od Brunsberku.

Przytaczamy tu zaraz drugi przywilej następujący :

Nr. 77.

Braunsberg, 14 Sierpnia 1287 r.

Kurthye, chociaż z urodzenia Prusakiem, mimo to zawsze razem z chrześcianami walczył przeciw nieprzyjaciołom krzyża z wielkiem narażeniem się swoich i krwi własnej. Udzielono mu więc pola Kerkus i Lagamast vulgariter dictaa z wszyst-kiemi przyległościami dawnemi. Prócz tego połowę pól Boga-theus i Spraude (Sprawde) którą Tarpe jego krewny z nim na pół ma się podzielić. Granice : (Granie) Seria, prope forum po-gusanie, Drywantze, gdzie był most Nasgitrin. Sam biskup Henryk był przy wymierzeniu granic i kazał je znakami (signis) • oznaczyć, które się nazywają j;£ranie^ (grań). Otrzymał tę posiadłość Kurthye ź wyliczeniem wszelkich praw i sposobów użytkowania (eciam cum dictorum camporum pertinentiis, in silvis Rubetis Pratis pascuis aquis agris cultis et incftltis, cum omni utiłitate in piscationibus venaciohibus aucupationibus et quolibet usufructu, cum judiciis majoribus et minoribus, additis omnibus conditionibus utilibus'et honestiś,’ quas fratribus nos-tris et aliis theutonicis feudalibus contulimus, cum ipsum non nisi pro fideli christiano habeamus. Jure culmensi perpetuo contulimus possidendos. Służba wojskowa w dwa konie z ludźmi według zwyczaju krajowego; zwykłe podatki. Ułatwień co do pomagania przy budowli o tyle, że już nie od samego Brunsberku, lecz od wjj, Salmia (Schalmey) versus hostes jest obowiązany.

Oba te nadania są wzorem dla przywilejów znaczniejszych lenników, krajowców. Żeby obdarzeni mieli być z rodu Boga-teńskich, na których ojcowiźnie się osiedli nie jest prawdo-podobném. Obowiązek co do budowania warowni, daje nam zarazem wskazówkę jak się panowanie chrześciańskie z północy powoli co raz dalej posuwa ; idzie to bardzo wolnym krokiem, jeżeli się tylko przestrzeń od Salmii do zatoki uważa za bezpieczną !

Cf. I. Nr. 166; 1312 r. otrzymuje Tunge, filius Kurtye nowy przywilej z objaśnieniem pierwszego i ścieśnieniem granic dóbr. O ojcu się jego powiada, iż był una cum suis amicis a primevo tempore wierny, Christum non deserens. Ród Tungego (de Tiingen) kwitnie odtąd w Warmii do połowy XV. wieku, lecz wcześnie zniemczał.

Nr. 64.

Przywilej na wsie dziedziczne : Kiersehienen i Palten, parafia Peterswalde pod Mehlzakiem.

4 Czerwca 1284 rt

Dano (quibusdam pruthenis) doybe, Smyge, Sange et Conrado dictis Kir sini sioła (campos) possédé et Suriti w całości z prawem chełmińskiem, jak to Jan Fleming, brat biskupa i Brulandus swoje dobra posiadają. W opisaniu granic zachodzi miejsce (locus) : Carwomcholmike vulgariter nomi-natum i kamień Taminis (Tanussis?), posiadłość Prusaka „pede“ rzeczułka Mandangni, pole (campus) graude. Wszelkie prawa i użytki służą obdarzonym, prócz polowania na bobry, kruszcu i soli. Służba wojskowa w dwa konie z dwoma zbrojnymi. Zwyczajne podatki od pługa i radła, wosk, denar koloński.

Świadkowie : Johannes Flemingus, Rulandus (pewnie ów Brulandus) Sampalte i filius suus, Hartmanus venator, Henningus de posirie etc.

IO

Nr. 65.

Przywilej Darathen cum Loheide neenon Sehroyte; dawniej Darethen, wieś szlachecka, dziś należy do Schoendamerau ; Loheide jeszcze dziś bór nad brzegiem

Passarii ; w pobliżu jest posiadłość „Schreit/*

21 Czerwca 1284 r.

(Pruthenus) Schroite (Schroyte) otrzymuje dwa pola: Coyk i Scrope (Koyc et schrope) nad Pasariią na prawo chełmińskie tak, jak brat biskupa i Bruland swoje dobra posiadają. W granicach zachodzi vadum Algetos (algetus) „ granica “ Rais-topelk (Raystoppelk, Raystopelk) „granica“ Sardangodi (Sar-dangadi) granica Aucti, fluvius Waiscoy (Wascoy, waschoi) dzisiejsza Waszkonika, wpadająca pod Borchertsdorf do Passsrii. Wszelki sposób użytkowania, prócz polowania na bobry, kruszcu i soli. Służba z jednym koniem i zbrojnym według prawa i zwyczaju krajowego. Zwyczajne podatki od pługa, radła, 1 pieniądz koloński i 1. funt wosku. Tak samo ma sądy większe i mniejsze „Judicia quoque majora et minora in suis campis habebit, quemadmodum habere dinoscuntur alii nostri feudales, quibus jura Culmensia duximus conferenda. Świadek: Sam palto et filio suo (sc. testibus). (Schroyte figuruje bardzo często jako świadek).

Nr. 66.

Przywiléj o dzisiejszej wsi Tromp.

i Lipca 1284 r.

Prusak Trumpe (nominatus) i Nassencepis jego siostrzeniec otrzymują połowę sioła (pola) Baldingis i połowę łąki (prati) plissinges (nuncupati) per vulgares (lud rolniczy) na prawo chełmińskie. Służba z jednego konia z jednym zbrojnym. Zwyczajne podatki.

Między świadkami: Kristanus de Kalkstein; on otrzymuje z swym bratem Janem dopiero 20 Kwietnia 1285 r> swój przywiléj na posiadłość in campo Kalkstein, nazwisko to nie jest więc niemieckie.

Nr. 67.

Przywilej „Glandim et fratrum suorum in eampo Cabekayme dziś wieś Kapkeim pod Dobremmiastem.

13 Sierpnia 1284 r.

Biskup Henryk udziela: (Prutheno) Gaudinis i braciom jego Poburs, Cantune, Cawald, Argaldinus i stryjowi tychże (patruo) Scanthito (nominato) jedne cześć (unam partem vel sortem Campi, que vulgariter Spal nuncupatur), która dawnej była własnością Stimis, ojca Gaudinis i braci jego w polu (siole) Cabikaym. Służba wojskowa — zwyczajne podatki — jure hereditario perpetuo possidendam. Niewybitne to wyrażenie! zobaczymy,'że wkrótce jus hereditarium perpetuum przechodzi na jus pruthenicum. Świadkowie: Johannes interpres, Sandern s camerarius noster, Nicolaus camerarius etc.

Nr. 70.

20 Kwietnia 1285 r.

Kirstan i Johannes (bez tytułu de K, jak go mają już w Nr. 66) otrzymują 60 mansi in campo Kalkstein jure cul-mensi. Zwykłe warunki, jak na większego lennika. W granicach zachodzi mons Wittergarbe.

Nr. 76.

Grundin alias Cleusiten dziś Klausiten, parafia Peters-walde pod Mehlzakiem.

9 Sierpnia 1287 r.

Kapituła, (pierwszy przywiléj), zapisuje : Swinconi¹) prutheno i jego synom: Nawekis, Naconlis, Caynne Samides pole vulgariter gründe zwane „cum suis pertinentiis prout jam Campus est et in campum redigi potest eo jure, quo Cirsini’et eorum consanguinei campos suos possident. Zwyczajne warunki: Świadkowie: Robe, sangro, Cumdris, ardauge prutheni dicti Kirsini (patrz Nr. 64; imiona się nie zgadzają : Robe-Doybe, Cumdris-Conrad, Sangro-Smyge. Świadkowie : Nicolaus camerarius Petrus tunc temporis etc.

*) Może zdrobniałe od „Suen.“

Ï2

Dopiero 1288 r. nastąpiły działy między biskupem a kapitułą. Podajemy tu zaraz: z Mon. W. II.

Nr. 543.

Przywilej wsi szlacheckiej Rossen pod Braunsbergiem.

Elbing, 10 Sierpnia 1288 r.

Szczególniejszy przywilej, co do praw i wolności posiada ród pruski, biorąc swój początek od junctera. W roku 1288 stawił się do Wielkiego Mistrza Maynharda „de Queruarth“, syn Junktera (filius Juncteri nobis dilecti prutheni de Russen) i uzyskał odnowienia przywileju ojcu wystawionego, który był zgubił. Według tego uzyskał następujące warunki i prawa, które w Warmii są niezwykle:

1)    Prawo odziedziczenia dóbr Russen i wszystkich przy-ległości.

2)    Wolność od podatków, sam zaś pobiera od swych poddanych dziesięciny (decimaciones et fructus decimarum), poddani mają mu służyć w robotach wiejskich (ad rusticalia servitia) jak to wymaga zwyczaj krajowy.

3)    Sądownictwo większe i mniejsze należy się jemu razem z ztąd płynącemi dochodami.

4)    Kruszce i sól w tych dobrach Zakon sobie rezerwuje.

5)    Do obrony krajowej z zwykłą bronią powinien się stawić, tak samo dopomagać w założeniu nowych i reperacyi starych warowni i zamków.

6)    Na uznanie zwierzchnictwa płaci jedne grzywnę wosku ( i Markphund) i jeden fenyg koloński lub 6 elblągskich.

Z tego rodu pochodzi szereg ludzi zajmujących często pierwsze dostojeństwa (urzędy) w biskupstwie. Piszą się de Russen (Ruthenus) (Rossen, Reussen). Zniemczeli szybko.

Nr. 84. (tom I.)

Przywilej o wsi dzisiejszej Stigehnen (Stigein) parafia Langwalde, gdzie Wałsza wpada do Passarii.

25 Stycznia 129,0 r.

Biskup Henryk udziela : cuidam prutheno predrus i braciom jego posiadłość między Wałsza (inter aquas Walsscha gataur,

ł-

gaumir) Passarią (Seriam) i rowem (lub granicą) (fossatum) pelite z wszelkim użytkim prócz polowania na bobra. — 4 lata wolności od podatkowania; potem mają służyć w lekkiej zbroi. Po wolnych latach płacą też zwykłe podatki. Dobra zaś wszystkie mają posiadać według tego samego prawa co tesim et Sampoltot, tustyn et Kurtyn. (Przywilejów tychże niema. )

Nr. 86a.

Przywilej wsi Nalaben

23 Czerwca 1290 r.

Kapituła nadaje pro bono et utilitate eclesie nostre „Cabilo“ suisque veris heredibus posiadłość w polach (in campis) arobiten (Areboten) et Keysonis cum omni jure Culmensi — Zwykłe podatki. — Sądownictwo ma w rzeczach większych i mniejszych, lecz w obecności adwokata kapitularnego. Świadkowie : her-manus Scriptor advocatus tunc Capituli, Nycolaus Wyldenberg, büch interpres, Sange et filius suus Ardange dubius dicti Kirsini (patrz Nr. 76) medis Świnkę et alii. Chociaż tu nie masz przydomku „pruthenus“ to Cabilo nim jest, jak to już świadkowie Prusacy dowodzą.

Nr. 88.

Litera illorum de Rogiten (dziś wieś szlachecka i gburska) Regitten pod Brunsberkiem.

4 Września 1291 r.

Otto de Russen kupuje campum Rogiten od Wernherus de Russen (vitricus suus). Zwyczajne warunki jak na większego lennika; między świadkami: Dominus JohannesLemkynus, Gerko de Brezg, Johannes de Cowal, Gerko et Kristanus frater suus.

Nr. 89.

Przywilej na pole Troben (po obu stronach Łyny); wieś ta od Knaypana, syna Kurnotego-Knopen później zwana. (p. Nr. IOO.)

16 Lutego 1292 r.

Biskup Henryk udziela: Curnotori et fratri suo Santhaps (Santops) część pewną pola „Troben“ — rzeka Quele w po-pobliżu — z wszystkiemi przyległościami, z prawem polowania, z miodem i z spadkiem po swoich poddanych, którzy umrą, i z sądownictwem wiekszém i mniejszćm — Prawo chełmińskie. Warunki zwykle. Świadkowie (między innymi) Henricus Lut-modus interpres noster.

Nr. 90.

Litera super bonis Lymiten parafia Kalkstein.

25 Maja 1292 r.

Biskup Henryk „pro bono pads“ zamianę czyniąc, (con-cambium faciens) daje Prusakowi Tulne (pole) Lymite, którego „metae“, pospolicie granice nazwane, sam naznaczył. W zamian odstępuje Tulne 30'mansi (włók), które ojciec jegoAlsutte oraz i stryjowie jego Dirsune et Surynis, posiadali w ziemi Wewe, w polach Burwite et Bundotaneys, któremi to włókami biskup z kapitułą się dzielili. Dano Tulnemu prawo chełmińskie; od pola, Lymite płaci podatek jak zwyczajnie. Świadkami : Curthi, Tarpi i. t. d. (Pierwsze to wywłaszczenie w przywilejach.)

Nr. 91.

Meynerus de Querrevorde udziela : „fideli nostro et dilecto Study angulum (kąt), qui dicitur Plausdo (4—6 mansi w posiadłości biskupa de Ermeland, wolne od dziesięcin z zupełnem sądownictwem, wolne od wszystkiego (servitio) robotu.

Nr. 100.

„Privilegium illorum de Knopin.“

Braunsberg, 1 Maja 1297 r.

Biskup Henryk zapisuje: Honestis viris (tytuł ten napotykamy pierwszy raz) Curnoron (prutheno) i synom jego: Knaypan, Spayrote część roli w polu Troben, którą posiadali przez długie czasy i jeszcze przez siebie (per se) posiadają, osobno od posiadłości Nasantipis brata wspomnianego Curnoron (Nr. 89, ten brat się nazywa Santhaps). Najzupełniejsze użytkowanie dozwolone. — Sądownictwo większe i mniejsze — prawo chełmińskie. Podatki od pługa i radła zwykłe, tak samo służba.

Nr. 105.

Bylow et Parengel privilegium primum.

17 Kwietnia 1298 r.

Biskup Henryk daje braciom rodzonym Jordano et Nycolao 20 włók między Narusą i Baudą sitos, a granicą Petri de Cracovia, i 6 włók in campo Wosien, jure culmensi. (Item contulimus Jordano et Nycolao sex mansos in Wosgien, in quibus residet pruthenus nomine Sadeluke. Qui videlicet pru-thenus aut sui heredes vel successores sepedictis Jordano et Nicolao et eorum veris heredibus et successoribus servire tene-buntur eodem servicio totaliter, quo nobis servire consuevit.) Jordanus et Nicolaus zdają się być Polakami równiż jak Petrus de Cracovia.

Nr. II O.

29 Października 1300 r.

Kapituła zapisuje „Schardimen‘‘ suisque veris heredibus et legitimis Campum, qui Stabuniten vulgariter nuncupatur (Stabo-niten dziś Stabunken parafia Frauendorf) cum uno prato, quod fratres sub se habent (scilicet prutheni?) in feudum perpetuo possidendum sub hac forma, ut idem S. et s. h. 1. nobis cum uno spadone et armis secundum terre hujus consuetudinem debeant deservire. Zwykłe podatki (od pługa i radła) in recognitionem. Wątpliwe tu prawo spadkowe ; niezawodnie przywiléj ten na prawo „pruskie“ jest wystawiony, choć jeszcze się tego nie wyraża.

Nr. 125.

Przywiléj wsi dzisiejszej Rawusen parafia Plastwieh.

Pierwszy przykład założenia wsi chłopskiej, powierzonego krajowcom.

Frauenberg, 11 Kwietnia 1304 r.

Kapituła warmińska, starając się, jak powiada, jak naj-gorliwiéj o dobro kościoła i myśląc bardziej o przyszłości jak teraźniejszości, postanowiła obsadzić rolnikami bory i miejsca

i6

opuszczone (loca deserta) zkąd obecnie żadnych nie ma dochodów. Dla tego oddaje w celu obsadzenia 20 mansi w polu Raus nad rzeką Ywanthi viris discretis: Tholaymes, Stephano Michaeli i stenem, Prusakom „ob illibatam constanciam, qua semper religioni katholice pre ceteris neophitis firmiter ad-heserunt a to wszystkim jako we współkę (in solidum) jure Theutunicali ac hereditario. Z tych mają dwie włóki wolne od ciężarów. Od pozostałych 18 włók płacą po 13 latach wolności ³/₂ grzywny czynszu (nomine census). Oddano im sądownictwo mniejsze i */₈ dochodów z sądownictwa większego według prawa chełmińskiego ( Judicium quoque jure Culmensi videlibet donarium juramenti etc). Również pozwolono wspomnianym Prusakom mieć młyn i karczmę i zabezpieczono im razem „cum heredibus suis rusticis“ wszelki użytek co do pszczół i użytków na zawsze w równy sposób, jak to zabezpieczono sołtysom i chłopom (rusticis) po wsiach sąsiednich niemieckich.

Testes quoque hujus nostre donacionis ac locationis emphitiotice są.........

Nr. 127.

1035 r.

Honestus vir martinus dictus de marchia ma w Layssen pod Melzakiem, założyć wieś niemiecką „dla rozszerzenia wiary katolickiej — ut tides katholica in locis gentiłibus augeatur et in neophitis circumpositis ex vicinitate fidelium recipiat incremen-tum.“ Kościół się funduje — Granice: Ponticulum in fine campi bugen, villa wilkini skulteti, campus machicuc (Malchibuc, Malchikul) camp, brun, campus prutenorum Peytune et Nunke (Runke). Między świadkami: Johannes de dobrin, qui bona eadem mensuravit.

Nr 131.

29 Czerwca 1305 r.

Biskup Eberhard udziela: „Astioten et luten pole Gredowy na prawo chełmińskie. Warunki zwykłe — w granicach zachodzi: Cimiterium (cmętarz) pruthenicale, nomine Solyo, rzeczka Spongi, błoto (palus) Rennotwarten, jezioro (lacus) Kokowge góra „altus mons“ bór (silva) Gapowido, piscinia pepecten, pratum Thosithieij. Przyznano im wyraźnie, choć to już prawo chełmińskie wymaga, 30 grzywień zagłównego. Gdyby zaś,

który z ich chałupników lub poddanych (subditis) umarł, wtedy mają oni, gdyby nie było spadkobiercy, pełne prawo rządzenia pozostałością. Osady téj szukać należy pod Jezioranami (Sebur-kiem) ponieważ przywilej jest umieszczony między przywilejami komory Jezioranieńskićj. Świadkiem jest interpres Buch, Buk, byk venter. O ważności pola „Gredowy“ w dalszym przeciągu.

Nr. 135.

Przywilej dzisiejszej wsi szlacheckiej Antiken parafia Schalmei.

Frauenburg, 5 Października 1305 r.

Anthik (Ampthic) pruthenus „de Zampia“ una cum filiis okazał się w czasie odpadnięcia od wiary nadzwyczaj wiernym i przywiązanym. Dla tego udziela mu się 13 włók w polu wiseeyche, gdzie już mieszka, podług prawa chełmińskiego. Granica idzie w blizkości zamku (castrum) Grunenberg do wsi Scholithe ku Bybyrnick, potem przez dąbrowę (per quercetum seu dameroam ;) wszelki użytek in silvis, quercetis seu dambrovis. Sądownictwo ma większe i mniejsze. Zwykłe warunki. Między świadkami: Petrus de Cracovia.

Nr. 137.

4 Lipca 1306 r.

Biskup Eberhard zapisuje „Nicołaus Polonus“ 8 włók in campo, qui Rudicus in pruthenica ligwa vocatur Heilsbergensi districtu, titulo locationis sub pensione annua na prawo chełmińskie ;    8 lat bezpłatnie, potem płaci pół - grzywny od

włóki. Zwykłe sądownictwo. Rybołóstwo w Łynie. Świadkowie : Otto de Russen, tunc advocatus ecclesie nostre, Winco, scultetus de Baysen, Tiinge fflius Curthi prutheni et alii.

Nr. 139.

Privilegium Pruthenorum Clenose et Rixto fratrum.

30 Czerwca 1307 r.

Litwini Cleoyse i brat jego Rexto na nowo nawróceni, otrzymają ziemię pod trzy radia; (ad III. uncos juxta consue etam

Biskupstwo Warmińskie. Tom II.

i8

mensuram terre) w polu, które Quoyge po prusku się nazywa. Służba wojskowa konna nieograniczona, kiedy potrzeba. Podatki, od każdego pługa i od każdego radła (unco) są zwykłe. „In signum vero dominii nostri ac libertatis ipsorum unum Talentum cere, quod vulgariter markpfund vocatur et unum denarium Coloniensem vel sex Culmenses usuales — solvendo assignant. Położono jednak warunek, że z roli swej muszą wyjść, za wynagrodzeniem gdzie indziej, gdyby tam się widziało wsie niemieckie założyć. Podług którego prawa nie powiada się wyraźnie (in feudum possidendos). Tak samo omija się bliższe oznaczenie sądownictwa. Jest to wybitne prawo pruskie. Położenie téj f posiadłości, szukać należy w komorze jeziora-nieńskiej. Świadkami są: Nicolaus, Sagittarius de Grudenz (pewnie ów polonus) Minchil et Scurde litwini, wtedy na nowo do wiary nawróceni etc. Datum per manum Winarj tunc Notarii nostri.

Nr. 140.

4 Czerwca 1307 r.

Biskup Eberhard zapisuje Nicolao de Graudenz 26 włók in campo qui Rudicus in pruthenico vocatur, na prawo chełmińskie. Dziesięć lat bezpłatnie, potem płaci od włóki pół grzywny od 20 włók, 6 ma wolnych na służbę: „De reliquis vero sex liberis cum una Balista tantum, in Castro Heilsberg quandocunque ne cesse fuerit et requisitus exstitit, in signum libertatis sue nobis et Ecclesie nostre ipse et sui heredes sive succesores tenentur deservire.4, Rybołóstwo w Łynie; sądownictwo mniejsze i większego. Widocznie to szlachcic polski, a może nawet ten sam Nicolaus de Graudenz, którego przywołano do obrad nad przywilejami rycerzy polskich 1278 r.

Nr. 141.

Przywilej wsi Gedauten parafia Langwalde.

Frauenburg, 14 Maja 1308 r.

Kapituła udziela w uznaniu zasług kochanego Prusaka Gedaute (dilecti nobis Gedaute prutheni) jemu i synom: Culowe i begayne (dictis) 10 włók na prawo chełmińskie. Granice : aqua gammere, walscha, Sanderi prutheni metae, do białego kamienia (ad lapidum album) do granic Kirpein. Podatki

i służba zwykłe. Gdyby kapituła miała młyn założyć musi odpowiadać za szkody ztąd powstałe. Świadek Alexander de Błudo.

Nr. 146.

Johann Below dostaje do 50 włók in campo Schardaniten jeszcze 25 prope granicas Ywan et Godiconis. Lacus Birdaw et Pissa.

Nr. 148.

Komora (Zeburska Jezioranieńska.)

Braunsberg, 28 Grudnia 1308 r,

Tichant (prusak) otrzymuje 2 uncos (radia) in terra Pruscie ab omni servitio rusticali libere possidendos. Służba wojskowa nieograniczona w jednego konia i lekką zbroje. Od każdego radia płaci 1 korzec pszenicy — wosk — pieniądz koloński. Uncus (radło) — tu jako miara.

Nr. 156.

Litera Conradi et Johannis de Mynyen (wieś Migehnen pod Ornetą.)

Zamek Braunsberg, 9. Grudnia 1310 r.

„Licet bona, que quondam Johannes interpres habuerat, propter multas servicii sui ac heredum suorum neglegencias pleno Jure nostre Warmiensi ecclesie redierint et fuerint resti-tuta,“ biskup Eberhard jednak z względu na usługi, które okazał tenże Jan kościołowi w pierwszym czasie i z względu na ubóstwo synów Conrada i Jana daje ostatnim 4 mansos ,,a censu liberos in Mynyen, ubi sculteto convenire videbitur,“ lecz tak, iż Conrad i Jan zupełnie są na równi z mieszkańcami tej wsi prócz tego, że są wolni od czynszu.

Testes: Michaele polono (avunculo praedictorum). Joh. interpres zachodzi jako świadek w Nr. 67.

Przywilej ville Mynyen Nr. 158 I, jure culmensi, pół grzywny czynszu od włóki.

Nr. 154.

Herman de Bludow dostaje pole Kłopoty ten i ¹/s prati Puringe (60 włók) za pola zygeniten et swarboniten, sitis in Pogesania. Ma wszelkie przywileje lennika. Zdaje się, że był Prusak; campus i rzeka Bludow zachodzą.

Nr. 161.

Przywilej dzisiejszej wsi Sadluken parafia Wielkie Ruciany. (Gr. Rautenberg).

Sudluco Prusak dostał 8 włók w polu Patauris, zwykłe warunki i podatki od pługa i radła etc. Niejasnem jest w tym przywileju, że Sadluko stratę roli i dobytku z pracy niesłusznie poniósł. Jako wynagrodzenie za to otrzymuje :

1)    prawo dziedziczenia dla obojga płci.

na

2)    prawo sprzedania, przemienienia, darowania i przejścia inne osoby.

3)    Gdyby przyszło do przysięgi to takową wykona za pomocą 6 najwięcej osób (metseptimus ad maximum), a to z szczególnej łaski. Jako powód podaje się: quia contingit multociens, quod per invidiam, que est mater discordiarum simplicitas impeditur simplicitati sue.

4)    Mniejsze sądownictwo nad Prusakami gdyby takowych jako chłopów na roli osadzał; większe zaś należy db

, adwokata, lecz połowę dochodów Sadluco z tego bierze.

Świadkowie: Nicolaus Trumpe, Schroyte pruthenus Hen-rykus dictus Tulne et alii. Zawsze to jedyny w swym rodzaju przywilej, lecz pytamy się, czemu nie udzielono mu poprostu prawa chełmińskiego.

Nr. 162.

Heilsberg (Liebark), 8 Lipca 1311 r.

Rustici de Pilnik dostają dla obrony zamku licbarskiego (Heilsberg), pewne pole koło zamku z przyległą łąką biskupią, pod warunkiem, iż w czasie niebezpieczeństwa z bronią pospieszą do zamku. Od dziecięcin są na zawsze wolni, od płacenia stróżnego (de denariis servicialibus) na sześć lat, tak, ażeby prócz innych usług koło zamku tern punktualniej płacił) stróżne (szło na utrzymanie czatów nad granicami kraju (dandoCustodiales essent promptiores). Ponieważ zawsze byli wierni, nikt ich

z wspomnianego sioła nie ma prawa wypędzić, chyba za ich własną wolą! Ponieważ mają obowiązek bronienia zamku, nie są obowiązani do innej służby wojskowej. Za zabicie jednego z nich zbójca płaci 12 'grzywien kary (zagłówszczyzny.) Byli to ludzie zapewne służebnego stanu. (Prêterea cum ipsi Ecclesie nostre et fidei Christiane fideles semper exstiterunt, cum dignus est fidelis operarius mercede condigna, ipsos speciali gracia respicimus et munimus, ut eos de Campo supradicto, quem ipis assignavimus et dedimus repellere debeant et removere, nisi de eorum hoc fiat bona et libera voluntate) !

Nr. 164.

Przywilej o wsi dzisiejszej Comainen pod Melzakiem Wormditt (Orneta), 11 Lutego 1312 r.

