INŹ. WŁADYSŁAW SKWARCZYŃSKI

PODRĘCZNIK

BUDOWLANY

ć) Krycie łupkiem eternitowym.

e) Krycie papą dachową.

o przekroju

b) Więzby dachowe.

0’89 m słupów, jętek i krokwi głównych 24 X 26 cin

e) Jasła, drabiny i słupy stajenne.

h) Stopnie i policzki schodowe.

Inne zresztą określenia i rozmiary pozostają te sa

BUDOWLANY

WRAZ Z

ANALIZĄ CEN

WYDANIE DRUGIE ZNACZNIE POMNOŻONE I PRZEROBIONE

LWÓW I WARSZAWA 1922 NAKŁADEM KSIĘGARNI POLSKIEJ B. POŁONIECK1EGO

KSIĘGARNIA POLSKA

BERNARDA POŁONIECKIEGO WE LWOWIE

h'bO3L0*f

POLECA:

BRATRO E. Budowa i utrzymanie dróg kołowych. Podręcznik dla średniego personalu drogowego.

BRYŁA Dr. Inź. Beton w budownictwie wiejskiem.

BRYŁA Dr. Inź. Podręcznik statyki budowli.

CHOMICZ B. Odbudowa wsi polskiej.

CHROMIŃSKI E. Inź. Kotły parowe i ich obsługa. Podręcznik dla palaczy i kierowników zakładów przemysłowych.

CIESIELSKI R. Z. Inź. Asfalt naturalny i sztuczny w budownictwie.

DREXLER I. Odbudowanie wsi i miast na ziemi naszej.

DZIAKIEWICZ Wł. Inź. Roboty wodne. T. I. Wodociągi.

DZIAKIEWICZ Wł. Inź. Żelazobeton, konstrukcje.

GOŚCICKI L. Budowa świątyni. Wskazówki praktyczne przy wznoszeniu i odbudowie kościołów.

HOLEWIŃSKI J. Inź. Arch. Budownictwo wiejskie. Praktyczny podręcznik dla właścicieli ziemskich.

HUMNICKI A. Inź. Dźwignice. Podręcznik do obliczenia i konstruowania prostszych maszyn do podnoszenia.

JABŁOŃSKI Wł. Materjały budowlane.

JEWNIEWICZ Hip. Teorja sprężystości i.tjej zastosowanie do nauki o wytrzymałości materjałów budowlanych.

KRASUSKI. Wytrzymałość materjałów.

KUŚMIERSKI. Jak obliczać deski, bale, belki.

MATAKIEWICZ M. Prof. Dr. Inź. Światowe drogi wodne a regulacja Wisły. Z 10 rys. i 1 mapką kolorową.

PAWŁOWICZ K. Inź. Cegielnictwo. Cz. I.: Wyroby cegielniane

“ badanie gliny.

i sposób ich

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000323309

Pozycje 307-r31if!.

o

48 L

Uwaga. Płyty gzymsowe powinny być z kamienia wytrzymałego a lekkiego 15 do 25 cm grube, a 80 do 100cm szerokie; zresztą obrabia się je czysto na powierzchniach widocznych, lub tylko zgrubsza, jeżeli mają być wyprawione.

310. Metr kwadr, czystego obrobienia ze wszystkich stron płyty z kamienia miernie twardego, względnie twardego;

10% jak wyżej;

311. Metr kwadr, posadzkowej płyty pisoarowej z kamienia miernie twardego, względnie twardego czysto obrobić, z wykuciem ryny, spławu, półżłobka i dziury ściekowej:

29 względnie 43 50 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej.

a)    8 cm grubej:

12 względnie 18 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

b)    10cm grubej:

12-20 względnie 18-30 godz. kamieniarza,

c)    12 cm grubej:

12-40 względnie 18-60 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

d)    15 cm grubej:

12-60 względnie 18-90 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej.

Uwaga. Płyty pisoarowe posadzkowe są 8. do 15 cm grube, 25 do 35 era szerokie, a ryna otrzymuje spadek l°/₀.

312. Metr kwadr, okładzinowej ściennej płyty pisoarowej z kamienia miernie twardego, względnie twardego od stron widocznych czysto ogroszkować, łącznie z wykuciem półżłobka, a mianowicie;

a)    płyty 8 cm grubej:

8 względnie 12 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

b)    10 cm grubej:

840 względnie 12-60 godz. kamieniarza,'

10% jak wyżej;

Uwaga. Ścienne płyty pisoarowe są [ i łączą się z płytą posadzkową na półżłol przypierają do siebie spoinami stycznemi, żłobki. Z góry otrzymują poziomą płytkę nienkę, jeżeli pisoar będzie nieustannie w wykonują z marmuru, łupku gliniastego, z kamienia sztucznego ; dzielenia ich na piłą, a widoczne powierzchnie wygładza s Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

c)    12 cm grubej:

8- 80 względnie 1320 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

d)    15 cm grubej:

9- 40 względnie 14-10 godz. mieniarza,

10% jak wyżej.

do 8 cm grube, a 120 do 150 cm wysokie ;i lub na żłobek i wpustkę; cieńsze płyty a grubsze łączą się wzajemnie na pół-nakrywającą, w której wyżłabia się ry-odą spłókiwany. Płyty zresztą tego rodzaju z granitu drobno ziarnistego a zwykle części dokonują zapomocą przerzynania ię i wyłyszcza (poleruje).

313. Metr kwadr, czystego obrobienia działowej płyty pis o ar o w ej pionowej z kamienia miernie twardego, względnie

twardego, łącznie z zaokrągleniem

a)    8 cm grubej:

1460 względnie 21-90 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

b)    10 cm grubej:

15 względnie 22-50 godz. kamieniarza.

10% jak wyżej;

z wierzchu i wykuciem półżłobka;

c)    12 cm grubej:

15    40 względnie 2310 godz. kamieniarza,

1°% jak wyżej;

d)    15 cm grubej:

16    względnie 24 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej.

314. Metr kwadr, płyt innej grubości, niż pod poz. 300. do 313. uwzględniono, oblicza się proporcjonalnie do różnicy wymiarów roboty pod tymi pozycjami zawartych, a odnoszących się do najbliższej mniejszej i większej grubości płyty, od grubości płyty danej.

315. Metr bież. wykucia dzenia spony, klamry, trzpie

a) w kamieniu twardym;

a) żłobka 2 do 2 50 cm szerokiego i 1 cm głębokiego:

120 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

P) 4 do 5 5 cm szerokiego i 1 5 cm głębokiego:

1- 80 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

y) 6 do 8 cm szerokiego i 2 cm głębokiego:

2- 40 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

w kamieniu żłobka do osa-nia lub kotwi z żelaza kutego;

b) w kamieniu miękkim;

a) 2 do 2-5 cm szerokiego, 1 cm głębokiego:

0-90 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

P) 4 do 5⁻5 cm szerokiego i 1-5cm głębokiego:

120 godz. kamieniarza,

10%,jak wyżej; y) 6 do 8 cm szerokiego i 2 cm głębokiego:

180 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej.

316. Metr bież. wykucia żłobka w kamieniu do osadzenia spony lub kotwi z żelaza o przekroju kwadratowym;

a) w kamieniu twardym; |    £) 4 do 5 5 cm szerokiego

a) żłobka 2 do 2-5 cm szero- i i głębokiego: kiego i głębokiego:    |    3-55 godz. kamieniarza,

'240 godz. kamieniarza,    10o/₀ jak wyżej;

1°% jak wyżej;    ;

Pozycje 313—318.

483

b) w kamieniu miękkim 5

a) 2 do 2-5 cm szerokiego i głębokiego:

1'80 godz. kamieniarza,

10°/₀ jak wyżej;

P) 4 do 5⁻5 cm szerokiego i głębokiego:

2 40 godz. kamieniarza,

10°/o jak wyżej.

317.    D ziurę w kamieniu w dzenia czopów;

a) 2 5 do 4 cm w kwadrat, i 5⁻5 do 8 cm głęboką;

a) w ciosie twardym:

0 40 godz. kamieniarza,

10°/o jak wyżej;

P) .w ciosie miękkim:

0-30 godz. kamieniarza,

10°/o jak wyżej;

318.    Dziurę w ciosie na w A. w kamieniu twardym;

a) 2-5 do 4 cm w kwadrat dużą,

a)    IG do 21 cm długą:

055 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

p) 24 do 32 cm długą:

0-73 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

b)    5⁻5 do 6⁻5 cm w kwadrat dużą,

a) 32 do 40 cm długą:

1-10 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

P) 42 do 48 cm długą:

1-55 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

c)    8 do 9⁻5 cm w kwadrat dużą, a) 32 do 40 cm długą:

1-55 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

P) 42 do 48 cm długą:

2 25 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

kuć lub wywiercić, dla osa-

b) 5⁻5 do 8 cm w kwadrat i 11 do 16 cm głęboką; a) w ciosie twardym:

0-55 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

р)    w ciosie miękkim:

0'40 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej.

ylot wykuć lub przewiercić; B. w kamieniu miękkim; a) 2 5 do 4 cm w kwadrat dużą,

a)    16 do 21 cm długą:

040 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

P) 24 do 32 cm długą:

0⁻55 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

b)    5 5 do 6-5 cm w kwadrat dużą,

a) 32 do 40 cm długą:

0'73 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

P) 42 do 48 cm długą:

0-90 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

с)    8 do 9 5 cm w kwadrat dużą, a) 32 do 40 cm długą:

1*10 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej;

P) 42 do 48 cm długą: l⁻55 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej.

319. Dziurę wykuć w oprawie kamiennej bram, drzwi lub okien, do osadzenia haka zawiasy, wraz z zalaniem ołowiem;

a)    drzwiczek kominowych: 0 73 godz. kamieniarza, 10% jak wyżej,

013 kg ołowiu;

b)    drzwi wchodowych:

110 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej,

.0-27 kg ołowiu;

c) bramy zwykłej wielkości: 2-25 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej,

162 kg ołowiu.

320. Szczebel kraty w oprawie kamiennej osadzić, t. j. dziurę wykuć, szczebel osadzić i ołowiem zalać;

a)    szczebel 15 X 15mm: 155 godz. kamieniarza, 10% jak wyżej,

0 30 kg ołowiu;

b)    szczebel 20 X 20 mm: 1‘55 godz. kamieniarza,

10% jak wyżej,

0 40 kg ołowiu;

c) szczebel 25 X 25 mm: 155 godz. kamieniarza, 10% jak wyżej,

0 71 kg ołowiu.

321. M etr bież. zakitowania spoin kamienia ciosowego:

0-20 kg kitu.

0 63 godz. kamieniarza, 10% jak wyżej,

V. KRYCIE DACHÓW.

a) Krycie dachówką.

322. U wagi. 1. Do zaprojektowania więzby dachowej należy przedewszystkiem wyznaczyć teoretyczny, układ płaszczyzn dachowych. W tym celu trzeba narysować dokładnie i prawidłowo rzut poziomy całego poddasza budynku i uwidocznić wyraźnie zarys okapu z oznaczeniem tych wszystkich brzegów szukanych połaci dachowych, ku którym spuszczenie ścieku wody opadowej jest niedopuszczalne z jakichkolwiek powodów. Ponieważ naturalnym porządkiem rzeczy każda poszczególna linja, tw orząca zarys okapu, jest zarazem śladem poziomym odnośnej płaszczyzny dachowej, a nadto przyjmuje się, że wszystkie płaszczyzny, czyli połacie dachówce są jednako do poziomu nachylone, więc rzut poziomy linji przecięcia się dwu stykających się połaci musi połowić kąt, zawTarty między ich śladami, i każdy jego punkt musi być jednako odległy od obu śladów. Na tej samej zasadzie rzut poziomy linji przecięcia się dwu połaci o śladach równoległych musi być równoległy do obu śladów i jednako od nich odległy. Linja ta przecięcia się będzie grzbietem dachu; natomiast poprzednia linja przecięcia się, o ile będzie sięgać od okapu aż do grzbietu, może tworzyć narożnik albo kosz, o ile jednak nie dosięgnie okapu, lecz zgubi się w innych linjach przecięcia, to będzie narożnikiem zanikłym. W miejscach poziomego rzutu poddasza, obejmujących te brzegi połaci, ku którym nie wolno skierować ścieku, wstawia się osobne płaszczyzny dachowe w ten sposób, aby ślad ich był prostopadły do tych brzegów, a ściek biegł do nich równolegle.

Wyznaczony w sposób wyżej opisany teoretyczny układ płaszczyzn dachowych tworzy często całość bardzo rozkawałkowaną, brzydką i do zaprojektowania racjonalnej więzby nieprzydatną. Zachodzi zatem potrzeba sprowadzenia takiego teoretycznego układu płaszczyzn do układu praktycznego, któryby odpowiadał także i względom estetycznym. W tjon celu okazać się może potrzeba nadania niektórym płaszczyznom innego nachylenia; a w danym razie należy bezwarunkowo, pochyły i nierównoległy do frontowego okapu grzbiet dachu, poprawić w rzucie poziomym tak, aby był poziomy i równoległy; wskutek tego druga połać podłużna musi się stać wichrowatą i otrzymać inne nachylenie, a przyległe połacie muszą także doznać podobnych zmian. Trzeba jednak pamiętać także i o tern, że zbytnia wichrowatość płaszczyzny dachowej przeszkadza szybkiemu ściekowi wody, powoduje zaciekanie i przyczynia się do rychlejszego zniszczenia dachu, i że należy wobec tego dążyć do zmniejszenia wichrowatośei zapomocą wstawienia płaszczyzn pomocniczych. (Zob. ustęp ostatni § 10 „Ogólnych zasad i określeń¹⁴, str. 320.).

2. Krycie dachówką jest ogniotrwałe, na wpływy atmosfery wytrzymałe i ma tę zaletę, że woda opadowa wsiąka w dachówkę i nieskrapla się tak, jak na pokryciu blaszanem lub łupkowem; natomiast jest ciężkie, wymaga stromego dachu i wielkiej, silnej, a zatem kosztownej więzby. Dlatego też to krycie zastosowuje się tam tylko, gdzie dachówka jest tania i dobra, a inny materjał krycia jest do nabycia trudny i drogi.

Dobra dachówka powinna być z gliny pławionej, wypalona aż do stopniałości, równa, płaska, lekka, nie więcej niż 18% nasiąkliwa, trwała, dźwięczna, bez rys i pęknięć.

Zależnie od postaci, odróżniamy dachówkę płaską, korytkową i żłobkowaną; samo zaś krycie dachówką płaską lub korytkową może być pojedyncze lub podwójne, a dachówką i żłobkową tylko pojedyncze.

Dachówkę płaską i żłobkowaną wyrabiają także z cementu port-lanckiego w stosunku do piasku 1:2.

323. Metr kwadr, wykonania pojedynczego krycia dachówką płaską (karpiówką itp.) z nakładką 16 cm na budynku parterowym, a mianowicie: na każdą łatę — z wyjątkiem grzbietowej i okapowej — zawiesić po jednym tylko poziomym szeregu dachówek zapomocą ich hakowego wyskoku w ten sposób, aby szeregi pokryły się wzajemnie na szerokość około 16 cm, a spoiny spadały razem w linie proste; albo też aby spoiny jednego szeregu przypadały na pełne dachówki drugiego, łącznie z zawieszeniem na łatę grzbietową i okapową po dwa leżące na sobie szeregi dachówek pełnią na spoinę, i z uskutecznieniem wszelkiej zresztą innej potrzebnej roboty; ¹

070 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

19 dachówek, względnie 27 karpiówek, jak wyżej,

003 m-' wapna gaszonego,

0 06 tns piasku,    ,

009 ms wody;

c) za każde piętro wyżej:

0 35 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

a)    na sucho:

035 godz. murarza lub 0 30 godz. pókrywacza,

0 50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej, ,

li) dachówek 46⁻5XlS 5 cm lub 27 karpiówek 37 X 18'50 (zol). § 15, str. 327.);

b)    na zaprawie wapiennej:

140 godz. murarza lub 110

pókrywacza,

Uwagi.

1.    Pokrycie pojedyncze płaską dachówką jest wprawdzie lżejsze i tańsze, przepuszcza jednak $odę; a chociaż w niektórych okolicach podkładają pod spoiny deszczułki dębowe lub modrzewiowe 30 cm długie, 5 cm szerokie, 7 5 mm, grube, to jednak nie wiele to pomaga, i dlatego ten rodzaj krycia zastosowują jedynie do budynków podrzędnych.

2.    Nakładka n wynosi tu w regule jedną trzecią część długości d dachówki; każdą zatem łatę kryją dwie dachówki. Odstęp wzajemny łat : 0 = d — n.

Wzajemna odległość krokwi od osi do osi daje się tu 1 do 1'25 m; nachylenie dachu h : b, — gdzie h jest wysokość dachu od poziomu okapu, zaś b połową rozpiętości dachu w poziomie obu okapów mierząc, — powinno wynosić od 1 : 1 do 1 : 1'5, średnio 1 : 1-25; łaty mają przekrój 4x6'5 cm.

3. Pojedyncze krycie płaską dachówką glinianą lub cementową trwa około 50 łat; zużycie jegp zatem wynosi około 2% rocznie, a koszt roczny utrzymania

i ■ 00/

¹ - /o-

324, Metr kwadr, podwójnego krycia płaską dachówką, z nakładką 5 cm na budynku parterowym, a mianowicie: na każdą łatę wąsko rozstawionego, gotowego już ołacenia zawiesić kolejno pojedynczy szereg dachówek i przykryć nim pełnią na spoinę poprzedni szereg na szerokość odstępu dwu łat z nakładką 5 cm tak, aby w każ dem miejscu pokrycia leżało na sobie po dwie, a na każdej łacie po trzy dachówki, łącznie z zawieszeniem na łatę grzbietową i okapową po jednym podwójnym szeregu dachówek pełnią na spoinę, i z uskutecznieniem zresztą wszelkiej potrzebnej roboty; ¹

d)    za każde piętro wyżej: 050 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

e)    na zaprawie wapiennej: 190 godz. murarza lub l⁻40

godz. pokrywacza,

110 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

04)13 m* wapna gaszonego, 0026 mA piasku,

0-039 w/:i wody,

ilość dachówek jak wyżej;

f)    za każde piętro wyżej:

0 60 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

a)    na sucho:

050 godz. murarza lub 0-40 godz. pokrywacza,

070 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

28 dachówek 46-5Xl8’5 lub 36 karpiówek jak wyżej;

b)    za każde piętro wyżej:

0-40 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

c)    na mchu:

140 godz. murarza lub 110 godz. pokrywacza,

0-90 godz. pomocnika,

10% jak wyżej, ilość dachówek jak wyżej,

0'020 ms mchu;

U wagi.

1.    Podwójne krycie dachówką płaską wykonuje się także na szeroko (30 cm) roz-stawionem ołaceniu w ten sposób, że na każdą łatę zawiesza się podwójny szereg dachówek pełnią na spoinę, z nakładką 8 cm na poprzedni szereg, wskutek czego w każdem miejscu pokrycia leży na sobie po dwie, a na każdej łacie po cztery dachówki. To pokrycie zowie się koroniastem, jest bardzo ciężkie i wymagana 1 'ni¹ po 30, względnie 39 dachówek o rozmiarach wyżej pod aj zawartych.

2.    Odstęp krokwi wynosi OTO m, nachylenie dachu w pojęciu uwagi 2. pod poz. 323 od 1 : 1 do 1 50 średnio 1 : 125, a przekrój łat w ołaceniu rozstawionem wąsko : 4x 6'B cm, a szeroko 5 x8mi. Zresztą podwójne pokrycie wogóle jest szczelniejsze i lepsze, ale za to cięższe, droższe i trudniejsze do naprawy, jak pojedyncze pokrycie.

3. Trwanie, zużycie i utrzymanie w dobrym stanie jest takie same, jak krycia pojedynczego (zob. uwagę 3, pod poz. 323.).

325. Metr kwadr, wykonania podwójnego krycia dachówką korytkową, czyli gąsiorkami z nakładką 8 cm na budynku parterowym, a mianowicie: gąsiorki zawiesić na łatach tak, ałnr tworzyły ryny z nakładką 8 cm, bieżące prostopadle do okapu, a spoiny styczne tych rynien mniej lub więcej rozwarte przykryć gąsiorkami wypukłą stroną na zewnątrz, z wszelką zresztą niezbędną robotą w miarę potrzeby;¹

a)    na sucho:

0 70 godz. murarza lub 0 50 godz. pokrywać za,

140 godz. pomocnika,

10° o jak wyżej,

32 gąsiorków 45X18 cm, lub 41 gąsiorków 40X13 cm (względnie 13 5 cm szerokich ze spoiną styczną 2 5 cm rozwartą, 40 cm długich),

b)    za każde piętro wyżej: 0'70 godz. pomocnika,

10° o jak wyżej;

c)    na zaprawie wapiennej:

2 80 godz. murarza lub 2’10 ;odz. pokrywacza,

170 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

0-018 m³ wapna gaszonego,

0 036 m³ piasku,

0-054 m³ wody,

ilość dachówek jak pod a)\

d)    za każde piętro wyżej:

0 80 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

Uwaga. Pokrycie to przedstawia się okazale i dla tego wykonują je dla celów architektonicznych; jest bardzo ciężkie i wymaga silnej więzby, częstego trudnego czyszczenia i przekładania, a szczelne wykonanie grzbietów i narożników jest niemożliwe. Nachylenie otrzymuje takie samo jak pokrycie podwójne dachówką płaską (zob. uwagę 2. pod poz. 324.); trwa około 80 lat; roczne zużycie l-25°/o, a utrzymanie 0-80%.

Natomiast krycie pojedyncze tą dachówką nadaje się tylko do bardzo stromych dachów; gdyż składa się z samych korytek, od grzbietu aż do okapu dachu bieżących, ze spoinami stycznemi nie szczelnemi.

326. Metr bież. pokrycia gąsiorkami na zaprawie wapiennej grzbietu lub narożników dachu wraz z uskutecznieniem wszelkiej potrzebnej roboty, bez różnicy wysokości: ¹

0⁻50 godz. murarza lub 0-40 ;odz. pokrywacza,

0 50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

3 gąsiorki jak wyżej,

0 ()03 m³ wapna gaszonego, 0 006 m³ piasku,

0 009 m³ wody.

327. Metr k wadr. wykonania krycia dacliówką żłobkowaną, czyli żłobkówką na budynku parterowym, a mianowicie: dachówki szeregami na gotowem już ołaceniu z łat 4X7 cm pełnią na spoinę pozawieszać; z nakładką — stosownie do postaci i rozmiarów dachówki — podłużną 6 do 10 cm i poprzeczną 2 do 3 cm, łącznie z przyniesieniem materjałów na miejsce przeznaczenia i z uskutecznieniem wszelkiej zresztą niezbędnej roboty; ¹

d)    za każde piętro wyżej:

0 50 godz. pomocnika,

10°o jak wyżej;

e)    za przybicie każdej dachówki dwoma gwoździami i przywiązanie do łat drutem należy doliczyć do wymiaru roboty pod a), względnie pod c):

0 60 godz. murarza lub 0'50 godz. pokrywacza,

0 20 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej,

32 względnie 38 gwoździ 5 cm długich galwanicznie pocynko-wanych,

0-03 względnie 0-035 kg drutu żelaznego 1 mm grubego, galwanicznie pocynkowanego.

a)    na sucho:

060 godz. murarza lub 050 godz. pokrywacza,

O GO godz. pomocnika,

10° o jak wyżej,

15-62 dachówek z Wienerberg 40X24 cm, lub 18'Gl z Niepołomic 3850X21 cm;

b)    za każde piętro wyżej:

0 40 godz. pomocnika,

10° o jak wyżej;

c)    na zaprawie:

1-10 godz. murarza lub 0⁻90 godz. pokrywacza,

1-00 godz. pomocnika,

10o/o jak wyżej, ilość dachówek, jak wyżej, 0'013 m³ wapna gaszonego, 0-02G m³ piasku,

0039 m³ wody;

Uwagi.

1.    Jeżeli nie wszystkie dachówki, lecz tylko dwa ostatnie ich szeregi wzdłuż brzegów dachu, grzbietów, narożników, koszów, murów ogniowych, kominów, w około okien dachowych itp., trzeba przybić gwoździami i przywiązać drutem do łat, to należy odnośną robotę i materjał obliczyć proporcjonalnie do wymiaru roboty i materjału, zawartego wyżej pod ej.

2.    Pokrycie żłobkówką odprowadza wodę dokładnie i prędko, daje się łatwo, i szybko uskutecznić, a uszkodzenia nie trudno wyszukać i naprawić; jest lekkie, mało pochyłe, szczelne, tanie i przewiewne, ale też wskutek tej przewiewności dostaje się łatwo kurz i śnieg do poddasza, i to stanów^ właśnie słabą stronę krycia.

Dobre swe zalety posiada krycie wtedy'tylko, jeżeli żłobkówki są równe, nie wypaczone, dozwalają na łatwy odpływ wody, przylegają wzajemnie szczelnie bez żadnych środków pomocniczych, nie łuszczą się, ani też nasiąkają więcej wody, niż 18% swej wagi.

3.    Źłobkówki podczas krycia układa się w regule na sucho, a tylko na brzegach dachu na zaprawie; dla ochrony jednak poddasza od kurzu i śniegu wylepia się spoiny od wnętrza dachu tłustem wapnem lub zwykłą zaprawą, zmieszaną z włosiem bydlęccm. Celem zapobieżenia zrywaniu przez wiatr przymocowuje się do łat gwoździami i drutem każdą żłobkówkę, albo przynajmniej każdą drugą lub trzecią, a w najgorszym razie przynajmniej po trzy dachówki na każdy metr kwadratowy krycia. Grzbiety i narożniki kryją się korytkówkami stosownej postaci i należy je wszystkie przymocować do łat drutem i gwoździami. Do oświetlenia strychu włącza się w stosowne miejsca krycia dachówki żłobkowane szklane. Brzegi dachu i wszelkie kosze należy pokrywać blachą.

4.    Ilość potrzebnych żłobkówek na 1 m² krycia oblicza się z wzoru

. _    10500

(d—n) (»—niJ

w którym oznacza d długość, s szerokość, n nakładkę podłużną, n, nakładkę poprzeczną; wielkość nakładek wynika z postaci i rozmiarów żłobków dachówki. Stąd ilość żłobkówek niepołomickich potrzebna do 1 m² krycia będzie

.__10500    _ ₁₈.,,

* — (38-5—8) (21—2-5)    ⁸⁶¹'

Jedna żłobkówka w ogóle waży 2-75 do 3 hj.

5.    Nachylenie dachu żłobkówką krytego 4:4 = 1: 1*5 do 1 : 3 w pojęciu uwagi 2. pod poz. 323.; pokrycie trwa zresztą około 80 lat, zużywa się zatem rocznie o l'25°/0 swej wartości, a utrzymanie roczne kosztuje około ()-80°/₀.

328. Metr bież. krycia śtosownemi korytkówkami grzbietów lub narożników dachu, krytego dachówką żłobkowaną, łącznie z przymocowaniem korytkówek do łat za-pomoca gwoździ i drutu, bez różnicy wysokości; ¹

a)    na sucho:

050 godz. murarza lub 0 40 godz. pokrywacza,

0 50 godz. pomocnika,

10o/o jak wyżej,

25 korytkówek 46 cm długich;

b)    na zaprawie:

0 60 godz. murarza lub 0 50 godz. pokrywacza.

0’70 godz. pomocnika,

10° o jak wyżej,

2 5 korytkówek jak wyżej, . 0006 m'< wapna gaszonego, 0012 m'< piasku,

0-018 m'< wody;³

c) za przybicie każdej koryt-kówki dwoma gwoździami i przywiązanie do łat drutem należy doliczyć do a) względnie do b):

012 godz. murarza lub 010 godz. pokrywacza,

0 05 godz. pomocnika,

10ft/o jak wyżej,

5 gwoździ 5 cm długich, galwanicznie pocynkowanych,

0 005 kg drutu żelaznego 1 mm grubego, galwanicznie pocynko-wanego.

329. Metr bież. obustronnego krycia dachówkami, stosownie wklęsłem i koszów blachą wyłożonych dachu żłob-kówką krytego, łącznie z przymocowaniem, bez różnicy wysokości: ¹

075 godz. murarza lub 0 60 godz. pokrywacza, 0 75 godz. pomocnika, | 10° o jak wyżej, 6 dachówek stosownie wklęsłych 33 cm długich.

330. Okno w dachu krytym żłobkówką osadzić, be: różnicy wysokości: ¹

0-50 godz. murarza lub 0 40 godz. pokrywacza, | 10% jak wyżej, 1 okno dachówkowe.

331. Metr kwad r. wylepienia zaprawą od wnętrza dachu, krytego dachówką dla zapobieżenia dostawaniu się na strych kurzu i śniegu, a także i wiatru, który od spodu podrywa dachówki, powoduje ich kłapanie i odrywanie lub pękanie, bez

różnicy wysokości; 1 a) zaprawą wapienną:

0 50 godz. murarza lub 0⁻40 godz. pokrywacza,

0 20 godz. pomocnika,

10" o jak wyżej,

0 003 m» wapna gaszonego, 0-004 kg włosia bydlęcego,

0⁻006 ws piasku,

0-009 m'-> wody; b) zaprawą z cementu romańskiego lub jtortlanckiego:

wymiar roboty i materjałów zaprawy, jak wyżej pod a).

332. Metr kwadr, naprawy czyli częściowego przełożenia starego krycia dachówkowego z dodaniem co najwięcej 2 dachówek, bez różnicy wysokości; ¹

a) wymiar roboty, a) krycia na sucho dachówką płaską:

0'13 godz. murarza lub 010 godz. pokrywacza,

010 godz. pomocnika,

10% jak wyżej; p) krycia na zaprawie dachówką płaską:

0-27 godz. murarza lub 0⁻20 godz. pokrywacza,

0-20 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

Y) krycia na sucho korytków-kami czyli gąsiorkami:

018 godz. murarza lub 015 godz. pokrywacza,

015 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

-o) krycia na zaprawie gąsiorkami :

0-36 godz. murarza lub 0'30 godz. pokrywacza,

0-30 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

¹ Zob. poz. 322. i 334. |

e) krycia na sucho żłobkówką: 0 36 godz. muriirza lub 0 30 godz. pokrywacza,

0⁻30 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej;

krycie na zaprawie żłobkówką :

0⁻60 godz. murarza lub 0'50 godz. pokrywacza,

0 50 godz. pomocnika,

10°,o jak wyżej; b) wymiar materjału musi odpowiadać rzeczywistej potrzebie

i opierać się na następującej zasadzie:

a) 100 nowych dachówek płaskich lub żłobkówek do na-prawek wymaga:

0-06 m³ wapha gaszonego, 0‘12 m³ piasku,

018 m³ wody;

100 gąsiorków wymaga: 0'09 m³ wapna gaszonego, 018 m³ piasku,

0 27 m³ wody.

Uwaga. Za użycie do naprawy każdych dalszych dwu dachówek dolicza się do wymiaru roboty pod aj po 50%.

333. Metr kwadr, przełożenia całego krycia, ze złożeniem dachówek na strychu, bez dodania nowych dachówek, oraz

bez różnicy wysokości; 1 a) krycia pojedynczego płaską dachówką,

a)    na sucho:

0 20 godz. murarza lub 017 godz. pokrywacza,

0⁻50 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej;

$ na zaprawie:

0 84 godz. murarza lub 0 70 godz. pokrywacza,

0 70 godz. pomocnika,

10° o jak wyżej,

0 03 m³ wapna gaszonego,

0 06 m³ piasku,

009 m³ wody;

b)    krycia podwójnego płaską dachówką,

a) na sucho:

0 30 godz. murarza lub 0 25 godz. pokrywacza,

070 godz. pomocnika,

10"/o jak wyżej; fi) na mchu:

0 84 godz. murarza lub 0'70 godz. pokrywacza,

0'90 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej,

0⁻026 m³ mchu; y) na zaprawie:

114 godz. murarza lub 0 95 godz. pokrywacza,

110 godz. pomocnika,

10°/₀ jak wyżej,

0 013 m³ wapna gaszonego, 0-026 m'³ piasku,

0039 m³ wody;

c) krycia gąsiorkami, a) na sucho:

0 42 godz. murarza lub 0 35 godz. pokrywacza,

1'40 godz. pomocnika,

1'90 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej,

0-015 ms wapna gaszonego, 0-030 m³ jfiasku,

0⁻045 to³ wody; y) za przybicie każdej żłob-kówki i przywiązanie drutem do lat:

0 36 godz. murarza lub 0-30 godz. pokrywacza,

0'20 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej,

16 gwoździ 5 cm długich po-cynkowanych,

0-03 kg drutu żelaznego 1 mm grubego, pocynkowanego. ¹

10°/o jak wyżej;

P) na zaprawie:

1-68 godz. murarza lub 1-40 godz. pokrywacza,

1"70 godz. pomocnika,

10°/₀ jak wyżej,

0-018 w³ wapna gaszonego,

0-036 ms piasku,

0-054 w³ wody;

d) krycia żłobkówką, a) na sucho:

1-08 podz. murarza lub 0-90 "godz. pokrywacza,

130 godz. pomocnika.

10°/₀ jak wyżej;

P) na zaprawie:

J.-68 godz. murarza lub 110 godz. pokrywacza,

Uwaga. Wszystkie podczas przełożenia z rozebrania uzyskane, a do użytku przydatno dachówki, należy zużyć przedewszystkiem do ponownego pokrycia w powierzchni obliczalnej, zwartą całość tworzącej; pozostałą resztę powierzchni dachu trzeba następnie pokryć zupełnie nowym materjałem i za to policzyć osobne jej rozebranie, oraz nowe pokrycie według odnośnych pozycyj analizy cen.

334. U wagi. 1. W pozycjach, tyczących się nowego krycia dachówkowego, zawiera się już także tymczasowe zawieszenie dachówek, poprzedzające definitywne krycie dachu.

2.    Powierzchnie poszczegóhie krycia dachówkowego liczy się według ich rzeczywistych rozmiarów, od brzegu do brzegu istotnego krycia dachówką, a krycie grzbietów narożników i koszów dachu należy liczyć tylko wtedy osobno według poz. 326., 328.,

329. lub innych odnośnych pozycyj analizy cen, jeżeli zamierzona do tego celu dachówka będzie mieć stosowną, a zupełnie odmienną postać ^ od dachówki krycia całago dachu, albo jeżeli zamiast dachówki użyje się innego jakiego materjału krycia.

3.    Do obliczonego w sposób właśnie określony wymiaru powierzchni krycia dachówkowego należy doliczyć jeszcze z powodu trudniejszej roboty:

a)    za każdy przydaszek z grzbietem 7 m²;

b)    za każdy przydaszek bez grzbietu 3⁻5 w²;

c)    za każde okno dachowe z grzbietem 3 5

d)    za każde okno dachowe bez grzbietu 18 m~.

4.    Powierzchni dachowych, zajętych oknami dachowemi, kominami, świetlni ami itp., oraz powierzchni, krytych — zamiast dachówką — innym materjałem, nie odejmuje się od powierzchni krycia całego dachu, jeżeli nie przekraczają po 4 m². Zato zaś nie liczy się już żadnego wynagrodzenia za większe trudności podczas wykonywania osnowy dachówkowej w około tych powierzchni i w razie krycia na sucho, niezbędnego ułożenia jej na zaprawie w pasie 05 m szerokim.

5.    Podczas krycia na sucho dachówką płaską lub żłobkowaną, należy dachówki układać na zaprawie w pasie 05 m szerokim: wzdłuż okapów i murów ogniowych, oraz w około takich powierzchni, krytych zamiast dachówką innym materjałem, i w około takich kominów i okien dachowych, które zajmują więcej niż po 4 m~ powierzchni dachowej; a w pasie z obu stron po 05 m, czyli razem 1 m szerokim: wzdłuż wszelkich grzbietów, narożników i koszów. Ułożenie całej tej powierzchni na zaprawie należy policzyć po cenie dodatkowej, jaka wyniknie z różnicy między ceną krycia na sucho, a ceną krycia na zaprawie.

6.    Jeżeli podczas krycia dachówką płaską lub żłobkowaną narożniki i kosze nie otrzymają pokrycia blaszanego, tylko dachówkowe, to z powodu potrzeby przykrzesania dachówek należy doliczyć do każdego metra bieżącego tych narożników i koszów po 1 m- krycia na sucho, oraz po 1 w² krycia na zaprawie. W razie jednak pokrycia narożników i koszów blachą, należy policzyć osobno tylko robotę blacharską z materjałem, bez żadnych zresztą dodatków.

7.    Jeżeli dachówki, do krycia dachu budynku parterowego przeznaczone, są już na strychu złożone (jako zapasowe albo z rozebrania uzyskane itp.), to odnośny pod poz. 323., 324., 325., 327. policzony wymiar toboty pomocnika należy obniżyć o cały dodatek piętrowy; a jeżeli budynek jest piętrowy, to trzeba nadto tytułem dodatku piętrowego policzyć za każde piętro tylko po 25°/₀ dodatku piętrowego, pod temi pozycjami wyznaczonego.

8.    Roczny wydatek na utrzymanie w dobrym stanie dachu krytego dachówką, łącznie z dodaniem potrzebnego materjału, usunięciem rumowiska, oczyszczeniem rynien i rur dachowych, oraz z opróżnieniem i ponownem napełnieniem wodą zbiorników na strychu, przyjmuje się od 1 m- krycia 020 do 0-40 godz. murarza, względnie 0'15 do 0'30 godz. pokrywacza i 10°/₀ jak wyżej.

9.    Do krycia dachów wieżowych i w ogóle o małych lub krągłych powierzchniach używa się małych dachówek płaskich (karpiówek itp.).

10.    Do zorjentowania się niechaj służą następujące ceny przedwojenne dachówek:

a)    Według cennika fabryki dachówek w Niepołomicach:

1000 najlepszych dachówek, a mianowicie żłobkowanych szwajcarskich ze żłobkiem podłużnym 40⁻5X21 cm dużych z nakładką podłużną 8 cm, boczną 2 cm, wagi po 225 kg, żłobkowanych tłoczonych ze żłobkiem podłużnym i poprzecznym 40⁻5X23 cm dużych z nakładką podłużną 8 em, boczną 2 cm, wagi po 2'70 Tcg, albo karpiówek (dachówek płaskich) 40X19 cm dużych, wagi po 2-20 kg, kosztuje na miejscu w fabryce barwy czerwonej 90 koron, a stalowej 110 koron;

1000 małych karpiówek czerwonych 20X9'5 cm, wagi po

0-35 kg..............‘.........30 — K

a    stalowych....................50‘—    „

1 gąsior duży bez względu na barwę 40X21 cm i 40X19 cm,

wagi po 3 kg i 2⁻45 kg...............0'50 „

1 gąsior mały bez względu na barwę 26⁻5Xl2'5 cm,

wagi po 1 kg.................... 0 20 „

Bliższe i pożądane szczegóły co do krycia dachówką i warunków zawiera także ów cennik, który fabryka udziela chętnie na żądanie.

b)    Według, cennika fabryki dachówek w Drohobyczu:

1000 dachówek żłobkowanych, ciągniętych szwajcarskich ze żłobkiem jednym podłużnym, 35X23 cm dużych, z nakładką podłużną 8 cm, i boczną 3 cm, wagi po 2 0 kg, kosztuje na miejscu

w fabryce . . . \.................75’— K;

1000 dachówek żłobkowanych tłoczonych, ze żłobkiem podłużnym i poprzecznym 41X24 cm, z nakładką podłużną 8 cm, boczną 4 cmi

wagi po 2 5 kg...................85⁻— K;

1000 karpiówek dużych 36X17X13 cm, wagi po l⁻7 kg 50-— K, 1 gąsior 37 cm długi, 17 cm w węższym końcu szeroki 0’45 K.

Przewóz koleją z Drohobycza do Lwowa 10.000 kg (jeden wagon) dachówek żłobkowanych kosztuje 36 koron, dachówki płaskiej 34 koron.

b) Krycie łupkiem.