Johannes Matruto syn Assovirta, (prutheni quondam camerarii) i Byot, stryj M. zgubili swój przywilej przy napadzie Litwinów co im Eberchard ponownie udziela. Warunki zwyczajne, dostaje mniejsze sądownictwo — jus perpetum heredi-tarium, więc pruskie. — W opisie granic zachodzi Wisde fluvius, Krixtien fluvius, clausura, que osseke in pruthenico dicitur, aqua smorde, pratum Laswagie vulgariter nuncupatum. Zobacz Nr. I. 42 uwaga.

Nr. 165.

1312 r.

Conrad de Grodkaw dostaje przywilej na młyn i karczmę w Waltersmühl, parafia Heiligenthal in campis Sworbonityen et Sandolis, in aqua ibidem decurrente, qui Jagoris nominatur.

Nr. 167.

Johannes dictus doberin (vir descretus) założyciel wsi Glottau (in territorio et districtu Glottawie) „ubi propter sui distanciam nullus adhuc locator se recepit theutonicus. Kościół fundowany. Zachodzi ciekawe miejsce następujące: Preterea pro cummuni utilitate tam theutonicorum, quam pruthenorum (o ostatnich nie ma bliższych wzmianek) duos mansos liberos ad-jicimus, ut si, quod absit, aliquis insultus littwinorum emergeret, in quibus tam theutonici, quam Pruteni pecora sua pascantur, ne aliquis alteri cum pecoribus suis damnum inférât’ in segetibus vel in satis. (?) Zresztą uzyskała wieś ta targ wolny etc. jakby każde miasto. Zachodzą błota: (Stagnum) Kaymino, Queze.

Nr. 168.

Przywilej nad wsią Albreehttsdorf pod Ornetą,

26 Marca 1313 r.

Discretus vir Otto de Russen advocat, zalecony przez zakon krzyżacki, otrzymał 44 włók; druga żona jego Geruscha; Granice: Wurmedyten, prutheni Thulgede —seria in graniciis Kalcstayn et prutheni Passurgo et Milade — prawo chełmińskie — większe i mniejsze sądownictwo — Podatki zwykłe, prawo postawienia młyna. — Świadkowie : Lvbico, Jordan, Tunge Tulgede pruteni etc.

Nr. 169.

13 Lipca 1313 r.

Biskup Eberhard zapisuje słudze swemu Prusakowi Stay-nam i spadkobiercom jego obojga płci 6 mansi in campo Wozo (pod Dobremmiastem) :

1)    Płaci : unum fertonem denariorum usualis monete pro censu et nomine census.

2)    Gdyby miał przysięgać potrzebuje najwięcej 6 osób, a on jako 7my składa przysięgę.

3)    Gdyby osadził Prusaków ma większe i mniejsze sądownictwo nad nimi. Świadkowie: Boryn, Tulegerde.

Nr. 174.

Przywilej na wieś dzisiejszą Klotainen.

Heilsberg, 24 Czerwca 1315 r.

„Pro bono et commodo ac utilitate Ecclesie nostre war-miensis adhuc heu nimium desolate“ udziela Eberhard, biskup „discretis et honestis viris Pruthenis Queyrams et fratri suo Cometris (qui se ad partes Ecclesie nostre propter suos affines et consanguineos transtulerunt) io mansi in campo Cluteyne versus villam Nasteriten. Lacus Ausclote i Synserne — na prawo dziedziczne, więc pruskie — Warunki zwykłe. — „Pre-terea cum adhuc multa loca deserta nostra habeat Ecclesia warmiensis et nos opporteat de aliis partibus homines aliquibus donis specialibus invitare — udziela tym się:

1)    prawo dziedziczne dla obojga płci; bliżej objaśnione.

2)    Ich ludzi, (rustici, quos sub se locaverint) jeżeli występki jakie popełnią i uciekłszy do domu wrócą — adwokat ma sądzić ; nad dziedzicami sąd zatrzymuje biskup sobie i kościołowi.

(spuścizna) zachodzi tu pierwszy raz,

3)    Kiedy rusticus umrze bez spadkobiercy mają Cometris i Queyrams ¹/g spuścizny, biskup zaś dwie trzecie (Wyraz polayde

a tak samo rząd zabezpiecza sobie udział po raz pierwszy).

4)    Pszczoły, które znajdują się w ich granicach należą do nich.

5)    Rybołóstwo w jeziorach Ausclote i Synserne z małemi sieciami na stół dla dziedziców i ludzi ich dozwolone.

Testibus Jo. Padeluche, Jo. Belyn. Tulegede. Sawarycke et Sylige pruthenis.

Ten sam przywilej potwierdził biskup Henryk swemu wiernemu Mycol, camerario de Tlokow, jako dan swym rodzicom (progenitoribus) w roku 1330.

Nr. 179.

Przywilej kapituły daje „annuente episcopo jure culmens discreto Hermanno Malachin dieto in campo Glebiske (Kleefeld pod Melzakiem) 40 włók na założenie wsi. — Taberna; (karczma) piwo tylko w Melzaku kupować wolno ; samemu karczmarzowi nie wolno warzyć piwa. Jezioro: Thaut, campus woyniten.

Nr. 180.

1317 r.

Honestus vir Gerhardus dictus de marwitz kupił „Scultetie et locationis officia quondam ville Kirsueld“, które bracia (viri providi) Walterus et Jakobus nabyli, od tychże pro certa summa pecuniae.

Nr. 181.

Honestus vir Henrykus de Machwitz otrzymuje, zalecony przez komendatora chełmińskiego H. de Gera, 14 włók od kapituły in campo Glebiske (więc sąsiad Malachina); oddał te 14 włók za 16 włók in campo Tristin — Granice ; villa Ber-tingen i Wosn (Wusen).

Nr. 183.

Heilsberg, 22 Listopada 1317 r.

Biskup Eberhard udziela Prusakowi „Praybutz“ 2 unci (radła) na polu Laukins

1)    za to ma nieograniczoną służbę wojskową in brunea et ceteris armis;

2)    płaci po korcu pszenicy i stróżne (custodiales) od radła;

3)    wosk i fenyg koloński „de servitiis equi supradicti. Przywiléj ten jest dany jure hereditario t. j. po prostu

pruskiem prawem, nawet nie dla obojga płci. Między świadkami : (dbus) taysoth et possianchone camerarii Joh. Padluchone, Sibochone, Wilhelmo Sperlingone, alberto Rutheno. W roku 1328 potwierdzono ten przywiléj dla Schroite (y) (homo noster) i nepotes jego: Gedethe, Anneyde, Ganse, Tolloclaus i ich spadkobierców — jure hereditatis tylko.

Nr. 184.

W komorze (Jezioranieńskiśj) Zeburg (Theystimen).

15 Czerwca 1318 r.

Eberhard zapisuje Prusakom:

Theisticoni, nostri tune tempore camerario ^

fratribus suis *

Neimoconi Surtewe Cotulne

Kenerwe et nasing 2 uncos pruthenicales in campo laukoslauk — liberos ab omni servitio rusticali — jak Nr. 183. Świadkowie : .. ac multis aliis viris pruthenis et theutonicis fide dignis.

Nr- 186.

Biskup Eberhard, chcąc ziemię obsadzić, nec videntes пес habentes modum alium, nisi quod homines ad solitutidines et ad loca deserta libertatibus ac donis graciarum specialibus invitemus, daje Ludechoni quondam sculteto in lenîze 67 włók na założenie wsi (Lokau) in districtu Tłokowe vulgariter dieto, prope indagines (osieki). Prusaków ma adwokat sądzić „cum ipse Ludeko pruthenos judicare nesciat. Ludecho ma prawo założenia karczmy“ cum ipse primus fuerit, qui se ad partes traxerit tam -remotas.

Testibus: Sybotone foybotone , . . civibus Heilsberg.

Nr. 187.

6 Sierpnia 1318 r.

Tünge (filius Kurtige) feodalis ecclesie Warmiensis oddaje 35 włók in campo „Kerkus“ honesto viro Eberhardo na założenie wsi jure culmensi. Pieczętuje swą pieczątką.

Nr. 192.

, Komora Gutstadt.

Eberhard daje pruthenis: nameirs (Nameris) et fratribus suis Koytits Tultungis Milagids in campo Sandals vulgariter dieto (szukać należy pod Gutstadtem) 2 liberos uncos jure pruthenico (pierwszy raz używany wyraz!) Zwykłe warunki, rok wolności od służby konnej, ponieważ „cum ipsi incultos agros receperint). Świadkowie: lodwico interprète nostro Mal-diten nostro camerario, Gedaute de Rogetlin, Meruno pruthenis.

(Regesta tom I.)

1319 r.

Johannes Matruto i stryj jego Byot odstępują do wsi Heinrichów (Heinrikau w pow. Brunsb.) kawał gruntu, za co im kapituła inny kawał zapisuje w wynagrodzeniu. Strumyk: Smorde ; wsie: Mynien, Heinrichów, Cumain.

2Ô

Nr. 193.

1319 г.

Tymon de Bebernik ,,vir providus et honestus“ otrzymał 26 włók in campo Tewit (dziś wieś Bevernig pod Licbarkiem (Heilsberg iem) versus villam Kipin. Prawo chełmińskie — mniejsze sądownictwo i J/₃ większego; 2 włóki wolne, racione locationis; 4 włóki wolne za ustępstwo, które Bebernik zrobił, ustępując biskupowi w Braunsberku posiadłość swą. Te 6 włók są wolne „a censu et servicio.“ Tymon i jego ludzie są obowiązani do budowli warowni pomagać (sicut alii nostri tenentur homines.) Plebanowi w Licbarku (Heilsbergu ) płacizboże od pługa (de quolibet aratro, quod in his inventum fuerit.) W przeciągu 8 lat powiększa się (pć> 3 wolnych latach) czynsz powoli, aż do pół grzywny od włóki. Rybołóstwo w jeziorze Redos dozwolone.

Nr. 194.

1319 r.

Gerko de Kiwitten filius Gerhardi de Molendino ibidem, założyciel wsi in Campis Schumpiten et Kibiten (Kiwitten pod Licbarkiem Heilsbergiem), prawo chełmińskie ; sądownictwo zwykłe. — Prawo budowania sobie warowni, gdzie chce, przeciw Litwinom,'" 3 włóki wolne „ex speciali gracia, cum ipse primus sit, qui se in łoca tam remota et deserta recepit.

Nr. 196.

1320 r.

Johan Padeluche otrzymał 41 włók in campo Medinen dziś Medien, parafia Licbark (Heilsberg) ex utraque parte fluvii Synserne — jako locator. 4 Włóki wolne i 2 włóki ,,cum ipse primus theutonicus fuerit, qui locationem ex ista parte alne (Łyny) receperit. Prawo obwarowania góry „Geckensteyn.“

Nr. 197.

1320 r.

Biskup Eberhard daje „honestis viris laudabilibus et discrets“ Wilbrando et filio suo Johanni et Ludwico patruelibus ac nepotibus suis 30 włók in campo divite pruthenice vulgariter nominato (dziś Langwiese parafia Heilsberg’(Licbark) (jure cul-mensi, 3 włóki wolne „ex gracia speciali, cum ipsi primi fuerint, qui se ad loca desolata receperint.“ Graniczą z Thymonem de Bewernik; są zobowiązani ad munitiones etc. przyjść sicut alii nostri Theutonici facere consueverunt — custodiales dabunt.

Nr. 202.

1320 r.

Albertus fidelis Capituli, filius Trankotim zapisuje viris discrets Jacobo et Symoni fratribus de Richenow 30 włók in gain, dziś wieś Gayl parafia Tolk'dorf.

Reg. I.

1319 r.

Kapituła daje braciom Prusakom: Tulabite et Naglindes (każdemu po połowie) posiadłość jure culmensi. Zobowiązani dwóch jeźdźców stawić i zwykłe podatki płacić. Granica: campus ville pruthenicalis Drewancz versus Staboniten (dziś wieś Drewenz w powiecie Brunsberk.

Nr. 203.

Dano 6 włók Mychaeli civi Braunsberg, in campo, ubi Swirgaude pruthenus residet et moratur (dziś wieś Schwillgarben.)

Nr. 208.

Braunsberg, 24 Kwietnia 1321 r.

Pole Schardenitten in districtu Tlokow. Eberhardus potwierdza Litwinowi Manste, który, dla wiary opuścił krewnych i ojczyznę udając się do braci Zakonu — kupno włók 25 in campo Schardeniten in districtu Tlokow jacentes, pod Jezioranami (Seeburgiem) Udziela mu dalej jus culmense z wszelkiem użytkowaniem i z większem i mniejszćm sądownictwem „excepto eo quod prefatus Manste homines sub eo manentes judicio pru-thenico judicabit, ipse vero et heredes sui, si forefecerint, hoc super eos noster Advocatus etiam judicio pruthenico judicabit. Zwykłe warunki Custodiales suo tempore Manste et homines in predicts bonis secum manentes dadzą, tak samo pomoc przy budowaniu warowni. Prawo rybołóstwa ma w poblizkich jeziorach i rzece Laukappe na swoją potrzebę, tak samo jego ludzi. Dla siebie i potomków ma prawo polowania na swym gruncie i w puszczy „Reliquias que palayde pruthenice dicuntur“ może całkowicie brać na swą własność „a suis hominibus et subditis, qui sine herede vel heredibus moriuntur a to „ex speciali gracia“, ponieważ ab errore gentiłitatis ad fidem katholicam est con-versus. Przy świadkach jest kilku starszych Krzyżaków „qui omnes nobis pro ipso literas petitorias miserunt, daléj teste : Mathia de Portigal, Straude et Nakoyke, filii Andree, Sigilcone Hel-mico et Jo. Below. Cf, Dusberg III. c. 304: Mansto, szlachcic żmudzki wybawił 1311 r. komtura brandenburgskiego (miejsce położ. w Natangii) i jego wojsko może mimowoli ; Krzyżacy bowiem w małej liczbie napadli ziemię Pograude; gdy Żmudzini na nich uderzyć mieli, odradzał im Mansto i inni, twierdząc lub przypuszczając, że Krzyżacy gdzieś w ukryciu zasadzkę rozłożyli.

Nr. 213.

Przywilej wsi Agstein parafia Mehlzak.

20 Kwietnia 1323 r.

Kapituła daje Prusakom Mnyus et Aycze za posiadłość ojcowską w zamianie 6 włók obok rzeczułki Rubirge — Warunki zwykłe. Granice: wieś Bertingen i Buringen.

Nr. 222.

1325 r.

Przywilej na karczmę pod Brunsberkiem, nad samą zatoką fryjską; zachodzi to miejsce: Contulimus Eckhardo domum thabernam et ortum quern tenuit quondam Crisanus polonus.

Nr. 224.

Świadkowie : Albertus pruthenus, plebanus de Warmedith Tidko Brosky Conradus de Welin; Hildebrand dictus Knoky kupił posiadłość od żony Sigilkonis pod Licbarkiem.

Nr. 248.

Henryk II. biskup (quod nobis et mense nostre Epi-scopali de campo Grunenherg, sito prope Civitatem nostram Braunsberg per inhabitationem pruthenorum inibi modica et nulla reputatione digna utilitas perveniret.): Chcąc polepszyć dochód, oddał pole Gr.- na obsadzenie Niemcowi Tidemann prangen jure culmensi. O prawach lub wynagrodzeniu, w ogóle o losie Prusaków tychże nie ma wzmianki.

Nr. 254.

Przywilej o polu Gunelauken (Jeziorany)

Kapituła potwierdza przywilej dany Prusakowi Naglande na 4 uncos, jure hereditario t. j. pruskiem ; wolny od robocizny. Podatki zwykłe z obowiązkiem pomagania przy budowaniu warowni, płacenie strażnego. W tym przywileju jest wzmianka, że nieboszczyk biskup Jordan, jako zastępca Eberharda i adwokat Fridericus de Libencelle „plures homines Pruthenos et alios venientes ad se et attentius suplicantes — recepissent et locas-sent in campis Gunelauken pruthenice nominatis, infructuosis et desolatis tunc penitus et incultis, — jure hereditario. Warunki zwykłe — służba konna — budowanie warowni. „Insuper pecunias custodiales, prout moris est in terra tempore suo da-bunt — zboże od pługa i radła, wosk, pieniądz koloński. Lacus : Yroch.

Nr. 259.

Heinco (?) otrzymał potwierdzenie przywileju wsi Wolfs-dorf, której sołtystwo był kupił.

Nr. 262.

1333 r.

Camerarius Bukso (pruthenus) ma 7 włók w Opyn pod

Orftetą.

Nr. 264.

1334 г.

Albertus Ruthenus (Russen) daje 25 włók w okolicy Kaw-nitten (Konitten) pod Kiwitten Nicolao Distelaw na osadzenie. Pieczętuje swą pieczątką.

Nr. 267.

Clingenberg alias Wünnenberg parafia Langwalde.

17 Października 1334 r.

a)    Kapituła udziela „Honesto viro Nermok prutheno za część pola Loysis (dziś królewska wieś Klingenberg parafia Langenwalde), którą on i rodzice jego już od dawnych lat według przywileju kapituły posiadali, 1¹/₂ włóki we wsi Klingenberg, przyległe jego posiadłości. W znak prawdziwej miłości (dilectionis) „quia de nostris antiquis progenitus est hominibus“) udziela mu się prawo przelewania spadkiem wszystkich swych posiadłości na córki, jak na synów „sicut theutunici faciunt.“ Od tych 1 włóki płaci ¹/₂ grzywny i 1 fertonem ; w razie sprzedaży zaś ma się od nich płacić według zwyczajnej stopy oczynszowania. teGdyby Nermok i jego spadkobiercy w czerń przewinić mieli, wtedy stawić mają przed sołtysem jak inni mieszkańcy, gbury (incolae ) téj samej wsi !

b)    Drugi podobny przywilej o 4 włókach w téj saméj wsi dla braci Prusaków: Myne, Tuleswayde i Moldy te. Tutaj w sądownictwie poznać już postępy zniemczenia.

Nr. 268.

Przywilej kapituły o dzisiejszéj wsi Komainen parafia Heinrikau.

1334 r.

„Honesto viro Susangen prutheno“ udziela się na obsadzenie 22 włóki w polu (in campo) Cumain jure hereditario et successione légitima in filios et filias; 1 włóka tylko zupełnie wolna, 2 włóki wolne od dania kuraków i od robotu. Od pozostałych płaci po ośmiu latach po „3 fertones denariorum usualis monete“ i 4 pullos nomine censu. Prócz tego jest

obowiązany (servicia facere) do robocizny przez 4 dni w roku. Sądownictwo większe i mniejsze będzie sądził wedle prawa pruskiego adwokat kapituły. Sąsiedzi są Prusacy. Johannes makrut, Kabe Nąmir. Poznać tu mięszanie prawa pruskiego z niemieckiem. Robocizny żądają dla tego, że służby wojskowej nie ma.

Nr. 270.

Przywilej kilkunastu posiadłości we wsi Bertąg pod Olsztynem.

Wormditt, 27 Marca 1335 r.

Biskup Herman udziela „honesto viro Medeken“ 4 włóki „jure hereditario t. j. dziedzicznem prawem pruskiem (quod nemo eum depellere debet) i służba wojskowa nieograniczona. Do budowania warowni nie jest obowiązany. Podpada uwadze, że ma płacić de aratro swe de unco unum modicum tritici et unum modium silginis in gutenstadt. Rybołóstwo in lacu prawes i polowanie „morę pruthenico“ pozwolone.

Wieś: Pruski Bertąg była przez samych Prusakôvy założona „jure hereditario pruthenico. Nie istnieje więc żaden przywilej ogólny téj wsi, lecz każdy właściciel Prusak posiadał z osobna swój przywilej. Bertąg składa się z 16 majątków, po 4 włóki. Właściciele pierwsi są następującymi:

2)    Posiadłość w pruskim Bertągu Nr. 3 zapisana w roku 1335 na Prusaka Sautungen,

3)    posiadłość Nr. 11 właściciel Coyten 1335,

Jomken 1335,

Pammerten 1337.

„ pod Nr. 4 i Nr. 15 właściciele bracia Na-gripten i Sautungen; Prusak Tolniko 1341,

8)    posiadłość Nr. 6 właściciel Macruten 1341,

9)    posiadłość Nr. 8 właściciele bracia Sauden i Snaydapen, i o) posiadłość Nr. 14 właściciele bracia Possiauten i Neernitz.

Powyższe nadania wyszły ze strony biskupa, kapituła zaś uprzywilejowała: (1348). (Patrz Nr. 109 II.)

11) posiadłość Nr. 1 właściciel Permauden, Perbanden, Nr. 5 Nr. 9 Nr. 10

8 lat wolności. Zwykłe podatki

4)

5)

6—7)

12)

13)

15)

Nr

Nr.

K) Oj

Neauken,

Claus,

Nawalden,

Nr. 16 właściciele Trenen i Aspan.

*) Zestawienie to zawdzięcza się wydawcom Mon. Warm.j

Obok Pruskiego Bartągu założono wieś niemiecką, dzisiejszą Gr. Bertungen (Duży Bartąg) łub Bertungshusen. Zob. II. Nr. 6, Nr. 69 i 70 II. potwierdzenie.

Takich wsi przez krajowców wyłącznie zamieszkałych było mnóstwo w Warmii; ostały się do dziś dnia:

pod

Dobrem-

miastem.

i ) Cabikayme, Kapkeim (Zob. Nr. 311 ) założona r. 1361—1364

2)    Swoben założona 1363 r.

3)    Theystyme założona r. 1357

r. 1382

5) Hirschberg (Jedzbark) założona r. 1364 6 ) Kuntzkeim    „

7)    Leynau założona r. 1348

8)    Darethen

9)    Gudicus

10)    Granithen

11)    Crumensee

12)    Caunyn

pod Jezioranami.

I p. Warte mburkiem.

4)    Lokoslauken

r. 1359

pod Olsztynem.

r. 1349—50 r. 1346—55

r. 1353

r. 1348—50

Г. 1354

Widać ztąd że ludność krajowa gromadnie się przerzuca z północnej Warmii na drugi brzeg Łyny, do Warmii polskiej. Te wsie są dzisiaj przeważnie polskie. Cf. II. Nr. 311.

Nr. 272.

Przywilej wsi mającej się nazywać Heiligenkreuz, dzisiejsza wieś Schulen parafia Kiwitten.

20 Listopada 1335 r.

Honestis viris Scholin i Machis oddano 60 włók na założenie wsi Heiligenkreuz — jure culmensi; 2 włóki bezpłatnie wydzielono na kaplicę, w której pleban z Kiwitten miał nabożeństwo odprawiać. Założyciele mają dziesiątą włókę bezpłatnie i prawo postawienia karczmy —■ 14 lat wolności, potem się płaci od włóki */2 grzywny. Sołtysom powierzono prawo sądownictwa mniejszego i jednę trzecią większego. Mają prawo pobudować młyn, który przez 4 lata jest wolny od opłaty, po upływie tychże płacą 2 grzywny. Obowiązani są do dopomagania przy¹ budowaniu warowni. Wszyscy mieszkańcy mają 1 włókę wspólnie mieć wolną. Potem się ustanawia, że obaj sołtysi (Sch. i M.) mają dwie trzecie dochodów z karczmy i połowę z młyna Johanni Peutunen odstąpić, „aby z nimi wspólnie te włóki mieszkańcami obsadził.“ (ut cum iis dicta bona collocaret.)

Unika się tutaj wyrazu Prusacy; że nimi byli nie podlega żadnej wątpliwości. Patrz II. Nr. 242, już nazwa Scholen (od Scholina) w używaniu zamiast H.; wieś ta ucierpiała w wojnie: „per paganos nuper omnino destructa et devastata; mieszkańcy (incolae) otrzymali zupełną wolność od podatkowania na 1 o lat, nawet plebanowi nic nie dają — 10 włók boru darowano im nadto.

Nr. 277.

Przywilej dzisiejszej wsi Clawsdorf, parafia Roessel.

Roessel, 21 Września 1336 r.

60 włók oddano in campo (Lauchogede pruthenice, Esse-weilt theutunice nuncupato) circa castrum Resil, na lokacyą „cum officio Sculteciae“ „discretis et honestis viris Clausio et Susit; zwyczajne sądownictwo. W przeciągu pół roku mają być te pola obsadzone, bo inaczej przywilej traci walor. Ze to nie byli Niemcy o tern świadczy: „Dedimus etiam ipsis et inquilinis dicte ville, quia primi ibidem in solitudine fuerint in bonis domini Episcopi et Capituli, jus Culmense.“ Polowanie jest na wszystkie zwierzęta dozwolone; rybołóstwo małemi sieciami — dziesiąta włóka wolna od podatków, jako ziemia sołecka. Po dziesięciu latach wolności od manso ¹/₂ grzywny, 2 modicos avenae et 4 pullos (to wiele!) nomine census. Testis : Iwan filius Below.

R. pag. 164.

Reszel, 1336 r.

H. V. Luter adwokat i Joh. proboszcz przy tumie oświadczają, iż nieboszczyk biskup Henryk Wagenap założył wieś PIegno_dziś Plqessßn pod Reszlem z 43 włók. Założycieli: Zoken i Auseten — jure culmensi — zwykłe warunki — dziesiąta włóka wolna i 3 włóki na służbę konną przeznaczone, r. 1340 przez biskupa potwierdzone.

Biskupstwo Warmińskie. Tom II.

R. pa g. 165.

2 Lutego 1336 г.

Campus prutheni Nalaben — pruthenorum Prestitunini

nominati

campi Wylkeniten ac Runckinien

et quondam prewylten.

Wunnental dziś Rosenwalde parafia Peters wal de    pod

Mehlzakiem.

Nr. 283.

Przywilej dzisiejszej wsi Santoppen.

Adwokat Henryk de Luther udziela „discrete viro Santop 60 włók (in quibus nullum fructum vel utilitatem habuit prius ecclesia) in terra Bardie —- ad locationem faeiendam jure cul-mensi — 9 lat zupelnéj wolności od podatkowania — Potem ma Santop tylko 6 włók wolnych; od reszty płaci po 3 fertones — 4 włóki wolne na kościół — karczma na lat 4 wolna, potem Va grzywny czynszu — zwyczajne sądownictwo.

Nr. 287.

Pod komorą Reszelską.

14 Grudnia 1337 r.

Adwokat Henryk de Luter zaświadcza, iż odebrał „hones-tis viris Tungen et Mâches filio suo, agros eorum cultos, ubi prius residebant, non propter aliquam nequiciam, sed propter utilitatem Ecclesie! „quia forte ibidem villa Theutunicalis con-struitur in futuro“ i że im sie za to 4 uncos in campo Sandilo na prawo dziedziczne udziela, tak aby ich nikt ztąd nie mógł wypędzić. — Służba cum duobus spadonibus nieograniczona. Od każdego „unco“ mają płacić korzec pszenicy i owsa (więc tyle co od pługa „et de unoquoque unco unum talentum cere, quod dicitur markfund domino Episcopo et sex denarios cul-menses in signum dominii et libertatis (omni occasione poster-gata) — 30 grzywien pogłównego. Charakterystyczne jest: Postremo petimus propter deum, quod dominus Episcopus, qui tunc pro tempore imposterum fuerit, predictos viros Tungen

et Mâches yel eorum heredes de antedicto campo Sandilo non depellat, nisi satis ipsis faciat cum aliis bonis in quibus sufficere possint. Świadkowie: Willun camerarius.