335. Uwagi ogólne. ¹ 1. Łupek jest niezapalnym, dobrym i celowi odpowiednim materjałem krycia, jeżeli zawiera w sobie dużo krzemionki i jest gładki, mało nasiąkliwy, łatwo łupłiwy, wiertliwy, dźwięczny, barwy niezmiennej, wolny od okruszyn kwarcu, wapnia i węgla, od żelaza, tlenku manganu i siarki, oraz jeżeli dacii ma stosowne nachylenie i spokojne położenie. Niszcząco na łupek działa kwas siarkowy, grad i silne gorąco, od którego pryska i rozlatuje się.

Większe i grubsze płyty łupkowe służą do stołów, do opraw kominkowych i kąpielowych, do umywalni, okładzin stopni schodowych, przedziałów pisoarowych itp.

Łomy angielskie dostarczają najlepszych dużych, regularnych, równomiernie cienkich tabliczek łupkowych, barwy najczęściej nie-bieskoszarej lub czerwonobrunatnej o jedwabistym połysku, dających dobre, prawidłowe i piękne krycie dachowe. Łupki francuskie i belgijskie nie są gorsze, tylko nie dają się łupać w tak jednostajnie cienkich i dużych tabliczkach. Tabliczki łupków poszczególnionych wychodzą z łomów co do swej postaci i rozmiarów w stanie zupełnie obrobionym i do krycia przydatnym.

Morawski, szłąski, węgierski i niemiecki łupek jest dymowoszary, daje się łupać tylko w nierównych, małych, grubszych tabliczkach i jest mniej trwały. Wprawdzie i z tych łupków wybierają i obrabiają tabliczki regularne, możliwie duże na wzór angielskich; gdy to jednak powoduje wielką stratę materjału i znaczne koszta, więc tam, gdzie to dopuszczalne, używają do krycia dachu tabliczek różnej postaci i rozmiarów, które dostarczają na miejsce budowy z łomów w stanie nieobrobionym.

2. Krycie dachu łupkiem można wykonywać na ołaceniu z łat 4X6 cm, albo na podwójnem kryciu gontowem, albo na opierzeniu z desek 2'5 do 3 cm grubych, ale nie szerszych niż 20 cm.

Opierzenie czyni wprawdzie krycie wytrzymalszem, szczelniejszein i trwalszem, ale nie dozwala na dostrzeżenie uszkodzeń od strychu, a wskutek paczenia się desek powoduje łamanie się łupku. Celem uszczelnienia krycia, oraz celem ochrony od zaciekania wody opadowej kryje się opierzenie pod łupek papą asfaltową lub podwójnie gontami.

Podczas krycia przybija się każdą tabliczkę górnym brzegiem do ołacenia lub opierzenia najmniej dwoma gwoździami i w tym celu wybija się w niej na stosownem kowadełku potrzebne dziurki młotkiem, zaopatrzonym z jednej strony kolcem, a z drugiej siekierką, która służy wyłącznie do dzielenia, przyciosywania i obrabiania tabliczek. Jeżeli dach bardzo stromy, to prócz przybicia trzeba jeszcze zawiesić każdą tabliczkę na łapkach z blachy, z cienkiego żelaza lub drutu, podgiętycli pod dolny brzeg tabliczki.

Grzbiety i narożniki pokrywa się¹ w ten sposób, że szereg tabliczek leżący od strony wiatru wysuwa się na 6 do 8 cm ponad zetknięcie się — linji grzbietowej, względnie narożnikowej — z szeregiem po przeciwnej stronie leżącym, i uszczelnia cementem. Zamiast tego jednak używają także blachy do krycia grzbietów i narożników; kosze z reguły kryje się blachą, a rzadziej tabliczkami, pod które daje się papę dachową.

Zależnie od tego, czy i w jakiej postaci tabliczki łupkowe są obrobione, istnieją następujące sposoby krycia:

a) Krycie proste sposobem angielskim pojedyncze lub podwójne wykonują z obrobionych dużych tabliczek prostokątnych jednakiej wielkości, — bez względu na ich pochodzenie, — na oła-ceniu lub opierzeniu w taki sam sposób, jak dachówką płaską z nakładką 8 cm (poz. 323., 324.).

Pojedyncze krycie proste jest nieszczelne i dlatego zastosowują je bardzo rzadko i tylko do dachów bardzo stromych lub podrzędnych. Wykonują je zwykle na ołaceniu; a gdy odstęp łat z powodu zbyt długich tabliczek jest za wielki, to dają pośrodku jeszcze po jednej łacie wspornej. Dla uszczelnienia wylepia się spoiny od strychu zaprawą wapienną, lub cementową, zmieszaną z włosiem bydlęcem.

Podwójne krycie proste jest szczelniejsze, lepsze, ale cięższe i droższe, i zastosowują je zawsze do budynków, mających jakieś znaczenie; nadaje się ono szczególnie do manzardów i dachów kopulastych, do których często używa się tabliczek odrębnej postaci.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.    32

Grzbiety i narożniki w każdym razie można kryć tabliczkami, ale lepiej blachą grzbietową; brzegi dachu, osnowy wzdłuż murów, kosze itp. wykonują zawsze' z blachy, na którą nakładają tabliczki po 8 cm.

b)    Krycfe ukośne sposobem angielskim pojedyncze polega na tern, że tabliczki, obrobione już jak do poprzedniego krycia, układa pokrywaez na Opierzeniu wzdłuż brzegów płaszczyzn dachowych szeregiem równoległym do okapów, grzbietów, narożników i murów, a resztę krycia wykonuje szeregami ukośnymi najczęściej pod kątem 45° do okapu również na opierzeniu lub na ołaceniu tak samo ukośnem; w tym razie grzbiety, narożniki, okapy i osnowy murowe opierza się na 30 cm szeroko conajmniej. Zarówno szeregi brzegowe, jak i ukośne kryją nakładką 8 cm pełnią na spoinę. Zresztą przybicie tabliczek, krycie grzbietów, narożników, koszów i okapów wykonują w sposób wyżej opisany.

c)    Krycie sposobem francuskim wykonują jak angielskie, wyżej pod a) i b) opisane; tylko zamiast gwoździ używają haczków z miedzi, bronzu lub mosiądzu, wbijanych w łaty, względnie w opierzenie do zawieszenia tabliczek łupkowych.

d)    Krycie sposobem niemieckim wytworzyło się z powodu, że łupek z łomów niemieckich nie daje tabliczek tak regularnej postaci i grubości, jak angielski. Pokrywaez zatem z dostarczonego mu łupku nieobrobionego wybiera tabliczki grupami według wielkości i obrabia w miarę potrzeby i możności podczas krycia. Krycie poczyna szeregiem okapowym z największych tabliczek z nakładką, odwróconą od wiatru, i łączy z nim szeregi ukośne przestrzegając, by w jednym i tym samym szeregu były tabliczki jednako szerokie; ku grzbietowi zastosowuje ezem raz mniejsze tabliczki tak, że szereg grzbietowy, zamykający krycie, składa się z tabliczek najmniejszych, i jest najsilniejszy wskutek gęściejszego przybijania gwoździami. Ze względu na różną wielkość tabliczek wykonują ten sposób krycia zawsze na opierzeniu i każdą tabliczkę mniejszą przybijają dwoma, a większą trzema i czterema gwoździami; największe nakładki dają szeregom okapowym, grzbietowym, narożnikowym i wzdłuż osnowy murów; mniejsze zaś w innych szeregach krycia; przeciętną nakładkę liczą na 8 cm. Szeregi ukośne krycia muszą biec tern stronnej do okapu, czem dach płaskszy.

Grzbiety i narożniki zamykają jednako szerokimi szeregami z nakładką 8 cm, Odwróconą od wiatru; można jednak użyć tu blachy, a koszy należy według możności kryć blachą.

W kryciu tein, zwanem także łuskowem, zdarza się, że tabliczki miejscami kryją, się trzy- i czterokrotnie, wskutek czego tworzą się rozwarte spoiny, przystępne dla wody opadowej i kurzu; jeżeli jednak nachylenie dachu nie jest mniejsze niż 1:3, to szczelność tego sposobu krycia jest dostateczna.

3.    Nachylenie h: b dachu łupkowego (gdzie li jest jego wysokością, b połową rozpiętości) wynosi 1:1 do 1 :3. Zależnie zaś od tych granic nachylenia i to w odwrotnym stosunku, układa się tabliczki wszystkich szeregów krycia podwójnego z nakładką 6 do 10 cm, a krycia pojedynczego 6 do 7 cm, z wyjątkiem szeregu okapowego, który otrzymuje nakładki 7 do 11 cm. W niemieckiem kryciu wynoszą nakładki tabliczek w szeregu grzbietowym około 5 cm, w szeregach średnich około 7 cm, a w okapowym około 8 cm.

4.    Krycie łupkiem wogóle trwa około 200 lat; roczne zatem zużycie wynosi 0⁻5°/₀, a utrzymanie 0⁻5°«,.

336. Metr k wadr. krycia dachu łupkiem węgierskim w sposób niemiecki wykonać na gotowem już opierzeniu z desek 3X‘20 cm; ¹

a) na budynku parterowym: 210 godz. pokrywacza,

110 godz. pomocnika,

10°/₀ jak wyżej,

54 do 62 leg łupku,

110 do 140 gwoździ żelaznych, żelaznych poeynkowanych lub miedzianych;

b) za każde piętro wyżej: 0⁻55 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej.

337.    Metr kwadr, kryci; łuskowym wykonać w.spo: opierzeniu z desek 3X20 cm; ¹

a) na budynku parterowym: 210 godz. pokrywacza,

090 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej,

39 do 47 leg łupku,

338.    M etr kwadr, poje nego krycia dachu w sposó skini, szląskim lub węgi kwadratowe lub prostokątne i

. dachu łupkiem morawskim ób niemiecki na gotowem już

85 do 110 gwoździ żelaznych, poeynkowanych, pocynowanyeh lub miedzianych:

b) za każde piętro wyżej: 0⁻50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

lynczego prostego lub ukoś-b angielski łupkiem moraw-erskim, obrobionym w tabliczki ul wzór angielskich, z nakładką

podłużną i poprzeczną po 8 cm wykonać na budynku parterowym; ¹

a) na gotowem już opierzeniu 3X20 cm, pokrytem papą asfaltową lub na podwójnem kryciu gontowem:

140 godz. pokrywacza,

0 70 godz. pomocnika,

10o o jak wyżej,

62’13 do 090 tabliczek łupkowych kwadratowych o rozmiarach po 21X21 do 47X47 cm, — albo 58 38 do 14 95 tabliczek prostokątnych o rozmiarach po

3 gwoździe jak wyżej, do każdej tabliczki;

b)    na gotowem już ołaceniu z łat 4X0 cm, wraz z wykipieniem spoin od. strychu zaprawą :

wymiar roboty i materjału krycia jak pod a), a wylepienie jak pod poz. 331.;

c)    za każde piętro wyżej:

0 35 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej.

18X26 do 26X47 cm,

Uwaga. Poszczególnione wyżej pod a) ilości tabliczek, wynikły z wzoru ogólnego, zawartego w uwadze 2. pod poz. 343., po podstawieniu szczegółowych rozmiarów długości i szerokości tabliczek, oraz wartości obu nakładek, które tu są sobie równe i wynoszą po 8 cm.

339. Metr kwadr, pojedynczego prostego lub ukośnego krycia dachu w sposób angielski łupkiem angielskim czerwonym lub niebieskim, albo łupkiem z okolic nadreńskich w tabliczkach prostokątnych lub kwadratowych z nakładką podłużną i poprzeczną po 8 cm wykonać na budynku parterowym; ¹

a) na gotowem już, papą asfaltową pokrytem opierzeniu z desek 3X20 cm, lub na po-dwójnenł kryciu gontowem:

070 godz. pokrywacza,

0 35 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej,

68-18 do 7-08 angielskich tabliczek prostokątnych o rozmiarach po 15X30 do 36X61 cm — albo 95 24 do 6 73 szablonowych tabliczek normalnych reńskich o rozmiarach po 18⁻5X18'0 do 47 5X47 5 cm,

3 gwoździe jak wyżej do każdej tabliczki;

b)    na gotowem już ołaceniu z łat 4X6 cm, z wylepieniem jednak zaprawą spoin od strychu:

wymiar roboty i materjału krycia jak pod a), wylepienie zaś według poz. 331.;

c)    na ołaceniu Żelaznem, wraz z tern ołaeeniem, przywiązaniem tabliczki do łat drutem miedzianym i wylepieniem spoin od strychu:’

riO godz. pokrywacza,

0 40 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej,

1 >«⁸ ołacenia żelazuemi ką-

d)    za pokrycie wzorzyste według danego rysunku dolicza się do a), b), c):

2 00 godz. pokrywacza 125 godz. pomocnika,

10° o jak wyżej;

e)    za każde piętro wyżej: 0‘20 godz. pomocnika,

10° o jak wyżej.

30X30    40X40

do

tówkami

o "    <

w wadze łącznej 12 do 19 leg, ilość tabliczek łupkowych, jak pod a),

ilość drutu miedzianego równoważna 3 gwoździom miedzianym do każdej tabliczki,

wylepienie według poz. 331.;

Uwaga. Potrzebne do 1 m² krycia ilości tabliczek łupkowych pod aj obliczono w sposób, określony bliżej w uwadze pod poz. 338.

340. M etr kwadr, podwójnego prostego krycia dachu w sposób angielski prostokątnym łupkiem angielskim czerwonym lub niebieskim z nakładką podłużną 5 cm, pełnią na spoinę wykonać na budynku parterowym;¹

a)    na gotowem już, papą asfaltową pokrytem opierzeniu z desek 3X20 cm, lub na podwójnem kryciu gontowem:

100 godz. pokrywacza,

0‘50 godz. pomocnika, lOo/,, jak wyżej,

5G do 2917 tabliczek łupkowych angielskich o rozmiarach po 15X30 do 20X41 cm,

3 gwoździe do każdej tabliczki żelazne, pocynkowane, pocyno-wane lub miedziane;

b)    na gotowem już ołaceniu z łat 4X6 cm z wylepieniem spoin od strychu zaprawą:

wymiar roboty i materjału krycia, jak pod a), wylepienie zaś jak pod poz. 331.;

c)    na ęłaceniu Żelaznem, wraz z tem ołaceniem, przywiązaniem tabliczek do łat drutem i wyle-

pieniem spoin od strychu zaprawą:

1-80 godz. pokrywacza,

050 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej,

1 «i² ołacenia żelazuemi ką-

30X30    40X40

tówkami —g— do —^—~ mm

w łącznej wadze 12 do 19 Jcgjm⁸, ilość tabliczek łupkowych jak pod a),

ilość drutu miedzianego do każdej tabliczki równoważna 3 gwoździom miedzianym, wylepienie spoin zaprawą jak pod poz. 331.;

d)    za każde piętro wyżej:

0 20 godz. pomocnika,

10°/₀ jak wyżej; . ,

e)    za pokrycie wzorzyste dolicza się do a), b), c) wymiar roboty pod poz. 339. d).

Uwaga. Potrzebne do i ni~ krycia podwójnego ilości tabliczek łupkowych obliczono na podstawie odnośnego wzoru ogólnego w uwadze 2. pod poz. 343.

341.    Sto tabliczek łupkowych bez względu na ich postać i wielkość do naprawy dachu miejscami zużyć, a mianowicie: uszkodzoną tabliczkę zerwać, 2 łapki z białej blachy lub z drutu pocynkowanego przybić i zawiesić na nich dolnym brzegiem nową tabliczkę, bez różnicy wysokości: ¹

25 godz. pokrywacza,    I 100 tabliczek łupkowych sto-

5 50 godz. pomocnika,    sownych rozmiarów i postaci,

10% jak wyżej,    200 łapek z blachy lub z drutu.

342.    Metr kwadr, starego krycia łupkowego zupełnie przełożyć, a mianowicie: krycie stare rozebrać, rumowisko znieść na dół na odległość do 20 m i dach staremi do użytku przydat-

nemi jeszcze tabliczkami na now< tabliczek, oraz bez różnicy wysok

a)    krycia łupkiem węgierskim w sposób niemiecki:

23 godz. pokrywacza,

13 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

110 do 140 gwoździ;

b)    krycia łupkiem morawskim łuskowym w sposób niemiecki:

23 godz. pokrywacza,

11 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

85 do 110 gwoździ pocynko-wanycli;

e) krycia pojedynczego prostego lub ukośnego w sposób angielski łupkiem morawsko-szląskim kwadratowym, lub prostokątnym:

16 godz. pokrywacza,

0-9 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

3gwoździe do każdej tabliczki;

d) krycia pojedynczego jak pod c), ale łupkiem angielskim, lub reńskim (niemieckim):

i pokryć, bez dodania nowych )ści budynku;

0 9 godz. pokrywacza,

0 5 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

3 gwoździe do każdej tabliczki;

e)    krycia podwójnego prostego w sposób angielski łupkiem angielskim :

12 godz. pokrywacza,

0 6 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

3 gwoździe do każdej tabliczki ;

f)    krycia podwójnego jak pod e), ale tabliczkami na wzór angielski łupanerai na Żelaznem ołaceniu:

2 0 godz. pokrywacza,

0'5 godz. pomocnika,

10% jak wyżej, ilość drutu miedzianego do zawieszania tabliczek równoważna 3 gwoździom miedzianym do każdej tabliczki.

Uwagi.

1.    Przełożenie krycia dachu jest konieczne, jeżeli wiele gwoździ już rdza przeżarła lub wiele tabliczek łupkowych zwietrzało.

2,    Ponieważ ilość starych z rozebrania uzyskanych a do użytku przydatnych jeszcze tabliczek, może wystarczyć do ponownego pokrycia pewnej tylko części dachu, więc należy tu postąpić ściśle według uwagi pod poz. 333.

343. Uwagi szczegółowe. 1. Podczas nowego krycia łupkiem należy pamiętać o osadzeniu w stosownych miejscach haków żelaznych pocynkowanych do zawieszania drabiny dla umożliwienia napraw ek; haków tych liczy się po 3 na każdych 20 m- krycia dachu.

2.    Potrzebna do 1 m- na sposób niemiecki krycia ilość łupek węgierskich, morawskich, sziąskich lub niemieckich nieobrobionych liczy się według wagi; przed użyciem jednak pokrywacz wybiera i układa tabliczki zwykle w 20 do 30 grupach, z których każda zawiera mniej więcej tabliczki jednako duże.

Natomiast potrzebne do 1 m- pojedynczego krycia prostego lub ukośnego łupki kwadratowe lub prostokątne, bez względu na ich pochodzenie, oblicza się według ilości tabliczek ze zwiększeniem o 5° o na ścinanie i stłuczenie zapomocą łatwo zresztą zrozumiałego wzoru

10500

'■ ~~ (il—n) (s—nt)

w którym oznacza d długość, s szerokość tabliczek, n nakładkę podłużną, vt nakładkę poprzeczną, wszystko w centymetrach.

Ponieważ 1 m- podwójnego krycia prostego sposobem angielskim wymaga dwa razy tyle tabliczek, co krycia pojedynczego i niema wcale nakładki podłużnej, t. j. /?, = o, wiec będzie

21000

“ > l    *³    (d—n) s

3.    Gwoździ używa się kutych żelaznych, 30 do 45 mm długich pocynkowanych, pocynowanych lub pomiedzionych; w każdym , jednak razie najlepszymi są gwoździe miedziane, bronzowe lub ze stopu miedzi z cynkiem albo z cyną.

Na każdą tabliczkę liczy się 3 gwoździe; potrzebna więc do 1 /»- krycia ilość gwoździ w odniesieniu do w⁷zorów powyższych wyniesie 3 i,, względnie 3 u.

4.    Ciężar własny 1 w² podwójnego krycia łupkiem na sposób angielski wynosi 25 do 30 kg.

5.    Jeżeli przeznaczony do krycia łupek znajduje się już na strychu, to policzona pod poz. 336. do 340. robocizna obniża się

< „ ‘ ■ ⁻

o wielkość dodatku piątrowego, a za każde piętro wyżej, nie liczy się żadnego dodatku.