Nr. 288.

Przywilej o dzisiejszej wsi Napratten parafia Roggenhausen (Rogoźno).

Licbark, 1337 г.

Honestis viris Napratien, Glande cum fratribus suis et Mokil fratribus et filiis suis udziela się 50 włók in campo Waldio (także i Waldow), jure hereditario; 5 włók wolnych należą do sołtystwa, w których założyciele jure hereditario partycypują— Taberna.— Czynsz zwyczajny t. j. ¹/₂ grzywny tak samo sądownictwo mniejsze i ¹/:J większego — Zboże zwykłe od włóki odstawi się do plebana w Roghusen (Rogoźnie), gdzie do kościoła należeć mają. „Ex gracia speciali“ mają Śołtysowie 16 grzywien pogłównego ; Si (quis) vero predictorum virorum, tam ścultetorum, quam rusticorum, furtum vel homici-dium, sive in alio excesserit vel committit potest redimere collum, prout est in gratia Advocati, — 12 lat wolności od podatków. Testes : Pomyre camerarius noster.

Nr. 290.

Przywilej wsi dzisiejszej Commienen parafia Reszelska (Canny n).

2 Lutego 1338 r.

Kapituła i adwokat Luter zapisują „discreto viro Camynis jure culmensi 50 włók i 5 wolnych włók jure locacionis; 3 na służbę cum uno spadone et viro armato, 10 lat wolnych od podatków. Potem zwyczajne podatki, wosk, pieniądze i zboże od tych 8 włók; od drugich zaś płaci się zwykły czynsz t. j. ³/₂ grzywny i i korzec pszenicy i 1 owsa i 2 kuraki od włóki „nomine census“ — mniejsze sądownictwo i ¹/₃ większego. Świadkowie : Prexbute Sangele et Santop. Wyraźne to złączenie prawa pruskiego z prawem chełmińskiem.

зб

Nr. 292.

Litera ville Tolniken (pod Reszlem nad jeziorem Zain.)

19 Czerwca 1338 r.

Discreto viro Tulnig oddaje biskup Herman jure culmensi 40 włók, położonych między lacum Sayn et bona civitatis Resil, lusygeynen, silvam Crakotin et bona Soken — 4 włóki wolne racione scultecie; 3 na służbę wojskową; 3 ma brat założyciela Kirstanus, na służbę konną, zresztą mają wszystko płacić „quae alii liberi solvent.“ Od pozostaych włók płaci się po ¹j₂ grzywny, 2 korce pszenicy i 2 korce owsa od włóki nomine census (Wiele !) — 14 lat wolności. Z osobliwej łaski ma Tolnig i synowie jego prawo rybołóstwa w jezibrze Sayn na swoją potrzebę, ,puia ipse plures ad terrain nostram Barthen duxit homines. Cf. II. Nr. 119. Potwierdzenie biskupa Henryka г. 1348.

Nr. 297.

Litera ville Ryn alias Scheiden dziś Schellen parafia Gloekstein.

15 Czerwca 1339 r.

12 lat wolności; potem płacą incolae od

Kapituła powierza „honesto viro Scheiden prutheno“ 62 włók ad locationem ville (circa rivum Renus) quae Ryn debet nuncupari jure hereditario (lecz także na córki). On ma 10 włók — i włókę wolną, jako sołtys, 2 włóki na służbę konną i zwykłe warunki włóki Ya grzywny i 2 korce pszenicy i 2 kurczęta. Scheiden ma */з część dochodów z wszystkich spraw sądowych, a jak złapi złoczyńcę ma także ¹/₃. Prawo rybołóstwa tak w rzece Ryn (Reno) jak „in solitudine“ mają wszyscy mieszkańcy „morę pruthenorum“ (cum parvis instrumentis). — Po działach między biskupem a kapitułą dostała się ta wieś (in terra Barthen) do posiadłości biskupa; Jan II. potwierdza ówczesnemu sołtysowi Nicolaus Smith ten przywilej r. 1361, Cf. II. Nr. 313. Wieś ta była przedtem wspólną posiadłością biskupa i kapituły — I359 i 1380 r. przywilej na karczmę. Żetonie —niemiecka jest widocznem. Osadnicy nie należą tak samo do drobnej szlachty krajowej; jest to wieś gburska, zamieszkiwana ludnością służebną, krajową, dziś, a może i wtedy już polską.

Nr. 298.

Udziela się „Nicolao de Wartislavia nostro fideli servitori“ 6 mansi jure culmensi „qui Cossow debent nuncupari,“ dziś „der Stäss“ pod Medien pod, Licbarkiem; sześć lat wolne, potem płaci 1 ferton od włóki, et plebano anonam missalem, videlicet 1 modicum tritici et 1 siliginis ; posiadłość ta jest wolną od wszelkiego robotu: wolny wręb drzewa w przyległej dąbrowie, quantum volunt — mają Nicolaus i ci co tam mieszkają — bydło mogą ,paść na puszczy pro pascuis ; rybo-łóstwo in lacu Synserno. Świadkowie: Joh. lübow, Joh. Schrie-ber civis in Heilsberg, ywanus below, Micol camerarius Peytune Interpres etc. r. 1340 potwierdzienie.

Nr. 299.

Litera filiorum de Molditten pod Reszlem.

Reszel, 3 Czerwca 1339 г.

„Honestis viris Pansdropoten et Molditen fratribus“ udziela się „jure hereditario“ na linią męzką i żeńską x 7 włók in terra Barten na założenie wsi, mającej się nazywać „Leymberg“ (co się nie stało) 4 włóki na służbę konną, sicut alii liberi — Pansdropoten ma 1, Molditen pół włóki wolnej ex re założenia — jedenaście lat wolnych od podatków. Potem od pozostałych włók dwunastu ma się płacić sicut ,,Sowist“ od swoich płaci. Sądownictwo jak zwykle. Testes: Ywan Belaw. Sowist, może to Prusak „Sowiden założyciel wsi Soweiden.“

1339 r-

Johannes proboszcz tumski i H. v. Luter dają Blyot, Sangloben i ich spadkobiercom 30 włók na założenie wsi Cle-berg — dziś Tornienen, parafia Santoppen i 8 włók na 4 służby konne, jure hereditario; polowania more pruthenorum.

1339 r-

Widerich otrzymał 15 włók położonych obok wsi Reddus na założenie wsi Schoenborn, dziś Widdrichs nazwanej, jure culmensi pół grzywny i dwa kurczęta od włóki 11 resp. 12 lat wolnych od podatków, 2 włóki wolne — zwykłe sądownictwo.

1339 г.

Ludeco dostaje io włók na założenie wsi Rosenberg, dziś Colm parafia Reichenberg jure culmensi, 3 włóki wolne, 15 lat wolności dla pozostałych 7 włók. Polowanie z psami dozwolone.

1340 r.

Prusak Waicsil dostaje in campo Loukauslauken 2 radia (może Thegsten) wolne od robocizny na służbę konną, 30 grzywien pogłównego. Świadkowie: Micol camerarius Joh. Below et Joh. Borow.

Nr. 302.

Litera ville Blankenberg parafia Sehoelitt nad Passarią.

6 Stycznia 1340 r.

Henryk de Luter advocatus Pogsanie zapisał Claus prutheno 40 włók in silva Cogeno „ad villam Blankenberg collocandam“ ; 5 wolnych włók, od reszty 13 lat wolności. Potém płacą mieszkańcy pół grzywny i dwa kurczęta od włóki. Obowiązek pomagania przy budowaniu warowni — sądownictwo jak zwykle — połowa z karczmy dla założyciela.

1350 r.

10 Stycznia otrzymuje wieś wspomniana nowy przywilej na dodane jéj 20 włók, pod temi samemi warunkami.

Cf. II, Nr. 153. Często mają Prusacy „utilitatem judicii“, zdaje się więc, iż nawet mniejsze sądownictwo w takich włościach adwokat dzierżył.

Nr. 304.

Litera Johannis Wysensee super VIII mansis in Lysieyn; Weissensee folwark wsi szlacheckiej Molditten.

27 Marca 1340 r.

Henryk de Lutir udziela „Johanni Wysensee“ za „fidele obsequium — saepius praestitum“ 4 uncos jure culmensi cum omni utilitate usu et fructu prêter vias et stratas publicas, quas advocatus domini episcopi et canonicorum judicabit ; 6 lat wolności, potém służba konna, wosk, fenyg koloński i korzec pszenicy i 1 korzec owsa; rybołóstwo in lacu

Spargint — lacus Sagyn. Dokupił 4 włóki censuałes, które też otrzyma na tę jedne służbę, konną, lecz płaci od nich dziesięciny.

Nr. 305.

1340 r.

Henricus de Luter : „intendentes terre Barthen necessitatem, in qua adhuc inhabitant prochdolor homines multum pauci propter paganos et dei inimicos, qui ibidem valde sunt timendi. Quare necesse est et utile, quod hominibus in jamdicta terra habitare volentibus de libertate magis conferatur quam hominibus habitantibus in terris non tarn remotis — wystawia przywilej dla Borcharda. Campus Denow — jus culmense Bor-chardowi. Lacus Denow et Wirbell strumyk denow, dziś Dein, w pobliżu Reszla. — Ten sam Borchardus nazywa się II, Nr. 32 Borchardus Kelsow.

W podobny sposób de terra Barthen: intendentes melio-rationi terre nostre in extremis finibus christianitatis et in fauci-bus hostium Crucis christi constitute..... (Burkard znów do

staje 28 włók in Denow).

Nr. 310.

Przywilej Ramoten circa Swanenwald pod Liebarkiem.

22 Sierpnia 1340 r.

Biskup Eberhart dał swego czasu „Coglinden quondam prutheno,“ camerario suo pewne dobra circa Cropayn obok dóbr „Paythun interprets nostri.“ Ponieważ zaś Willun came-rarius nunc noster in Glotovia ас Windil, filii predicti Coglinden przywilej zgubili, udziela im biskup Herman nowy z polepszeniem na prawo chełmińskie „propter eorum benemeritorum.“

Nr. 312.

Biskup Hermanus uddda „pruthenis Sadluken“ 2¹/г włók ,,nadmiaru“ Jure culmensi; 4 lat wolności, potem płacą 15 scotos pecunie usualis et duos pullos de quolibet manso. Gdyby u siebie „aliquos pruthenos locaverint“ — mają mieć mniejsze sądownictwo i pół z większego, które adwokat dzierzy.

Nr. 313.

Litera ville Isenwerk.

1340 r.

Henryk de Luter „advocatus pogzanie“ zapisuje Johanni de Hirsberg, dieto Hamirsmid in campo padrawayten 49 włók na założenie wsi i huty żelaznej (opus ferri). Zwykłe warunki, jak na Niemca korzystne. — Od huty płaci, od czasu, że pracuje, tygodniowo „ferreamenta ad duos aratros ad adarandum preparandos.“ — Sługę zbiegłego od pracy, wolno mu, „gdy go w biskupstwie odszuka, przymusem przyprowadzić do roboty.“ Tak samo mu wolno wszędzie w terrytorium biskupa kruszec zbierać (colligere). Wolno mu w poblizkiéj dąbrowie i w borach nie rozdanych dotąd drzewo na węgle palić. Przytaczamy tu ten przywilej głównie na dowód, że w Prusiech żelazo się znajdowało; o czém Dr. Pierson wątpiąc, przeciw profesorowi Marońskiemu tak ostro wystąpił.

MONUMENTA HISTORIAE WARMIENSIS.

Tom drugi.

Nr. 2.

Przywilej o wsi Kekitten parafia Lautern.

Jeziorany (Zeburk), 18 Marca 1341 r.

Henryk de Luter zapisuje : Milassie(n) et ejus filiis Merunen et fratri suo, item Globunen et Wopinen pruthenis 24 mansi in silva, quae Kikiten dicitur jure pruthenicali. Prawo dziedziczenia na potomków obojga płci. 4 mansi jako ziemia sołecka wolne, 18 lat wolności od reszty. Potem płacą incolae (mieszkańcy) od włóki pół grzywny. Co do sądownictwa zwykłe warunki. Rybołóstwo w jeziorach Pissen i Theystym-men na własny użytek. Nie ma obowiązku dawania pomocy przy budowaniu warowni. Połowę tych dóbr ma należeć do Milassie i jego synów, druga do Merune et fratres ejus globune et Wopine. Świadkowie : Micole Camerarius Peytune interpres.

Nr. 3.

Privilegium ville Sehöneborn parafia Freudenberg Cf. Nr. II. 37 (Potwierdzenie.)

Jeziorany, 18 Marca 1341 r.

Henricus de Luter udziela „discretis viris“ Mildawtz, Mal-niken Aywux fratribus (przydomku prut. niema) 40 włók do założenia wsi, jure culmensi, 16 lat wolności. Potem mają z sołtystwa tylko 4 włóki z karczmą wolne; od pozostałych włók płacą po pół grzywny czynszu. Wolni od budowania warowni. Sądownictwo zwykłe t. j. mniejsze i jednę trzecią większego. Świadkowie: Ywan. Below, Pöutune interpres.

Nr. 4.

„Illorum de Sparwirde“ dziś Sperwatten parafia Reimerswalde.

Licbark, 30 Marca 1341 r.

Henricus de Luter udziela „honestis viris Nippergawen et Tungen, Arwide et Daroten fratribus“ i spadkobiercom ich obojga płci 16 włók in campo Sparwirde. Z tych mają sześciu według zwykłych warunków : (2 służby wojskowe i pieniądz koloński, po korcu pszenicy, owsa i wosk.) Z pozostałych włók Napirgawe sam ma jednę włókę z zwykłem sądownictwem, wolną, od pozostałych g płaci pół grzywny czynszu po 15 latach wolnych. Obowiązek pomagania przy budowli warowni. — In cujus rei testimonium presens scriptum, Pogosanie dedimus sub Sigillo, Datum in Castro Heilsberg. Świadkowie : honesti viri : Micole. Hannico posiaute Willune Camerarii peytune interpres.

Nr. 21. (II. 1343). Potwierdzenie; i tu pisze się: honestis viris : napirgawen et ejus fratri Tungote, Arwiden et daroten.

Nr. 5.

Litera ville Worelauke; Warlak w powiecie Liebark.

Licbark, 1 Kwietnia x341 r.

H. de Luter zapisuje honestis viris: Gedauten, Milen et Coytiten pruthenis 35 włók libéré perpetuo possidendos. Z tych mają 8 włók za 4 służby, na obronę kraju — warunki zwykłe zob. Nr. 4. Pozostałe włóki mają 8 lat wolnych; potem z nich tylko 4 włóki wolne i połowę dochodów z karczmy mają racione loccationis, od reszty płaci się po pół grzywny i dwa kurczęta, nomine census. Sądownictwo zwykłe. Uwolnienie od budowania warowni. Świadkowie: Pewtune, Hanco p ossiaute. In cujus rei robur perpetuum presens scriptum

adwocacie Pogsanie dedimus sub sigillo. Datum in castro Heilsberg.

H. Luter pisze się regularnie Advocatus Pogo-

zanie (pogsan, pogus. etc.)

Nr. 7.

Wurkayn vel rauenswald : Workaim w powiecie Lieb ark, parafia Reimers walde.

14 Lipca 1341 r.

H. de Luter udziela 50 włók honestis viris Ąrwiditen Sygen nuglanden w boru „Sparwirden“ do założenia wsi Rabens-walde jure culmensi; 5 włók racione loccationis i jedne z łaski osobliwej wolnych Dla reszty 16 lat wolności, potem pół grzywny czynszu od włóki. Zwykłe ^sądownictwo i pół karczmy. Obowiązek do budowania warowni. Świadkowie Poytune inter-pres. Patrz Potwierdzenie Nr. 20 II. Arwediten.

Nr 8.

•1341 r-

Kapituła zapisuje Nicolao, fideli famulo prepositi in campo Warpelauke (dziś Worplak pod Reszlem). Bona quedam circum equitata (15 włók estimatione.) Prawo chełmińskie, większe i mniejsze sądownictwo, 12 lat wolnych, potem służba konna i t. d. jak zwykle. Rybołóstwo w jeziorze Sayn ma na dożywocie; w jeziorze Denow i jego spadkobiercy, małemi narzędziami na własną potrzebę.

25 Marca 1342 r.

Zapisuje się Prusakowi Jomen 40 włók w ziemi Berting na założenie wsi ,,Wolfshayn“ lub Jomendorf (przywilej zginął).

Nr. 13.

Przywilej super curia Swanseld, którą potem obywatelom w Licbarku oddano.

Orneta, 2 Sierpnia 1342 r.

PI. V. Luter zapisuje „Johanni Peytune interpreti“ 8 włók in campo Suanenveld za odstąpienie dóbr swych dziedzicznych „Brandotinveld“ zwanych — jure culmensi, wolne od robocizny, z większem i mniejszem sądownictwem cum omni usufructu. Po 4 latach płaci się „medium lapidem cere“ od tych włók —-Granice, gades — Rybołóstwo in lacu „zinsern.“ In cujus rei testimonium et evidenciam pleniorem presentes literas Advocacie Pogozanie dedimus sub Sigillo. Datum in castro Wormditt. Świadek: Petrus de Bohemia dictus Ponswangen, (metis graniciis et gadibus.)

Nr. 14.

Orneta, 25 Kwietnia 1342 r.

Biskup Hermanus udziela „discreto viro“ Scloden prutheno 8 włók in campo Wurlauks, qui contingunt granicas camporum Borin et Wurlaukin, w zamian za 8 włók, które Prusak Buks (Cf. I, Nr. 262. — Btixo camerario, bez przydomku Prusak — tak wielu innych) nomine dicti Scloden in villa Opin posiadał — prawo chełmińskie z zwykłemi warunkami.

Nr. 19.

17 Lipca 1342 r.

Kapituła postanawia (jak Nr. 18) locacionem ville theu-tunice in silva circa villam voppen quam Hermansdorf nominari volumus (50 mansi). Cujus ville locationem et officium scul-tetiae etc. „Discreto viro Cleusiten prutheno suisque veris heredibus etc. jure culmensi perpetue contulimus possidenda. Warunki znane. Dziś ta wieś jednak się Clausiten nazywa, nie Hermansdorf, parafia Peterswalde pod Mehlzakiem. Tu wyraźnie się powiada, że Prusak jest założycielem wsi niemieckiej, lecz to się zapewne odnosi bardziej do prawa i organizacyi osady, aniżeli do narodowości. (Zobacz Nr. 76 I. dodatek 29 pag. 516).

Nr. 22.

Stenekayn, dziś Stenkienen, parafia Alte Schoenberg, powiat Olsztyński.

19 Marca 1343 r.

Biskup Herman oddaje : Santop prutheno 30 mansi in campo Sculpayn, qui contigit granicias et gades campi Noster-pelk na założenie wsi. Z tych dostanie : (3 laneos') ratione locationis, jure culmensi liberos. Reszta ma 16 lat wolności od podatków, potém się płaci ¹/₂ grzywny i dwa kurczęta de quoque laneo, do tego inne obowiązki sołtysów. Zwykłe sądownictwo.

Nr. 23.

Privilegium ville Rosenow alias Begonitten dziś Begnitten, parafia Prositten.

22 Marca 1343 r.

Henryk de Luther udziela „Noudruwen“ 13 mansi ad locandam villam Rosenow jure culmensi. Warunki są : 3 włóki wolne ratione locationis na służbę wojskową, do której natychmiast jest zobowiązany. Co do pozostałych włók, ma 13 lat wolnych, potém płaci po */2 grzywny czynszu. Wtedy też da wosk i pieniądz koloński i zboże od swych 3 wolnych włók Sądownictwo zwykłe. Obowiązek pomocy przy warowniach. Świadkowie: (T.) Ywano et Hertwico dictis Below — Micolen camerarius.

Nr. 35.

1384 kupił Johannes Crossen — wieś Bludin, która odtąd Crossen się nazywa (pod Ornetą).

u Lipca 1344 r-

Biskup Herman daje „Prutheno dieto Madelitz“ in magna mericia versus campum ville Bludin 2 mansos jure prutheni-cali. Ita tarnen quod nullus in posterum dictum Madelitz vel suos legitimos successores ab eadem possesione depellere potu-erit. On ma za to obowiązek pilnowania dąbrowy, ne aliquis ligna secet absque nostra — licentia. Ile razy kogo złapi, ma dostać od niego 1 scotum. Gdyby Madelitz był opieszałym, wtedy „in aliquibus condempnari debeat et puniri.“

Nr. 36.

Dargels, parafia Migehnen.

li Czerwca 1344 r.

Biskup Herman zapisuje „Prutheno dieto Dargil“ 10 jugera et 7 mansos titulo locationis jure culmensi sub pensione annua, io jugera są wolne; a od 7 m. płaci się po ¹/₂ grzywny, 2 kurczęta. Sądownictwo zwyczajne. Z tych 7 mansi posiada Prusaczka (pruthena) Patulne relicta quondam Prutheni dicti Candi 1, 2¹/2 włók, które i nadal jak każdy inny incola posiadać ma pod powyższą płacą.

Nr. 40.

1344 r-

Służba wojskowa za 6 włók in damerovia juxta Schiligeyen (Schillgehnen) zamienia się na czynsz (który w tym czasie w ogóle przeważa w przywilejach); „supplicarunt ut dictum ser-vitium in annualem censum eis permutare dignaremur cum census dictorum mansorum (4) majorem inferret utilitatem nobis et nostrae eccłesie quam servitium in hac parte.“

Nr. 44.

Kuntiten; (przyłączono później do wsi Teisten.)

Licbark, 1 Marca 1345 r.

Adwokat fr. Bruno de Luter udziela dla wiernej służby tak podczas pokoju jak wojny — Aulepsen i jego patruelibus Nadrawen, Astionen, Nakaippen 4 włóki in campo Kuntiten „jure pruthenico — quod nemo predictos homines depellere debeat de predicto campo.“ Wszystkie zwyczajne warunki. Służba, obowiązek przy budowli warowni, pieniądz koloński, zboże zwykłe, 30 grzywien zagłównego z łaski osobliwej. Świadkowie : ywanus Below, Johannes Petuno interpres Meruno, Cunco Sudow (Cf. III, Nr. 25 R.) famuli nostri dilecti.

Nr. 45.

Altkireh.

4 Kwietnia 1345 r.

Biskup Hermanus zapisuje (inspectis multis obsequiis per Tolledraus pruthenum nostre Eccłesie exhibitis) 4 uncos temu Tolledraus in campo Sangawiten pod Altkireh — „quos multis temporibus possedit cum omni Jure et utilitate ac usufructu, quemadmodum jamdictus Tolledraus hactenus tenuit dictos uncos. Ita tarnen quod nullus Episcoporum imposterum

eundem Tolledraum vel suos legitimos heredes a predicta posse ssione depeliere debeat, nisi nostre Ecclesie Warmiensi de dictis uncis minor utilitas posset infutnrum provenire ; extum enim volumus, quod si aliquis Episcoporum aut advocatorum predictum Tolledraum vel suos heredes a possesione dictorum uncorum amovere voluerit, Predicto Tolledrauo aut suis heredi-bus alii 4 unci tam boni aut meliores erogentur. Zwykłe warunki jak Nr. 44. Przywilej ten rzuca szczególniejsze światło na położenie krajowców, w obec prawa posiadania swej własności ziemskiej, pochodzącej może z czasów przedchrześciańskich.

Nr. 46.

Litera ville Cunikendorf alias Kalis (Kunkendorf.)

Licbark, 13 Kwietnia 1345 r.

Bruno de Luter dał „honesto viro Cuniconi“ Sudowen 33 włók ad locationem ville, que Calis nuncupari debet na prawo chełmińskie. Z tych włók 6 ma „ad servitium sicut alii liberi habere consueverunt,“ od tegoż ma 16 lat wolności. Pomaganie przy budowli warowni. „Et dabunt singulis annis de premisso servitio 1 modicum tritici, 1 talent, cere, 6 de-narios culmenses in signum recognitionis dominii aut libertatis.“ Rybołóstwo w jeziorze Kocen (Kok, Kokow) et Spongio, 3 man. ratione locationis wolne, z zwykłem sądownictwem. Pozostałe włóki mają 25 lat wolnych. Potem pół grzywny. — Znalazło się tymczasem 14 tylko włók, ponieważ wsie pograniczne musiały być uzupełnione. Więc dostaje 6 włók ad servitium et i m. ratione locationis. Zresztą powyższe warunki.

Nr. 47.

29 Kwietnia 134 5 r.

Bruno de lutern, Pogozanie advocatus udziela Heinzconi przywiléj na młyn w wsi lauterhagen pow. licb. Świadkami są : Peytune interpres, Meruno, alii.

Nr. 50.

Warikallen, teraz Warkallen parafia Alt-Sehoeneberg pod Olsztynem.

Orneta, 4 Września 1345 r.

Biskup Herman udziela „prutheno Succule“ 30 m. de bonis communibus, jacentes „circa lacum Rauxcowe“ do zało-żenią wsi Grünewald (dziś Wark.) jure culmensi; iotą włókę ma jako sołtys wolną, od reszty 14 lat wolności, potem płaci po pół grzywny. Sądownictwo zwykłe. 1380 potwierdzenie przywileju. (III. Nr. 103).

Nr- 53-

Orneta, 12 Listopada 1345 r.

Pallus

Biskup Herman potwierdza założenie wsi Hogenbuche (dziś Jonkendorf, powiat olsztyński) „discreto viro Jonikony de Bartholomei villa“ a to na 60 mansi in terra Gudikus, pro villa ibidem exponenda que debet vocari Hogenbuche. Mosebruch — granica Gritegrucz, jus culmense. — Sądownictwo zwykłe. Joniko ma 12 mansi liberos, a to 6 jako założyciel i sołtys, a 6 za służbę konną, — warunki zresztą co do wolnych i oczynszowanych włók zwykłe, 5 włók wolnych, prócz tego, idą na kościół! mający tambyć fundowany — 13 lat wolności. Aby Jonico więcej ludzi do siebie zciągnąć mógł — pozwolono mu karczmę założyć — wolną od czynszu. Rybo-łóstwo w jeziorze Rautschoys. Świadkowie: Hermanno trumpe, Sandero de Baysen familiaribus, Wenczeslao cive Warmdythen.

Nr. 54.

1345 r.

Dzieci Henryka Bauari dicti, nostri concivis de Heilsberg płacą rocznie: „unum capete pullorum juvenum.“ — Capete= sexagena=kopa.

Nr. 58.

Knypstein, parafia Licbark.

20 Marca 1346 r.

Advokatus Bruno de Luter zapisuje „inspicientes fidele obsequium honesti viri licocen (lycocen) Ecclesie predicte pluries prestitum tam temporibus necessitatis, quam etiam tranquil-litatis“ temuż 6 mansi in campo Gnypsteyn jure culmensi ; spadek na linią męzką i żeńską. Warunki zwykłe jak w Nr. 44. Rybołóstwo w poblizkich jeziorach, zagłówne czyli kara zabicia jego wynosi 60 grzywien. Sądownictwo do adwokata należy. Świadkami : Johannes petuno interpres Meruno famuli nostri (Patrz III. 204).

Nr. 61.

Campus Druthelauken ubi nunc est villa Cabyn (Ka-binnen, parafia Wielkie Kolny, powiat Reszelski.)

Reszel, 2 Maja 1346 г.