6.    Poszczególne powierzchnie dachu liczy się od brzegu do brzegu krycia rzeczywiście łupkiem wykonanego, a do obliczonego w ten sposób ogólnego wymiaru powierzchni należy doliczyć nadto; na każdy metr bieżący grzbietu, narożnika lub kosza po 1 m~, a na każdy metr bieżący okapu, półgrzbietu, półnarożnika i osnowy wzdłuż inuru po 0 5 m'. Natomiast nie liczy się już wcale dostarczenia kapturów z blachy żelaznej pocynkowanej z odnośnymi gwoździami krzyżowymi pocynkowanymi, ani też roboty blacharskiej, jeżeli grzbiety i narożniki — zamiast krycia łupkowego —, otrzymają krycie blaszane.

7.    Za krycie przydaszków i okien dachowych liczy się te same dodatki równoważne, które poszczególniono w uwadze 3. i 4. pod poz. 334.

Krągłe i kopulaste powierzchnie dachowe oblicza się w półtora-krotuym wymiarze rzeczywistym.

8.    Na pokrycie rocznych kosztów utrzymania krycia łupkowego w dobrym stanie, wraz z oczyszczeniem rur i rynien dachowych, opróżnieniem i napełnianiem wodą zbiorników strychowych i dodaniem potrzebnych materjałów, przyjmuje się od 1 m*: 0 07 do 014 godz. pokrywacza i 10°'o jak wyżej.

9.    Do zorjentowania się co do cen niechaj służą przedwojenne ceny wiedeńskie:

a)    Materjały metalowe:

1000 gwoździ żelaznych pocynkowanych 30, 35, 40 mm długich, ważących 15, 185, 2 kg, po 175, 2, 250 koron;

1000 gwoździ pocyuowanych........... . 3 80 K;

1000 gwoździ miedzianych, ważących 1, 1*2, 15 kg, a długich 30, 35, 40 mm............... 5, 5 75, 6'50 K;

1000 gwoździ miedzianych, ważących 2 kg......10-— K;

1 kg drutu miedzianego . . .......i ... . 6*— K;

łapka z białej blachy lub z drutu poeynkowanego . . 0 02 K;

1 m kapturów blaszanych pocynkowanych grzbietowych lub narożnikowych 20 cm szerokich.............1‘—K;

1 gwóźdź krzyżowy pocynkowany grzbietowy .... 0 20 K*,

1 hak dachowy drabinowy pocynkowany 0 0 do 1 kg 0 72 do 0 96 K;

b)    Łupek morawsko-szląski:

1 kg łupku łuskowego, którego potrzeba 35 kg na 1 m~ krycia . . . .................... 008 K.

1000 tabliczek prostokątnych 180X260 do 260X470 mm

1000 tabliczek kwadratowych o rozmiarach 211X211 do 475X475 mm...............62 do 415-— K;

58 do 248 K.

c)    Łupek angielski prawdziwy:

1000 tabliczek łupku niebieskiego 30X15 do 61X66 cm

85 do 595 K;

1000 tabliczek czerwonych 33X18 do 61X36 cm

150 do 575 K.

d)    Łupek niemiecki (reński):

1000 tabliczek kwadratowych 26X26 do 47X47 cm

168 do 700 K;

1000 tabliczek rombowych ze ściętym wierzchołkiem 28X28 do 44X44 cm.............. 205 do 565 K;

1000 tabliczek prostokątnych 18X36 do 36X61 cm

150 do 680 .K.

e)    Łupek belgijski:

1000 tabliczek prostokątnych niebieskich i zielonych 20X36 do 36X61 cm.............135 do 445 K;

1000 tabliczek kwadratowych ze ściętymi dwoma wierzchołkami przeciwległymi 18X18 do 32X32 cm

. 100 do 200 K.

f)    Łupek francuski:

1000 tabliczek prostokątnych czerwonych i fioletowych 18X33 do 25X50 cm.............120 do 315 K.

¹

Zob. poz. 335. i 343.

ć) Krycie łupkiem eternitowym.

344. U wagi w odniesieniu do uwagi 1. pod poz. 322. Łupek eternitowy zwany dawniej łupkiem asbestowocemento-wym, wyrabiają głównie z asbestu i cementu w postaci tabliczek, które w stanie świeżym poddają znacznemu ciśnieniu w prasach hidraulicznych.

Asbest, po grecku „asbestos, niepalny", należy do amfibolów albo do serpentynów i jest włóknistą odmianą aktynolitu albo serpentynu. Ta druga odmiana pod nazwą asbestu serpentynowego jest bardzo cenną z powodu wielkiej siły i elastyczności włókien, oraz trudnej topliwości i nadaje się do wyrobu lin, sznurów itp. Asbest ma barwę białą lub zieloną i znajduje się w Piryneach, Australji, Ameryce północnej, Szwajcarji, Włoszech i Tyrolu.

Tabliczki są kwadratowe 30X30 cm lub 40X40 cm, 3 do 4 mm grube; także sześcioboczne lub łuskowe, barwy jasnoszarej, zielonej lub czerwonej. Ciężar własny 2400 kg/m3, wytrzymałość na rozerwanie 420 kg/cm-.

Łupek eternitowy jest ogniotrwały, na mróz i działanie atmosfery wytrzymały, nie łamie się, uderzenia dobrze znosi i jest tak lekki, że 1 m~ krycia waży tylko 8 do 12 kg.

Krycie eternitem wykonują tak samo, jak łupkiem naturalnym na sposób angielski (zob. poz. 335). Tabliczki układa się z nakładką 5 do 8 cm i przybija gwoździami drutowymi pocynkowanymi z sze-rokiemi główkami; dolny brzeg każdej tabliczki łączy się z tabliczką pod nią leżącą zapomocą miedzianej klamry, czyli spinki burzowej.

Łupku eternitowego używają także do wyłożenia drewnianych ścian i sufitów w celu uogniotrwalenia, jakoteż do osłony ścian murowanych od strony słotnej; do sufitów nadają się najlepiej płyty eternitowe lXk 1'2X1'2, 2‘5X1'2 m, 4 do 6 mm grube.

34>5. Metr kwadr, krycia dachu łupkiem eternitowym bez różnicy wysokości budynku wykonać, a mianowicie tabliczki szeregami na gotowem już opierzeniu, ołaceniu łatami 3X5 cm, lub podwójnem kryciu gontowem ułożyć, w miarę potrzeby przyciąć, gwoździami żelaznymi pocynkowanymi przybić i spinkami miedzia-nemi przytwierdzić, łącznie z wszelką zresztą potrzebną robotą (zob. poz. 344. i uwagę ostatnią pod poz. 343.);

a) krycia pojedynczego z nakładką 5 do 10 cm,

a) tabliczkami 30X30' cm :

razem . 3 09 do 3 98 K

b) krycia podwójnego z nakładką 4 do 7 cm,

a)    tabliczkami kwadratowemi 30X30 cm:

robota pokrywacza.............0 80 do 0 80 K

25-64 do 28-90 tabliczek po 16-5 h......4'23 „ 4-77 „

346. Metr kwadr, krycia czyli wyłożenia ścian lub sufitów łupkiem eternitowym z nakładką 3 do G cm bez różnicy wysokości (zob. poz. 344. i uwagę końcową pod poz. 343.). ci) tabliczkami 20X20 cm:

robota pokrywacza.............. 0 90 do 0⁻90 K

razem . 2-75 do 31G K

d) płytami 1000X1000X4 mm\

, . razem . 3 25 K.

d) Krycie blachą.

347. U wagi ogólne. ¹ 1. Blachy — zależnie od twardości metalu, z którego je wytworzono — rozpadają na trzy grupy:

a)    Blachy twarde, t. j. trudno topliwe i obrabialne, są to blachy stalowe i kute żelazne (blachy czarne, białe, czyli pocyno-wane i blachy poeynkowane).

b)    Blachy miernie twarde, t. j. łatwiej topliwe i obrabialne, są to blachy miedziane i mosiężne.

c)    Blachy miękkie, t. j. dające się łatwo topić i obrabiać, są to blachy cynkowe, ołowiane i cynowe.

Blachy pod a) i l) jako najwięcej wytrzymałe nadają się do koryt, rynien i koszów dachowych, do krycia teras itp. Żelazną blachę czarną, a także i białą, czyli pocynowaną należy dla ochrony od rdzy powlec dwu- lub trzykrotnie dobrą farbą olejną i przynajmniej co trzy lata powłokę odnawiać.

Blachy ołowianej używają tam, gdzie potrzeba blachy bardzo trwałej i podatnej, a mianowicie do - krycia dachów wieżowych o powierzchniach nierównych i mocno wcinanych, do izolowania murów od wilgoci itp.; blachy cynowej nie używa się wcale w budownictwie.

2. Łączenie blach dokonuje się zapomocą lutowania, nitowania lub rąbkowania, albo też zapomocą połączenia nitowania lub rąb-kowanih z lutowaniem.

Lutować dają się należycie tylko blachy miękkie, a więc cynkowe, ołowiane i cynowe; sposób ten łączenia wykonuje się jednak tam tylko, gdzie rąbkowanie jest nie łatwe lub zachodzi konieczność wykonania połączenia zupełnie szczelnego. Natomiast samo tylko lutowanie blach twardych lub miernie twardych jest zawsze niedostateczne, i trzeba je koniecznie połączyć jeszcze z nitowaniem lub z rąbkowaniem; wyjątek tu stanowi tylko blacha czaina żelazna, której lutowanie się wcale nie trzyma, i którą wobec tego można łączyć jedynie zapomocą nitowania lub rąbkowania.

Miejsca blach przeznaczone clo lutowania oskrobuję się prżede-wszystkiem aż (lo połysku i powleka cyną roztopioną, następnie nakłada się je wzajemnie na szerokość 1 do 3 cm i powstały w ten sposób szew lutowania smaruje się kalafonją lub kwasem solnym, a wreszcie lutownikiem rozpalonym dokonuje się lutowania. Miejsc lutowania blachy cynkowej nie oskrobuję się, tylko nawilża kwasem solnym, który je zupełnie oczyszcza i dozwala na bezpośrednie lutowanie; po zlutowaniu jednak należy kwas starannie obetrzeć¹.

Jeżeli lutowanie łączy się z nitowaniem lub rąbkowaniem, to blachy najpierw się nituje lub rąbkuje, a potem dopiero lutuje.

Nitowanie zastosowuje sie jedynie do blach twardych i miernie twardych i przeprowadza się w ten sposób, że przeznaczone do znitowania brzegi arkuszy blachy nakłada się wzajemnie pasem 2 do 4 cm szerokim, wybija się krągłe dziurki co 1 do 2 cm i spaja nitami żelaznymi, miedzianymi, lub mosiężnymi. Do białej blachy i pocynkowanej należy używać nitów pocynowanych, względnie pocynkowanych'; zresztą należy przestrzegać tej zasady, że nity powinny być z tego samego metalu co blacha. Podwójne nitowanie wykonuje się w dwu szeregach, wskutek czego szew znitowania musi być nieco szerszy. Ponieważ lutowanie czarnej blachy żelaznej jest niemożliwe, więc nitowanie musi być gęste i podwójne, a szew znitowania należy powlec dobrze farbą olejną. Nitowanie rynien dachowych z blachy pocynkowanej wykonuje się podwójnie nitami miedzianymi i lutuje.

Kąbkowanie ;zastosowuje się do wszystkich tych rodzai blachy, które nie są zbyt kruche i nie łamią się i przeprowadza się w sposób w części I., poddział IG. Spajanie pod c), str. 210, określony. Zginanie blach podczas rąbkowania nie powinno być ostre, tylko zaokrąglone, aby się blacha nie łamała.

3.    Gwoździe do krycia blachą przeznaczone po w inne być 3 cm długie i mieć płaskie, szerokie główki; należy je tak zresztą przybijać, aby żadnej główki nie było widać, a gdzie to niemożliwe, przykryć główkę nalutowanemi łatkami blaszanemi.

4.    Brzegi blachy, zastosowanej po części do krycia dachowego dachówkami, łupkiem itp., otrzymują zagięcie stojące z przymocowaniem łapkami i przykrycie nakładką co najmniej 8 cm szeroką.

5.    Powierzchnia dachu blachą krytego liczy się według rzeczywistych jej rozmiarów, a nadto należy dodać: za każde okno

wr około kominów.

dachowe Wyłazówe zwykłe po 2 m⁸, a większe po 4 w⁸, za każdy metr bieżący okapu po 010 do 015 m~, a osnowy wzdłuż murów po 015 do 0-80 m-. Powierzchni dachu zajętej przez kominy nie potrąca się. ale też za to nie liczy się osobno osnowy muru

348. Met r kwadr, dachu blachą miedzianą na rąbek stojący i leżący pokryć, t. j. z każdego arkusza blachy zużyć 8 cm na rąbki stojące, podwójne (na jeden 3, a na drugi 5 cm), a 4 cm na oba rąbki leżące, pojedyncze (po 2 cm na każdy); tak rąbki stojące, jak i leżące umocow ać stosownie łapkami 2 5 do 5 cm szero-kieini i 8 do 9 cm długiefni, z miedzianej blachy, w odległości wzajemnej 30 do 60 cm do opierzenia dachowego gwoździami miedzianymi (każdą łapkę dwoma) przybitymi; nadto, rąbki leżące w koszach, i miejscach dachu zbyt płaskich podwójnie zawinąć, lub zamiast tego blachy z sobą znitować nitami 1 do 2 cm odległymi i polutować; wreszcie wzdłuż brzegu ostatniej deski okapowej przybić od spodu pasek blaszany 10 do 15 cm szeroki, stosownie wzdłuż zagjety i w łączyć go w rąbek okapowy krycia; a w miarę potrzeby także wzdłuż murów arkusze blachy na 15 do 30 cm zagjąć i jako osnowę kaczkami lub listwami i hakami do muru przymocować, bez różnicy wysokości budynku: i

4 godz. pokrywacza, względnie miednika,

10°.'o jak wyżej, oraz za cynę i wegle,

ilość arkuszy, względnie waga blachy miedzianej zależuie od rozmiarów arkuszy,

4 do 6 łapek,

12 gwoździ miedzianych.

Uwagi.

1.    Krycie blachą miedzianą uskutecznia się zawsze na opierzeniu z desek zwykle 3 cm grubych. Zastosowują jednak także opierzenie z płyt Moniera, w których spoiny wsuwa się łapki i zagina o ich spód. Do krycia dachu używają arkuszy blachy miedzianej 0 8 do 2 m- dużych, nie więcej jak 1 m szerokich, 0-5 do 1 mm grubych; do rynien arkuszy 0'8 m szerokich, l⁻9 do 2⁻5 m długich, zaś do naprawek 0 3 do 0-5 mm grubych. W szczególności zastosowują blachę ważącą 4 do 5 kgjm? do krycia, — 6 kgjmz do okapów, — 7 kgfrrfi do koszów, — 8 kg/mz do rynien.

2.    Cena krycia wież podnosi się z powodu trudniejszej roboty o 17 do 20°/₀.

3.    Kilogram rur spadowych lub rynien liczy się o 6% taniej, a kociołków do

rynien o 20°/₀ drożej, aniżeli kilogram krycia dachu.

4. Waga materjału miedzianego, potrzebnego do krycia 1 m² dachu, stosownie " do ciężaru 1 m¹ blachy miedzianej do tego celu przeznaczonej, zestawia się w sposób następujący:

aj blachy miedzianej, ważącej 2'5 kgjnfi potrzeba do lms krycia 310 leg, a na łapki i gwoździe 0⁻35 leg, czyli łącznie 3 45 kg;

h) blachy, której i nfi waży 4 kg, potrzeba do 1 nfi krycia 5 kg, a na łapki i gwoździe 0⁻45 kg, razem 5‘45 kg-,

ej blachy, której i rrfi Waży 5 kg potrzeba na 1 m"- krycia 6 25 kg, a na łapki i gwoździe 0-39 kg, razem 6⁻64 kg miedzi;

d) blachy, której 1 m²,waży 6’30 kg, potrzeba na 1 ra- krycia 7'4 kg, a na łapki i gwoździe 0 32 kg, razem 7'72 kg miedzi;

ej blachy, której 1 m² waży 9 kg, potrzeba na 1 m² krycia 10 40 kg, a na łapki i gwoździe 0 32 kg, razem 10 72 kg miedzi.

5.    1 kg blachy miedzianej płaci się od 2 do 2'60 K (cena przedwojenna). Zazwyczaj używa się do krycia dachów blacha miedziana, której 1 m² waży około 5 kg (poz. 4c).

6.    Dach kryty miedzią otrzymuje nachylenie h : b = 1 : 175 do 1 : 3'5 w pojęciu uwagi 3. pod poz. 335.; krycie trwa 300 lat, a zatem roczne zużycie wynosi 0-33°/o, a utrzymanie około 0-20°/o.

349. Metr kwadr, krycia dachu białą blachą żelazną łącznie z koszami, okapami, osnowami wzdłuż murów, grzbietami i narożnikami i z obustronnem olejnem podwójnem olakierowaniem wykonać, a mianowicie: arkusze blachy przed użyciem z obu stron olejem lnianym powlec podwójnie, farbą minjową zagruntować, z wszystkich stron po 2 cm na pojedyncze rąbki, leżące pozaginać, wzajemnie zapomocą tych rąbków połączyć, i łapkami z białej blachy 5 2 cm- dużemi, pocynowanymi gwoździami do opierzenia przybitemi, stosownie co 30 do 60 cm umocować; wreszcie rąbki starannie polutować i pokrycie z wierzchu jeszcze raz olejną farbą powlec, bez różnicy wysokości: ¹

3-80 godz. blacharza,

10°/o jak wyżej,

715 arkuszy blachy pocyno-wanej 34X&3 cm. lub 7 8 arkuszy 25X38 cm,    \

15 łapek 5-2 cm³ dużych,

62 gwoździ pocynowanych, za obustronne podwójne olakie-rowanie liczy się od 1 m³ po 50 do 75 h (cena przedwojenna).

Uwaga. Materjał potrzebny w ogóle do 1 m² krycia dachu oblicza się stosownie do rozmiarów arkuszy blachy, oraz do szerokości zagięć na rąbki. Tego zresztą odzaju krycia mało kto już dziś używa i to tylko do dachów wieżowych.

350. M etr kwadr, krycia w sposób pod poz. 349. opisany;

a) jeżeli postać dachu wieżowego jest skromna:

4-10 godz. blacharza,

10°/₀ jak wyżej, ilość arkuszy blachy zależy od ich rozmiarów,

zresztą jak pod poz. 349.;

białą blachą żelazną wież

!

b) jeżeli postać dachu wieżowego ma liczne wcięcia:

5⁻20 godz. blacharza,

10°/₀ jak wyżej, materjał jak wyżej pod a).

351. Metr kwadr, krycia białą blachą żelazną grzbietów, narożników, koszów, okapów i osnowy dachu wykonać jak pod poz. 349., bez różnicy wysokości: ¹

4*20 godz. blacharza,    materjał .jak wyżej pod poz.

10°/₀ jak wyżej,    350.

352. Metr kwadr, krycia białą blachą murn ogniowego, z dodaniem łapek i haków, zresztą jak pod poz. 349.: ¹

5'80 godz. blacharza,    materjał jak wyżej pod poz.

10°/o jak wyżej,    350.

353. Metr bi eż. wiszącego korytka dachowego (ryny) z białej blachy sporządzić, a mianowicie: arkusze blachy stosownie — do rozmiarów przekroju korytka — szerokie, razem na długość około 4 m podwójnie znitować i polutować, oba brzegi podłużne pozwijać w rurki, każdy hak stosownie do spadku korytka wygięty dwoma 8 do 10 cm długiemi śrubami lub gwożdiami do krokwi przymocować, na nie części korytka pozakładać, pręty żelazne 6 do 10 mm grube w rurkowe zwinięcia brzegów powsu-wać, części korytka podwójnie ponitować i polutować, bez różnicy wysokości: ¹

a) korytka 25 cm szerokiego, 15 cm głębokiego:

2 godz. blacharza,

10°/o jak wyżej,

133 arkusza blachy 47X^5 cm, której 75 arkuszy waży 138 kg, 1 m pręta 6 do 10 mm grubego, 1 hak kuty pocynkowany, lub podwójnie olejną farbą olalde-

krolcwi dwoma 8 do 10 cm gwoździami przybity;

b) korytka 20 cm szerokiego, 10 cm głębokiego:

180 godz. blacharza,

10°/₀ jak wyżej,

1-33 arkusza blachy 32X75 cm, której 75 arkuszy waży 90 kg, pręt i hak jak pod a).

rowany, 1 do 14 kg ważący i do

Uwaga. Średni przekrój korytka dachowego wypada w ogóle dostatecznie duży, jeżeli obejmuje tyle razy po 0 8 do 1 cm", ile powierzchnia rzutu poziomego dachu zawiera metrów kwadratowych. W szczególności dachy budynków małych otrzymują korytka 15 do 20 cm szerokie i najmniej 7 cm głębokie, a budynków większych 20 do 25 cm szerokie i najmniej 10 cm głębokie. Spadek wynosi 0 5 do l°/₀.

354. Metr bież. rury spadowej dachowej z białej blachy wykonać, a mianowicie: z poszczególnych arkuszy blachy wytworzyć rury na pojedynczy rąbek polutowane, pozlutowywać je w mniej więcej po 2 m długie kawałki i każdy zaopatrzyć

zgrubieniem pierścieniowem, umożliw iającem zawieszenie na żelaznych hakach pierścieniowych, zawiaskowych, pocynkowanych, które należy wbić w raur w ten sposób, aby odstawały od niego na 2 do 3 cm ; następnie podczas zawieszania wszystkie kawałki w jedną, całość polutować, górny wlot rury dachowej z kryciem dachu połączyć, a do korytka dachowego w tern miejscu przymocować około GO cm długi, o 1 cm węższy kawałek rury, to jest kolanko, i wpuścić je w rurę spadową, bez różnicy wysokości; ¹

Uwaga. Do wyznaczenia przekroju rur dachowych spadowych służy ta zasada, że powinien obejmować tyle razy po 1 do 12 cmz, ile„ metrów kwadratowych mieści się w powierzchni poziomego rzutu dachu. W rzeczywistości średnica tych rur wynosi 5 do 20 cm, a odstęp ićh wzajemny nie powinien przekraczać 20 m ze względu na trudności co do spadku korytek dachowych.

a) rury 20 cm średnicy:

2-00 godz. blacharza,

10°/o jak wyżej, ilość arkuszy blachy stosownie do ich rozmiarów i potrzeby,

0 25 do 0 50 haka żelaznego pierścieniowego zawiaskowego 1, do 15 kg ważącego, za pocynkowanie, względnie podwójne olakierowanie 50 h (przed wojną);

b)    rury 15 cm średnicy:

I GO godz. blacharza,

10°/o jak wyżej, materjał jak pod a)■

c)    rury 10 cms średnicy:

130 godz. blacharza,

10°/₀ jak wyżej, materjał jak pod a)\

d)    rury 5 cm średnicy:

100 ‘godz. blacharza,

10°,o jak wyżej,

materjał jak wyżej ze stosowną zmianą haków.

355. M etr bież. leżącego korytka dachowego z białej blachy sporządzić, a mianowicie: arkusze blachy stosownych rozmiarów podwójnie zuitować i polutować, farbą olejną podwójnie z obu stron olalderować w sposób pod poz. 349. opisany, haki żelazne, wszystkie zupełnie jednakie, pocynkowane lub olakiero-wane według spadku, około O5°/₀ wynoszącego, do krokwi poprzy-bijać, blachy znitowane w postać korytka powyginać, zewnętrzny brzeg zawojem zaopatrzyć, na haki w ten sposób ułożyć, aby krycie okapowe zachodziło najmniej na 15 cm pod leżącą część korytka, a zewnętrzny brzeg korytka nie przypadł dalej od okapu, niż 30 cm, ani bliżej, niż 10 do 15 cm; wreszcie górny brzeg korytka połączyć z kryciem dachu na rąbek leżący tak, aby przypadł najmniej o 8 cm wyżej ponad brzeg zewnętrzny korytka, pręt

Zob. poz. 347. i 356.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

żelazny 6 do 10 mm gruby w zawój korytka wsunąć, wszystkie części korytka ostatecznie w jedną całość znitować, polutować i przymocować, bez różnicy wysokości; ¹

a) korytka G5 cm w rozwinięciu :

4 godz. blacharza,

10" o jak wyżej, ilość arkuszy blachy stosownie do ich rozmiarów, z uwzględnieniem 3 cm na zawój i 2 cm na znitowauie,

1 m pręta żelaznego, kutego, 110 haków żelaznych podwójnie¹ olakierowanyeh farbą olejną,

ważących po 1 do 14 kg, przymocowanych do krokwi dwoma śrubami lub gwoździami 8 do 10 cm długimi,

za olakierowanie ryny z obu stron jak wyżej 50 do GO h;

b) korytka (ryny) 50 cm w rozwinięciu:

350 godz. blacharza.,

10"/o jak wyżej, materjał jak pod a).

356. Uwagi. 1. Do krycia dachów używa się cieńszej blachy białej, której skrzynia zawiera 150 arkuszy 34X53 cm lub 25X68 cm, ważących łącznie 95 kg, a kosztujących 51-50 do 70 koron (przed wojną).

Do rur dachowych spadowych używa się tej samej blachy, co do krycia, a do korytek dachowych nieco grubszej, posiadającej na ten cel stosowne rozmiary, a mianowicie:

32X75    37X75    42X75    47X75    52X75

90 kg    108 kg    120 kg    138 kg    15G kg~

Każdy z tych pięciu formatów blachy korytkowej sprzedawano w skrzynkach po 75 arkuszy, o wadze poniżej kreski wypisanej, za cenę 70 do 120 koron (przed wojną).

2.    Materjał do lutowania (t. j. cyna, węgle i nity) mieści się już w wymiarze roboty blacharskiej.

3.    Z powodu zbyt małych arkuszy tej blachy pokrycie uskutecznia się tylko na opierzeniu deskami zwykle 3 cm grubemi.

4.    Nachylenie h : b dachu białą blachą krytego, w pojęciu uwagi 3., pod poz. 335., wynosi 1:3 do 1:5. Pokrycie to trwa około 20 lat, zużycie zatem wynosi 5°/₀; roczne utrzymanie około 0-5" ₀.

357. Okno dachowe leżące, w świetle G5 cm w kwadrat, z żelaza kutego sporządzić, i białą blachą obłożyć, wraz z ramą żelazną, z zawiaskami szarnierowemi, ze sztabami pod-pierającemi i z podwójnem olakierowaniem olejnem, płacono z robotą i materjałem po 15 koron (przed wojną).

358. Okno dachowe stojące, do 55X65 cm w świetle, z białej blachy, wraz z ramami drewnianemi, z okuciem podpórkami i podwójnem olakierowaniem, za robotę i materjał po 18 koron (przed wojną). ¹

359. Metr kwadr, pokrycia gzymsów białą blachą do 50 cm sz.erokich, wraz z podwójnem olakierowaniem, za robotę i materjał po 7 koron (przed wojną). ¹

360.    Metr bież. żelaznej galeryjki śniegowej na dachu 30 do 40 cm wysokiej ze sztab 15 X 15 mm, i z siatką drucianą o oczkach 0 25 cm, łącznio z podpórkami i przymocowaniem, za robotę i materjał po 6 koron.

361.    Metr kwadr, dachu blachą czarną żelazną pokryć, na rąbek podwójny stojący i pojedynczy leżący, w sposób pod poz. 348. opisany, z tą różnicą, że blachy nadto trzeba przed użyciem z obu stron gorącym olejem lnianym podwójnie, a następnie raz farbą minjową powlec, a po dokonanem pokryciu z wierzchu jeszcze raz olejną farbą olakierować, z dodaniem cyny, węgli i nitów w miarę potrzeby, bez różnicy wysokości: ¹

6 łapek 4 X 10 cm z białej blachy, 12 gwoździ z pocyno-wanemi główkami,

za podwójne olakierowanie jak wyżej 1 korona.

2'80 godz. blacharza,

10°/₀ jak wyżej,

2 arkusze blachy 63 X 95 cm, których 18 lub 20 waży 56 leg, albo 184 arkuszy, których 18 lub 20 waży 50 kg,

Uwagi.

1.    Do podwójnego olakierowania olejną farbą 1 m² dachu, czarną blachą krytego, potrzeba 0'8 % farby olejnej.

2.    Do i m² krycia arkuszami blachy mniejszych rozmiarów, n. p. 48 x 62 cm potrzeba 4'2 arkuszy, a wymiar roboty zwiększa się o 3 godz. blacharza i 10% jak wyżej.

3.    Do krycia dachów używa się czarnej blachy styryjskiej I-a Nr. 16, 18, 20, 22, krórej 16, 18, 20, 22 arkuszy 632 X 948 mm (24 X 36") waży łącznie po 56 leg. Według nowszego formatu blacha Nr. 16, 18, 20, 22 obejmuje wiązki, złożone z 16, 18, 20, 22 arkuszy 65 X 100 cm, ważące po 50 leg; zastosowują także arkusze blachy 1 X 2 m, których 1 m² waży około 4 6 leg.

4.    Olakierowanie dachu odnawia się co 4 do 5 lat w sposób pod poz. 362. wykazany.

Do gruntowania blachy czarnej pod olakierowanie olejne używa się pokoslu lnianego, zmieszanego z minium (ilennik ołowiu F/>₃ Ot).

Olakierowanie „na sposób rosyjski" składa się z 05 leg zieleni miedzi, 0-5 leg bieli ołowiu i l a leg oleju lnianego, co wszystko razem wystarcza na powleczenie podwójno 6 m² dachu.

Dobrą jest również mięszanina z 3 części kredy i 1, części ziemi palonej z tłustym olejem lnianym, która to mieszanina daje farbę szarą; dodanie do niej czerwieni czyni ją czerwoną, a czarnej ziemi czarną.

5.    Korytek i rur dachowych nie wykonuje się z czarnej blachy żelaznej, tylko z białej lub żelaznej pocynkowanej; w razie jednak konieczności użycia czarnej blachy na korytka i rury spadowe, to pierwsze wykonać należy z blachy Nr. 18 lub 16, a ostatnie z blachy Nr. 18.

6.    Krycie czarną blachą wykonuje się albo na opierzeniu albo na ołaceniu z desek zwykle 3 cm grubych.

7.    Nachylenie, trwanie i ulrzymanie dachu czarną blachą krytego, jak dachu białą blachą, w uwadze 4. pod poz. 356.

362.    Metr kwadr, starego zniszczonego olakierowania i rdzy dachu, blachą krytego, oskrobać i podwójnie olejną farbą na minjowem zagruntowaniu olakierować; za robotę i ma-terjal po 60 do 80 li przed wojną.

363.    Metr kwadr, krycia murów ogniowych czarną blachą żelazną, z dodaniem łapek i haków, z powodu trudniejszej roboty liczy sie o 15% drożej, aniżeli pokrycie dachu tą samą blachą pod poz. 361.

364.    Metr kwadr, wyłożenia koryt dachowych lub krycia gzymsów czarną blachą żelazną, liczy się o 7 do 8% drożej, aniżeli krycie dachu pod poz. 361.

365.    Metr kwadr, krycia dachu czarną blachą falistą, z obustronnem podwójnem olakierowaniem w sposób, w uwadze 4., pod poz. 361. opisany, wykonać, a mianowicie: arkusze blachy falistej, zwykle 0 6 do 1 m szerokie, 2 m długie, 0 65 do 1 mm grube, o falach 25, 30, 35, 40, 45, 60 mm wysokich, 86, 100, 125 mm długich, na płatwach 1'75 do 2'25 m wzajemnie odległych ułożyć, z nakładką podłużną 8 do 18 cm, a poprzeczną 5 do 7 cm i nitami 5 do 6 mm grubymi, pocynkowanymi w odstępach: na brzegu arkuszy co 25 do 30 cm, a na górze fal 15 do 20 cm znitować; nadto zapomocą 3 do 5 cm szerokich, 3 do 5 mm grubych łapek pocyukowanych, hakowato wygiętych, do góry każdej drugiej lub trzeciej fali przynitowanyeh, przymocować po podłożeniu płytek ołowianych pod główki nitów, oraz po przybiciu, względnie przynitowaniu drugiego końca łapek do płatew, wreszcie grzbiety i narożniki stosownie wygiętą blachą płaską lub falistą z przynitowaniem do góry i przygięciem w dolinach fal przykryć, a kosze wyłożyć również taką blachą, podsu-

366. Me tr kwadr, krycia blachą żelazną falistą, po-cynlcowaną, w sposób pod poz. 365. opisany, bez ©lakierowania: ¹

2-50 godz. blacharza,    ilość arkuszy blachy, łapek,

10°/₀ jak wyżej,    nitów itd. zależnie od rozmiarów

blachy.

Uwagi.

1.    Blacha żelazna falista jest znacznie silna i dlatego krycie wykonują na płatwach drewnianych lub żelaznych w odstępach 1 do 2 25 m, wyjątkowo do 2-5 m dużych; czasami także na łatach co 30 do 80 cm wzajemnie odległych, a na opierzeniu wtedy tylko, gdy chodzi o wielką wytrzymałość krycią lub o zapobieżenie skraplaniu się wody.

Szerokość arkuszy żelaznej blachy, falistej pocynkowanej wogóle wynosi 0 0 do 1-3 m, długość 1-4 do 3 m, a najwięcej 6 m, grubość 1 do 6 mm.

2.    Blacha żelazna falistą łukowa działa jako sklepienie i jest tak wytrzymała, że używa się jej do krycia bez właściwej więzby dachowej na rozpiętość do 30 m, przeważnie budynków przemysłowych.

3.    Krycie blachą żelazną falistą jest o wiele wytrzymalsze od falistej cynkowej, szczelne z powodu niewielu spoin, ogniotrwałe, a także więzba dachu jest tańszą; natomiast w zimie jest bardzo zimne, w lecie bardzo gorące, grad sprawia wielki łoskot i skraplanie się wody jest bardzo znaczne.

4.    Nachylenie dachu blachą falistą krytego wynosi 1 : 2-5 do 1 : 3 w pojęciu uwagi 3. pod poz. 335. Krycie blachą falistą pocynkowaną trwa około 30 lat, zużycie roczne zatem wynosi 3'.33%, a utrzymanie 0 2%.

367. Metr kwadr, krycia dachu na rąbek stojący podwójny i leżący pojedynczy blachą żelazną pocynkowaną Nr. 18 lub Nr. 20, której 18 lub 20 arkuszy po 63 X 95 cm waży razem 56 kg lub 50 kg wykonać, jak krycie miedziane w sposób opisany szczegółowo pod poz. 348. jednakże w razie nitowania z pocynowaniem główek nitów (zob. poz. 347., 360., 744.):

3 godz. blacharza,

10°/o jak wyżej,

2 arkusze hbichy Nr. 18 lub 20 ik wyżej,

niętą na 8 cm pod krycie dachu, i przymocować łapkami w odstępach co 20 do 25 cm przynitowanemi, bez różnicy wyso

kości (zob. poz. 347, 366, 744.): 2'50 godz. blacharza,

10% jak wyżej, ilość arkuszy blachy falistej, łapek, gwoździ, nitów itd. za

leży od rozmiarów arkuszy blachy, a olakierowanie jak pod poz. 361.

6 łapek 5 X 10 cm z blachy pocynkowanej lub białej,

12 gwoździ z pocynowanemi główkami.

368. Metr bież. korytka dachowego wiszącego z żelaznej blachy pocynkowanej Nr. 18 lub Nr. IG, której 18 lub IG arkuszy po G3 X 95 cm waży 5G kg lub 50 kg- sporządzić w sposób pod poz. 353. szczegółowo opisany, bez różnicy wyso

kości budynku;*

a) korytka 25 cni szerokiego i 15 cm głębokiego:

2 godz. blacharza,

10» „ jak wyżej,

0813 arkusza blachy Nr. 18 lub IG jak wyżej,

1 m pręta żelaznego kutego G do 10 mm grubego,

110 haków żelaznych kutych po 1 do 1-1 kg ważących, pocyn-

kowanych lub podwójnie olejną farbą powleczonych, nity, węgle i cyna mieszczą się już w wymiarze roboty;

b) korytka 20 cm szerokiego i 10 cm głębokiego:

1-80 godz. blacharza,

10% jak wyżej,

0⁻37 m- blachy Nr. 18 lub IG, hak i pręt żelazny jak pod a).

369. Metr bież. korytka leżącego dachowego 63 cm w rozwinięciu z blachy żelaznej pocynkowanej Nr. 18 lub Nr. 16, której 18 lub IG arkuszy po 63 X 95 cm waży 56 kg albo 50 kg, wykonać w sposób pod poz. 355. szczegółowo opisany, ale bez olakierowania blachy, bez różnicy wysokości: ¹

4 godz. blacharza,    j 4-64 kg albo Nr. IG, której 1 m-

10<yo jak wyżej,    j waży 5⁻c4 kg, względnie 5'22 kg,

0'G5 m'- blachy Nr. 18, której j hak i pręt jak pod poz. 355. a. 1 m- waży 519 kg, względnie |\

Uwaga. Sporządzenie około 60 cm długiego, o 1 cm od rury spadowej węższego kawałka rury czyli kolanka z blachy cynkowej i przylutowanie go do korytka dachowego leżącego, zalicza się do rur dachowych spadowych i dodaje do ich wymiaru.

370. Metr bież. rury spadowej dachowej 14 cm średnicy, znitowancj i polutowanej lub na rąbek złączonej sporządzić z pocynkowanej blachy żelaznej Nr. 18, jak wyżej, olakierować podwójnie kolorem fasady i zapomocą nabitych pół-wałków zawiesić na hakach żelaznych pierścieniowych, zawiasko-wych, ważących 10 do 15 kg, wbitych w mur w ten sposób, aby odstawały na 3 do 4 cm, z dodaniem haków, górny wlot rury przymocować do korytka dachowego, jeżeli wisi pod okapem albo też do krycia dachowego, jeżeli korytko wisi nad gzymsem, a do korytka w takim razie przylutować około GO cm długi o 1 cm od

rury spadowej węższy kawałek rury czyli kolanko, i wpuścić je w rurę spadową, bez różnicy wysokości:¹

a) 2 godz. blacharza,

10° o jak wyżej,

0 826 arkusza blachy Nr. 18, której 18 arkuszy 63 X 95 cm waży 56 kg lub 50 kg,

025 do 0’5 haka żelaznego kutego, pierścieniowego z zawia-skami ważącego 1 do 15 kg, za podwójne olakierowanie olejne 60 li (przed wojną).

371. Metr kwadr, krycia dachu blachą cynkową, na rąbek podwójny stojący w kierunku prostopadłym do okapu łączoną, wykonać, z polutowaniem spoin równoległych do okapu w ten sposób, aby z każdego arkusza przypadło razem 9 cm na oba rąbki stojące, a po 4-5 cm na każdą nakładkę poziomą arkuszy (gdy nakładka ta wynosi 10 do 16 cm, to się jej nie lutuje)i nadto pokrycie to trzeba uskutecznić na opierzeniu, do którego przybija się łapki 3 X 6 cm z białej lub pocynlcowanej blachy żelaznej, w odstępach 45 dó 60 cm, przytrzymujące rąbki stojące (zob. poz. 375.): ³

poz. 375.) oraz ilość łapek i gwoździ stosownie do rozmiarów arkuszy.

2-50 godz. blacharza,

10° o jak wyżej, ilość arkuszy blachy cynkowej Nr. 11 do 15 (zob. tablicę pod

Uwaga. Ton sposób krycia zaleca się tylko wtedy, gdy płaszczyzny dachu są niewielkie.