Bruno de Luter zapisuje „pro bono et utilitate ecclesie honesto viro Tungen ac suis veris heredibus aut succesoribus legitimis utriusque sexus tarn filiis quam filiabus“ 5 mansos in Drutlauken, (później villa Cabyn, dziś Cabinen) propter nimiam solitudinem et densitatem ibidem jure hereditario libéré possiden-dos quod non debet depelli absque libera voluntate — 5 lat wolnych. Daléj jak zwykle (Nr. 44.) Rybolóstwo w jeziorach Atirs et Banse — 30 grzywien kary zabicia. Świadkowie : Hertwicus Below, Petuno Interpres Meruno familiaris noster. Cf. Nr. II, 121 potwierdzenie biskupa.

Nr. 64.

(Gudekus) Gotken, parafia Alt-Sehoeneberg.

Orneta, 14 Lipca 1346 r.

Biskup Herman i kapituła potwierdzają przywilej prusaka Glande na 5 włók w polu Gudekus pod zwykłemi warunkami. Glande uzyskał przytćm prawo „wolnej sprzedaży.“ „Insuper damus, quod si quis sepetactum pruthenum vel suorum suc-cessorum legitimorum aliquem occident ille idem occisor pena 32 marcarum denariorum usualium sit mulctandus.

Równe przywileje w tym samym roku uzyskali:

1)    Prusak Wisseke na 5 mans. Posiadłość Gudekus Nr. 2;

2)    bracia Prusacy Steuenis, Pateus, Hannus na 5 włók.

Posiadłość Gudicus Nr. 5 ;

3)    Prusak Sanglaw i jego stryj Bandeko na 5 włók. Posiadłość Gudicus Nr. 5. (Patrz Nr. 226).

Nazwisko może zachowuje się we wsi Gotken parafia Alt-Schoeneberg powiat Allenstein. Świadkowie: Ywanus, Hertwicus, fratres dicti Below, Johannes Petune interpres Merune Camerarius.

Nr. 65.

Licbark, 4 Września 1346 r.

B. de Luter i Custos Johannes Striprock zapisują: honestis viris Glandim et Linken 6 man. circa lacum Dadey (pod Bis-

Biskupstwo Warmińskie. Tora II.

5o

kupcem) quod non depelli debent jure pruthenico — 6 lat wolnych. Warunki jak zwykle. (Patrz Nr. 44). Rybołóstwo w jeziorze Dadey i rzece Dewune. 30 grzywien kary za ich zabicie. Świadkowie: Ywanus Hertwicus fratres dicti Below, Johannes Petune Interpres Merune camerarius noster. 2 6 Września tegoż roku nastąpiło potwierdzenie biskupa. ,

Nr. 67.

Orneta, 14 Października 1346 r.

Prutheni : Mathias et fratres sui de Sadluken kupują jedne włókę nadmiaru do swych dóbr za 10 grzywien (pod Benern) Cf. I. 169.

Nr. 68.

Orneta, 31 Października 1346 r.

Biskup Herman i kapituła oddają: Wyndekoni et Preywlcz fratribus pruthenis 30 włók in terra Gudicus do założenia wsi jure culmensi, która sie mą nazywać „Luterwald“, (dziś „Windt-ken“' parafia Alt - Śchoeneberg) 13 lat wolnych, rybołóstwo w jeziorze Gilbes — zresztą warunki zwykłe.

Nr. 69.

Potwierdzenie: Cf. I, Nr. 270. Nr. 70 potwierdzenie: Conf. I, 270. Nr. 72, scultetus debet fertones recolligere a rusticis et nobis representare integraliter.

Nr. 79.

Licbark, 12 Grudnia 13 46 r.

Bruno de Luter Pogzanie advocatus zapisuje : Honesto viro Madliten 2 uncos de communitate in villa poteriten pod warunkami zwykłemi Nr. 44 cf. Świadkowie: Johannes de Lubow (lubowia, Joh. de Loubou) Joh. Petuno interpres et Merune famuli nostri). (Potriten, (Potrity) pod Jezioranami).

5i

Nr. 82.

Privilegium Johannis super Suryten dziś Soritten (parafia Stolzenhagen).

31 Grudnia 1346 r.

Biskup Herman i kapituła dają fideli nostro Johani dieto Pewtune za 15 włók położonych w polu wsi Trutenow w wspólnych posiadłościach (Trautenau parafia Wuslak) na zamianę 20 włók in campo Suriten — lecz nieuprawionych (in-cultos tarnen) jure culmensi, z większem i mniejszem sądownictwem i wszelkiem użytkowaniem. Granice : Lacus Ausclode, campus ville Gaylite (Galitten) campus ville Kirsey. — Za swoje zasługi (servicia grata) dostaje rybołóstwo w jeziorze Ausclode i w posiadanie jezioro Mutilis dictum, gdzie nie masz ryb — paszę dla bydła w dąbrowie (in merica) ;    11 lat

wolnych. Zresztą warunki zwykłe.

Nr. 84.

Cf. Nr. 58 (likoken) licoken — Potwierdzenie.

Nr. 85.

Frauenburg, 15 Lutego 1347 r.

Kapituła nadaje w celu założenia wsi Schönefeld w' parafii Schoenbriick „discretis viris Jannestînten et Sangeden pruthenis suisque veris utriusque sexus heredibus tam masculis quam feminis ac legitimis succesoribus“ 52 włók jure culmensi — 6 włók ratione locationis et¹ 1 wł. ex speciali gratia liberos z zwykłem sądownictwem. Jednę włókę wspólnie wolną dodaje się, bo ziemia po części leży w dąbrowie — 12 lat wolnych. Potem pół grzywny i dwa kurczęta od włóki. Ponieważ przy mierzeniu brakło 4 włóki bez 7 jugera, dodaje kapituła 8 włók w dąbrowie (in merica) ; ód tych płaci się po 1 ferto i i kurczęciu. Nie wolno drzewa rąbać bez pozwolenia, z karcz-my gdyby miała być budowana, mają Jannestinten et Sangeden połowę dochodów. Rybołóstwo w jeziorze Gilmen parvis insrumentis na potrzebę swoją. W końcu: „Et ad vitandum errorem, qui in posterum posset evenire, expresse

concedimus omnia, que pruthenis predictis concessimus eorum utriusque sexus heredibus et succesoribus legitimis non solum masculis sed etiam filiabus (Dodatek ten na początku i na końcu, daje nam do myślenia, co do położenia krajowców w obec praw !)

Nr- 89.¹)

Magnum Staboniten.

Frauenburg, 18 Marca 1347 r-

Kapituła oddaje na założenie wsi Staboniten (in campo tegoż nazwiska) (dziś Stabunken parafia Frauendorf) Discreto viro Guncti prutheno VII. mansos jure culmensi (dla sołtysa i man. liber.)

Nr. 90.

Frauenburg, 18 Marca 1347 r.

In nomine domini Amen. Nos Hartmandus prepositus Totumque capitulum ecclesie warmiensis omnibus tam viventibus quam victuris volumus esse notum, quod alwarmus filius quondam Sassin prutheni, jure si quod sibi competebat vel compe-tere videbatur ex paterna successione in campis Marym et spiritcze dictis renunciavit liberaliter et voluntarie coram nobis, Quapropter in recompensam ipsum et suos heredes a rusticali servitute liberos dimittentes paterne restituimus libertati, con-cedentes nihilominus eidem Alwarnus suisque heredibus in campo dieto Staboniten très mansos jure pruthenicali libere possiden-dos. Ita tarnen quod cum uno spadone et armis consuetis contra quoslibet servire tenetur, quandocunque requisitus fuerit, ac alia ministeria, que prutheni liberi faciunt aut facere tene-ańtur. In cujus rei testes. . . . Przywilej nadany 1282 prutheno Sassin (zob. I. Nr. 60) zabezpieczył mu jus culmense. Przykre położenie alwarnusa nie jest więc zrozumiałe.

co do prawa.

9 Było kilka małych posiadłości pruskich na polu Staboniten. Tak przypadła jedna z 3 włók obszaru rządowi przez śmierć Oswalda Kleefeld; na prośbę wdowy udziela ją kapituła w roku 1622, 3 Listopada Urbanowi Gerik za służbę konną, na prawo pruskie ze spadkiem po mieczu. To więc

Nr. 91. (a-b)

Pod tą. samą datą co Nr. go uwalnia kapituła także „discrètes viros Weitsutz, istiwn hannus a pruthenicali famulatu i osadza ich na VI. mans, w polu Staboniten pod warunkami takiemi, jak Awarnusa. Również pod tą datą daje kapituła (Nr. g 2) Gunthe nec non fratri suo ac eorum veris heredibus ,,za 2 uncos w polu Staboniten w zamian 3 mansi (włóki) in villa Staboniten.“ Warunki jak u Alwarnusa. Podobny przywilej, jak weitsutz etc. o 3 włókach we wsi Woppen otrzymali Prusacy : Wosil, Menaute i Prewilte.

Nr. 95. (a-c).

8 Maja 1347 r-

Kapituła udziela wsiom Paulen (Powels) i Woppen (Wuppe) przywileja jure culmensi. Założycielem ich jest hojnie wyposażony Prusak Nycolaus (propter plurima probitatis sue servitia nobis exhibita et in antea exhibenda). Sądownictwo mniejsze, a w wolnych swych włokach i większe należy do niego. Rybołóstwo — karczmę założyć wolno. — Zresztą warunki jak na mającego prawo chełmińskie Niemca. — Płaci de aratro et unco. — Pluten, palus.

Nr. 96.

Г9 Czerwca 1347 r.

Biskup Herman udziela „discrete viro Menuten“ prutheno 7 włók sitos prope granicas villarum Runów i Lunen — jure culmensi — g lat wolnych, zwykłe sądownictwo, pół grzywny i 2 kurczęta od włóki. — Bona debent vocari Regutlauken. Włość ta znikła, nazywała się „Sebenhufen.“

Nr. 97.

4 Lipca 1347 r.

Biskup Herman powiększa wieś Pomerendorf (dziś Po-mehren) z 25 włók na 40 włók. Założycielami jure culmensi są bracia Stenanten et Wopen fratres prutheni. Warunki zwykłe;    włóki wolnych; 2 lata wolności, pół grzywny

czynszu i 2 kurczęta od włóki. Sądownictwo zwykłe — połowę dochodów z karczmy — Nr. 206, II. Mechildis relicta quondam Botonis ma tu karczmę (r. 1354) jure culmensi.

Nr. 99.

Garsen majus vel Heilgenfeld (dziś Alt-Garsehen parafia Heiligen thaï).

Orneta, 22 Listopada 1347 r.

Biskup Herman dodaje Nadrons (Nadrans) et Satynk fratribus pruthenis do ich 20 włók jure culmensi jeszcze 20 w. pod wsią Heiligenthal, aby tam założyli jure culmensi wieś mającą się nazywać, „Czum heylgenffelde“; 4 włóki wolne racione scultecie; pierwsze 20 włók mają jeszcze 2 lata wolności; drugie 20 włók 13 lat wolnych, potem pół grzywny i 2 kurczęta od włóki. Sądownictwo zwykłe, Rybołóstwo in lacu Sawange et in Seria.

Nr. 101.

Orneta, 14 Lutego 1348 r.

Biskup Herman daje Prusakowi Wagant 23 włóki na obsadzenie wsi „Zcum ysenwerk“ — jure culmensi, 3 wolne włóki sołtyskie — 6 lat wolnych — pół grzywny i 2 kurczęta, zwykłe sądownictwo. Rybołóstwo pod warunkami. (Cf. I, Nr. 313.) Huta żelaza nie musiała dopisać.

Nr. 103.

Przywilej wsi Scolitten dziś Sehlitt, Sehölitt.

16 Marca 1348 r.

Biskup Herman oddaje „fideli nostro Welun camerario de Gutenstadt“ 70 mansos na założenie wsi, która się Scoliten ma nazywać — 7 włók wolnych, 2 lata wolne, pół grzywny i 2 kurczęta, zwykłe sądownictwo, ¹/₃ karczmy. Rybołóstwo w jeziorze Ager.'

Nr. i об.

Przywilej wsi Wernegiten alias Sehoenenfeld (dziś Wernegiten pod Liebarkiem).

Orneta, i Kwietnia 1348 r.

Biskup Herman oddaje „fideli nostro Peytune interpret nostro 77 mansos prope Heilsberg jacentes“ na założenie wsi mającej się nazywać Schönfeld. Peytune dostaje: 2 włóki graniczące ze swą posiadłością, zupełnie wolne (ex speciali gracia) a 8 racione locationis liberos i pół, karczmy — dwa lata wolności. — Rybołóstwo in lacu Zinser ; 4 włóki wolne na kościół przeznaczone — zresztą zwykłe warunki i sądownictwo.

Nr. 107.

Litera M. C. S. N. et A. in Wilkekaym dziś Walkaim pod Jezioranami.

Orneta, 19 Kwietnia 1348 r.

Hermanus daje discretis viris: Monteko, Cantele fratribus 2¹/g mansum circa Seeburg in Campo Wilkekaym (Walkaim dziś) pro uno servitio et Sintese et Neodrowe et Arnoldo filiis także 2¹j₂ m. ibidem na jedne służbę jure pruthenico w zamian za dobra, które oni i ich rodzice wprzód posiadali koło Bebernik (c) vprout nostre mense — congruum et utile videbatur.“ Ztąd nie mają być wypędzeni. Zwyczajne warunki bez ułatwień, jak na dobra tego rodzaju — rybołóstwo in lacu Sponge (płaca de aratro sive de unco.) Concedimus insuper supradictis, quod si aliquis maligne, quod absit, tarnen instigante spiritu aliquem predictorum occiserit, quod idem poenam sanguinis si aliud evaserit, solvat 30 marcas. (Patrz p. il5, II.) Uwaga wydawców: Zachodzą jako właściciele w tej samej wsi następująci: (1355) pani Buyte, (1376) Clauco i jego pasierbi, 4 braci „de Mycolen“ — 1393 Wylke Ponynte — 1427 Caspar Pelwyn i Nicolaus Wagnyke — Nicolaus de Walkaim.

Nr. 108.

Hermsdorf parafia Dietrich swalde (Gietrzwałt) po w. Olsztyński.

1348 r.

Fidelis noster Hermanus bierze 40 włók jure culmensi. Służba konna. — Płaci ab aratro et in recogn. Świadkowie; Nycolao interprète. Sanglande camerario.

Nr. 11 о.

Lynaw primum et secundum (Leynau p. Olsztynem).

Bertag, 23 Maja 1348 r.

Kapituła zapisuje: fidelibus nostris Teodorico DangiL Willun panstlen Joniken 8 włók circa lacum Lynaw (dziś jeszcze Alle-Łyna) jure pruthenico hereditario. — Warunki zwyczajne. Rybołóstwo na swoją potrzeb in lacubus nostris in exteriori solitudine —• polowanie in extrema nostra solitudine more aliorum pruthenorum, 30 grzywien kary za zabicie (zagłównego) 5 lat wolności. (Patrz Nr. 270 I.)

Pod tą samą datą otrzymali w Lynaw jeszcze następuj ąci Prusacy zapisy:

1)    Bundiken et Theodoricus fratres Hanneken et gun-therus cognati; posiadłość Nr. 3. Włók 4.

2)    Heinrich — 4 włóki, posiadłość Nr. 4.

3)    Tungebuth 4 włóki, posiadłość Nr. 6.

4)    Nemok i Panstilen 4 włóki, posiadłość Nr. 5 ; odnowienie przywileju d. 26 Stycznia 1374 r. Świadkowie: Nycolao interprète Sanglanden camerario.

Nr. iii.

1348 r.

Przywilej udzielony de Crummensee : Fidelibus nostris Theodorico wissegauden et Sprude et Montiken Tolnicken et patulnena 10 m. liberos circa lacum Crumensee jure hereditario pruthenicali. — Warunki zwykłe.

Świadkowie: Nicolao interprète, Sanglande cam. 1380 Prusak Medyn uprzywilejowany tutaj na prawo pruskie, jako bartnik.

Nr. II2.

Gandelawken powiat Olsztyński.

23 Maja 1348 r.

Zapisuje się: Glanden, Tulekoyten, Sausangen Macruten et Golti fratribus 10 mansos in nemore grande]awke, liberos • jure hereditario pruthenicali. — Warunki zwyczajne. 1538 г.

2 2 Kwietnia otrzymał Johannes von der Tappelbude, Kyperus noster „juris pruthenici rigore abhorrens“ prawo magdeburskie.

Nr. 113.

Privilegium Montiken (Montken do wsi Deuthen należy).

Bertąg, 23 Maja 1348 г.

Kapituła daje fideli nostro Jomen 6 liberos mansos circa lacura Curtoyn jure pruthenico sic, quod eum nullus depellere debet. Warunki zwykle : RyboTóstwo w jeziorach Aukul i Curtoy, polowanie in extrema solitudine nostra more aliorum pruthenorum. Świadkowie: Nycolaus, Sanglanden.

Nr. 120.

(Leymberg-Molditten.)

Orneta, 25 Października 1348 r.

Drugi przywilej o 17 ^ włókach dla Pansdropoten i Mol-diten fratribus pruthenis — korzystniejsze warunki (bo na prawo chełmińskie, gdyż I, Nr. 299 mają pruskie (lacus Sagin, Zagiń).

Nr. 122.

Orneta, 4 Grudnia 1348 r.

Biskup Hermann oświadcza, iż discreti viri Baudo borin ac Willico de Tungen przed landdingem (judicium provincionale) in wurmdit zrobili zamianę dóbr z zezwoleniem Barislo żony Williconis una cum eorum liberis seu pueris simul cum consensu discretorum virorum Merun Nicolai et Johannis fratrum prefati williconis — co biskup potwierdza. Należą oni do bogatej szlachty warmińskiej, występują już wszędzie jako Niemcy — Prusacy.

Nr. 123.

Privilegium super Seharfenstein. (Cf. I. Nr. 57).

Frauemburk, 13 Grudnia 1348 r.

Kapituła zapisuje: fideli nostro Johanni Scolari prutheno de Schonwesze inter bona Gedauten et Euerconis de Mach-witz in restaurum aliorum bonorum cum omni jure cuhnensi 8 mansos in campo Schon wese. Warunki według prawa chełmińskiego — 8 lat wolnych.

Nr. 124.

(Daroth quartum.)

Dziś Dorotowo, parafia Bertąg, powiat Olsztyński.

Frauemburk, 29 Grudnia 1348 r.

Kapituła udziela: fideli nostro Daroth 5 mansos liberos circa lacum Wulping jure hereditario pruthenico. Warunki zwykłe, 8 lat wolności, 30 grzywien zagłównego — rybołóstwo, polowanie.

Wieś pruska Daroth miała 6 wolnych posiadłości po 5 włók, z których 2 zapisane zostały w r. 1349.

Równo brzmiące przywileje mają pod tą samą datą:

1)    Heinrich i Nicolaus na 5 włók, posiadłość Daroth Nr. 3.

2)    Cantyen 5 włók, posiadłość Nr. 5, Daroth.

3)    Johannes 5 włók, posiadłość Nr. 6, Daroth.

Nr. 125.

Przywilej wystawiony: fideli nostro friderico na założenie wsi Friedrichsdorf pod Olsztynem.

Nr. 126.

Fideli nostro Nycolao — wieś Blumenberg p. Mehlzakiem.

Nr. 127.

Fideli nostro Natur — lacus Swyntheynen ; Naturn, dziś Nattern w powiecie olsztyńskim.

Nr. 128.

(Wcielono ten majątek do Peterswalde p. Gutstadtem.)

Orneta, 23 Stycznia 1349 r.

Biskup Herman zapisuje „discreto viro Lamothen“ 6 wł. na prawo dziedziczne pruskie obojga płci „inter Peterswalde et Crumein villarum et Nokeyn Prutheni granicias in quibus ecclesie prius nullam utilitatem habuit, ita, quod depelli non debeant sed quod vendere possint licite perpetuo jure tarnen

•59

.pruth. possiden.“ Warunki zwykłe. Dano Lamothen, także lacus Akicz. — Osobliwsze jest następujące: „Preterea eidem concedimus suisque veris succesoribus, quod si vestigia furum usque ad sua bona iuvestigata fuerint, ne ipsum vel ipsos talia vestigia seu fures insequi oporteat cum ei vel eis, a quo solitarii resident, foret munimen onerosum. Item damus eidem quod si ipsum vel aliquos de suis successoribus legitimis nolente domino interfici contigerit, quod talis interfector, dummodo aliud poenam sanguinis evaserit, poena 30 marcarum usualium sit mulctandus.

Nr. 133.

Litera ville Palapin dziś Polpen parafia Kiwitten.

Orneta, 28 Lipca 1349 г.

Biskup Herman nadaje: discretis viris Tustym, Glindio, Merunen, liccoten fratribus et Patulnen (patrz Nr. iii) fra-truelo eorum 30 m. in campo Palapin na założenie prawem chełmińskiem wsi Schonenburgh . (jak zwykle inaczéj nazwanej). Z tych 30 m. biorą 3 ratione locationis jure culmensi; 6 na 2 służby biorą jure pruthenico ita tarnen quod depelli non debeant et eorum legitimi utriusque sexus successores reti-nebunt. Pozostałe 21 włók — po 13 latach wolności idą na zwyczajny czynsz pół grzywny, 2 kurczęta. Inne warunki zwyczajne. Jest to wzór kombinacyi praw.

Nr. 138.

Campus Palayzen. Wieś Blumenau parafia Werge-nitten powiat Liebarski.

Orneta, 2 Listopada 1349 r.

Założona per discretum virum Gerhard Sperling niezawodnie Niemca. — Na polu P. mieszkało 7 equitum pruthenorum, którzy dostają po 2 mansos w zamian za swoje 2 uncos, sic ut de ipsis serviant ас faciant more Equitum communium pruthenorum.

Concedimus tarnen ipsis ut de eisdem mansis depelli non debeant et quod vendere valent. In ipsisque heres sexus succedere debeat utriusque. Dostaje na tém polu też Johann Sparrow 4 m. liberos ab omnis censu za 6 nie bardzo urodzajnych, co przedtem miał. Za to służyć ma „pro uno

óo

servicio Bailiste“ jak dawniej za te sześć — 7 mansos wziął (wolnych) założyciel G. Sperling. Dla reszty 2 lata wolności, potem plącą pół grzywny i 2 kurczęta od włóki. Sperling ma mniejsze i г/₃ większego sądownictwa. Equités prutheni odpowiadają w większych sprawach przed adwokatem, który ich sądzi podług praw pruskich, lecz mniejsze sądownictwo (4 soldi) ma Sperling tak co do owych équités jak co do swych ludzi. Gdyby zaś włości tych équités miały przejść w inne ręce i stać się czynszownemi, wtedy sołtys będzie i tu sądownictwo miał jak we wsi całej. Jeziora; Cloytus i Paypatz

Nr. 139.

3 Listopada 1349 r-

Niemiecka wieś Clutein (ad locandam villam Goltberg był przywilej dany; litera ville Clutein. Rówmież jak Nr. 138 — 5 équités prutheni.

Nr. 140.

1349 r.

Kapituła udziela: fideli nostro Henrico sculteto de Stege-mansdorf (pow. brunsb.) et rusticis ibidem commorantibus przywilej na 24 włók.

Nr. 141.

Privilegium domini Merunen militis super SO mansis (wieś szlachecka Mąraunen pod Wartemburkiem).

6i

Nr. 143.

(Co do Prusaków porównaj Nr. 138.)

Orneta, 18 Listopada 1349 r-

Insuper venerabilis frater noster supradictus cum villam supradictam exposuisset, Cuilibet in campo dicte ville vel qirca residenti (tj. pruthenorum equitum) unum mansum loco unius unci et duos loco duorum et sic deinceps dédit in sepedicta villa aut alias in territorio nostre mense.

Nr. 146.

1349 r-

Przywilej wsi Rosental czyli też Kobeln parafia Kiwitten, założyciel Johannes de Rawusen.

Nr. 147.

Litera ville Stralenberg — Kyrwin, dziś Kerwiępen parafia Kiwitten.

Orneta, 9 Grudnia 1349 r.

Biskup Herman daje : discreto viro Wenceslao Stokel nostro consanguineo 42 włóki ad loccationem dicte ville Stralenberg jure oilmens! ; 4 ratione sołtystwa a 1 ex gracia speciali są wolne. Od pozostałych płaci się po pół grzywny i 2 kurczęta tj. po dwóch latach. Tymczasem dają od włóki po korcu pszenicy. Exceptis infrascriptis, qui prius in bonis seu campo dieto ville residerunt, videlicet Petrus (2 wł.), Stangaw (2 wł.), Papulyn (1 wł.), Stantico (1 wł.), Herman (1 wł.), actole (2 wł.) quibus eorum servare volumus libertatem, eis a strenuo quondam viro fratre Heinrico quondam advocate nostre Ecclesie concessam, que durabit a festo Beati Martini nunc instanti ad annos quinque. Potem mają i oni po pół grzywny i dwa kurczęta „veluti alii in eadem villa censuales płacić. ' Na końcu oświadczenie przeciw tym, którzyby później mieli pokazać swe przywileje o jakich radiach w téj wsi lub w pobliżu — bo każdy taki odebrał po włóce za radło.

Nr. 148.

Privilegium ville Lunyn dziś Launau, parafia Reimers-walde pod Jezioranami.

Orneta, 13 Grudnia 1349 г.

Biskup Herman oświadcza iż „strenuus vir dominus (rzadki tytuł) Gedicke de Nosgewicz et ejus patrueli scilicet Gunthe et Namir Warpune et Sander et Tungin fratres, Tarpe et Coitite ibidem fratres quedam bona dicta lunyn possiderunt hactenus in quibus IX. uncos pruthenicales habuerunt, licet quo jure vel titulo nesciebatur, ex quo litera seu privilegio caruerunt, qua ostendere aut probare possent, ipis aliquod jus competere in eisdem bonis“; dla tego sprzedali oni swą posiadłość biskupowi za 100 grzywien pruskich. Dodał biskup do téj włości tyle, aż obejmowała 60 włók, które oddał na założenie wsi Lunyn jure culmensi discrete viro Gunten supradicto. — 6 włók wolnych, od reszty płaci się z początku połowę czynszu, po dwóch łatach cały tj. pół grzywny i 2 kurczęta od włóki. Sądownictwo zwykłe, rybołóstwo w jeziorze Baugen — wolno zakładać „halbwer“ (osiekę) w Łynie. Karczma w téj wsi już istnieje, gdyby nowa miała być założona, wtedy bierze Gunthe pół czynszu, gdyby stara sama pozostać miała, ma także w niej mieć udział. „Recepit autem“ venerabilis frater noster supra-dictus (sc. dominus Johannes custos) in manus suas nostri nomine resignationem predictorum bonorum ab omnibus quibus in ipsis bonis aliquod Jus competere videbater in castro nostro Wormedith coram Judicio provincionali, quod Lantding dicitur, presentibus notario publico scilicet Tilone Wilhelmj Sperling de Heilsberg, prout etiam in instrumente per eum super hoc apparet confecto et ceteris pluribus fidedignis.

Nr. 151.

Frauenburg, 29 Grudnia 1349 r.

Przywilej udzielony „fideli nostro Tustir jure hereditario pruthenico“ na 10 włók circa lacum Ulping. Zresztą równy do Nr. 124. (Daroth quartern Dorothowo).

Nr. 155.

Orneta, 18 Marca 1350 r.

Synom Bartholomei ,,Mathias, Jonico et Albertus“ potwierdza się przywilej o 15 włókach in Toppis (Deppen parafia

бз

Heiligenthal pod Jezioranami, w przemian jure culmensi danych za posiadłość ojca w blizkości Ornety. Warunki zwykłe — judicia majora et minora im przyznano. Jezioro: ayers. Patrz Nr. 243 Tuppis, gdzie ich dawniejszą posiadłość dostaje oppi-dauns Cristianus z Ornety (Wormditt) za znaczne zasługi.

Nr. 156.

Przywilej wsi niemieckiej Waltersmühl.

Orneta, 31 Marea 1350 r.

Kupił (pro sua pecunia) sołtystwo Matheus od adwokata Thylo lübeken ; „et locavi in eadem villa aliquos équités qui ante locationem dicte ville ibidem et circa residerunt et cuilibet dedi, pro uno unco unum Mansum, de quibus servient et faciant, more equitum communium pruthenorum, Concessi tarnen ipsis ut de eisdem mansis depelli non debeant et quod vendere valeant ipsos, in ipsisque heres sexus succedere debeat utriusque. Co do sądownictwa tych rycerzy, zupełnie zgadza sie z Nr. 138.

Nr. 159.

Pendelythen dziś Penglitten parafia (Gietrzwałt) Dietrichswalde, powiat Olsztyński.

Brunsberk, 20 Maja 1350 r.

Kapituła zapisuje nenozodis prutheno circa lacum maringe 15 włók jure culmensi do obsadzenia; z tych ma : 2 wolne racione locationis — 4 za jedne służbę et alia que ceteri équités in terra gudicus facere consueuerunt. 9 lat wolności, pozostałe włóki są czynszowe ; od nich ma płacić unum talen-tum piperis et quindecim pullos rocznie de quolibet manso censuali (to jest unicum !). Zwyczajne sądownictwo ■— rybo-łóstwo w jeziorze Wolping. Ważne jest co się na końcu dodaje : „Et quia bona supradicta non sunt multum fertiles ideo nolumus ut scultetus pro se recipiat meliores mansos, sed recipere debeat sicut alii rustici secundum sortem.

Nr. 161.

Litera ville Cracow (Krokau pod Jezioranami).

Orneta, i Czerwca 1350 г.

Discretis viris Johanni de Rudow et Marquardo zapisuje się 9 włók jure culmensi w celu powiększenia wsi Crocow. Zachodzi tu to miejsce : „Intuentes dampna Ecclesie nominacte, que incole ville Crocow ex parte locationis per Lycoytin pru-thenum quondam ibi scultetum evenisse potuissent et hactenùs evenerunt, „więc daje się mieszkańcom wolności lat 14 z przyczyny : „Sed propter dampna que Incole ville predicte sus-tulerunt ex parte locationis ut prefertur et propter alia impedimenta ipsos tangentia. Rybolóstwo w jeziorze Dadagen.

Nr. 164.

1350 r.

Założenie wsi niemieckiej „Niiendorf nazywać się mającej; ona zwie się dzisiaj Wosseden, bo założona na polu Nawuns-seden. Założyciel discretus vir Johannes. Następujący warunek : Postremo vero addimus clausulam supradicte litere insertam que est talis : Ne aliqui post transacta tempora literas occultatas super quedam bona producere valeant. Sciendum quod venerabilis frater noster dominus Johannes custos nostre ecclesie cuilibet in campo supradicto vel circa residenti dedit in supradicta villa vel alias in territorio nostre mense pro unco quolibet unum mansum. Privilegium ville Nawunseden, dziś Wosseden pod Licbarkiem. Podobne warunki zobacz Nr. 147, Nr 138.

Nr. 165.

Wemitten, parafia Grieslienen (Gryźliny), powiat Olsztyński.

Frauenburg, 2 Stycznia 1351 r.

Kapituła zapisuje: fideli nostro Tucteyken prutheno i jego spadkobiercom utriusque sexus 20 mans, jure culmensi do obsadzenia wsi mającej się nazywać Wemithen. Dwie włóki wolne, i trzecia w dodatku do tych 20 tak samo; również dodano jedne wolną włókę do tych 20, jako wspólną mieszkańcom. Połowę dochodów z karczmy, 15 lat wolności, potem pół grzywny i 2 kurczęta od włóki. Rybolóstwo w jeziorze Pluczk, zwykłe sądownictwo.

Ь5

Nr. 169.

Heilsberg (Licbark), 23 Czerwca 1351 г.

Biskup Johannes I. potwierdza sprzedaż 4 uncorum, przez Blyoth pruthenum discretis viris Nicolao Tüngen i Slinteln fratribus, na to samo prawo jakie miał tj. jure hereditario, (quatuor uncos, scilicet duos mansos quos habuit in campo Swentegarben pod Reszlem. Tom I, Reg. 463 i 480 założył В. Tornienen) ita quod ab eis minime depellantur — warunki zwykłe.

Nr. 170.

Litera Mathie Grabow et Jonę super una taberna etc. circa Castrum Ryn.

Nr. 175.

Discreto’ viro Johanni de Rogasen in Gertlau ken alias Senkitten 1 o mans.

Nr. 176.

Privilegium Bliotb. prutheni trium mansorum ad unum servitium in Ladegarbe eampo.

Licbark, 15 Marca 1352 r.

Biskup Johannes potwierdza kupno discreti viri Blyot necnon Jwan fratruelis sui za 22 grz. (kupili od Lippolda adwokata 3 mans, in terra Barthen) ita quod de ipsis depelli non debeant, sed quod vendere valeant seu in alias ejus utili-tates commutare. Zwykłe warunki cfr. Nr 169.

Nr. 177.

Clawko de Hoenberg otrzymał 40 włók jako wieś rycerską, przywilej nadzwyczaj korzystny, patronat nad kościołem; Hohenbergowie pochodzą z krajowców; fluvius Ayern; lacus et fluvius Cuculnig; patrz poniżej 267.

Biskupstwo Warmińskie. ïom II.

Nr 182.

ii Lipca 1352 г.

Staboniten parvum; (Schardinen I, Nr 110, pag. igi, prusacy II, 89—92) prusak Nautil kupił 6 włók, połowę ratione locationis otrzymał wolną (vendidimus ad locandum) jure cuł-mensi et hereditario. Zapłacił 30 grzywien za 6 włók w przeciągu 6 lat, 6 lat wolności, lecz tylko od roli nieuprawionój. Potem zwyczajne warunki, sądownictwo w ogóle należy do adwokata, J/₃ dostanie Nautil.

Nr. 185.

1352 r.

Kapituła daje „fidełi nostro Godeken 60 włók circa lacum Aucul“ na założenie wsi jure culmensi nomine Aucul; wieś ta nazywa się od założyciela: Godekendorf, dziś Göttkendorf pod Olsztynem. Godeko brał oprócz tego 8 wł. na służbę konną.

Nr. 186.

1352 r.

Discreto viro Munten 50 włók in territorio Gudicus; lacus Musnik ; wieś ma się nazywać Hoenfeld, lecz nazywała się Mondtken.

Nr. 187.

1352 r.

Discreto viro Sinsuten, (Sinzute) udziela się 40 włók na założenie wsi, jure culmensi, in territorio Gudicus, parafia Neukokendorf, powiat Olsztyński. Wisacker miała się nazywać, lecz nazwano ją Schaustern, od jeziora Saustern.

Nr. 194.

Granythen, dziś Gronitten pod Olsztynem.

Frauenburg, 18 Marca 1353 r.

Kapituła daje discreto viro Noyden, włość koło jeziora Crummensee et in damerovia, loco bonorum quae habuit circa lacum Curtoy in garranczen jure hered. pruthenicali, 7 lat wolności, tymczasem obowiązek do obrony kraju, budowania

warowni etc., zwykłe podatki i warunki, rybołóstwo in lacu Crummensee; polowanie in extrema nostra solitudine more aliorum pruthenorum, 30 grzywien zagłównego. Tak samo udziela się discretis viris Gediken et Coytiken loco bonorum que circa Cortoyen et karuniten habuerunt.

Nr. 196.

Kranz, parafia Sehoenbrüek, powiat Olsztyński.

1353 r.

Fideli Jonen, suisque her. et successoribus 7 mansos in silva Crancz circa lacum Ulping (Wülpinc) jure culmensi. „Ad cu-stodias vero et defensiones terrarum ipsi nec ipsis nullam penitus concedimus libertatem ymo volumus quatenus servire semper ad hujusmodi teneantur.

Nr. 198.

Wieś dzisiejsza Battatron pod Dobremmiastem.

Heilsberg (Licbark), 25 Maja 1353 г.

Biskup Johannes daje discreto viro Pomenen prutheno 3 uncos tj. 3 mansos za 3 uncos na polu Barthentroben ex speciali gratia, jure pruthenicali ipsis unum mansum pro uno unco quolibet députantes, ita etiam quod vel ipse Pomene vel heredes etc., nisi ipsos a débita fidelitate sui dominii declinare contingent a bonis depelli non debeant supradictis. 30 grzywien zagłównego, warunki zwykłe. Gdyby tam wieś niemiecka założoną być miała, (a stało się to 1365 r.) wtedy Pomenen etc. „sua mansione subintrent villain hujusmodi“ i zatrzyma swoje 3 mansos na służbę konną i robi to samo co inni, Prutheni équités w wsiach niemieckich mieszkający. ,,Ipsi quoque ad reformationes septorum et alia que sunt seu erunt pro cu-stodiis segetum in villa hujusmodi, secundum quod ceteri ejus incole teneantur.“

Nr. 200,

Heilsberg (Licbark), 30 Lipca 1353 r.

(Położenia już nie znano za biskupa de Tiingen) Biskup Johannes potwierdza przywiléj na 7 mansos: ,,Pons-donproten camerario quondam nostro de Barthen et heredibus

ó*

utriusque sexus nadany przez Bruno de luter jure pruthenicałi perpetuo liberos“ nisi ipsi per proditionem et infidelitatem sui domini aut terrarum gratiam ipsis factam annullarent. “ 3 lata wolne, warunki zwykłe, rybołóstwo in lacu Sproym na swą potrzebę. Insuper eisdem heredibus concedimus si aliquis ex ipsis quod absit, occisus fuerit, occisus hujusmodi per occi-sorem, dummodo ipse penam sanguinis evaserit, duplici judicio persolvatur.

Nr. 201.

Poleyke, dziś wieś Polleiken, parafia Jonkendorf, pow. Olsztyńgki.

1353 r.

Kapituła zapisuje dilecto fideli nostro Conrado de Niczkaw sue probitatis exigentibus meritis io mansos jure culmensi.

Nr. 203.

ii Stycznia 1354 r.

Fratres Claus et Santyrme de Wickarow zapisują honesto viro Henrico młyn w wsi Besow na prawo chełmińskie. Pieczętują swą pieczątką. Świadkowie: Merun de Tüngen, Sandow de Tüngen, Gunthe ibidem, Engelbertus preconsul Wurmdith, Mathias Notarius ibidem.

Nr. 204.

Wieś Bössau pod Jezioranami.

Heilsberg (Licbark), 22 Stycznia 1354 r.

Bracia, Nicolaus et Santirmen de Wickerow mają pretensye do 30 włók in campo Weytimis (Wagten) między seriam et drawantam położonych. Na miejsce tych przyjmują 60 mansos ex utraque parte ville Bezow continue mensuratos. Dostają je na prawo chełmińskie, sądownictwo większe i mniejsze, warunki zwykłe, jak dla lenników niemieckich Dopomagają tylko aż do Heilsberga w budowaniu warowni w kierunku Brunsbergu, służba cum uno spadone et viro armato, 10 lat wolnych, zboże mogą do Heilsberga odstawiać. Rybołóstwo in lacu Czeistem na potrzeb domową. Granice, pratum kusowiroy. (Porównaj Nr. 42, I. w końcu).

6g

Nr. 207.

Heilsberg, 12 Maja 1354 г.

Nodoben otrzyma! od biskupa Jana „in villa Prayslite pruthenice (Aldekirche theut.) 4 mansos jure pruth. pro sorte vel parte quadam que Spal dicitur/ a która kiedyś rodzicom Nodoben była dana przez biskupa Henryka I; 30 grzywien kary zagłównego, zwykłe warunki.

Nr. 206.

Karczma w wsi Pomerendorf (pruska wieś Cf. Nr. 97) należy jure culmensi do Mechchildis, relicta quondam Botonis.

Nr. 208.

Heilsberg, 12 Marca 1354 r-

Prusak Namyr dostał nowy przywilej na 3 mansos in villa Prasliten pruth. (Aldekirche teuth.) gdyż mu stary skradziono, warunki jak Nr. 207.

Nr. 212.

Dziś IÇainen, parafia Braunswalde, pow. Olsztyński.

Frauenburg. 1 Sierpnia 1354 r.

Kapituła zapisuje fideli nostro Kynste 4 mansos in campo Kaynyn, jure pruth. ita quod depelli non debeat. Rybołóstwo in lacubus in extrema solitudine sitis, polowanie ibidem more aliorum pruthenorum, 30 grzywien kary zabicia go; pod tą samą datą otrzymali w téj wsi:

1)    Melunen, Astiothen i Audangen 4 mans posiadłość Nr. 2.

2)    Kirstanus i Gotko 4 włóki, posiadłość Nr. 3.

3)    Johannes Wisken i Nicolaus pruth. fratres 4 włóki, posiadłość Nr. 4.

4)    Tulnikeń i Tyczen 4 włóki, posiadłość Nr 5.

5)    Sambangen 4 włóki, posiadłość Nr. 6.

6)    Welun 4 włóki, posiadłość Nr. 7.

Nr. 217.

Deuthen pod Olsztynem.

2 Stycznia 1355 r.

Kapituła zapisuje fideli nostro Georgio prutheno 30 włók na założenie wsi mającej się nazywać Deuthen, jure culmensi, 3 włóki założyciela wolne, 14 lat wolności, potem pół grzywny i 2 kurczęta od włóki, zwykłe sądownictwo, pół czynszu z karczmy; dodano i włókę dąbrowy (mericae) na wspólną własność.

Nr. 218.

1355 r.

Biskup Johannes potwierdza przywilej Prusaka Banduken na 2^2 mansos jure culmensi, gdyby wieś tam założoną być miała, mają wejść w całość téj wsi pod prawem chełmińskiem. Zakazano szkodę robić w dąbrowie. Dziś Bendauken wieś do miasta Ornety należąca.

Nr. 219.

Walkeim, Potriten, Wuxteniken (Liehtenhagen) pod Jezioranami (Zeburgiem).

Heilsberg, 14 Maja 1355 r.

Biskup Johannes daje właścicielom Prusakom w zamian za ich własność w polu Troben inne 13 włók a to:

Buyte mulieri 3 mansos in Welkekaym.

Grassute mulieri 3 mansos in Potriten.

Gerconi cum fratre suo Dyngon et Boydune 7 mansos in Wuxteniken. Te włóki mają razem być obowiązane do jednej służby konnej. Posiadają je jure culmensi et eo jure, które in Troben posiadali. (Porównaj I, Nr. 89). Do tego rybołóstwo w jeziorze Spangen. Ponieważ później Gerco dyngon, Boydune swoje 7 włók sprzedali, zniżył biskup Johannes 1362 r. służbę wojskową kobietom Buyte i Grasute tak, iż tylko co drugi rok do służby konnej były obowiązane.

Nr. 220.

Wuslak, Parkiten, powiat Heilsberg (Liebark).

Heilsberg, 14 Marca 1355 r.

Ponieważ „villa nostra Wuselaken“ propter mansos quod Santirme et frater suus Jode ibidem habuerunt proficere ali-

7i

quatenus non valeret, przemienił im biskup Jan ich 4 włóki w Wuselaken na cztery w Parkiten (quos Gerco scultetus prius habuit), na to samo prawo tj. chełmińskie co Gerko miał. Warunki zwykłe, 30 grzywien kary zagłównego, rybołóstwo w jeziorze Ałowe. Santirme dokupił 1 włókę, na co otrzymał potwierdzenie. Ów Gerco scultetus dostaje 4 włóki in Wuse-lauken na te same warunki, na które swe 4 włóki miał w Parkiten. ,,Tnsuper quia prius juxta sue łitere tenorem plebano suo de aratro et non de mansis missalem annonam solvere tenebatur Idipsum sibi suisque veris successoribus quo ad prae-dictos quatuor mansos tantummodo concedimus et favemus.“ Tak samo za rybołóstwo w jeziorze Alow, rybołóstwo in rivulo qui fluit per villam Wuselauken.

Nr. 2 2 1.

Klein-Gemmern, powiat Olsztyński. (Pneus. Gimern).

Melzak, 29 Października 1355 г.

Kapituła zapisuje fidelibus nostris Lodwiko et fratri suo Petro et heredibus utriusque sexus 8 mansos liberos jure hereditario et pruthenico, ,,ita quod nullus eos depellere debet circa lacum Gymmer extendentes se ad metas sen granicies nodathyn. Zwykłe warunki i rybołóstwo w jeziorze Gymmer, polowanie in extrema solitudine more aliorum pruthenorum. 30 grzywien kary zagłównego, lecz dwie służby konne i pomoc przy budowaniu warowni. 8 lat wolności ab expeditione litwanorum; 1615 r. 18 Sierpnia dano te 8 włók, które miały dotychczas prawo pruskie, braciom Zygmuntowi i Henrykowi Wildenaw jako lennictwo na prawo magdeburskie.

Nr. 223.

Privilegium ville Palusen (Plausen pod Bisztynkiem), wieś ta na prawo chełm założoną została z 80 wł. i jednej wolnej na której wieś stała; 8 włók dla sołtysa, 6 do kościoła parafialnego, nec non ó pro servitio unius equi et 8 infra dicte ville graniciis situati pro servitio duorum equorum libéré perpetuo dinoscantur; non tarnen pruthenis in 8 mansis manentibus aliquid juris abdicamus vel superaddimus per presentes nisi quod haberent, si in ipsis nulla mentio haberetur, seu quod prius secundum justitiam habuerunt.

72

Nr. 225.

Gaugien, Gaugein, Gaudyn, Gawgen, Gawyn, Gauden, parafia Peterswalde pod Melzakiem.

Clauko Hogenberg kupił 22 włóki jure pruthenico łocatos i dostaje jus culmense.

Nr. 226.

Frauenberg, 15 Lipca 1355 r.

Kapituła zapisuje fidelibus nostris Pruthenis Nodops et Merunen genero suo eorum heredibus utriusque sexus 5 mansos in campo Gudicus cum licentia vendendi Zwykłe warunki, 30 grzywien kary zagłównego, zobacz Nr. 64.

Nr. 233.

Fideli nostro Lyckusen (Lykusen) założycielowi zapisuję się 24 włóki pod warunkami zwyczajnemi; nowa osada masie nazywać tak jak założyciel.

Nr. 247.

Wieś Stabegotten.

Frauenberg, ,'357 г.

Kapituła zapisuje fidelibus nostris Surgedden et Cristiano pruthenis jure culmensi, 36 mansos ad locationem ville Stabe-goide nuncupande (Stabegotten, parafia Grieslinen p. Olsztynkiem czyli Hohenstein) 4 włóki wolne dla sołtysa, 1 włóka z łaski nadto dodana, 15 lat wolności, potem płaci się po pół grzywny i 2 kurczęta; wspólna jeszcze 1 włóka wolna. Rybołóstwo dla sołtysa w jeziorze Pluczik.

Nr. 251.

Gedilgen, parafia Plastwieh pod Melsakiem.

Frauenberg, 28 Maja 1357 r-

Przywilej dany fidelibus nostris Buten et Arbuten fratribus et eorum heredibus et legitimis successoribus utriusque sexus,

na 5 mansos et 8 jugera sitos in bonis Gedilien jure hereditario pruthenicali, sic quod depelli non debeant, zwykłe podatki i służba konna, pomoc w budowaniu warowni, 30 grzywien kary zagłównego.

Również ibidem : fidelibus nostris pruthenis Gunthero, Sambę Thome gedilien et Johanni fratribus 5 mansos 8 jugera.

Również: fidelibus nostris pruthenis, Bandunen Clauconi et Laurentio fratribus 5 mansos 8 jugera jak powyżej.

Nr. 254.

Heilsberg, 24 Lipca 1357 r.

Kapituła zapisuje, Glandien et Tułnegetz noseyns fratribus et heredibus utriusque sexus 4 mansos circa lacum Theistym jure pruth. Prawo sprzedaży, 1 służbę konną, 30 grzywien kary zagłównego i zwykłe warunki wraz z rybołóstwem. Również Ramotis Gändobxo et Milegicz fratribus pod tą samą datą.

Nr. 258.

Heidemühle pod Guttstadtem; Wicelle Milun Husfrow siedzi na i włóce.

Nr. 262.

Heilsberg, 11 Listopada 1357 r-

Locator in Knogstin: Thaysot, jure culmensi 60 mansos 10 jugera, 6 wolnych ratione locationis, zwykłe sądownictwo, rybołóstwo w jeziorze Sayn i prawo venandi lepores et alias feras minutas in locis prelibatis. Cztery włóki dla kościoła : pozostałe włóki podatkują po pół grzywny duas mensuras avenae et 4 pullos. Jest to potwierdzenie przywileju, przez adwokata Lutera wystawionego.

Nr. 264

¹357 r-

Schönwalde in campo Ermen, parafia Wuslak pod Bisztynkiem (Bischofstein) quam łocationem Clauko Tidemann rite et rationabiliter emit a Rapothone

Nr. 267.

Braunsberg, 31 Maja 1358 r.

Biskup Johannes daje 15 włók pod Licbarkiem (Heilsberg) rycerzowi Nic. v. Hohenberg. „Considérantes et diligenter

attendentes fidelia diuturna et prompta servitia predecessoribus nostris et ecclesie nostre ac personis ipsius exhibita per pro-genitores N. v. Hoenberg, pondérantes etiam et merito, quod ipsi ab antique apud dictam ecclesiam decenter strenue fideliter se rexerunt et honeste, considérantes etiam promtitudinem ob-sequiorum fidelium et multiplicium per dictum Nicoiaum nobis et Ecclesiae nostre et personis pluribus ipsius exhibitorum ac impensorum, volentes dictum Nicoiaum bone indolis providum et fidelem exigentibus ejus meritis, intuitu etiam premissorum, dono proseqni benevolentie specialis “ .... Hohenberg pochodzi z krajowców, którzy rychło zniemczeli. Patrz powyżej Nr. 177 i 225.

Nr. 268

Braunsberg, 3 Maja 1358 r.

Nicolaus de Hohenberg dostaje 60 włók na wieś rycerską Vriémberg pod Bisztynkiem (Bischofstein), którą od niego Kla-kendorf przezwano.

Nr. 349.

1363 r.

Nic. de Hohenberg otrzymał 12 włók nad jeziorem De-wythen (dziś Dongen), parafia Diwitten. Nr. 32g tak samo 5 mansos circa swoben.

Nr. 26

Heilsberg, 19 Czerwca 1358 r.

Biskup Johannes zapisuje pruthenis Santirmen Preymok et Sanglande fratribus, Gedriks. Nerwiks et Baydoths fratribus eorum patruelis etutriusque sexus hered. 4 mansos jure pruthenico in villa Lekotyten; warunki zwykłe, 30 grzywien kary zagłów-nego. Item facimus eis ipsorumque heredibus graciam quod de bonis predictis repelli seu depelli non debeant eademque vendere possint, jure quo supra, quando eis videbitur expedire. (Lekitten pod Jezioranami.)

Nr. 271.

Dzisiejsza wieś Thegsten, osada wolnych prusaków.

Heilsberg, 13 Lipca 1358 r.

Biskup Johannes udziela: Gedune prutheno in campo lokaus-lauken 2¹/₂ mansos. Tam również: Sanglanden fratre, (sic)

Claukoni filio dicti Gedunen, Pymsix et Heinkoni ejus filio 2 ]/₂ mansos jure pruthenicali et utriusque sexus her. Podatki zwykle, 30 grzywin zagłównego, lecz 2 służby konne; od jednej są 4, od drugiej 2 lata woige. Prawo sprzedaży z zapewnieniem że nie będą wypędzeni; ,,ad novas municiones construendas et antiquas reparandas seu eciam dirimendas, indagines secandas nec non ad universalem ecclesie nostre utilitatem juvare sicut alii nostri homines, quandocunque requisiti fuerint sint astrieti 1482 zapisał biskup Nicol, mieszkańcom wsi Thegsten, wieś Lelien na prawo pruskie. 1483 dał im Nicolaus prawo chełm.

Nr. 275.

Heilsberg, 2 Lutego 1359 r.

Biskup Johannes potwierdza i uznaje posiadłość , którą Sanglande Pachirs ac filii et heredes legitimi Nisdraw et Ner-wiken quondam fratrum ipsorum de lusien ibidem in campo (lusien dziś Lossainen pod Reszlem) posiadali: 6 uncos ad duo servitia jure pruthenicali. Dodaje im 2 jugera I. pro graminibus I. pro agricultura; depelli non debent, 30 grzywien kary zagłówmego

Nr. 278.

Litera Cunczekaym.

Heilsberg, 2 Maja 1359 r.

Biskup Johannes udziela, Scalgonen et Wiliam fratribus et eor. heredibus utriusque sexus 5 m. juxt a fluvium Wangoien jure pruthenicali. Warunki jak Nr. 275 dziś Cunzkeim pod Biskupcem.

Nr. 279.

Przywilej wsi Willms, Willemsdorf (seu Suszekaim vel Sillembergk),

Heilsberg, 3 Maja 1359 r.

Biskup Johannes daje; Susen prutheno 40 mans, racione locationis ville Sillemberg cum officio Scultecie jure hereditario et jure culmensi. Warunki zwyczajne: 4 wł. sołtysa wolne, pozostałe są czynszowe; rybołóstwo w jeziorze Dadey, połowa dochodów^ z karczmy.

Nr. 280.

Heilsberg, 8 Maja 1359 r-

Ciekawe jest założenie wsi Cabyn (dziś Cabienen parafia Kellen pod Reszlem). Wyznaczył w tym celu biskup Johannes 77 mansos in cam pis et bonis, które się dawniej nazywały Trutelauken, teraz zaś wieś nazywać się miała Rynów seu Cabyn juxta lacum Ryn. Wieś ta składać się miała z dwóch części; jedne obejmującą 18 włók zamieszkiwali équités prutheni. (Sic tarnen quod ilłi — debent eos ( sc. man.) habere sub una mensura cum eadem villa et inter granicias ipsius ville in locis et in partibus, quibus eis sors dederit, sicut rustici et alii incole dicte ville, quando dicti mansi inter eos dividentur, sub eisdem one-ribus et serviciis quemadmodum alii équités nostri.) Hermano et suis fratribus pruthenis primis locatoribus et heredibus etc. udzieli! 6 mansos liber os cum officio scultetie, ]/₂ tabernae, jure culmensi, każda inna włóka płaci po 15 latach wolnych, pól grzywny i 2 kurczęta; owe 18 włók pruskich dostali pod po-wyższemi warunkami:

a)    10 włók

Nedrus, Hannus, Wessemans Merithe et Warguthe fratres prutheni jure pruthenico sic quod ab eis depelli non possint, ymmo quod eos eo jure quo ipsis contulimus vendere valeant, 30 grzywien kary zagłównego, 10 lat wolnych, (1359 8 maja) 2 służby konne

b)    8 włók

Herm anus, Hannussus, Nicolaus, Heinricus et Tidemannus fratres prutheni; tylko 1 służba konna, reszta jak ad a, (1359 13 maja).