372. Metr kwadr, krycia dachu blachą cynkową Nr. 13 arkuszami 100 X 200 cm na listwy, sosnowe 4 X 5 cm sposobem pruskim lub belgijskim uskutecznić, a mianowicie: każdy arkusz przy listwach z obu stron na 5 cm prostopadle odgiąć, z obu stron 3-ma łapkami 3 X ld cm z białej lub pocynkowanej blachy, owinietemi o spód i oba boki listwy, przymocować, na listwę z wierzchu pas blachy 12 cm szeroki nałożyć i połączyć go z obu stron w całej długości za pomocą rąbka z podgiętymi blachami i łapkami; dalej arkusze blachy w kierunku poziomym połączyć wzajemnie rąbkami pojedynczymi leżącymi i do ołacenia przymocować 2-ma łapkami przybitemi 4-ma gwoździami pocynowa-nymi, listwy co 2 m przymocować do łat śrubkami żełaznemi, 6 mm grubemi i 85 mm długiemi i do każdej drugiej łaty przybić 10 cm długimi gwoździami drutowymi, których wystające końce z łat, po przybiciu, trzeba zagiąć i w drzewo wcisnąć, a w razie,

gdy listwa w całej długości przypadnie na krokiew, to należy ją tylko przyśrubować, dalej rąbki pasu blachy, nakrywającego listwę, wzdłuż po obu stronach przygiąć, a główki śrub i gwoździ pocy-nować; wreszcie wzdłuż grzbietu i narożników dachu listwy przybić i przykryć w sposób wyżej opisany, kosze zaś na szerokość arkuszy blachy pokryć i połączyć je wzajemnie, oraz z resztą krycia rąbkiem pojedynczym leżącym, bez różnicy wysokości (zob. poz. 375.): ¹

3 godz. blacharza,

10°/„ jak wyżej,

1-25 m2 ‘blachy Nr. 13,

3 łapki 3 X 16 cm z blachy białej lub pocynkowanej,

2 łapki 3X6 do 5 X 9 cm z blachy takiej samej,

4 gwoździ z pocynowanemi główkami,

1    m listwy 4 X 5 cm sosnowej, 05 śrubki 6 mm grubej, 85 mm

długiej do listwy,

2    gwoździ drutowe 10 cm długie do listwy.

373. Metr kwadr, krycia dachu blachą cynkową Nr. 13. na listwy trapezowe sposobem francuskim czyli jak pod poz. 372. opisano wykonać z tą różnicą, że pasy blaszane listwę kryjące nie łączy się rąbkiem z przyległymi i podgiętymi arkuszami blachy, lecz tylko nadaje się im postać kaptura korytkowego, nasuwa na listwę i przybija z góry jednym gwoździem pocynowanym: -

250 godz. blacharza,    materjał krycia jak pod poz.

10% jak wyżej,    372.

374b. Metr kwadr, krycia dachu górnoszląską cynkową blachą falistą 1 mm grubą (prawie Nr. 15 lub 10 według tablicy pod poz. 375.) wykonać, a mianowicie: arkusze blachy — profil A: szerokie i długie 0 62 X 2, X 3, 117 X 3 m, o falach 55 X 111 mm — profil B: 0 84 X 2, 108 X 3, 13 X 3 m, o falach 32 X 100 mm — profil C: 0‘8 X 3 m o falach 32 X HO mm albo profil D: 1 X 1*78 m, o falach 14 X 60 mm — na łatach co 40 do 45 cm, lub na płatwach co 62 do 110 cm wzajemnie odległych ułożyć, w kierunku poziomym na 5 do 7 cm wzajemnie przykryć i polutować, a w kierunku prostopadłym do okapu, brzegi obok siebie leżących arkuszy blachy do góry podgiąć, 3X8 cm łapkami z blachy cynkowej Nr. 16 lub 18 do łat względnie do płatwi przymocować, podgięte brzegi blachy paskiem 10 do 12 cm szerokim przykryć i rąbkami z oboma arkuszami i łapkami połączyć-, albo też arkusze w kierunku poziomym przykryć wzajemnie na 8 do 18 cm bez lutowania, a w kierunku prostopadłym przykryć wzajemnie

J Zob. poz. 3i7. i 376. do 378. — ⁸ Zob. poz. 347 i 375.

na 5 do 7 cm i polutować; w tym ostatnim wypadku należy do spodu blachy przylutować łapki kątowe z blachy cynkowej, które się zaczepiają do stosownie wbitych haków w ołacenie lub w płatwy. W obu wypadkach zresztą należy grzbiet, narożniki i kosze pokryć w sposób pod poz. 365. opisany: i

2 20 godz. blacharza,    materjał potrzebny do krycia

10°/₀ jak wyżej,    jak pod poz. 372.

Uwaga. Blachy cynkowej falistej używają tylko bardzo rzadko do krycia dachu.

375. Uwagi.

1.    Korytka dachu blachą cynkową krytego wykonują z żelaznej blachy pocynkowanej według poz. 368 lub 369, rury spadowe zaś z blachy cynkowej Nr. 14, których wykonanie wymaga tego samego wymiaru roboty, co rur z blachy pocynkowanej pod poz. 370.

2.    Blacha cynkowa, której rozmiary poszczególnych arkuszy wykazuje tablica niżej przedstawiona, ma bardzo obszerne zastosowanie, daje się bowiem łatwo łączyć zapomocą lutowania, a tworzący się na jej powierzchni tlenek cynku chroni ją trwale od wpływów atmosfery. I tak Nr. 1 do 8 używa się do ornamentów wycinanych, Nr. 8 do 11 do przedmiotów wytłaczanych, Nr. 11 do 15, a przeważnie Nr. 13 do krycia dachów, Nr. 10 do 12 także do profili ciągnionych, do naczyń i korytek dachowych.

TABLICA

rozmiarów i ciężarów blachy cynkowej.

Nr. blachy | W przybliżeniu | A r | kusz blachy
0'65x 2 0 = 1 3 ni² | 0-8 x 2-0=: 1-6 w* | 1 0x2 0 = 2 0 mi
grubość blachy w mm | ciężar 1 w kg | waży około kg | waży około kg | waży/ około kg
1 | 0100 | 0-70 | 0-910 | _ | _
2 | 0143 | 100 | 1-300 | 1-600 | —
3 | 0186 | 1-30 | 1-690 | 2080 | 2-600
4 | 0-228 | 1-60 | 2-080 | 2-560 | 3-200
5 | 0-250 | 175 | 2-275 | 2-800 | 3-500
6 | 0300 | 2-10 | 2-730 | 2-3G0 | 4-200

o | W przybliżeniu | A r | kusz b 1 a c | hy
0-65 x 2C = 1-3 mz | 0-8x2 0= 1-6 j»s | 1 ()X2-0 = 20 m¹
grubość blachy w mm | ciężar 1 w*? w kg | waży około kg | waży' około kg | waży około kg
7 | 0-350 | 2-45 | '3185 | 3-920 | 4-900
8 | 0-400 | 2-80 | 3-640 | 4-480 | 5-600
9 | 0-450 | 3-15 | 4095 | 5-040 | 6-300
10 | 0-500 | 3-50 | 4 550 | 5-600 | 7-000
11 | 0-580 | 406 | 5-278 | 6-496 | 8120
12 | 0-660 | 4-62 | 6-006 | 7-392 | 9-240
- 13 | 0-740 | 5-18 | 6734 | 8-288 | 10-360
14 | 0-820 | 574 | 7-462 | 9184 | 11-480
15 | 0-950 | 6-65 | 8-645 | 10-640 | 13-300
16 | 1080 | 7-56 | 9-828 | 12096 | 15120
17 | 1-210 | 8-47 | 11011 | 13-552 | 16-940
18 | 1-340 | 9-38 | 12194 | 15-008 | 18-760
19 | 1-470 | 10-29 | 13.377 | 16-464 | 20-580
20 | 1-600 | 11-20 | 14-560 | 17-920 | 24-400
21 | 1-780 | 12-46 | 16-198 | 19-936 | 24-920
22 | 1-960 | 13-72 | 17-836 | 21-952 | 27-440
23 | 2140 | 14-98 | 19-474 | 23-968 | 29-960
24 | 2-320 | 16-24 | 21-112 | 25-984 | 32-480
25 | 2-500 | 17-50 | 22-750 | 28-000 | 35000
,26 | 2-680 | 18-76 | 24-388 | 30016 | 37-52(3

376.    l)o krycia dachów zastosowują także tabliczki przeróżnej postaci z blachy żelaznej, cynkowej lub miedzianej wycinane i wytłaczane, emajlowane, niklowane lub galwanicznie pozłacane. Krycie takiemi tabliczkami zależnie od ich postaci wykonuje się tak, jak tabliczkami lupkowemi na ołaceniu lub opierzeniu deskami 25 do 35 mm grubemi, nieszerszemi, niż 16 cm ze spoinami 5 mm szerokiemu Pozycje 377 i 378 obejmują krycie tabliczkami blaszanemi n aj w i ęe ej uży wanemi.

377.    Metr kwadr, krycia karpiówkami z blachy cynkowej 05 mm grubej, mniej lub więcej silnie falistemi,

pocynowaneini o rozmiarach 41-5 X 22 cm, na gotowem już ołaceniu, z przymocowaniem do łat zapomocą gwoździ i łapek, — bez różnicy wysokości:

1'40-godz. blacharza,    5 łapek z białej blachy,

10°/o jak wyżej,    10 gwoździ.

15 tabliczek 41-5 X 22 cm,

Uwaga. Krycie to jest lekkie i tanio, bo 1 m³ waży 7 do 7‘5 ky i kosztowało około 4'70 koron przed wojną.

378.    Metr kwadr, krycia tabliczkami blaszaneini kwadratowemu według przekątni falistemi, ale z brzegami płaskimi ułożyć warstwami ukośnemi na gotowem już ołaceniu prostem lub także ukośnem ze stosowną nakładką i przymocować każdą tabliczkę trzema gwoździami, śrubkami albo łapkami, bez różnicy wysokości (zob. poz. 347.)-, za robotę i materjał według cen przedwojennych:

Y) z blachy cynkowej Nr. 12 5-40, 5-80, 640 koron;

o) z blachy cynkowej Nr. 12 galwanicznie pomiedzianej 7 20, 7⁻40, 8'GO koron;

s) z blachy miedzianej 0⁻5 mm grubej naturalnej, albo niklowa-wanej, albo galwanicznie złoconej 11, 12⁻80, 13 koron.

a)    tabliczkami 27 X 27 cm z pocynkowanej blachy żelaznej 5 koron-,

b)    tabliczkami 27 X 27,21 X 21, lub IG X ld cm:

a) z blachy cynkowej Nr. 11 po 4-80, 5-10, 5-GO koron;

Pj) z blachy cynkowej Nr. 11 galwanicznie pomiedzianej po 6G0, G-80, 7‘8U koron;

Uwaga. Krycie to jest bardzo trwało, szczelne, ładne, na burze-wytrzymałe, nie wymaga silnej więzby, ani prawie żadnych naprawck i zaleca się szczególnie do budynków osobno stojących, narażonych na silne burzliwe wiatry.

Na 1 nfl krycia potrzeba 17 tabliczek 27 X 27 cm, a waga wynosi: gdy tabliczki te są z blachy cynkowej 4 90 kg/m?, z blachy żelaznej pocynkowanej 5'20 kyjmz, z blachy miedzianej 5'50 ky/nfi.

¹

Zob. poz. 347. i 356.

e) Krycie papą dachową.

379.    Uwagi ogólne. ¹

1.    Papa dachowa, wytwarzana w sposób określony bliżej w części I., rozdział V, poddział 10. poz. h, str. 172, w zwojach lm szerokich, do 20w długich, 1 do 2mm grubych; może być maziowa, asfaltowa łub tak zwana kamienna i daje lekki, tani i ogniochronny materjał krycia.

2.    Krycie dachu papą wykonuje sic na opierzeniu szczelnem z desek suchych, niesękatych, struganych, 25 do 3 cm grubych i nie szerszych niż 16 cm, aby Się nie paczyły; łączenie ich na półżłobki itp. jest pożądane, ale niekonieczne. Wykonują krycie papą także na podwójnem pokryciu gontowem, o ile nie jest zniszczone, i tylko na okapach, grzbietach i narożnikach zrywa się po 2 szeregi gont i zastępuje je opierzeniem z desek 2 cm grubych.

Wszelkie potrzebne podczas k^cia wzajemne nakrywanie się papy, — a zatem i nakładki, które powinny wynosić 8 do 10 cm, — powleka się bezpośrednio przedtem gorącą mazią węgla kamiennego z domieszką 15% asfaltu, lakiem asfaltowym, lub cementem drzewnym; kosze i międzydachowe korytka wyściela się zawsze papą podwójnie i zlepia w ten sam sposób; lepiej jednak wykonać je z blachy.

3.    Korytka dachowe wykonują z blachy żelaznej pocynko-wanej Nr. 18 i to w regule wiszące, o ile wszakże przyjdzie wykonać leżące, to okap przed niemi należy według możności pokryć blachą także.

Na brzegach przyczółkowych dachu, oraz wzdłuż murów ogniowych, kominowych itp. nabija się listwy trójkątne prostokątne, które kryje się pasem papy stosownie szerokim, gwoździami przybitym, a względnie także i w spoinę muru wpuszczonym.

4.    Gotowe już krycie papą powleka się podczas suchej, ciepłej pory bardzo gorącem smarowidłem stosownem i posypuje suchym, czystym, ostrym piaskiem bez kamyczków.

Smarowidłem tern może być czerwony albo ozokerytowy lak albo maź węgla kamiennego z domieszką: 15% asfaltu, — albo 10% oleju smarowego, i 20% amerykańskiej żywicy, — lub 10% asfaltu z Trynidad, 10% dziegciu i 5% oliwy żywicznej, — lub 25% dziegciu i 5% żywicy, — lub 20% kalafonji, 8% pokostu lnianego i 2% miałkiego proszku braunsztynu (dwutlenek manganu) itp.

Utrzymanie zresztą krycia w dobrym stanie wymaga odnowienia powłoki smarowidła w rok po wykonaniu, a potem co 2 do 3 lata.

5.    Nachylenie dachu papą krytego nie powinno być ani zbyt strome, aby maż nie ściekała, ani zbyt płaskie, aby woda rychło spływała; właściwem jest tu nachylenie 1 : 10 do 1:5 w pojęciu zwykłem h : b, gdzie h jest wysokością, zaś b połowa rozpiętości dachu.

Krycie papą maziową trwa około 12 lat, asfaltową 15* a dobrą kamienną 20 lat; roczne zatem zużycie wynosi 8 33, 6 66 i 5%, a utrzymanie około 5, 4 i 3%.

6.    Powierzchnia krycia oblicza się ściśle w granicach rozmiarów rzeczywistego jej wykonania, bez żadnych dalszych dodatków na zagięcia i pasy wzdłuż okapów, oraz wzdłuż murów i innych brzegów krycia.

7.    Zarówno podczas wykonania krycia, jakoteż podczas późniejszego chodzenia po dachu, należy chodzić boso lub obwinąć obuwie szmatą, aby papy nie uszkodzić.

380. Metr kwadr, pojedynczego krycia gładkiego papą asfaltową na gotowem już opierzeniu lub na podwójnem kryciu gontowem wykonać, a mianowicie: zwój papy wzdłuż okapu rozpostrzeć z przedłużeniem w miarę potrzeby na nakładkę 8 cm, dolny brzeg podwójnie zagięty do czoła okapu przybić gwoździami 8 cm, pocynkowanymi z szerokiemi główkami, w odstępach co 4 do 7 cm, górny brzeg takimiż gwoździami przybić co 20 cm; następny pas papy równolegle do okapu ułożyć i przykryć nim poprzedni na szerokość 8 cm, po poprzedniem gorącem omazieniu, i gwoździami co 4 do 7 cm przybić; dalej tak samo postąpić z ułożeniem następnych pasów papy- aż do grzbietowego włącznie, który nadto jeszcze przegiąć należy poza grzbiet na 8 cm, a po pokryciu w ten sam sposób drugiej strony dachu, przykryć grzbiet i narożniki pasem papy 20 cm szerokim po gorącem omazieniu, i przybić; wzdłuż brzegów przyczółkowych i murów listwy ponabijać i pasem 10 cm szerokim przykryć, a wreszcie gotowe już krycie gorącem smarowidłem (zob. uwagę 4. pod poz. 379.) powlec i piaskiem posypać, bez różnicy wysokości;¹

u) dachów tymczasowych: 050 godz. pokrywacza,

10% jak wyżej,

110 m~ = 3 5 kg papy II. jakości,

50 gwoździ drutowych,

1 kg mazi 'węgla kamien-nego,

0 20 kg asfaltu,

0‘002 m³ piaśku;

b) dachów stałych:

060 godz. pokrywacza,

10% jak wyżej,

110    = 35 kg papy I. ja

kości,

60 gwoździ drutowych,

1 kg mazi węgla kamiennego,

0-20 kg asfaltu,

0⁻002 m³ piasku.

Uwaga. Ten sposób krycia zastosowuje się najczęściej do małych dachów i do tymczasowych, albo jako podkład na opierzeniu it.p., uszczelniający pod krycie dacłiówką, łupkiem lub cementem drzewnym.

381. Metr kwadr, pojedynczego krycia na listwy papą asfaltową na gotowem już opierzeniu wykonać, a mianowicie: przedewszystkiem zwoje papy wzdłuż okapu i koszów rozpostrzeć i przymocować w sposób pod poz. 380. opisany, listwy trójkątne lub zbliżone trapezowe 3 do 4 cm grube, spodem G⁻5 cm szerokie, w odstępach o 2 do 5 cm węższych niż szerokość papy tak ułożyć i przybić, aby górny ich koniec był 10 cm od grzbietu, względnie od narożnika odległy, a dolny 10 cm na pas okapowy papy zachodził, poczem oba końcę. listew ukośnie przyciąć, papę między listwami z nakładką 8 cm ułożyć, do listw dostosować i gwoździami co 20 cm przybić, listwy pasem 10 cm, a grzbiety i narożniki 20 cni szerokim przykryć i przybić, po poprzedniem powleczeniu gorącą mazią asfaltową, lakiem dachowym lub cementem drzewnym; wreszcie gotowe pokrycie gorącem smarowidłem powlec (poz. 379., uwaga 4.) i piaskiem posypać, bez różnicy wysokości; ¹

Uwaga. Pas okapowy papy można zupełnie opuścić, a zamiast niego zwoje papy między listwami rozpostarte przesunąć aż do okapu, dolny brzeg papy zagjąć w rąbek i do czoła okapu przybić.

a) arkuszami papy 75 X 100 cm: 075 godz. pokrywacza,

10’% jak wyżej,

115 m~ arkuszy papy,

85 gwoździ 3 cm drutowych, 3 gwoździ 10 cm do listew,

1 kg mazi węgla kamiennego, 0 30 kg asfaltu,

0 002 ms piasku,

1'50 m listew sosnowych;

b) zwojami papy 1 X 10 m:

0 G5 godz. pokrywacza,

10% jak wyżej,

110 m² papy,

GO gwoździ drutowych,

3 gwoździ 10 cm do listew,

1 kg mazi węgla kamiennego, 0 30 kg asfaltu,

0 002 m³ piasku,

105 m listew sosnowych.

382. Metr kwadr, podwójnego krycia na listwy papą asfaltową na gotowem już opierzeniu wykonać, a mianowicie: zwojami papy cieńszej pokryć dach pojedynczo, równolegle do okapu w sposób pod poz. 380. szczegółowo opisany i powlec gotowe już krycie warstwą 2 do 3 mm grubą gudronu, asfaltu z Trynidad lub mazią węgla kamiennego z domieszką 10% oleju smarowego i 20% amerykańskiej żywicy lub 10% asfaltu z Trynidad, 10% dziegciu i 5% oleju żywicznego; następnie wykonać na tein krycie listwowe grubszą nieco papą według poz. 381. i powlec je gorącą mazią węgla kamiennego z domieszką 15% asfaltu z Trynidad, 10% oleju paranniastego i 25% miałkiej suchej glinki, lub 15% kalafonji, 5% oleju żywicznego i 30%, miałkiego łupku gliniastego, lnb 15% kalafonji, 7% pokostu lnianego, 1% braunsztynu (dwu

suchej glinki: ¹

3 gwoździ 10 cm do listew,

2 leg smarowidła asfaltowego, 1 kg mazi węgla kamiennego, 0-002 m³ piasku ostrego suchego.

. listwach można wykonać także takie samo la pełne spoiny, i w takim razie dolne brzegi się do opierzenia w odstępach co 8 do 10 m,

tlenku manganu) i 17% miałkiej 1-25 godz. polerywacza,

10% jak wyżej, l‘10m²papy cieńszej I. jakości, 1'10»|2 papy grubszej I. jakości, 00 gwoździ 3 cm drutowych,

Uwaga. Zamiast drugiego krycia na krycie pojedyncze, jak pierwszo krycie r zwojów papy pierwszego krycia przybija a górne co 1 m.