Nr. 285.

Heilsberg, 19 Czerwca 1359 r.

Ponieważ wieś „Legienen pod Reszlem“ per litvanos devastata nie może uróść lecz podupada, dla tego kupił biskup Johannes soltysostwo od sołtysa Joh. de Wiszense et Heincone et Stapuno ejus genere ; do tego pięć włók, które Gaudete et Merike mieli na służbę konną; dodaje 10 włók de merica et Damerow, tak iż ta wieś ma teraz 50 włók. Soltysostwo sprzedaje na nowo Johanni van der Krempe cum jure culmensi. (Zobacz I p. 491): tam ma Wiszense prawo pruskie.

Nr. 290.

Przywilej rodu Kary oto w na 130 włók. Trynkos, dziś wieś szlachecka .Trinkhaus, parafia Klaukendorf pod Olsztynem.

Frauenberg, 3 Września 1359 r.

Kapituła zapisuje, viris discretis et honorabilibus domino Nadraw militi, Wopel Schaywoth et Petro fratribus karyothen dictis et heredibus etc. 120 mansos in silva absmedie dicta, jure culmensi, z sądownictwem mniejszem i większem i z młynem. Ponieważ część tych 120 włók sięga do dąbrowy (merica) więc dodaje im się jeszcze 10 włók na to same prawo, z wyjątkiem soli, kruszczu i bobrow, 18 lat wolnych, 4 służby konne, obowiązek pomagania przy budowaniu warowni. Podczas tych łat wolności stawić się mają ad terrarum custodias et cłamores hostiles etc. cum hastis et clipeis. Po skończonej wolności dają duos lapides cere et de quolibet aratro zwyczajne podatki. Jeden z tych braci ma zawsze osobiście zamieszkać w wspo-mnionych dobrach. Rzeka Koyznykzculik cum litore zupełnie wyjęta, tak iż żadnego prawa rybołóstwa w téj rzece nie mają. Rybolóstwo z małemi narzędziami mają w jeziorze Cuculnyk.

Nr. 299.

Heilsberg, ii Października 1359 r-

Biskup Johannes udziela : Bagidoten et heredibus utriusque sexus 6 mansos circa lacum Dadey jure pruthenico, tak iż nie mają być wypędzeni, owszem z tern samem prawem sprzedać - mogą. Rybolóstwo w jeziorze Daday et rivo Dewynne na swoją potrzeb 30 grzywien kary zagłównego, zwyczajna służba i podatki.

Również pod tą datą:

Petirs fratri Baydoten 6 mansos.

Wargassen et Nadrawen 6 mansos.

Simile privilegium est super 6 mansos in köytryn prope lacum Dadey.

Nr. 303.

1360 r.

Nicolaus et Hinczko Sprenzen(in) otrzymali jure culmensi 60 włók ad locationem villae Spigelberg pod Olsztynem.

- 78 -

Nr. 304.

Privilegium illorum de Swaymen, dziś Sehwengen pod Dobremmiastem.

Heilsberg, 27 Października 1360 r.

Biskup Johannes zapisuje 25 mansos in campo Swaymen. Z tych rezerwuje jednę pro ferrificina nostra ibidem; 24 przeznaczył na 4 servitia pruthenicalia, do tych 20 jugera na pastwisko dodał. 6 z tych włók wyznacza : Sande et gunto fratribus et preymoke, Winico et Tuorine eorum nepotibus et heredibus utriusque sexus jure pruthenico sic quod depelli non possint sed vendere. 30 grzywien zagłównego, zwykłe warunki.

Nr. 308.

17 Lutego 1361 r.

Kapituła dała Simoni et Mathie Tustynis 15 m. in campo Cathmedie circa bona laghinen et circa villam vlize liberos jure culmensi cum servitio za ich pretensye super bonis in Sawr.

Po działach między kapitułą i biskupem przypadły te 15 włok na część biskupa, którzy Johanni, Nicolao, Mathie et Alberto synom i spadkobiercom wspomnianych potwierdza przywilej. Nie mają co do rzeki żadnego prawa, młyna postawić im nie wolno, służba konna, pomoc do warowni. Jezioro nazywa się Wilke, w którem rybołóstwo na własną potrzebę dozwolone.

Nr. 311.

Przywilej wsi Kapkeim pod Dobremmiastem.

Licbark, 26 Kwietnia 1361 r.

„Suadente utilitate ecclesie etc.“ udziela biskup Johann: Sanglando, Bartholomeo Sangawisse et Kristano fratribus et hered. utr. sex. jure pruthenicali 4 włóki in campo Cabekaymen (Kapkeim) na zwykłe warunki: Służba konna, obowiązek do pomagania w budowlach warownych, jeden korzec pszenicy i jeden korzec owsa, talentum cere, fenyg koloński ; prawo sprzedaży, depelli non debent. „Et quod quicunque ex eis aliquem occiderit, occisor ipse 30 marcarum monete currentis multari, dum tarnen judicium evaserit sanguinis, debeat et puniri.

Zupełnie równe przywileja w téj wsi są: Litera Clauconis Dulnekonis Tusteres Cariothe Trinten Wisse wille Owgulinis Owgulinis,

Wissalute et Glandojo fra-trum

Kaybutte et Claus nepotis „ 4 Hanconis et 3 filiarum et Nargune patrui sui Prietunx,

Gunte Quey-musle et Hanniconis fratrum Johannis et Conradi fratrum Madelitz et Hanconis fratris sui Tulne Gedithe

Porównaj I Nr. 270.

na 6 mansos

²)

З)

4)

5)

6)

7)

8)

9)

10)

io

12)

13)

14)

15)

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

» 4 » 4 » 4 » 4 » 4 » 4

1354 r.

1361 r.

na 4

11

11

11

Nr. 315.

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

11

„Illorum de Potarren“ super 6 mansis.

Heilsberg, 18 Września 1361 r.

Biskup Johannes zapisuje jure pruthenicali (jak Nr. 311 ) Gedike, Genderik, Thideric, Bundiko, Bartholomeo, et Johanni fratribus 6 mansos in campo prope lacum Baugen: zwykle warunki, 30 grzywien kary zaglównego, rybolóstwo w jeziorze Baugen; 8 lat wolnych.

Nr. 316.

Heilsberg, 3 Września 1361 г.

Biskup Johannes udziela Gesteke prutheno et filiis suis 3 m. in villa Kleydilen jure pruthenicali. Zwykłe warunki lecz bez prawa sprzedaży; 30 grzywien zagłównego.

Nr. 318.

Przywilej wsi Aldekirche pod Dobremmiastem.

Heilsberg. 6 Października 1361 r.

Biskup Johannes wyznaczył 70 mansos in campo Praysliten na założenie wsi Aldekirche. W tem polu było 10 equitum pruthenorum z których każdy za uncum dostał mansum a to : Tuledrange za 4 uncos, 4 mansos,

Cantote Milde

Nadobe cum suo patruo Tulegede ,,pro una donatione que Spal vulgariter appellatur quam habet in suo privilegio, similiter 4 mansos. Pozostali brali za swe 2 uncos po 2 mansos, de quibus servire tenebuntur more equitum communium pruthenorum. Dano im też prawo odziedziczenia dla obydwóch płci i prawo sprzedaży lub przemiany. Od reszty włók płacą mieszkańcy czynsz.

Sądownictwo mniejsze i ¹/₃ większego należy do założyciela Johanus de Leysen. ,,Quo ad judicialia Equitum memo-ratorum Minora scilicet quo ad 4 solidos et infra se extendencia dictos équités veluti alios, coram Johanne vel sibi succedente sculteto volumus juri parère ас eorum servitores ; quo ad majora vero ad collum vel manum se extendentia ipsos équités coram Ecclesie judice volumus respondere, qui nomine ecclesie tollat muletas totaliter eorumdem.“ Çdyby zaś przez zmianę lub inny sposób posiadłości ostatnich stały się czynszownemi, wtedy ma sołtys sądownictwo tak jak nad drugiemi włókami tejże wsi.

„Ut autem dolo quorundam post lapsam rei gestae me-moriam, literas occultatas forsan producere conantium in lucern obvietur, scire volumus universos omnes et quoslibet in dieto campo vel circa ipsum residentes fore in expositione ipsius ville penitus expeditos, Cnf. Nr. 45, 207, 208, II.

8i

Nr. 319.

Balyngen wieś, dziś Ballingen, parafia Alt-Sehöneberg pod Olsztynem.

Frauenburg, 31 Października 1361 r.

Kapituła dała za rolę in campo Garonich, które posiadali Wiskant, Musligente Meluke luban et Santke fratres prutheni ostatnim et heredibus utriusque sexus, suadente utilitate evidenti nostri Capituli, 8 mansos circa lacum Balingen. 6 włók mają być wspólną własnością, 2 włóki jednak samego Wiskanta, za jego zasługi, jure pruthenicali „quo équités in Gudicus suos habent“ possidendos. 30 grzywien kary zagłównego, 9 lat wolnych, rybołóstwo na swą potrzeb w jeziorze Balingen, zresztą znane warunki.

Nr. 320.

Litera ville Saladyn (alias Tolnieken), dziś Tolniek, parafia Siegfriedswalde pod Liebarkiem.

Heilsberg, 17 Grudnia 1361 r.

Biskup Johannes oświadcza iż Henryk de Luter kiedyś wyznaczył 51 włók na założenie wsi Saladyn jure culmensi. Z tych 51 włók pozostawił on 3 Arwideten, który je sobie wykarczował i uprawił. Biskup rozporządza więc, iż Arwideten te 3 włóki i na dal mieć ma, aż wszystkie włóki téj wsi będą pod pługiem (będą czynszowne), wtedy bierze Arwideten lub jego potomkowie za swoje 3 włóki 3 inne, które im dział lub los przeznaczy, kiedy wszystkie włóki będą rozdzielane między mieszkańców téj wsi. Z pozostałych włók 47 oddał Lutir założycielowi Tulniconi 5 włók wolnych z obowiązkiem solty-sostwa, z sądownictwem mniejszem i ¹/₃ większego. Od włók pozostałych płaci się pół grzywny. Arwideten i Tulnico zobowiązani są do dopomagania budowli warowni. Wszystko biskup Johannes potwierdza.

Tom II, p. 322.

1)    Prusak Wyrucke sprzedaje Tidde 2 uncos.

2)    Biskup Johannes udziela 30 włók „in damerovia circa graniciam villarum Knoxstin et schoneberg na założenie

Biskupstwo Warmińskie. Tom II.

wsi niemieckiej, (dziś Damerau pod Bisztynkiem), 2 włóki wolne dla sołtysa, 8 idzie na prawo pruskie, pozostałe są czynszowe, warunki zwykłe. Założyciel: prusak Walgioth.

Nr. 326.

Trutenow wieś, parafia Wuslak,, założona na prawo chełmińskie, założycielem jest Simon ; Świadkowie : Peytune inter-pres, Clawko de Hoenberg, Segenandus de Rogiten vasalli Ecclesie nostre.

Nr. 329.

Heilsberg, 24 Lipca 1362 r.

Biskup Johannes zapisuje Berwicke Pasiawten i jego spadkobiercom płci męskiej i żeńskiej 5 włók w polu Swoben między jeziorami lymaio, Stoboix, kamynes et Alnam jure culmensi ; warunkami :

i ) nie wolno założyć młyna,

2) nie wolno założyć karczmy,

3 ) nie wolno sądzić wyższych spraw z których ma */з zysku, 4) służba konna, dopomóżką przy budowlach, podatki zwykłe.

Nr. 330.

Heilsberg, 24 Lipca 1362 r.

Biskup Johannes daje jure culmensi Tulne — 8 mansos in campo Reysen juxta granicam et apud unum latus seu parietem agrorum ville Kelkollen adjacentes cum omni utilitate Warunki zwykłe. Dziś Reichsen, parafia Krekollen pod Lic-barkiem.

Nr. 333.

1362 r.

Prutheno Nalube vendit 12 mansos Scayboth; rivulus Swyntengen. rivus Koysnikulic, lacus Syrwentin, jez. Kraxthoy

Nr. 33/.

Litera ville Lindelawke alias Rosengarte, dziś Linglaek, parafia Plausen pod Bisztynkiem.

Heilsberg, 20 Grudnia 1362 r.

Biskup Johannes oddaje: Tulnyc prutheno presentium ostensori, ville Rosengarte locatori 30 mansos et 1 ad locan-dum dictam villam jure culmensi, 3 ex gracia speciali i jeszcze i włókę wolną; co do reszty 12 łat wolności, potem pół grzywny i 2 kurczęta i od każdego pługa jeden korzec pszenicy, jeden korzec owsa; połowę czynszu z karczmy, sądownictwo zwykłe.

Nr. 338.

Przywilej dla Prusaków na polu Swoben, dziś .Schwuben, parafia Glottau.

Heilsberg, 7 Lutego 1363 r.

Biskup Johannes udziela Thoranis et Hankoni filio fratris sui 3 mansos in campo Swoben absque servitio rusticano jure pruthenicali, warunki znane, jedna służba konna, pomoc przy budowli warowni i zwykłe podatki, 30 grzywien kary zagłównego. Tak samo:

Privil. Tułnico Milgede et Stannow fratrum 6 mansos, 2 służby, „ Wissabel, Teutewił Butil Tulnek et filiorum dicti Wissabel ac Kirstani

i służba,

filii Lamothe pruthenorum .    . 3

Astume prutheni et filiorum suorum 3 Glapiz et Wissabel cognatorum Aldegut et Burit fratrum ac Schlodit filii fratris eorum

Nr. 347.

Frauenburg, 22 Lipca 1363 r.

Kapituła oświadcza iż w r. 1342, Lutir adwokat powierzył „fideli nostro prutheno Jomèn 40 włók in terra Beding na założenie wsi Wolffhayn alias Jomendorf.“ Jomen miał 6 włók wolnych jako sołtys jure culm. On je sprzedał za

G*

gotowe pieniądze Prusakowi Preydowe kerwike, co Kapituła niniejszem potwierdza. Za te 6 włók obowiązek dopomagania przy budowli warowni, zresztą zwykłe warunki.

Pod tą samą datą łączy kapituła wsie Heilgensee (30 wł.) i Thomasdorf (33 wł.) w jedną o 63 włókach. Założycielami byli prutheni Mileschen et Windychen fratres, obsadzenie drugiej Petro et Thome było powierzone. Warunki zwykłe: dalej udziela kapituła fideli nostro Sormest 23 wł. na założenie wsi Raynkaym jure theutunicali ; również Nycolao Sprensczo 30 wł. na założenie wsi Hogenwalt, jure culmensi.

Nr 348.

Zagroda kabego.

25 Lipca 1363. r.

Kapituła udziela ,,fideli nostro prutheno dieto Kabe ią^U road locandam villam“ kabe dictam jure theutonicali, 2 mansos ratione locationis wolne, reszta płaci pół grzywny czynszu, sądownictwo zwykłe.

Nr- 351.

„Przywilej dany nostro fideli Ditleno Robabe,“ wieś Robawen pod Reszlem.

1363 r.

Heinricus Robabe, — lacus Sparogen — otrzyma 6 wł., 10 lat wolności „a reisis versus litwanos.“ Sądownictwo: tam ipse quam ejus successores in causis majoribus ad collum et manum se extendentibus coram nostro advocato, in minoribus vero causis coram seulteto dicte ville Juri stabunt.

Nr. 355.

Heilsberg, 5 Marca 1364 г.

Biskup Johannes potwierdza przywilej adwokata H. de Lutir nadany na 3 włóki jure pruth. Glandekoni prutheno circa fluvium qui Renus vocatur. 30 grzywien kary zagłównego, zwykłe warunki.

Nr. 357.

1364 r.

Johanni Stebin udziela się 10 mansos 10 jugera apud Castrum Hirschfeld ,,ut terrae nostre retrojacentes eo citius ad culturam redigantur.“ Bez sądownictwa wyższego jus — culmense, służba konna, obowiązek pomagania przy budowli warowni, zwykłe podatki, 14 lat wolności od służby.

Nr. 358.

Pod zamkiem Jedztoark.

Heilsberg, 12 Marca 1364 r.

Biskup Johannes udziela Toleclaus prutheno et heredibus utriusque sexus 4 mansos in campo prope castrum Hirtzberg, jure pruthenic. Warunki zwykle: 30 grzywien kary zaglównego, 14 lat wolności od wyprawy wojennej ; prawo sprzedaży, służba konna z obowiązkiem dopomagania przy budowli warowni.

Równe przywileja pod tą datą:

.    4 włóki i służbę,

Privil. Hermanni filii Rodele prutheni

Diwil........

pruthenorum fratrum Glandim et

CO ■rj-

Ketawe.........

Nobande prutheni .....

??

Muselith, Pomere, Kuneconis et Martini fratrum et Scloden, Astiothe Nickel et Hanken patruorum . •

Kotulne camyn prutheni ....

Rodele prutheni ......

Nr. 359.

Kaipletyn, Kaplitainen pod Wartemburkiem

Heilsberg. 18 Marca 1364 r.

Biskup Johannes nadaje „ut terre nostre retrojacentes eo citius ad culturam redigantur“ Gedete et Erwicke fratribus et heredibus utriusque sexus jure pruthenicali 4 mansos circa fluvium Sortex; warunki zwykłe: 14 lat wolności tylko od wyprawy; rybołóstwo w jeziorze Wumeling.

Równe przywileje otrzymali ;

Quemüsyl pruth. 4 manso circa fluvium Sortex,

Willune et Petrus pruth. 4 mansos. —

1483 r. uzyskali mieszkańcy prawo chełmińskie zamiast pruskiego od biskupa Mikołaja r. 1409 odnowi Henryk IV. prusakowi Myckę Wissike z Kaplytyn przywiléj na 4 wł.

Nr. 361.

Mokainen.

Heilsberg, 25 Maja 1364 r.

Johannes biskup oddaje braciom Sanglobe i Niete i spadkobiercom 40 włók między jeziorem Wumeling i granicami zamku jedzbarskiego na założenie wsi Grünewald jure culmensi, później nazywała się Mockin, dziś Mockainen pod Warten-burkiem. Do sołtysostwa należą 4 włóki wolne ; zwykłe sądownictwo, 4 włóki otrzymali bracia Koytite et Bute i spadkobiercy w linii męzkiej i żeńskiej na prawo pruskie pod zwy-kłemi warunkami, rybołóstwo w jeziorze Swintinge, prawo sprzedaży. 30 grzywien kary zagłównego, co do poprawy dróg i mostów ulegają rozkazom sołtysa. Pozostałe włóki mają 15 lat wolności, potem płacą po pół grzywny i dwa kuraki.

Nr. 366.

Heilsberg, 28 Czerwca 1364 r.

Bracia Gedeke *et Hannike dostają 60 włók na założenie wsi Langene dziś Lengainen pod Wartemburkiem, zwykłe warunki, 15 lat wolności.

Nr. 369.

Przywilej wsi Soweiden pod Reszlem.

Heilsberg, 10 Lipca 1364 r.

Biskup Johannes potwierdza nadanie PI. de Lutir wedle którego powierzono Sowiden prutheno seulteto założenie wsi in campo Hoenveld na 54 włókach jure culmensi. Sowiden dostał 5 włók wolnych, sądownictwo zwykłe, 3 inne włóki są wydane na prawo pruskie pod znanemi warunkami, każda inna włóka płaci pół grzywny, 1 korzec pszenicy i 1 korzec owsa.

Nr. 371.

Dobrin, dziś Dobrąg, parafia Ramsen pod W artemburkiem.

Heilsberg, 12 Lipca 1364 r.

Johannes biskup zapisuje: „ut terre nostre retrojacentes eo citius ad culturam redigantur Hanniconi et Mathie fratribus et heredibus utriusque sexus 14 mansos intra fluvios Pissen et Dobrinc et circa granicas ville Dumen ad 3 servitia jure pru-thenicali. Zwykłe warunki, 30 grzywien kary zagłównego, prawo sprzedania. „Interim quod custodiunt et temptant apium reservacula id est Büten, servire non debeat, quo cessante statim servire sunt astricti.“

Nr. 372.

Litera sup er 22 mansos ad 4 servitia in eampo Kautin alias Kropolin, dziś Kroplainen pod Wartemburkiem.

Heilsberg, 12 Lipea 1364 r.

Biskup Johannes zapisuje: Glansoths et fratri suo Mnys-lith, Trene et previgno suo Alberto, Tulgede Cropolin Stenante et Hanconi frat. suis, Paulo filio patrui sui Nassute et Anyote fratri suo et Koyte previgno suo et heredibus utriusque sexus in campo Kautyn ad 4 servitia 22 mansos jure pruthenicali. Zwykłe warunki, rybołóstwo w jeziorze Kirmys, 30 grzywien kary zagłównego, co do pszczół jak w Nr. 371. 14H3 r. prawo pruskie na chełmińskie przemienione.

Nr. 376.

Kersehen, parafia Stolzenhagen.

Heilsberg, 12 Września 1364 r.

Biskup Johannes udziela Hanconi et heredibus utriusque sexus 6 jugera in campo Kirsne jure pruthen. Warunki znane, 30 grzywien kary zagłównego. Prawo sprzedaży z osobliwej łaski, ponieważ Hannico był „Stabularius noster“ i wiernie służył. „Et quia ibidem H. stabularius noster fuit, et diu nobis servivit propter servitia sua ipsi et suis legitimis successoribus utriusque sexus ex gracia speciali concedimus, quod dictos mansos seu agros jure et modo quibus sibi .contulimus licite vendere valeant.“ — 30 grzywien zagłównego.

— 88

Nr. 377.

Licbark, 25 Listopada 1364 г.

Biskup Johannes daje Glanden nostro camerario 4 mansos in villa Lusyeyn w przemian za 4 włóki w polu laukeslauken jure pruthenicali. Zwykle warunki. (Lossainen pod Reszlem), 30 grzywien kary zagłównego, prawo przedaży.

Nr. 380.

Licbark, 22 Lutego 1365 r.

Johannes II. biskup oświadcza, iż adwokat Henryk de Lutir braciom Glabunen et Tolneko dał 8 włók na polu Wur-lauken tj. 5 na czynsz a 3 na służbę konną. W zamian daje on im za to 11 włók apud „Potriten“ na prawo chełmińskie __ i to: 6 wolnych z rybołóstwem w jeziorze Ausclode, polowaniem na zające, 2 lata wolne, 1 służbę konną i zwykłe podatki; nie wolno młyna ani karczmy stawiać. 5 dodaje ,,ad servitium rusticale, quo ceteros rusticos servire contingit.“ Dopóki biskup żyje a najmniej na 10 lat są wolne. Cnfr. Nr. 5, pag. 5. II.

Nr. 382.

Licbark. 25 Kwietnia 1365 r.

Biskup Jan daje „heredibus Warghusen prutheni 7 mansos in campo Locauslauken vulgariter dieto,“ i 1 mansum de agris excrescentibus in Kywiten za posiadłości które posiadali in campo Worlauke; 2 lata wolne, potem zwyczajne warunki, 30 grzywien kary zagłównego, polowanie na zające ; rybołóstwo in piscina molendini in Kywiten tylko na dożywocie.

Nr. 383.

Heilsberg, 13 Czerwca 1365 r.

Założenie wsi Bartentroben przez Ekarda jure culmensi ; siedzą tam 3 équités prutheni. Do nich odnosi się to co w Nr. 198, II. jest przewidzianem względem założenia wsi niemieckiej ; sądownictwo mniejsze przed sołtysem, większe do adwokata. In judicio minore sicut ceteri incole dicte ville juri stabunt.

Nr. 386.

„Quod utilitati nostrae ecclesiae intendentes et ad loca deserta nostri territorii inhabitatores vocare et locare cupientes“ daje biskup Johannes fid el i familiari nostro Tyloni nato Tylonis de Bemen 40 mansos nemoris hactenus non inhabitatos et de quibus mensa nostra nullam utilitatem habuit.“ — Zupełny feodalis. — Kurken, — czu Kunczen — Biesów, dziś wieś szlachecka Rothfliess, parafia Boessau pod Bischofsburgiem (Biskupicami).

Nr. 391.

Fidelis servitor Jerren пес non alii rustici in Pilgrams-dorf wolni od robocizny.

Nr. 395.

Heilsberg, 27 Lipca 1366 г.

Johannes biskup daje Daboten et heredibus utriusque sexus 3 mansos in campo Laydegarbe w zamian za 5 które byl otrzymał od adwokata Bruno de Lutir „in loco ubi nunc Kolnę situatur.“ Zwykłe warunki, z osobliwej łaski prawo sprzedaży. Cfr. II. 369 Soweiden.

Nr. 418.

1367

Hanneko Stapon, otrzyma przywilej na Sapon, dziś Sa-puhnen pod Wartenburkiem ; graniczy : cum pruthenis dictis Cropolyn. Odstąpił za to 8 wł. pod Wartemburkiem. — lacus Kermesse.

Nr. 419.

Heilsberg, 30 Listopada 1367 r.

Nos Johannes episcopus Warmiensis „ut homines ad soli-tudines et terras nostras reteriores alliceremus ad culturam ipsas redigentes zapisuje: Maudyn et Wissageide. Milune ac Plotyme filiis fratris ipsius Maudin et heredibus sexus utriusque 5 mansos circa lacum dumen jure pruth. 30 grzywien kary zaglównego, 1 służbę konną, rybołóstwo w jeziorze Dumen, prawo sprzedaży.

go

Nr. 427.

1368 r.

Fidelis noster Heinkeil de Mynien, locator in Hoenborn dziś Mönsdorf; dawniej (od założyciela) Mingensdorf.

Nr. 430.

Litera ville Breytenveld alias Tollauken.

Heilsberg, 5 Lutego 1369 r.

Biskup Johannes udziela: Johanni et Miintraw patruis 76 włók ad locandam villam Breitenveld. Do soltysostwa 7 włók wolnych, zwykłe sądownictwo, pół karczmy, prawo chełmińskie, 5 włók do kościoła. Od włók pozostałych po pół grzywny i 2 kuraki i od każdego pługa korzec pszenicy i korzec owsa 12 lat wolności. Dziś wieś Tollack, pow. Olsztyński.

Nr. 431.

Licbark, 10 Lutego 1369 r.

„Nos Johannes:“ ut solitudines retrojacentes ad culturam eo citius redigantur“ daje jure culm. Clawconi Hermano Hein-coni et Dyngon fratribus 22 mansos inter Besow Wilmansdorf et Bürgerdorf. Budowla młyna zakazana, 4 służby; od 2 do 20 lat, od drugich dwóch służb 12 lat wolności, rybołóstwo w jeziorze Daday, zwykłe podatki, obowiązek dopomagania w budowli warowni, więc prawo pruskie gdyż bliżej nie jest określone.

Nr. 435.

Privilegium Gedden, dziś Jadden, parafia Altwarten-burg, powiał Olsztyński.

Heilsberg, 28 Kwietnia 1369 r.

Johannes biskup daje: Gedethen prutheno 44 włóki na założenie wsi Hoenveltcz, 4 włóki wolne, na prawo chełmińskie, zwykłe sądownictwo, pół czynszu z karczmy, rybołóstwo w jeziorze Wadangen. Po 14 latach wolnych po pół grzywny i dwa kuraki od włóki.

Preterea: Bandus patri dicti sculteti ac Dyngon merow et Gregorio pruthenis filiis dicti Bandus udziela 4 mansos ad i servitium jure culmensi. Zwykłe podatki : „Et coram sculteto dicte ville omnibus de se conqueri volentibus in judicio respondebunt et juri stabunt et facient omnes labores qui dicitur scharwerk cum villanis dicte ville, 14 lat wolnych od wypraw wojennych, rybołóstwo także.