383.    Metr kwadr, gotowego już krycia papą dachową powlec smarowidłem lub lakiem dachowym i posypać czystym ostrym suchym piaskiem (zob. poz. 379. i 382.), beż różnicy wysokości:

007 godz. pokrywacza,    1 kg smarowidła lub laku da-

10% jak wyżej,    chowego,

|    0 002 m"> piasku.

384.    Uwagi.

1. Do krycia dachów sposobem papy używa się także innych mniej lub więcej do papy podobnych wyrobów, a mianowicie:

a)    Pilśń asfaltowa wytwarzana z kłaków, włosia bydlęcego i odpadków tkalni wełnianych, silnie mazią nasyconych i sprasowanych w zwojach 1 X 20 m; pojedyncze krycie nią wykonuje się w sposób pod poz. 380. opisany, z tym samym wymiarem roboty i materjału.

b)    Anduropapa wyrabiana przez firmę N. Scheftel w Wiedniu, w zwojach 1 X 10 m w czterech różnych grubościach, barwy szarej, a olakierowaniem olejnem można jej nadać rozmaite zabarwienie i uczynić wytrzymalszą.

c) . Dur o lit jest papą bezmaziową, bezwonną, podobną do poprzedniej; składa się z pilśni wełnianej i ze skórzastej, gumowej powłoki. Używa się do pojedynczego krycia w sposób pod poz. 380. opisany, ale zwoje przecina się na ukośne, 3 do 4 m długie kawałki.

d)    Euberoid jest również pilśnią wełnianą, nasyconą preparatami (bez mazi i asfaltu), trwałymi na działanie atmosfery, wyrabianą w zwojach 1 X 10 w; jest elastyczną i na kwasy wytrzymałą i używa się do krycia pojedynczego, w sposób pod poz. 380. opisany.

2. Cennik materjałów przedwojenny: zwój papy asfaltowej 1 X 10 m, jakości 00, 0, 1, 2, 3, kosztował 450 do 2-50 koron,

f) Krycie cementem drzewnym,

385. Uwagi. ²

1.    Cement drzewny wynaleziony przez S. Hauslera, bednarza w Hirschberg na Śląsku, do kitowania klepek, jest mazią węgla kamiennego z domieszką 10% oleju smarowego i 20% amerykańskiej żywicy lub 10°/₀ asfaltu z Trynidad, 10% dziegciu i 5°/₀ oleju żywicznego itp.; w temperaturze zwykłej jest twardy a po miernem ogrzaniu płynny.

2.    Krycie dachu cementem drzewnym wykonuje się na opierzeniu z suchych niesękatych desek, przystosowanych 3 do 4 cm grubych, nieszerszych niż 16 cm, ułożonych na sijnem wiązaniu z krokwiami co 70 do 80 cm wzajemnie odległemi; do krycia zaś używa się mocnego papieru pakunkowego, słabo klejowanego, 14 do 16 m szerokiego, w zwojach 60 do 90 m, gorącym cementem drzewnym już nasyconego lub dopiero podczas rozpościerania na miejscu przeznaczenia powlekanego. Krycie zresztą należy wykonywać tylko w czasie suchej ciepłej pory, a chodzenia w butach po papierze wogóle unikać. Po wykonaniu krycia należy dach zaopatrzyć poręczą żelazną 1 m wysoką ze słupkami (szczeblami) co 1 m odległymi i z dwoma prętami poziomymi. Korytka dachowe powinny być wiszące z blachy poeynkowanej Nr. 18.

3.    Krycie to jest najwięcej szczelne, zupełnie ogniotrwałe, wytrzymałe, nadzwyczaj trwało i posiada najmniejsze nachylenie, to jest h : b == 1 : 20 do 1 : 30; natomiast jest bardzo ciężkie, uszkodzenia trudno odkryć, a naprawa niełatwa.

4.    Krycie trwa około 50 lat, a zatem roczne zużycie wynosi około 2°/₀, a utrzymanie nie wymaga prawie żadnych kosztów.

5.    Powierzchnia krycia oblicza się według rzeczywistych rozmiarów wykonania, bez żadnych dalszych dodatków.

386. Metr kwadr. krycia cementem drzewnym na go-towem już opierzeniu (uwaga 2, poz. 385.), opartem na wiązaniu rozpierając o wiszącem, wykonać, a mianowicie: opierzenie posypać warstwą 2 do 3 mm grubą suchego, miałkiego, przesianego piasku łub popiołu, ułożyć na tein papę dachową w sposób pojedynczego “krycia gładkiego, równolegle do okapu, a brzegi dachu wyłożyć blachą cynkową; następnie począwszy od jednego z przyczółków dachu, ułożyć 3 do 4 pokłady papieru cementu drzewnego pełnią-na spoinę z nakładką 10 cm,, po po-przedniem powleczeniu zapomocą miękkich szczotek gorącym cementem drzewnym każdego pokładu, z równoczesnem rozwijaniem papieru w ten sposób, aby pierwszy pokład _ pokrył w całości blachę osnowy brzegowej dachu z należytem zaklejeniem cementem drzewnym; dalej ostatni pokład, po powleczeniu gorącym cementem drzewnym, posiać miałkim piaskiem na 1 do 15 cm grubo, a na to nasypać warstwę 10 cm grubą, złożoną z 4 do 5 cm warstwy piaszczystej gliny i 5 do 6 cm żwiru grubego czystego, chronionego od wysypania się wzdłuż brzegów i okapów zapomocą gotowych już ogniotrwałych, 10 cm wysokich, dostatecznie silnych listew, zaopatrzonych stosownymi otworami, celem odprowadzenia wody do korytek wiszących; wreszcie wzdłuż murów wykonać wklęsłe na 25 cm wysokie z cementu drzewnego, bez różnicy wysokości (zob. uwagę 1, pod poz. 322. i pozycję 385.);

a) krycia obejmującego 1 pokład papy i 3 pokłady papieru 190 K,

4 n ^    n    r> | 205
„ 5 pokładów „ | 2-30 „
n 3    n    •) | 2 45 „
„ 2 pokłady    „ | 2-25 „
n 3    „    „ | 2-50 „
.. 0 pokładów „ | 2 35 „
„ 1 pokład    „ | 2 60 „
„ 2 pokłady    „ | 2-85 „
ch kosztowało .... | . ta-oo K,
>/ zwojach...... | . 32 K.

3i

Ceny przedwojenne.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

g) Krycie gontami, dranicami i deskami.

387. Uwagi: ³

1.    Gonty i dranice wyrabiają z drzewa jodłowego, świerkowego i modrzewiowego w postaci i rozmiarach, przedstawionych w części pierwszej dzieła, oddział D. „Materjały“, rozdział VIII., poddział 9., poz. 3., str. 239.

2.    Krycie gontami wykonują na ołaeeniu (łatami 3x5 cni) pojedynczo, z nakładką 8 do 15 cm, lul) podwójnie, z potrójną nakładką 5 chi, szeregami równoległymi do okapu pełnią na spoinę.

Początek krycia prowadzi sio zawsze od.okapu szeregiem gontów w każdym razie podwójnym, ułożonym na desce okapowej i kończy się również powójnym szeregiem grzbietowym, wysuniętym od strony słotnej na 8 cm ponad grzbiet. Każdy gont przybija się gwoździem kutym płaskogłowyin, 5 cm długim (gontalem) do łaty, wbitym w rowek gontu.

3.    Wzajemna odległość łat pod krycie gontowa* pojedyncze

l — n

oblicza się z wzoru l — n, a pod podwójne ——; ilość zaś gont potrzebnych do 1 m- krycia pojedynczego, zw iększona o 5% z po

10500

wodu ścinania, wynika z w zoru /, = eia podwójnego z w zoru /a =

{l — n) (d

21000

ni)

, a do 1 m- kry-

,    -    -. gdzie l jest długością

(f —«) (s —«,)' ⁶    ■ ■    ⁶

gontów 32 do 80 cm, n nakładką podłużną 8 do 15 cm, n, nakładką poprzeczną czyli głębokością rowka gontów' 1 do 2 cm, s szerokością gontów 8 do 12 cm.

4.    Krycie gontowre jest niebezpieczniejsze pod w zględem ogniow ym od krycia deskami, gdyż wiatr zrywa i rozrzuca daleko palące się gonty; zresztą jednak jest lepsze, jak krycie deskami.

Gontów⁷ w'regule używają do krycia budynków podrzędnych, osobno stojących lub tymczasowych, oraz jako uszczelnienie pod krycie łupkiem, albo wreszcie tam, gdzie ustawa budownicza na to pozwala a lepszy materjał krycia jest i za drogi i trudny do uzyskania.

5.    Nachylenie dachu pod kryłdo gontowe h : b = 1:1 do 1 : 5, a samo krycie trwa 20 do 25 lat; roczne zużycie wynosi zatem 5 do 4%, utrzymanie zaś w⁷ dobrym stanie około 5%.

6.    Do rzeczywistej powierzchni krycia dachu gontami dolicza się: za każdą wieżyczkę narożną z grzbietem po 8 m~, za każdą

wieżyczkę bez grzbietu lub za każde okno dachowe z grzbietem po 4 m", a za każde. zwykłe okno dachowe po 2 tn~ powierzchni.

Za naroża, grzbiety, osnowy wzdłuż murów i kosze nic się nic dolicza, gdyż w ilości gontów potrzebnej do 1 m- krycia według wzorów wyżej pod 3. zamieszczonych, uwzględniono już 5% więcej na ścinanie z tego powodu.

388. Sto gont ów 32 do 80 cm długich, 8 do 12 cm szerokich, przeciętnie G do 8 mm grubych z rowkiem 1 do 2 cm głębokim wytworzyć z drzewa jodłowego lub świerkowego na miejscu składu:

3 do 5 godz. gonciarza,    j 0 075 do 0 365 ms krągłego

10°/₀ jak wyżej,    . drzewa jodłowego lub świerko-

j w ego.

Uwaga. Wyrób gontów z modrzewia, które są najlepsze i wogóle z drzewa twardego, jako to z dębiny i buczyny, wymaga zwiększenia wymiaru roboty o 50%.

Według podręcznika Junka „Wiener Bauratgeber“ maszyna do wyrabiania gontów na podnóżu Żelaznem 1560 x 1430 mm i 800 mm Wysokiem, wymagająca siły moto-rycznej 1'50 IP i obsługi 3 ludzi, wytwarza w ciągu 12 godzin roboczych 2000 do 3000 gontów w miarę ich wielkości; waga jej wynosi około 425 kg, a koszt na miejscu fabryki 950 koron (cena przedwojenna).

389. Metr kwadr, pojedynczego krycia gontami 8 cm szerokimi z rowkiem 1 cm głębokim, szeregami równoległymi do okapu pełnią na spoinę z nakładką poprzeczną 1 cm, na gotowem już ołaceniu (poz. 431.) wykonać, a mianowicie: szeregiem podwójnym gontów na desce okapowej rozpocząć i tak w tym szeregu, jakoteż i w następnych pojedynczych, oraz w ostatnim grzbietowym podwójnym każdy gont rowkiem od strony słotnej odwrócić, nieco ku okapowi nachylić i przybić; szereg grzbietowy od strony słotnej na 8 cm ponad grzbiet dachu wysunąć, gonty na narożnikach i w koszach w miarę potrzeby pościnać, wachlarzowo ułożyć i przybić, bez różnicy wysokości.¹

A. Z nakładką podłużną na 8 ęm\

a) krycia gontami 32, 34, 37 lub 40 cm długimi:

1 godz. cieśli lub pokrywacza, 050 godz. pomocnika,

G3, 58, 52 lub 47 gontów,

94, 87, 78 lub 70 gontali z 5 cm długimi łopatkowemi główkami;

b) gontami 42, 45, 48, 50 lub 53 cm długimi:

076 godz. cieśli lub pókry-wacza,

0'45 godz. pomocnika,

44, 41, 38, 36 lub 33 gontów, GG, 61, 5G, 53 lub 50 gontali;

391. Metr. kwadr, podwójnego krycia kopuł gontami 48 cm długimi, 10 cm szerokimi z nakładką 5 cm na gotowem już opierzeniu, wraz z poprzecinaniem gontów na połowę, bez różnicy wysokości; ¹

c) gontami 55, 58, 61, 63 lub 66 cm długimi:

055 godz. cieśli lub pokry-wacza,

0⁻35 godz. pomocnika,

32, 30, 28, 27 lub 26 gontów, 48, 45, 42, 41 lub 39 gontali,:

B. Z nakładką

a)    krycia gontami 32, 34, 37 lub 40 cm długimi:

robota jak pod A, a),

88, 79, 68 lub 60 gontów,

132, 118, 102 lub 90 gontali;

b)    gontami 42, 45, 48 50 lub 53 cm długimi:

robota jak pod A, b),

56, 50, 45, 43 lub 40 gontów,

83, 75, 68, 64 lub 59 gontali;

390. Sto go ntów wybić c z oderwaniem starych zniszczony

2 80 godz. cieśli lub pokry-wacza,

0 70 godz. pomocnika,

a) kopuł prostych mało wcinanych :

3 50 godz. cieśli lub pokry-wacza,

61 gontów 48 cm długich,

170 gontali;

d) gontami 68, 71, 74, 76 lub 80 cm długimi:

0 34 godz. cieśli lub pokry-

WRCZSij

0 30 godz. pomocnika,

25, 24, 23, 22 lub 21 gontów, 37, 35, 34, 33 lub 31 gontali.

o dłużną 15 on;

c) gontami 55,'58, 61, 63 lub 66 cm długimi,

robota jak pod A, c),

37, 35, 33, 31 lub 29 gontów, 56, 52, 49, 47 lub 44 gontali; ‘ d) 68, 71, 74, 76 lub 80 cm długimi gontami: robota jak pod A, d),

28, 27, 25, 25 lub 23 gontów, 42, 40, 38, 37 lub 34 gontali. l‘em naprawy dachu, łącznie h: i

100 gontów,

150 gontali.

b) kopuł ozdobnych z licznemi wcięciami:

6 godz. cieśli lub pokrywacza, 61 gontów 48 cm długich,

270 gontali.

392. Metr. k wadr. podAvójnego krycia dachu gontami 10 cw szerokimi z nakładką podłużną 5 cm i z poprzeczną 1 cm (głębokość rowka), wraz z ołaceniem lub bez ołacenia wykonać, w sposób pod poz. 389. opisany z tą różnicą, że

wszystkie szeregi gontów bez wyjątku muszą być podwójne, bez różnicy wysokości — wymaga wymiarów roboty i materjału krycia, zestawiónych w następującej tablicy:¹

Długość gontów 10 cm szerokich | W zajemny odstęp łat | Potrzeba do 1 m² podwójnego krycia z 5 cm nakładką

1

es “=>

X

CO

gontów z dodatkiem 5%

gontali

gwoździ łato-

wych

z ołaceniem

bez ołacenia

cieśli | pomoc nika | cieśli | pomoc nika
cm | cm | godzin | godzin
32 | 13 | 7-64 | 111 | 111 | 11-00 |  |  |  |
34 | 15 | 6-92 | 103 | 103 | 10-00 |  |  |  |
|  |  |  |  |  | >2-22 | 115 | 1-72 | 105
37 | 16 | 6-32 | 94 | 94 | 9-00 |  |  |  |
40 | 17 | 5-86 | 86 | 86 | 8-50 |  |  |  |
42 | 18 | 5-53 | 81 | 81 | 7-50 | ) |  |  |
45 | 20 | 5-14 | 75 | 75 | 7-25 |  |  |  |
48 | 21 | 4-74 | 70 | 70 | 7-00 | >1-85 | 0-92 | 1-45 | 0-85
50 | 22 | 4-48 | 67 | 67 | 6-50 |  |  |  |
53 | 24 | 4-21 | 63 | 63 | 6-00 |  |  |  |
55 | 25 | 4-08 | 60 | 60 | 5-75 | ) |  |  |
58 | 26 | 3-82 | 57 | 57 | 5-50 |  |  |  |
61 | 28 | 369 | •54 | 54 | 500 | >1-48 | 0-69 | 118 | 0-59
63 | 29 | 3-42 | 52 | 52 | 4-75 |  |  |  |
66 | 30 | 329 | 50 | 50 | 4-75 |  |  |  |
68 | 32 | 316 | 48 | 48 | 4-75 |  |  |  |
71 | 33 | 303 | 45 | 45 | 4-75 |  |  |  |
74 | 34 | 2-89 | 43 | 43 | 4-75 | >1-11 | 0-46 | 0-81, | 0-36
76 | 36 | 2-81 | 42 | 42 | 4-50 |  |  |  |
80 | 37 | 2-76 | 40 | 40 | 4-50 |  |  |  |

393. Metr kwadr, podwójnego krycia dachu dranicami 95 cm długie mi, 12 cm szerokie mi, z nakładką podłużną 12 cm i poprzeczną (głębokość rowku) 15 cm wykonać, w sposób zresztą pod poz. 392. opisany, bez różnicy wysokości;¹

a) na gotowem już ołaceniu:    0⁻82 godz. pomocnika,

0'62 godz. cieśli lub pokry- 25 dranic 95 X 12 cm.

50 gon tal i,

wacza,

b) wraz z ołaceniem łatami co ! 42 cm.wzajemnie odległemi:

25 dranic,

50 gontali,

2 37 m lat 4 X 6 cm, 325 gwoździ łatowych.

092 godz. cieśli lub pokrywać z a,

01)2 godz. pomocnika,

394. Metr kwadr, krycia dachu deskami miękkiemi 2 do 25 cm grubemi, 30 cm szerokiemi wykonać, a mianowicie : deski równolegle do okapu z nakładką 4 do 8 cm, lub prostopadle z nakładkami 4 do 6 cm ułożyć i przybić każdą na podporze dwoma gwoździami •, wreszcie deski grzbietowe w każdym razie równolegle do okapu przymocować, po poprzedniem wysunięciu tej z nich na 8 cm ponad grzbiet dachu, która przypadnie od strony słotnej, bez różnicy wysokości;

4⁻20 do 477 m desek miękkich 2 5 X 30 cm,

10 gwoździ;

c) w razie krycia deskami pro-stopadłemi do okapu, nakłada-nemi, należy doliczyć do wymiaru roboty i materjału pod a) i b):

15 m łat 4x6 cm lub 6 X 13 cm,

5 gwoździ.

a)    krycia dachu tymczasowego deskami równoległemu do okapu żaluzjowo ułożonemi, z nakładką około 4 cm:

1 godz. cieśli,

4 m desek miękkich 2 x 30 cm,

10 gwoździ;

b)    krycia dachu stałego w sposób pod a) opisany, ale z nakładką 5 do 8 cm:

125 godz. cieśli,

Uwaga. Nachylenie dachu deskami krytego h : b = tg a. = 1 : i'5. Krycie trwa około 10 lat, a zatem roczne zużycie wynosi około 10°/o i utrzymanie zaś w dobrym stanie nie wymaga żadnych naprawek, gdyż zniszczenie całego krycia postępuje jednakowo i równomiernie tak, że po 10 latach trzeba je całe odnowić.

Krycie deskami jest mało szczelne, ogniowo niebezpieczne i krótkotrwałe, natomiast tanie, lekkie i łatwe do wykonania; zastosowuje się tylko do budowli podrzędnych, krótkotrwałych.

395.    Gonty, dranice lub deski z drzewa twardego wymagają zwiększenia wymiaru roboty o 50°/₀ pod poz. 389. do 394. włącznie.

h) Krycie trzciną i słomą.

396.    M etr kwadr, gładkiego poszycia dachu trzciną 30 do 40 cm grubego, na ołaceniu z łat wzajemnie odległych 35 do 40 cm, kołkami przybitych; ¹

a) na gotowem już ołaceniu: 0 90 godz. pokrywacza,

0 32 do 0 40 ms trzciny w wiązkach 15 do 30 cm grubych i 3 m długich,

350 m witek słomianych łub wiklowych;

b) wraz z ołaceniem:

013 godz. cieśli,

0⁻90 godz. pokrywacza, trzcina i witki jak pod a),

2-50 do 3 m łat lasowych albo żerdzi z kołkami.

Uwaga. W razie zastosowania łat rzniętych należy policzyć do ich przybicia gwoździe, gdyż przybicie kołkami powodowałoby kłócie się łat.