Nr. 464.

Litera ville Pralsdorf, Pralisdorf, dziś Prohlen pod Jezioranami.

1372 r.

Dytrich Czecher daje: dem ehrbaren Manne Hannus Segil-kowen 60 hüben Wald zum culmischen Recht zu besetzen. Zwyczajne warunki.

Nr. 476.

Litera ville Wypsowen, dziś wieś Wieps pod W artenburkiem.

1373 r.

Dytrich Czecher daje; Koytiten und seinem Bruder Tol-negen 24 Huben zu besetzen bei dem Wypsowen (jezioro) zwyczajne warunki, pratum Rythabalt. Świadkowie : her Renczke pfarrer czu Seeburg, Tyle von Ulsen, Johannes Schreiber, Hartwig von der Wangste, Hanke Welune und andere vil erwirdiger.

Nr. 487. .

Frauenburg, 26 Stycznia 1374 r.

Kapituła daje „Peythunen¹* za liczne zasługi 30 mansos juxta rivum Koysnyk versus lacum Syrwynthen jure culmensi, zwykłe warunki, dziś Pathaunen wieś szlachecka, parafia Gross-Purden pod Wartenburkiem.

Również :

Fideli suo Preyture 13 mansos circa lacum Wadangen jure hereditario culmensi ad locandam villam que Stolpe nominari debet, dziesiąta włóka wolna dla sołtysa, zwykłe sądownictwo.

Po 3 latach wolności płaci sie od każdej włóki 8 scot., dziś wieś szlachecka Stolpen, parafia Kiwitten, powiat Olsztyński.

Również :

Fidelibus Nemok et Paustilen pruthenis 4 mansos liberos in villa Lynaw — quod nul lus eos vel aliquem heredum suorum depellere valeat, jure hereditario pruthenicali. Zwykłe warunki. (Cfr. II, Nr. no).

Również :

Kapituła „quondam Hannikonem Lyttow nomine propter suos excessus et démérita privavit 6 mansis, quos habüit a capitulo situatos inter limites villarum Saustern et Wyndeken ipsosque vendidit Hankony de Gui ben pro certa quantitate pecunie, jure pruthenicali sic quod nullus eum vel aliquem heredum depellere possit. Villa Gulben (cfr. II, Nr. 226 i II, Nr. 64) na polu Gudikus. Nr. 354, II zachodzi Hanniko lytow camerarius jako świadek

Nr. 488.

Samen, dziś Sombien, parafia Wuttrienen.

Frauenburg, 26 Stycznia 1374 г.

Kapituła udziela Claus et Jacobo fratribus dictis Szamen 6 mansos liberos juxta campum Kurkesadil jure pruthenicali sic quod nullus eos depellere debeat. Mają oni pilnować pszczół w dąbrowie na puszczy cum duobus cordis. Za to dostają :1/₃ miodu lub wartość w pieniędzach, kiedy kapituła chce wszystek miód zatrzymać. Za każdą nową barć co zrobią, dostaną 1 solidum Podczas téj służby nic nie robią ani płacą. Gdyby pszczoły wyginęły później, mają służyć i płacić jak zwykle, 30 grzywien kary zagłównego, obowiązek do budowania warowni.

Również ; 3 mans, juxta : lac. Prawoszen in loco „zcu den Rewszen“ udziela się Georgio Michaeli Nicolao Ludwico et Petro jak poprzednim z małą różnicą. Dziś Ruś, parafia Wielki Bertąg.

Również Andree et Petro 4 mansos.liberos in villa Pur-den tak jak Szamen.

Również :

Cristano 5 mansos liberos in villa Porden tak jak Szamen. Małe Purdy pod Wartenburkiem.

93 —

Nr. 511.

Heilsberg, 22 Czerwca 1375 г.

Biskup Henryk udziela Johanni Smyd et heredibus utriusque sexus 4 mansos circa lacum Dumen jure pruth. prawo sprzedaży, 9 lat wolności, rybolóstwo w Dumen, 30 grzywien kary zaglównego.

Nr. 512.

Seaybot inferior „Quediitz“ (kl Scayboth).

Kapituła przemienia jus pruthenicale na chełmińskie fideli nostro Nicolao Kunras de Kyrpeyen, co sie tyczy 10 włók nabytych przez niego od synów quondam Peterken. Jeziora Sur-wultinge i Amelung.

Nr. 9.

Privilegium super Perwangste, dsiś Porwangen, parafia Lautern.

Frauenburk, 21 Sierpnia 1341 r.

Kapituła oraz i adwokat biskupski Plenryk de Luter udzielają : fideli nostro Gödekoni de parwangsten ejusque v. her. ас leg. succ. postquam a felicis recordationis domino Ebrhardo quondam Episc. Warm., collacionis et infeudatacionis sue liter as nec a succssoribus fuissent assecuti, той tandem instaneijs precum oportunis . .. bona quedam in Campo Perwangen (25 m, jus culm.). Służba wojskowa cum uno spadone et armis con-suetis, obowiązek do pomagania przy założeniu lub odnowieniu warowni nieograniczony, wosk in recogn. dominii, denar kol., i korzec pszen. i 1 korzec owsa od włóki. W opisie granic zachodzą: jeziora pisse, Birdawe, Karke, campus Kykywynne. Prawo rybołóstwa zwykłe. — Widać ztąd, że niejedna rodzina krajowców zostawała długi czas wprawdzie w posiadaniu ojcowizny, lecz bez przywileju, a więc faktycznie na łasce rządu nowego.

MOMENTA HISTORIAE WARMIENSIS V.

Codex diplom, Тош III.

Nr. 8.

M а к о h 1 e n.

6 Lipca 1376 r.

Biskup Heinrich III potwierdza sprzedaż wsi Mikolen (15 włók) przez Hanniko Clauko Thomas et Theodoricus fra-tres et Nadrow et Petrus fratres et Heinricus et Nicolaus fra-tres et Kunico et Clauco, jako possidentes et inhabitatores, między Ansdode et Zinserne swemu bratu Johannes, jako kupującemu Świadkowie; presentibus strenuis viris : Johanne dieto von der Heyden militi Jordano de Baysen mil. Theodo-rico de Ostczow, Theodorico Czecher, Casparo de Baysen, Pet-czonne de Komalwen, Johanne Crossen, Sandero de Rutenberg, Johanne Sittowen et aliis.

Nr. 15.

Litera super Kleyditen pod Liebarkiem (enfr. II. Nr. 316 pag. 330).

Heilsberg, Juny 1376.

Biskup Henryk udziela „pro utilitate mense nostre 17 mansos minus 8 jugeribus in Campo Kleyditen, quos hactenus rustici prutheni jure pruthenico tenuerunt“. „Nadrawen et Petro fratribus 5 mansos, Kuniconi 5 in. Heinrico Nicolao fra-

tribus з mansos et 11 jugera et Clauconi 3 mansos et 11 jugera jure culmensi, (według tego ma mansus pruski 30 jugera).

Płaci się od mansus ¹/₂ grzywny cur. mon. i zboże od pługa. Wolność od robocizny (rusticalia servitia).

Obowiązek do „indagines et terrae munitiones et defen-siones.“ Sądownictwo zwykłe (minora et ¹/₃ majorum jud.).

„Item quod si aliquis in dictis bonis vel extra occisus fuerit quod non sicud pruthenus sed sicud habens jus culrnense judicari et emendari debebit“ (jest to charakterystyczne!)

Pszczoły gdyby się znalazły pro suis usibus reservabunt, rybołóstwo cum parvis instruments na stół in lacu Kloytus et in stagno prope villam Kiwitten.

Nr. 18.

Heilsberg, 22 Sierpnia 1376.

Clauko dictus von dem Felde et prevignus su us Tilko filius quondam Poglawun prutheni, kupili za swoje pieniądze 2 mansos wydane na prawo pruskie in Galyten, które im sprze-dająci zrzekając się, oddali, co biskup Henryk potwierdza. 30 grzywien kary zagłównego, warunki i obowiązki zwykłe.

Nr. 22.

Wieś Niekistern pod Dobrem miastem.

Heilsberg, 23 Października 1376 r.

Dla niepewności granic wynikły długoletnie kłótnie codzienne i zabójstwa nawet między stronami t. j. biskupimi adwokatami i obywatelstwem z Dobrego miasta z jednej strony a Prusakami właścicielami dóbr Nakister z drugiej. Henryk III stanowi więc pewne granice na prośby Teducke et Thome fratrum, Grassuthe (patrz 219 II. gdzie kobieta nosi to imię) et Sanyome fratrum, et Wopole et Mathie fratrum nec non Nodawe et Heinrici tenentium et povidentium de presenti ea-dem bona Nakiester. Granice palus Sowospanien. Posiadłość ta nadana była na prawo chełmińskie. Świadek Rapoto dictus von den hoven, Joh. Crossen, Caspar de Baysen, Nicolaus Grotkaw, prep. Col. in Gutst.

Nr. 24.

Locator: Hermann Foysan in Derz jure cułmensi.

Nr. 25.

Wormdit (Orneta), 26 Października 1376 г.

Szlachcic (Ritter) Merune w Maraunen dokupił od biskupa 3 włóki za 100 grzywien.

Nr. 26.

Biskup Henryk zapisuje 3 mans, in campo Maynan jure pruthenicali Tulneco prutheno. 30 grzywien zagłównego, warunki zwykłe.

Nr. 28.

Walkeim pod Zeburgiem (Jezioranami).

Heilsberg, 11 Grudnia 13 76.

1!

część im odstąpić,

/8

Subditi nostri; Hanniko Nicolaus Thomas et Theodoricus fratres de Mycolen kupili od Claukone et suis prevignis 8 mans, cum ¹/₂ in Walkekaymen (cnfr, II. Nr. 107 pag. 114). To było na prawie chełmińskiem, więc biskup Henryk potwierdza tę sprzedaż. Ich poddani gdyby dereliquerint i nie schwytani do dóbr wrócili, ma adwokat sądzić i sprawy samych Hanniko Nicolaus Thomas i Theodoricus rezerwuje biskup sobie. ³/з majd mieć z „Pollayde“ lecz ²/s biskup. Cnf. III 8 gdzie sprzedali swój majątek. Cnf. II. Nr. 107. Pszczoły będą ich własnością, rybołóstwo zwykłe w jeziorze Auschklode i Spongi, zresztą zwyczajne warunki.

Nr. 41.

Przywilej wsi Korbsdorf pod Ornetą.

Wormdit (Orneta), 6 Września 1377 r.

Biskup Henryk odnawia i potwierdza przywilej dany przez biskupa Eberharda — Bandonis et Tulegeden filiis quondam Symonis prutheni supra 30 mansos in campo Karixekaymen et 5 mans, in campo Bochagen jure culm, cum judicio majore et minore. Ponieważ przywiléj dziurawy już i zniszczony, odnawia go biskup Henryk na prośbę Barthonis (Bartikonis) de Korbisdorf.

Nr. 42.

1377 r.

Collegiaci w Gutstadt (Grottekou, Joh, de Kadenou) oddają Johanni Ploten założenie wsi Nüwensüsental jure culmensi.

Nr. 48-

Landow pod Bisztynkiem (Bisehofstein).

Heilsberg, 1378 г.

Biskup Henryk zapisuje: Sanglobe et Hanke dicti Schroy-tines fratribus 30 włók między wsiami Prassiten et Gertlauken na założenie wsi pod nazwiskiem Landow z prawem chełmiń-skiem ; 3 wolne włoki, zwykłe sądownictwo */₂ czynszu z karczmy, po 5 latach wolnych ¹j^ grzywny i 2 młode gęsi (auce juvenes) od włóki.

Nr. 55.

Thomas von Glabonynen (dawniej po prostu Glabune!

Nr. 58.

Frauenberg, 1378 r.

Potwierdzenie przywileju wsi Polkaym pod Jezioranami. Byli tam 3 équités prutheni, mieli po 3 włóki z prawem pruskiem.

Nr. 60.

In villa Wurlauken są (1378) jeszcze 4 équités mający 8 włók wolnych; oni nie są pod jurisdikcyą kolegiatów w Gut-stadt, póki te włóki nie będą czyszowemi, tymczasem oni nie płacą czynszu, lecz biskup to co na nichby przypadało, dodaje.

Nr. 63.

Conrad Widow, założyciel wsi Cronow na prawie cheł-mińskiem pod Wartenburgiem. Novella plantacio (r. 1378).

Nr. 64.

Heilsberg, 21 Grudnia 1378 r.

Henryk III. zapisuje braciom Abestike et Tulneke prusakom 3 włóki na polu Maynen jure pruth. War. zwykłe. Patrz Nr. 26 III.

Nr. 69.

Heilsberg, 26 Marca 1379 r.

Biskup Henryk ampliat et jure culmenśi instaurat villam pruthenicalem Lawden. Sołtysostwo oddaje ,,Hensello in Nu-wekirchen.

Biskupstwo Warmińskie. Tom II.

Nr. 74.

Kleitz.

26 Aug. 1379 г.

Henryk III. udziela per viam permutationis Nicolao et Hartwico filiis quondam Johannis Peytune 12 mans, in campo Cloytz vulgariter dieto cum judicio majore et minore et jure culmensi, w zamian za 8 mansos, quos habebant in Campo Swanenfeld. Rybołóstwo w jeziorze Cloytz.

Nr. 77.

Ramsau pow, Olsztyński.

6 Września 1379 r.

Henricus Warmiae Episcopus „existimantes ecclesie et mense nostre nedum utile sed etiam necessarium fore ad soli-tudines seu loca deserta in extremis territorii ejusdem ecclesie versus infidèles sita et hactenus non inhabitata homines ad inhabitandum allicere, modis quibus possumus attrahere et vo-care ac pro conservatione et defensione eorundem locorum et aliorum dicte ecclesie probos viros qui in armis deserviant pro-videre,“ zapisuje 70 włók (nemus dictum Rampsow) na prawo chełmińskie bratu Joh. Sorbom.

Nr. 78.

1379 r-

Zapisuje się 40 mansos w Koln „Rapoto van den Hoven,“ dziś kl! Kellen. „De quibus ecclesia seu mensa nostra nullam utilitatem hacctenus habuit. — Sitos inter terminos villarum novel larum Koine, Kabinen, Bansen.

Nr. 79.

10 Września 1379 r-

Biskup Henryk potwierdza przywilej na 6 mansos inter campum Grunitthen et bona Meden prutheni, prutheno Nicolao Tulyn — jure culmensi. Dziś Kudippen pod Olsztynem.

Nr. 80.

„Bauer“ Gerdis w wsi Deutsch Trumpa zostaje sołtysem.

Nr. 86.

Sołtys jest wolny, jako taki od robocizny, do ponoszenia ciężarów gminy zaś obowiązany.

Nr. 102.

Wieś Abstich pod Olsztynem.

2Q Sierpnia 1380 r.

Biskup Henryk udziela Abestich prutheno 22 wł. położone między granicami wsi Deuthen Godeckendorf i Warikallen na założenie wsi Abestichen na prawie chełmińskiem, iota włoka wolna, sądownictwo zwykłe, od pozostałych włók płaci się 1 vier-dung i 2 kuraki.

Nr. 104.

Frauenburg, 31 Sierpina 1380 r.

Kapituła daje prusakowi Medyn 4 wolne włóki między Deuthen i Garunithen na prawo pruskie z obowiązkiem pilnowania pszczół cum una corda, cnfr. II. Nr. 3; II. Nr. 488.

Nr. 106.

1380 r.

Henryk III. pozwoli Heinco von Gertin budować wiatrak w pobliżu wsi Woselauken, dla wsi Wuslak i Trutenow. Gospodarz, (Bauer) Gerco w Woselauken bierze za 1 morgę na budowlę odstąpioną 1 vierdung rocznego czynszu.

Nr. iii.

Wartenburg, 28 Stycznia 1381 r.

Biskup Henryk „ut terre nostre videlicet retrojacentes eo citius ad culturam redigantur“ zapisuje „Hanconi Progressen jure culm. 7 mansos in campo Kirsyn (Kirsynen później Wai-driten dziś Odritten nazwane) w bliskości grodu Plirsberg, które był kupił od braci Hanco i Nergunde, bez sądownictwa (scilicet większego) prawa założenia młynu i karczmy. Rybołóstwo w jeziorze Raxow. Zwykłe podatki i warunki Świadkowie: Andreas Stenebute.

100

Nr. 127.

1381 г.

Kapituła dodaje braciom Nicolao et-Johanni de Machwitz 2 wł. 20 mórg brakujących do zapisanych im 30 wł. in Kirpein. (Porównaj I. Nr. 57 i 147).

Nr. 131.

Heilsberg, 23 Lutego 1382 r.

Wymiana na 5 mans, in Reissen za 5 mans, in Bludyn zrobiona z Stefanem i Hankonem „filiis quondam Schudden de Bludyn;“ prawo chełmińskie, polowanie na zające i lisy cnfr. II. Nr. 330.

Nr. 134.

1381 r.

Biskup Henryk daje: strenuo famulo Johanni Crossin fa-miliari nostro 6 włók nad rzeką Schilling w pobliżu wsiów Opyn i Bludyn -— na prawo chełm, z sądown. w. i m. — (Polak?), patrz poniżej Nr. 175.

Nr. 139.

Rosenort pod Reszlem.

1383 r.

Albert camerar. de Barthyn et Johannes Hake fratres ute-rini otrzymali 5 % włók in Cudinlawke, prawo chełmińskie, sądownictwo wyższe i mniejsze nad poddanymi i „ortulanis“ tylko, rybołóstwo.

Nr. 140.

Roessel, 25 Czerwca 1382 r.

Biskup Henryk daje Laurentio filio quondam Santirmen in Cudinlawke za 1¹/a włoki 2 włoki w wsi Ternyn jure here-ditario. Warunki zwykle.

Nr. 142.

Heilsberg, 24 Sierpnia 1384 r.

Biskup Henryk potwierdza zamianę między „Ritter i Vasall Berthold Kirsbowm i prusakami. Według tego dostają:

IOI

i) Koytiten i Tolneken prusacy 2 włóki w Lokaslawken za 2 uncos w Potriten na prawo pruskie : nie mają być wypędzeni, mają prawo sprzedaży. 30 grzywien kary zagłównego z łaski osobliwszej, lecz 2 służby konne i zwykłe podatki cnf. II. Nr. 380.

2)    Jonę 2¹/₂ wł. w Lokaslawken.

3)    Michael 4 włóki w Lokaslawken za 4 wł. w Potriten na prawo chełmińskie i 30 grzywien zagłównego. Warunki zwykłe.

Nr. 143.

Heilsberg, 8 Sierpnia 1382 r.

Bracia Santappe i Tungebute otrzymali osobny przywilej na 2³/₂ włóki jure pruth : nie mają być wypędzeni, prawo sprzedaży, i służba konna, 30 grzywien kary zagłównego, zresztą zwyczajne warunki.

Nr. 145.

Roessel, 4 Września 1382 r.

na

Od biskupa Henryka dostaje „Cristanus interpres et camera-rius in Seburg g mîinsos bez robocizny w siole Woxteniken (Lichtenhâgen II, S. 217) z jeziorkami Stabynk i Keytyode, prawo chełmińskie. Zwykłe warunki, grzywny czynszu od włoki, rybołóstwo w jeziorze Kokaw, sądownictwo zwykłe (nad ortułanami).

Nr. 159.

1383 r.

Peter Steneken kupi za 70 grzywien sołtysostwo w wsi Lauden (Lawden) pod Licbarkiem od Kirstanus et Katherina uxore ej us de Mynnemberg i jej siostry Adilheydis, spadkobierców nieboszczyka Johannes Newkirche, byłego sołtysa w Lauden, który od włościan (a rusticis et villanis) 62 grzywien czynszu był ściągnął, lecz do kasy biskupiej nie oddał. Spadkobiercy zrzekli się spadku dla wielkich długów spadkodawcy.

Nr. 162.

Heilsberg, 12 Grudnia 1383 r.

Biskup Henryk potwierdza zamianę dokonaną między miles Kirsbom i braćmi Royte i Jonę prusakami. Według tego

ioź

dostali oni 8 mansos in campo Kirsen za 3 w Potriten. Ponieważ zaś te 8 wł. są nieurodzajne, więc plącą „pro omni servitio in recognitionem dominii et signum libertatis tylko i kamień wosku i 6 chełmińskich fenygów. Prawo otrzymali chełmińskie.

Nr. 163.

Heilsberg, 13 Stycznia 1384 r.

Bertold Kirsbowm nabył we wsi czy campo Potriten 17 włók, które po części na prawo chełmińskie, po części zaś na prawo pruskie za służbę wydane były. Uzyskał dla wszystkich prawo chełmińskie a tak samo dla tych 3, co od Royte i Jonę zamienił, na 1 tylko służbę, ofiarowawszy za to na biskupi stół, 8 włók wydane na prawo chełmińskie, które zakupił od Tollen de Supone i innych koło Wartenburga. Świadek: Joannes Bladia canonicus in Gutstadt.

Nr. 164.

Frauenburg, 21 Stycznia 1384 r.

Kapituła udziela 70 włók boru na założenie wsi „Porden“ Johannes von Razergenaw“ in nostra quasi extrema solitudine inter lacus nostros Porden et Syrwynthen ac fluvium Cosnykfliess dictum et bona Peuthunen. Założyciel otrzymał 7 włok wolnych, 10 lat wolnych, po tern płaci się */2 grzywny i 2 kuraki od włóki, rybołóstwo w jeziorze Porden, sądownictwo zwykłe, prawo chełmińskie.

Nr. 167.

Pysekaym dziś Piestkeim pow. Osztyński.

Frauenburg, 4 Lutego 1384 r.

Adwokat Henryk de Lutir zapisał był prusakowi Nassuche 14 włók w bliskości jeziora Schutelyng, na założenie wsi jure theutunicali pod warunkiem iż

1)    Nassuche i jego spadkobiercy mają 2 wł. wolne; za pozostałe 12 włók miał płacić po */₂ grzywny od włóki.

2)    zwykłe sądownictwo t. j. mniejsze i ]/₃ wyższego.

— юз —

we-

3) Nassuche i drudzy mieszkańscy mieli być sądzeni w obrębie tych 14 włok i po drogach ztąd do Gutstadt dług prawa niemieckiego; w innych wsiach i dobrach zaś podług prawa pruskiego. To wszystko kapituła potwierdza.

Nr. 171.

1384 r.

Prośba cechu rzeźników elbłągskich: Und auch keine schuldren nach Schinken, t. j. veile habin, das sie wir ouch begerende. Polonizm: schuldren-szółdry zamiast jszynka na Górnym Szlązku.

Nr. 175.

Crossen.

Heilsberg, 11 Listopada 1384 r.

Johannes Krossen zakupił 28 włók (dobra nazwane Blu-dyn) od prusaków a to : a Butelën, Dangelen, Santhunen, Trin-tełen, Hannicone, Beawthen, Georgio filio Gundiconis, Hanni-cone Sabynen, Theoderico fratribus, Nermano et Jokel filio suo, Spayroten et Hannikone fratre suo et Willunen de Katzen

Biskup Henryk potwierdza tę sprzedaż i udziela te dobra Krossenowi na prawo chełmińskie ( z którem sprzedający je mieli) z większem i mniejzzem sądownictwem, z wszelkim użytkiem etc. Tylko nie wolno młyna stawiać. Za to zwykłe podatki 6 chełmińskich fenygów, od „pługa“ i „radła.“ Co do służby wojskowej: ,.De quibus bonis dictus Johannes etc. cum tribus personis videlicet viro bene armato cum duobus famulis, quorum unus levibus armis sit armatus secundum consuetu-dinem terrae et tribus equis pro eisdem tribus personis com-petentibus ad expeditiones et terrarum defensiones contra quos-cunque invasores, quando cunque et quotiescunque requisiti fuerint servire. Sam Johannes jednak uwolniony od służby osobistej lub przez zastępcę, ponieważ jest debilis corpore, co mu się za zasługi jako łaskę czyni.

Nr. 177.

1384 r.

Nerveko i jego syn Laurentius sprzedają 5 włók pod Mon-sterbergiem bratu biskupa, który je przyłączył do wsi Knopen.

Nr. 188.

Biskup Henryk zważając na kilkoletnie usługi prusaka Glabune in sectis et secandis indaginibus et excubiis in solitu-dine factis et faciendis, zapisuje mu 8 włók boru między granicami illorum de Teystimme Marquardi et Luteri et nemus fratris nostri domini Johannes Sorbowm militis, na prawo chełmińskie. Póki żyje nic nie płaci czynszu. Po jego śmierci płacą spadkobiercy 1 fertonem od włoki, od robót są wolni. Gdyby zaś sprzedał wtedy płaciłoby się ]/₂ grzywny, lecz także wolność od robót. Rybołóstwo w Jeziorze Pissen.

Nr. 190.

Glanden.

Frauenburg, 21 Stycznia 1386 r.

Kapituła przepisuje dla adwokata swego Ernesta prawo pruskie, które miał na 14 włókach (Glanden) kupionych przez ojca swego od Glande et Jona fratribus nec non Surtix et Studie patruelibus na prawo chełmińskie Podatki zwykłe od pługa i radła, obowiązek przy budowaniu warowni, 1 służba cum viro armato et equo.

Nr. 191.

Frauenburg, 21 Stycznia 1386 r.

Coyte sołtys w Glandemannsdorf dostaje nowy przywilej (dziś Salbken) ponieważ stary, na prawo chełmińskie pewnemu Glande na is]/₂ włók nadany zaginął in devastatione territorii Allenstein a Litvinis facta.

Nr. 2 20.

Schwaben.

Heilsberg, 30 Listopada 1386 r.

Biskup Henryk potwierdza zamianę 6 włók, na 5 włók między bratem swym Johannes nieboszczykiem i Nerweko Pas-sauten uczynioną. Pole Swoben, inter lacus Lymajo Stobow Kamynes et fluvium Alnam. lus Culmense. Warunki zwykłe. Póki żyje jest Nerweke Passauten dla zasług swych, wolny od podatków i służby.

Nr. 204.

cum

Biskup Henryk przemienia „Coyte et Trene służbę una balista od 6 włók w wsi Gnypstein na czynsz ]/₂ grzywny od włóki (cnf. II. Nr. 58 i III. Nr. 179) wolni są od roboty; custodiales solvent ut alii incole dicte ville

Nr. 205.

Heilsberg, 6 Grudnia 1386 r.

Biskup Henryk daje Koytite ó włók wolnych we wsi Tey-stymme na prawo chełmińskie w zamian za 3 ¹j₂ włóki graniczące z folwarkiem Swansfeld, który przez to miał być powiększony.

Nr. 2II.

Drevenz.

Frauenburg, ii Maja 1387 г.

Kapituła oświadcza, iż Hanniko von Drewantz od 3 włók, Nikolaus Schudiken od 3 włók, i bracia Dietrich i Madeten od i */з włóki rocznie 1 grzywnę i 2 kuraki „pro omni jure censu et servitio“ płacić mają.

Nr. 2 2 1.

1388 r.

Caspar von Baisen zapisuje swemu słudze wiernemu „Me-deten“ 5 włók w Roklawken (Rochlak pod Biskupicami) na prawo chełmińskie; rybołóstwo w jeziorach Birlawken i Dadey, zwykłe warunki ; 1 służba : zu dienen mit eynem pferde, wor man yn bedarp gleich andern reitern als im lande gewonheit is.

Nr. 223.

Pole Gans, camera Gutstadt.

Heilsberg, 31 Stycznia 1888 r.

Biskup Henryk zapisuje swemu wiernemu Nirglande i jego dzieciom 7 włók na polu Gans wolne od wszelkiej służby, z obowiązkiem powiększania i pilnowania pasiek biskupich w dąbrowie. Prawo sprzedaży lecz tylko bartnikowi. Co się tyczy

Io6 —

ułów na puszczy należy Nirglandemu г/з miodu, z tych w ogrodzie zaś y₂. Biskupowi służy prawo kupienia tej ¹/₃ części a to 2¹/₂ grzywien beczkę. Z łaski osobliwszej 30 marek kary zagłównego.

Nr. 232. ’

13 • • r.

„Praeconsul, Consules, totusque Magistratus, una cum Com-munitate Civitatis Seeburgensis odnawiają Joanni, et Thomae, Preissijs, fratribus german is Pagi Nostrae Civitatis Bürgerdorff Scultetis — stary przywilej, udzielany kiedyś prez miasto ho-nesto viro Joanni Uttenste na zwyczajne warunki; co do prawa: Contulimus etiam praedicto J. U. suisque ver. haered. ас etc. jus Civile una Nobiscum in Civitate Seeburgensi, quodque Yicini nostri habent pro Jure ac Rustici foris Ciuitatenses, hoc ipse habebit cum rusticis suis. Set sciât praedictus J. U. et etiam sui Posteri, quidquid consuetum est facere aliis Scultetis in terra Dominorum, quod hoc etiam Nobis faciet.... In cujus rei testimonium etc. praesentibus Honorabilibus viris : Cunco Sudarb, qui tunc temporis fuit Proconsul, Laurentius Scultetus. Johannes Pistor Marquardus, Fabianus Claws frater Plebani aliis . . Actum, Anno 13.. . Odnowienie datuje z roku 1687. (Datum in Aedibus Domini Simonis Rogalli Praeconsulis.

Nr. 245.

Przywilej wsi Samlaek pod Reszlem.

Roessel, 2 Lutego 1390 r.

Tę wieś, 29 włók, kupił biskup Henryk a Materno de Sa-poyten i wydał osadnikom jure culm. Oni płacą od 24 włók po 17 scot. od pozostałych zaś 5, „qui vocantur Ackerpanie“ po -¹/₂ grzywny a to do wikarii wiecznej kościoła kolegiatów w Gutstadzie. Dominium i judicium władza sobie rezerwuje. Nie postanowiła tam sołtysa dziedzicznego. Tymczasem sołtys ma wolność od robót, póki jest w urzędzie, i zwykłe sądownictwo.

Nr. 247.

Przywilej wsi Woyniten (odmienny od innych; Woynitt pod Melsakiem).

1390 r.

Contulimus fidelibus nostris ipsius jam dicte ville incolis eorumque veris heredibus utriusque sexus masculis et feminis

îo7

1/

grzywny czynszu od

li

ас. leg. suce. 28 mansos ad eandem villam pertinere debentes, jure culm, perpetuo possideudos. włoki, 2¹/2 włoki pro usu Camerarii rezerwanych, — Conce-dimus insuper ex speciali gracia eisdem potestatem et licentiam cum consilio advocati nostri qui pro tempore fuerit, eligendi inter se scultetum ad quern causas parvas référant ; cui etiam minora judicia scilicet 4 solidorum et infra, quod adusque illi officio praefuerit, assignamus, advocato nostro majoribus judiciis et eorum mulctis nobis tantummodo reservatis.

Równy przywilej uzyskała wieś poblizka Borniten; w niej mają Hanko Tomas et Rictawe 2 mansos a servicio liberos. Obie wsie jako takie wspominają się już roku 1304 i 1308.

Nr. 249.

10 Lutego 1391 r.

1)    Biskup Henryk zapisuje Plowonen i spadkobiercom linii męzkiej i żeńskiej 5 włók między wsią Weddern i rzeką nad jeziorem Sprohe na prawo pruskie. Służba konna, pomoc w budowli warowni, zwykle podatki. Rybołóstwo w jeziorze Weddern na swoją potrzeb, z łaski osobistej prawo sprzedaży i 30 grzywien kary zagłównego.

2)    Biskup Henryk udziela Nadrowen i Hannus Polocken i ich sukcessorom płci obojéj 10 włók między wsią Bansen

1    jeziorem Attern na prawo pruskie do wolnego posiadania;

2    służby konne, p rawo sprzedaży, 30 grzywien kary zagłównego.

Nr. 252.

Heilsberg, 9 Grudnia 1391 r>

Biskup Henryk zapisuje: Sambugen i Mylucken i ich spadkobiercom linii męzkiej i żeńskiej każdemu po 5 włok: 1) Heynike Neesdre i Clauko Sanglande także 5, wszystkie położone między granicą zakonu, nad jeziorem Sprohe i dobrami Plonen (Pilon) dziś Lossainen, na prawo pruskie. Po 8 latach wolności czyni każdy 1 służbę konną, i dopomaga w budowli warowni i płaci zwykłe podatki, rybołóstwo w jeziorze Sprohe, prawo sprzedaży i 30 grzywien kary zagłpwnego.

2) daléj Hèynico i Ditloff, synom Kunike Sudow von Schoneyche i spadkobiercom płci obojéj 15 włók między wsią Kabyn, borem miejskim reszelskim i jeziorem Attern na prawo pruskie, obecnie Gr. Attern lub Ottern ; rybołóstwo w jeziorze

io8

Attern. Reszta jak ad i, II. Nr. 44 (1345) Cunko Sudaw Świadkiem famulus noster dilectus Conr. Sudow.

Nr. 256.

Heilsberg, 3 Lutego 1392 r.

Biskup Henryk zapisuje Nerweken i sukcessorom płci obo-jéj 12 włók nad jeziorem Nerdingyn na prawo pruskie (Ner-wigk pod Wartenbergiem). Po 9 latach 2 służby konne, zwykłe podatki, pomoc w budowli, rybołóstwo w jeziorze Nerdingyn, prawo sprzedaży i 30 grzywien kary zagłównego.

Nr. 271.

1393 r.

Hanke Wope daje na obsadzenie 15 włók „dem erbaren manne Godeke sommer“ nad jezioren Montkensee. Świadkowie : dese Erbar lute: Hinrich Paddor, Wernike Kemerer, Kirstan pelkeyn .. Wend ouch die zcuet des dienstes kompt, wil der schulcze selber nicht dynen, so sal er syn pherd dor zcu thun, is en sy denne das alle schulteissin czin, so sal her selber methe czcin, Dy myner kost und hew, sunder haber sal er selber habin.

Nr. 265.

1365 r.

Dostał był discretus vir Tolneken 40 włók na założenie wsi Dameraw que modo Pupkeym nominatur, prawo chełmińskie, rybołóstwo w jeziorze Swardyn, warunki zwykłe.

1392 r. kupują incolae 8 włók nadmiaru na prawo chełmińskie bez robót. Do tego dostaje wieś 5 włók i płaci po 3 fertones, także wolne od robót.

Nr. 276.

Heilsberg, 16 Października 1393 r.

Biskup Henryk zapisuje Wylke Poninte i jego potomkom płci obojéj 4 włóki położone między włokami Theodorika Welkekaym w polu Welkekaym, które Wylke Ponmte był kupił za 80 grzywien od Bertolda Kirsbowm — na prawo pruskie za służbę konną, pomoc przy budowaniu warowni

-—    iog —

i zwykłe podatki od służby. Z łaski osobliwej prawo sprzedaży. 30 grzywien kary zagłównego.

Nr. 277.

1393 r.

Henryk III. potwierdza kupno wsi „Schonenfliess“ z strony dzieci swego brata Jana Sorbom od „fidełi nostro dilecto Mar-quardo Balke.“ Ta wieś jest położona ,,inter granicas villarum Willyamsdorf — Dobryn, Rampsow et bona poloni.“ Jeziora Dobryn i Dadey.

Nr. 297.

Heilsberg, 8 Stycznia 1395 r.

3 włóki 2, Nodop

Nicolaus Tetinger dokupił do Lusygeyn 8 mansos 10 jugera a to od i, Clauken, Sanglanden et Heynken ejus patruo /2 wł. 3, Hermanno 1 wł., 4, Ploene 2 włóki 5, Tulnege pół włóki a 10 jugera od biskupa.

(Clauken potem dictus Clauken Wysinse nazwany); Tetinger dostaje prawo chełmińskie w zupełności, judicia majora i minora i płaci tylko unurn lapidem cere pro omni servitio et censu, wolność ma od wszelkiej służby.

Nr. 307.

Cabynen.

Wartenburg, 23 Października 1395 r.

Biskup Henryk zapisuje Nicolaus Suten i potomkom płci obojga 6 mansos nad jeziorem Strege, na prawo pruskie, po 10 latach wolnych, 1 służba konna z zwykłem podatkiem i z pomocą do budowania warowni, 30 grzywien kary zagłównego, prawo sprzedaży, rybołóstwo w jeziorze Strege.

Równe zapisy otrzymali; Heynecke Kabyn, Stynauten i Thymme Kabyn.

Nr. 31 I.

Heilsberg, 11 Lipca 1396 r.

Biskup Henryk potwierdza kupno, przez które Tetener adwokat nabył od Hanniko Graystenik i jego brata Nikolaus

I IO

sołtystwo w Krausendorf, (Krausen zob. II, Nr. 500, p. 538) 6 włók za óo grzywien, tak samo nabycie 4 włók od prusaka Tustyer w Teystymmen, i daje mu prawo chełmińskie.

Nr. 316.

Bischofsburg, 5 Maja 1397 r.

Biskup Henryk zapisuje „Micolus et Nicolaus dictus Adam poloni nostri alveatores et heredibus utriusque sexus, którzy alvearia nostra dicta Buten débité custodire“ umieją, 9 włók nad jeziorem Pudeling (Paudling wieś pod samemi Biskupicami) z obowiązkiem, że beczkę miodu z puszczy sprzedadzą za jedne grzywnę, z ogrodów za 1¹j₂ grzywny biskupowi. Rybołóstwo w Pudełing.

Nr. 330.

1398 r.

Prusak Abestik (II. Nr. 348) dostał był 4 włóki między wsiami Gabeln, Lichtenaw i Hegewald v. Mingen, za 1¹/₂ grzywny na prawo chełmińskie. Ponieważ robocizna dla czasowych właścicieli Nicolaus Paustelen i Petrus i Barthus Glande jest za uciążliwa więc kapituła przemienia ją na czynsz roczny 15 scot. od włóki.

Nr. 339.

Kapituła odnawia przywilej wsi Rosogythen, Rosgitten, pow. Olsztyński i dodaje 10 włók, które mieli Sclode i Tustir obok wsi Spiegelberg.

Nr 347.

Heilsberg, 3 Stycznia 1400 r.

Biskup Henryk zapisuje: pro bono statu et conservacione ville nostre Sowiten, ne futuris temporibus ob defectum ligno-rum desoletur et deficiat prout jam villas et oppida vidimus desolari, rusticis et incolis tej wsi 6 włók między borem miasta Reszla i jeziorem Attirn na to samo prawo, co mają w ogóle i 8 scot rocznie.

2. Jordanus otrzymał za długoletnie usługi i jego potomkowie obojga płci zo włók między Dymmerflliess i granicą

zakonu ku jeziorze Almoy na prawo pruskie, po 12 latach wolnych, 2 służby konne i zwykle podatki. Rybołóstwo i polowanie nawet i na bobry. 30 grzywien kary zagłównego.

Nr. 348.

Heilsberg, 10 Marca 1400 r.

Biskup Henryk przemienia dla ubóstwa właścicieli i innych przypadków, 2 służby konne na czynsz, 3 vierdungôw i dwa korce pszenicy i dwa korce żyta od włóki, dla 7 włók, które od spadkobierców Jestike (cnf. II, Nr. 316) i Kynteyne kupili następujący mieszkańcy wsi Kleyditten: - Claws, Hanus Jonike, Hannike Wontike i Hannike Woggede Mertin.

Nr. 349.

Klein Gemmera.

Frauenburg, 7 Maja 1400 r.

Kapituła sprzedaje 3 włóki 4lj₂ jugera niejakiemu Gerko von Gedilien za 18 grzywien na prawo chełmińskie. 2 ) Andreae Polen i Johanni Algarden 5 włók nad jeziorem Gymmer w pow. Olsztynskiem na prawo chełmińskie za 22 grzywny i 2 grzywny rocznego czynszu.

Nr. 354.

Niedostatek drzewa daje się czuć wsi Stormhobel (I. 482) miastu Bischofstein (Bisztynek).

Nr. 373.

1402 r.

Tideke Sassen i Hannus Distolowen sprzedają młyn w Kibiten, na którym ciężar „servitia communia Warpoten et Scharverk vulgariter nominata.“

II 2

Nr. 39 3.

Seeburg, 5 Marca 1404 г.

Henryk biskup sprzedaje braciom : Bartico, Teoderich Heinrich i Bondiken ze wsi Cunikendorf 2 włóki nadmiaru za 28 grzywien i pół grzywny czynszu rocznego, uwalniając ich od robocizny z tych włók.

Nr. 391.

1404 r.

Wielki Mistrz Krzyżacki uważa — na zapytanie administratora biskupiego -—- jus hereditarium (Erbrecht, prawo dziedziczne) za to samo co prawo pruskie, i radzi także w Warmii téj zasady się trzymać, co według nas, w licznych przypadkach byłoby po prostu krzywdą uprzywilejowanego.

Nr. 392.

Heilsberg, 13 Lutego 1404 r.

Przywilej na karczmę w Waltersmühl dla Heinricha von Garschen „sine tarnen servitio quod Warpote vulgariter dicitur.“

Nr. 401.

19 Sierpnia 1404 r.

Thomas Littow kupił 2 włoki do sołtysostwa Jomendorf należące. 2) Kapituła potwierdza swemu wiernemu Rytwyn 5 włók wolnych w Woppen na prawo dziedziczne; 1 służba konna; zwykłe podatki według prawa pruskiego, 30 grzywien kary zaglównego, rybołóstwo w jeziorze Erling.

Nr. 402.

Heilsberg, 9 Września 1404 r.

Biskup Henryk odnawia przywilej dla Peter Trusden i Tide-man Joden zgubiony, na 4 włóki: pół grzywny od włóki, od pługa każdego annona que vulgariter Pflugkorn dicitur tj. jeden korzec pszenicy i jeden korzec żyta, dalej custodiales i jura rusticalia, wyjąwszy robociznę, jak inne włóki czynszowe. Są pod sądownictwem sołtysa.

Nr. 403.

29 Września 1404 r.

Biskup Henryk udziela 6 włók i 9 jugera w wsi Kyrsen, posiadane dotąd na prawo pruskie, bez czynszu tym samym właścicielom prusakom na prawo chełmińskie a to 1, braciom Georg Nicolaus i Martin synom Dyngen 1 */₂ mans. 2 г/₄ jugera. 2, Andreas Kantelen i m. 1¹/,₂ jugera. 3, Nicolaus Wugedden 2 m. 3 jugera. 4, Alheydis wdowie po Hans Koityten 1¹/₂ m. 2¹/₄ jugera. Plącą od włóki pół grzywny a za mórg jeden szyling, zboże od pługa, custodiales i jura rusticalia bez szar-warku.

⁴ Nr. 411.

Heilsberg, 26 Czerwca 1405 r.

Henryk biskup potwierdza sprzedaż 5 włók przez sołtysa von Katzen, Nitsche Merun i jego żonę Annę do rąk Hannus Markgreve von Merunenhove, 3 tych włók zapisał biskup Henryk Sorbom (Nr. 25. III) dla rycerza (Ritter) Merune. Rüdiger, brat Nitsche Merunen dał swe zezwolenie.

Nr. 412.

Heilsberg, 2 Lipca 1450 r.

Henryk biskup zapisuje 6 włók w wsi Polkoym, które dotychczas mieli prusacy na prawo pruskie bez czynszu, — na czynsz pół grzywny i prawo chełmińskie, a to 3 dla Loreko, a 3 dla Niclos Glabonynen: z resztą mają to spełniać co gospodarze téj wsi od swych włók czynszowych.

Nr. 434.

Plauzig.

Frauenburg, 19 Sierpnia 1407 r.

on ma

Kapituła powierza 30 włók na założenie wsi Pluczk z sołectwem, na prawo chełmińskie Stephanowi Dawgel;

3 włóki wolne, sądownictwo zwykłe, prawo chełmińskie; każda z pozostałych włók płaci 14 scot. i 2 kurczęta bez szarwarku.

Biskupstwo Warmińskie. Tom II.

2) — 40 włók Jakubowi synowi Myken na założenie wsi Sirwinthen w boru Gillaw; 4 włóki wolne, zresztą jak Daw-gelowi.

Nr. 438.

Frauenburg, 22 Stycznia 1408 r.

Kapituła (Borysow dziekan) oświadcza, iż według przywileju bona quondam fidelis -— Nikel Koning prutheni in villa Comayn prope Melzak do niej wróciły, i że te dobra sprzedała prusakowi Bando za 60 grzywien. Z tych 60 grzywien ma Bande wypłacić 20 na posag Gertrudy, starszej córki nieboszczyka, 20 grzywien zapłacić do kapituły, a pozostałe 20 grzywien pozostają przy Bande na wychowanie młodszej córki Nikła Koning, imieniem Alheid, aż pójdzie za mąż; gdyby zaś umarła, to Bande je ma wpłacić do kapituły, obrachowawszy swe wydatki wychowania etc.

Nr. 443.

Seeburg, 22 Marca 1409 r.

Biskup Henryk odnawia przywilej pewnej wsi (Modlehnen) w komorze Seeburg, na prawo chełmińskie; za udzielone 2 8 ³/.2 włóki należą sie 4 służby konne z podatkami zwykłemi. ,,Preterea dicte ville incolas eorum que causas quascunque, eciam predicta bona concernentes, advocatus ecclessie nostre judicabit et coram eo et non coram judicio bannito vasallorum ecclesie nostre, quod vulgariter Lantding dicitur, in omnibus et singulis suis causis jure parère et de justicia respondere debebunt.

Nr. 444.

Wartenburg, 22 Màja 1409 r.

Biskup Henryk odnawia zgubiony przywilej prusaka Муке Wissike z Kaypletin (komora Wartenberg) na 4 włóki nad rzeką Sortex na prawo pruskie : Służba konna, budowla warowni i zwykłe podatki. Prawo sprzedaży, rybołóstwo w jeziorze Wummeling, 30 grzywien zagłównego.

Nr. 451.

Heilsberg, 7 Listopada 1409 г.

Biskup Henryk daje nowy przywilej na 12 włók (we wsi Maraunen) przy w.-i Katzen. 2 włóki Nitsche Merunen sprzedał (Cfr. Nr. 411. 111). Rüdiger i Merun synowie rycerza Merun mają więc 10 włók. Wszystkie 12 włók mają prawo chełmińskie; z tych 8 sądownictwo, większe i mniejsze tylko nad poddanymi, rybołóstwo w Łynie, za służbę konną, pomoc w budowlach warownych i zwykłe podatki; — pozostałe 4 wł. były czynszowe bez szarwarku i płacą po pół grzywny.

Nr. 454.

Niclos Drewis kupił Beberhof in territorio Frauenburg; ma prawo łubeckie.

Nr. 456.

Speculum Saxonum „leges detestabiles“ tu i na innych miejscach się zakazuje.

Nr. 457.

Frauenburg, 7 Maja 1410 r.

Kapituła zapisuje wieś Trautzig (Drausken), wydaną na prawo pruskie, byłemu adwokatowi Ernest na prawo chełmińskie (14 mansos).

Nr. 458.

1410 r.

Hanneke Möckyn „unseres herren bischofs gesworner messir;“ Nr. 306, r 1395 jest Johannes Mokynen założycielem miasta Biskupice (Bischofsburg). Nazwisko to jest czysto: pruskie.

Nr. 466.

1411 r.

Rustici certarum villarum in territorio ас districtu nostro Melzak oświadczyli, że przez spławienie drzewa Passarią do

Frauenburga (pro usu necessario Capituli tarn pistorie quam braxatorii de solitudinibus nostris ac nemoribus prope Allen-steyn) tak są obciążeni, iż niejedni do jawnego ubóstwa doprowadzeni zostali. Dla tego zapisał im honorabilis vir dominus Johannes Guntherus д¹/₂ grzywien rocznego dochodu. Na ten zapis dano im żądany dokument prawnie.

Nr. 471.

1412 r.

Na posiadłości fratrum Petir, Hannus i Dangil, Newil-len son, w Newegarssyn kupił sądownictwo Andris Grotkow za zezwoleniem braci : Hannus sołtysa w Altegarssyn, Jelcils i Bertholdis sołtysa w Heiligental. To sądownictwo posiada i sprzedaje Heyne des scholzen son des Heynriches Sabirmann von Aldegarssen. Ostatni, innemi słowy, wziął pożyczkę na wyższą stopę procentową, niżeli prawa ówczesne dozwalały, a to pod formą sprzedaży pewnych dochodów. — Thomas von Sappothen adwokat.

Nr. 477.

Frauenburg, 3 Listopada 1412 r.

Kapituła daje Dibiken i Kuinken 40 włók na założenie wsi Wotrinen na prawo chełmińskie (bez pr.); 5 włók wolnych należy do sołtysostwa; zwykłe warunki, pół czynszu z karczmy; 4 lata wolne, a potem płaci się od każdej innej włóki trzy vierdungi.

Nr. 486.

Frenczil Koseier von Warmenythe sprzedaje sądownictwo, które ma na posiadłości Wydeke, Clauke Wopil i Wilke w wsi Nuwegarssyn, kanonikowi Andrzejowi Grotków. Rzecz działa się przed landdingiem w Mehlzak. (Patrz Nr. 471).

Nr. 494.

Testamentum Cantoris Joh. de Essend:

Świadkowie :

Domino Henryko Raczgnywe (?) — Breviarium meum quod est in tribus peciis seu partibus.

Nr. 488.

Kapituła odnawia przywilej zgubiony w ostatnich wojnach na posiadłość Pr. Bertungen Nr. 14. (III. Nr. 70) dla Ma-thisa Coyte.

Nr. 513.

Frauenburg, 9 Czerwca 1416 r.

Kapituła odnawia przywilej na 4 włóki w Bertingen nad jeziorem Gymmer (II. Nr. 221), które przedtem Toinę miał, na prawo chełmińskie za służbę konną, „in territorio nostro duntaxat, budowanie warowni, podatki zwykłe, rybołóstwo, 30 grzywien zagłównego.

Nr. 518.

Frauenburg, 6 Lutego 1417 r.

Kapituła zapisuje „Joniken“ 10 włók w dobrach Berwin (Barwinen), na prawo chełmińskie za służbę konną, budowlę grodów, zwykłe podatki, rybołóstwo w jeziorze Wulping i obowiązek „ad custodias et defensiones.“

Nr. 531.

Gutstadt, 4 Lipca 1418 r.

Laurentius Johann et Hermann de Nackystern zawierają kupno na czynsz z kollegium w Gutstadt; kanonik Jeronimus Cindel zachodzi. (Cfr. III. Nr. 22).

Nr. 540.

1419 r.

Odnowienie przywileju Heynicke Neesdre i Clauko Sang-lande. (9. 12. 1391 r. Nr. 252, I.)

Nr. 545.

Heilsberg, 16 Listopada 1419 r.

Biskup Henryk odnawia karczmarzowi Niclos Santirme przywilej na karczmę w Lindelawken (Linglak).

— ii8

Nr. 555-

Frauenburg, 31 Maja 1420 г.

Famosus vir Johannes de Hogendorf, feudalis et vasallus capituli warmiensis (ohm Clauko miles pater dicti Johannis) zyska? nowy pewny przywilej, stracony „per motus hostiles inimicorum patrie Pruscie.“

. Nr' 554-

Heilsberg, 2 Maja 1420 г.

Johann biskup odnawia przywilej prusaka: Lubart pru-thenus de Willemus (Willms) prope Bischofsburg dnia 2 Maja 1350 г. (II. n. 278).

Nr. 556.

ii Lipca 1420 r.

Biskup Johann daje osobny przywilej dla Andreas i Chri-stoferus, synów Clauco Sanglande (Cf. Nr. 252 I.).

Nr. 562.

27 Sierpnia 1420 r.

Johann biskup odnawia przywilej prusaka Toleclaus (II, Nr. 358) i Nerwekin (III, Nr. 256).

Nr. 563.

Gutstadt, 29 Sierpnia 1420 r.

Johann biskup potwierdza zamianę uczynioną pomiędzy Tidemann von Allen (famil. nost.) (372 mansos w polu Swoben) i prusakami Heyncziken i Dyterich (5 m.) na polu Swaymen (Schwengen). Potwierdza ostatnim własność na prawo pruskie herede utriusque. sexus, za służbę konną; rybołóstwo w jeziorze Kamynes.

Nr. 568.

Brunsberg, 1420 r.

Świadkowie: Johanne Wargel de Wuxtenich, Codborio Stange, pomorzanie.

i ig

Nr. 572.

Frauenburg, 6 Lutego 1421 г.

Jacob Knofel i Bartusch Pruse otrzymują odnowienie przywileju na Jonikendorf 1345 r- (H- n- 53).

Nr. 579. (Cf. Nr. III, 392).

Heilsberg, 11 Listopada 1421 r.

Biskup Johann zapisuje młyn opuszczony w Bischofsdorf pod Reszlem, Cuneko Smyd na prawo chełmińskie; on jest wolny od chłopskiej roboty, mianowicie „Warpoten obniżenie czynszu z 7 na 5 grzywien.

Nr- 589.

1421 r.

Świadkowie Nammirus de Hoendorf, Joh. Sweynchen.

Nr. 600.

1423 r.

Odnowienie przywileju prusaków Diwil i braci Głandiem et Ketawe de dato 12. 3. 1364 r. (II. n. 358). Odnowienie przywileju Cercus (d. d. 6. 8. 1318 r. (Cf. I. 187).

Nr. 632.

(W dodatku).

Heilsberg. 5 Czerwca 1346 r.

Johanni dieto Spartowen (lepiej Sparrowen) zapisuje sie 6 mansos pod Licbarkiem, za to ma służyć cum una ballista tempore necessitatis ad castrum Heilsberg. Świadkowie : Johannes de Lubowia, Johannes Petuno interpres, Meruno famulo nostro.

Nr. 647.

1379 r.

Hanus arnoldes i Jacob malditen von dem Klingenberge sprzedają 1 grzywnę czynszu na 4 włókach w Klingenberg p. Alberto von Milbancze.

‘U

-,

.

-

: 'ł

/:Рг0н*

%

Ł?

' 4

/

BłBU O

r 6tÓ,;:

5kqv'

'J

;

SiÏRMMÉ.

inn

.......ч«4

lj О я

?

■- ę

V

Ą

:V

\

ê

У"

i «Л

i -3

-/О О

IaJ

i

4gf* ' *“—". . «Г»

с-4

«-С

Я

-

к

•V

ł

.*

J

)

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

POLITECHNIKA KRAKOWSKA BIBLIOTEKA GŁÓWNA

11-349461

s':

Lflnw.

%Ldn. Zam. 480/55 20.000

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000305983

„Ki Krakowskie!