Metr sześć, trzciny ciasno związanej waży 145 do 160.

397. Metr kwadr, gładkiego poszycia dachu słomą 30 do 35 cm grubo na ołaceniu z łat 30 do 40 cm wzajemnie odległych, kołkami przybitych; ¹

a) na gotowem już ołaceniu:

160 godz. pokrywacza,

0 30 do 035 m³ słomy w snopkach,

4'40 m witek słomianych lub wiklowych;

398.    M e t r k w a d r. s t o p n i o 30 do 35 cm grubo wykonać na «

a) na gotowem już ołaceniu:

090 godz. pokrywacza,

0 30 do 0 35 w³ słomy w snopkach,

5 m witek słomianych lub wiklowych ;

399.    Uwagi.

b) wraz z ołaceniem:

160 godz. pokrywacza,

0⁻30 godz. cieśli, ilość słomy i witek jak pod a), 375 m łat lasowych lub żerdzi do ołacenia, do przymocowania krycia z wierzchu od wiatru i na kolki.

ranego poszycia dachu słomą ceniu, zresztą jak pod poz. 397; ¹

b) wraz z ołaceniem:

0 90 godz. pokrywacza,

0 28 godz. cieśli,

3 m łat lasowych lub żerdzi do ołacenia, przymocowania krycia powierzchni i na kołki, ilość słomy i witek jak pod a).

1.    Metr sześć, słomy wymłóconej w snopkach 1 do 13 m długich do krycia używanych waży 64 kg; zarówno zresztą snopki słomy, jak trzciny, podczas krycia przywiązują do łat witkami słomianemi lub wiklowemi.

2.    Grubość dachu słomą lub trzciną krytego wynosi najmniej 30 cm, a najwięcej 40 cm.

Zoli. poz. 396.

3.    Jeżeli szczyt dachu, słomą lub trzciną krytego, będzie pokryty dachówką, to używa się do tego 4 do 5 rzędów dachówek zwykłych, z gąsiorkami do przykrycia szczytu, a dachówki wraz z pokryciem należy osobno policzyć.

4.    Nachylenie dachu słomą lub trzciną krytego h : b — tg a = = 1 : 1 do 1 : 115. Krycie słomą trwa 12 do 15, a trzciną 15 do 20 lat; roczne zużycie wynosi zatem 8'66 do 6 66%, względnie 6 66 do 5%, a utrzymanie nie wymaga kosztów, gdyż całe pokrycie psuje się jednocześnie i po upływie lat trwania trzeba je odnowić całe.

5.    Krycie słomą i trzciną jes‘t ogniowo niebezpieczne i rychło niszczeje; natomiast jest tanie bardzo, szczelne, przewiewne, łatwe do wykonania i cłironi dobrze od gorąca i zimna. Zastosowuje się tylko do budowli odosobnionych, podrzędnych lub chat wiejskich.

VI. ROBOTY CIESIELSKIE.

a) Obróbka drzewa.

400. U wagi ogólne.

Roboty ciesielskie obejmują budowlaną obróbkę i łączenie drzewa w zespoły najczęściej z pomocą żelaziwa, a mianowicie: sworzni, śrub, klamer, opasek, pasówr, płyt, strzemion, trzewików itp., wraz z ustawieniem, względnie złożeniem zespołów^ na miejscu przeznaczenia. Głownem zadaniem zaś cieśli podczas wykonywania tych robót jest przestrzeganie należytej oszczędności materjału i wyzyskanie możliwie największej jego wytrzymałości.

Obróbkę drzewa na budulec przedstawia poddział 9. (str. 234; rozdziału VIII., w części pierwszej dzieła.

Łączenie drzewa powinno być możliwie najprostsze, najodpowiedniejsze, silne, dokładne i ścisłe; i w tym celu należy miejsca zamierzouego połączenia stosownie przysposobić i zarys zacięć na obw odzie drzewa dokładnie nakreślić.

Zależnie od postaci, rozmiarów i przeznaczenia zespołu, oraz jego części składowych, może zajść potrzeba wykonania połączeń drzewnych, których cele mogą, być następujące:

1. Przedłużenie zastosowuje się, gdy dana długość drzewca nie wystarcza; do tego celu służy:

a) prosty lub ukośny styk z należytem podparciem i sklam-rowaniem; prosty styk z okładką prostą lub hakową z klinem, albo bez klina z ześrubowrauiem; prosty styk z kleszczowymi okładkami zazębionemi lub dyblowa-nemi z ześrubowaniem;

b)    prosta lub ukośna nakładka z ześrubowaniem, prosta lub ukośna nakładka hakowa, z klinem i ześrubowaniem;

c)    nasadzenie na stojące drzewo, jak słupy, piloty itp. stykiem prostym sklamrowanym, albo osadzonym na trzpieniu drewnianym lub żelaznym, albo okutym trzewikiem żelaznym lanym; zaczopowaniem krzyżowem okutern pierścieniami; stykiem prostym z kleszczowemi okładkami zazębionemi lub dyblo-wanemi z ześrubowaniem; czopem zwykłym.

2.    Rozszerzenie zastosowuje się, jeżeli dana szerokość przekroju drzewa, jak desek, dyli, bali, belek itp. nie wystarcza; do tego celu prowadzi:

a)    styk czyli przystosowanie proste; przystosowanie ukośne z gładkiem ostruganiem;

b)    uszczelnienie spoin kłakami, mchem, drzewem wierzbowem, lipowem lub topolowem, z zalaniem w każdym razie kipiącą smołą, mazią i łojem w równych częściach lub inną podobną mieszaniną, z ewentualnem nabiciem listew;

c)    łączenie: na pół żłób ki, na żłobki i wpustki lub na żłobki i wsuwki drewniane twarde albo żelazne;

d)    dyblowanie czyli kołkowanie dyblami (kołkami) rozmaitej postaci i rozmiarów z drzewa twardego.

3.    Wzmocnienie. Jeżeli szerokość b i wysokość h przekroju drzewa nie wystarcza wobec danej rozpiętości i warunków obciążenia, to można belkowanie potrzebne wzmocnić ułożeniem bezłącznem dwu lub więcej belek na sobie o tym samym przekroju. W takim

bh~

razie moment oporu jednej z tych belek Wx — - - -, zaś n belek na sobie ułożonych Wn = n Wx — n natomiast moment oporu belki, której wysokość przekroju H — nh, a szerokość b, będzie

T„ bW b ri‘ h~

W = ——— = —-— = n W 7h stąd Wn : W -

bha    bh°~ ,

” ir;    ir⁼¹:

G    G

to znaczy, że dźwigar złożony z n belek o jjrzekroju b li na sobie wolno

leżących ma jedynie ~ część tej wytrzymałości co belka jednolita

o przekroju bnh. Pochodzi to stąd, że jak wiadomo belka drewniana na rozpiętość 8 m ugina się już pod własnym ciężarem;

a jeżeli ich kilka, leży bezłącznie na sobie, to podczas ugięcia przesuwają się wzajemnie i dlatego spółdziałanie ich wytrzymałości nie może być zupełne.

Dla zapobieżenia temu łączy się Wzajemnie poszczególni belki według możności tak, aby się nie przesuwały i do tego celu za-stowują:

a)    sklamrowanie zetkniętych ze sobą na długość belek klamrami na przemian ukośnie wbijanemr lub ześrubo wanie;

b)    zazębienie zębami prostokątnymi lub trójkątnymi z ześrubo-waniem;

c)    dyblowanie dyblami czyli kolkami płaskimi ukośnie osadzonymi, czyli dyblami przekątnymi; dyblami klinowymi lub dyblami kłodowymi. Dybie wszelkiego rodzaju powinne być z drzewa twardego, z wyjątkiem clybli kłodowych, a belki dyblowane wogóle należy silnie ześrubować.

4.    Spięcie krzyżowań ma za cel połączenie drzewa krzyżującego się w ten sposób, aby przesunięcie było niemożliwe; do tego celu służy:

a)    skrzyżowanie styczne, gdzie belki krz}'żujące się leżą wprost na sobie, wspierają się lub stykają i w miejscu skrzyżowania są ześrubowane;

b)    nacięcie płaskie lub krawężne, gdzie tylko jedna belka otrzymuje płytkie nacięcie i łączy się z drugą zapomocą śruby lub klamry krzyżowej;

c)    nakładka częściowa lub pełna; wrąb pojedynczy lub podwójny i wrąb jaskółczy, stosowany także do połączenia desek „na spongi“ itp.

5.    Spięcie odgałęzień zastosowuje się do drzewa stojącego z leżącem lub nachylonem, do którego to celu służy:

a)    czop pojedynczy prosty, czop przenikający, czop ukośny, czop mieczowy, czop boczny czyli czop z nakładką, czop krzyżowy, czop kapturowy i czop krawędziowy;

b)    zacios ukośny pojedynczy lub podwójny z czopem lub bez czopa, ściągnięty klamrami; zacios prostokątny prosty, ukośny lub daszkowaty, z czopem lub bez czopa sklamrowany; zacios krawędziowy;

c)    nakładka prosta lub hakowata, nakładka jaskółcza cała lub połowiczna, pełna lub częściowa.

G. Spięcie narożne zastosowuje się do połączenia belek w narożu. do którego to celu służy:

a)    nakładka prosta, ukośna lub hakowata, nacięcie pojedyncze lub podwójne, wrąb pojedynczy;

b)    czop prosty zwykły, czop całkowity, czop cofnięty, czop nożycowy, styk tępy, sklamrowany, i zacios pojedynczy, podwójny lub częściowy.

401. Metr bież. drzewa miękkiego ściąć w lesie podczas zimy, gałezie poobcinać i ścięty pień drzewa z kory oczyścić; ⁴

Uwaga. Ścinanie drzewa twardego wymaga zwiększenia powyższego wymiaru roboty o jedną irzecią część; jeżeli jednak ścinanie odbywa się w lecie, to rzeczony wymiar roboty obniża się o 20%.

Drzewo należy szybko ścinać, gdyż w przeciwnym razie może się łatwo poroz-szczepywać i w tym celu potrzeba zawsze do każdego pnia postawić .4 ludzi, na zmianę po dwu, a za przytrzymanie, podnoszenie liny itp. doliczyć nadto 15%.

a)    do 10 cm średnicy:

0-10 godz. rębacza,

b)    nad 10 do 15 cm średnicy: 0⁻15 godz. rębacza;

c)    nad 15 do 20 cm średnicy: 020 godz. rębacza;

d)    nad 20 do 25 cm średnicy: 025 godz. rębacza;

e)    nad 25 do 30 cm średnicy: 030 godz. rębacza;

f)    nad 30 do 35 cm średnicy; 035 godz. rębacza;

g)    nad 35 do 40 cm średnicy: 0 50 godz. rębacza;

li) za każdych dalszych 5 cm średnicy więcej:

010 godz. rębacza.

402. M etr sześć, porąbania polan drzewa opałowego sagowego 1 m długich, wraz z przerżnięciem i ułożeniem w stosy;

a) drzewa miękkiego z przerżnięciem, '

a) na dwa kawałki:

420 godz. rębacza; p) na trzy kawałki:

6 30 godz. rębacza ; y) na cztery kawałki:

8'40 godz. rębacza; o) na pięć kawałków:

1050 godz. rębacza;

b) drzewa twardego z przerżnięciem,

a) na dwa kawałki:

630 godz. rębacza;

P) na trzy kawałki:

9-45 godz. rębacza; y) na cztery kawałki:

1260 godz. rębacza;

8) na pięć kawałków,:

15 75 godz. rębacza.

Uwaga. Za porąbanie polan drzewa sągowego 1 m długich bez przerzynania zmniejsza się o jedną irzecią część wymiar roboty pod aj, względnie pod bj.

403. Metr bieżący obróbki drzewa miękkiego i twardego oblicza się według uwidocznionych niżej tablic I. i II.

TABLICA I.

Najmniejsza średnica krąglaków w cieńszym końcu, potrzebna do uzyskania danego przekroju belek z dwu lub czterech stron ociosanych. ¹

|  |  | Rozmiary danego przekro, b X h | u belki |  |  |  | Z krąglaka
=3 _ |  |  |  |  |  | o średnicy | o przekrój u
| cm | cm | m*
1. | 0 X 8, 7 X 7 |  |  | * |  |  |  |  |  | 10 | 0 0079
2. | 8 x 8, 8 | X 9 |  |  |  |  |  |  |  |  | 12 | 00113
3. | 8 X 10, 9 X 9 |  |  |  |  |  |  |  |  | 13 | 00133
4. | 8 X 11, 9 X 10 . |  |  |  |  |  |  |  | 14 | 00154
5. | 9 X 11, 9 X 12, 10 X 10, 10 X 1 | . |  |  |  |  | 15 | 0-0177
6. | 9 X 13, 10 X 12, 11 X 11 • |  |  |  |  |  |  | 16 | 0 0201
7. | 10 X | 13, | 11 X | 12, | 11 X 13, | 12 X | 12 |  |  |  |  | 17 | 00227
8. | 10 X | 14, | 11 X | 14, | 11 X 15, | 12 X | 13 |  |  |  |  | 18 | 0-0254
9. | 12 X | 14, | 13 X | 13 |  |  |  |  |  |  |  | 19 | 0 0283
10. | 12 X | 15, | 12 X | 16, | 13 X 14, | 13 X | 15, | 14 X 14 . |  |  |  | 20 | 0 0314
11. | 12 X | 17, | 13 X | 16, | 14 X 15 |  |  |  |  |  |  | 21 | 0 0346
12. | 13 X | 17, | 14 X | 16, | 14 X 17, | 15 X | 15, | 15 < 16 . |  |  |  | 22 | 00380
13. | 13 X | 18, | 14 X | 18, | 15 X 17, | 16 X | 16 |  |  |  |  | 23 | 00415
14. | 14 X | 19, | 15 X | 18, | 16 X 17, | 17 X | 17 |  |  |  |  | 24 | 0-0452
15. | 14 X | 20, | 15 X | 19, | 15 X 20, | 16 X | 18, | 16 X 19, | 17 | X | 18 . | 25 | 00491
10. | 15 X | 21, | 16 X | 20, | 17 X 19, | 18 x | 18 |  |  |  |  | 26 | 00531
17. | 16 X | 21, | 17 X | 20, | 17 x 21, | 18 X | 19, | 18 X 20, | 19 X | 19 . | 27 | 0-0572
18. | 16 X | 22, | 17 X | 22, | 18 X 21, | 19 X | 20 |  |  |  |  | 28 | 00615
19. | 17 X | 23, | 18 x | 22, | 19 X 21, | 20 X | 20, | 20 X 21 |  |  |  | 29 | 0 0660
20. | 17 X 21 X | 24. 21 | 18 X | 23, | 18 X 24, | 19 X | 22, | 19 X 23, | 20 X | 22, | 30 | 00707
21. | 18 X | 25, | 19 x | 24, | 20 X 23, | 21 X | 22 |  |  |  |  | 31 | 0 0754
22. | 19 x 22 X | 25, 23 | 20 x | 24, | 20 X 25, | 21 X | 23, | 21 X 24, | 22 | X | 22, | 32 | 0 0804
23. | 19 X | 26, | 19 x | 27, | 20 x 26, | 21 X | 25, | 22 X 24-, | 23 | X | 23 . | 33 | 0-0855
24. | 20 X | 27, | 21 X | 26, | 22 x 25, | 23 X | 24, | 23 X 25, | 24 | X | 24 . | 34 | 0 0907
25. | tO O X X | 28, 25 | 21 X | 27, | 21 X 28, | 22 X | 26, | 22 X 27, | 23 X | 26, | 35 | 00962

TABLICA I. (Ciąg dalszy.)

3 <s*

3

Rozmiary danego przekroju belki

b X h

o średnicy

26. | 21 | X | 29, | 22 | X | 28, | 23 | X | 27, |  | X | 26, | 25 | X | 25 |  |  |  | 36
27. | 22 | X | 29, | 23 | X | 28, | 23 | X | 29. | 24 | X | 27, | 24 | X | 28. | 25 | X | 26, |
| 25 | X | 27, | 26 | X | 26 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 37
28. | 22 | X | 30, | 22 | X | 31, | 23 | X | 30, | 24 | X | 29, | 25 | X | 28, | 26 | X | 27 . | 38
29. | 23 | X | 31, | 24 | X | 30, | 25 | X | 29, | 26 | X | 28, | 26 | X | 29, | 27 | X | 27. |
| 27 | X | 28 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 39
30. | 23 | X | 32, | 24 | X | 31, | 24 | X | 32, | 25 | X | 30, | 25 | X | 31, | 26 | X | 30, |
| 27 | X | 29, | 28 | X | 28 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 40
31. | 24 | X | 33, | 25 | X | 32, | 26 | X | 31, | 27 | X | 30, | 28 | X | 29, | 29 | X | 29 . | 41
32. | 24 | X | 34, | 25 | X | 33, | 26 | X | 32, | 26 | X | 33, | 27 | X | 31. | 27 | X | 32, |
| 28 | X | 30, | 28 | X | 31, | 29 | X | 30 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 42
33. | 25 | X | 34, | 26 | X | 34, | 27 | X | 33, | 28 | X | 32, | 29 | X | 31, | 30 | X | 30 . | 43
34. | 25 | X | 35, | 26 | X | 35, | 27 | X | 34, | 28 | X | 33, | 29 | X | 32, | 29 | X | 33, |
| 30 | X | 31, | 30 | X | 32, | 31 | X | 31 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 44
35. | 26 | X | 36, | 27 | X | 35, | 27 | X | 36, | 28 | X | 34, | 28 | X | 35, | 29 | X | 34. |
| 30 | X | 33, | 31 | X | 32 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 45
36. | 27 | X | 37, | 28 | X | 36, | 29 | X | 35, | 30 | X | 34, | 31 | X | 33, | 31 | X | 34, |
| 32 | X | 32, | 32 | X | 33 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 46
37. | 27 | X | 38, | 28 | X | 37, | 29 | X | 36, | 29 | X | 37, | 30 | X | 35, | 30 | X | 36, |
| 31 | X | 35, | 32 | X | 34, | 33 | X | 33 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 47
38. | 28 | X | 38. | 28 | X | 39, | 29 | X | 38, | 30 | X | 37, | 31 | X | 36, | 32 | X | 35, |
| 33 | X | 34 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | • | 48
39. | 29 | X | 39, | 30 | X | 38, | 31 | X | 37, | 31 | X | 38, | 32 | X | 36, | 32 | X | 37, |
| 33 | X | 35, | 33 | X | 36, | 34 | X | 34, | 34 | X | 35 |  |  |  |  |  |  | 49
40. | 29 | X | 40, | 30 | X | 39, | 30 | X | 40, | 31 | X | 39. | 32 | X | 38, | 33 | X | 37, |
| 34 | X | 36, | 35 | X | 35 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 50.
41. | 29 | X | 41, | 30 | X | 41, | 31 | X | 40, | 32 | X | 39, | 33 | X | 38, | 34 | X | 37, |

rąglaka

¹

Zob. uwagę i. pod poz. 322.

²

Zol), uwagę 1. pod poz. 322.

³

Zob. uwagę 1. pod poz. 322.

⁴

Zob. rozdz. VIII., poddział 7., względnie 8., str. 232—234, w części pierwszej dzieła.

o przekroju

mz'

0.1017

0 1075 01134

01194

0-1257 01320

01385 01451

01520

01591

01661

01734

0-1809

01885

.01964

0-2042

Uwaga. Wykazane w odnośnych kolumnach czynniki iloczynu b X A oznaczają szerokość (b) i wysokość (h) przekroju belki z czterech stron ociosanej. W odniesieniu do belki z dwu lub trzech stron ociosanej oznacza b szerokość, h wysokość pomyślanego takiego przekroju prostokątnego, który można prawidłowo wyciąć z danego krąglaka, a który zresztą jest dokładnie określony szerokością ścian ociosanych belki; wszakże iloczyn b x A nie daje całkowitej powierzchni przekroju belki z dwu, względnie z trzech stron ociosanej i trzeba jeszcze doliczyć dwa odcinki, względnie jeden odcinek koła, zakreślonego średnicą krąglaka. Wartość krąglaka jako materjału budowlanego oblicza się według jego średnicy w cieńszym końcu.

CA II.

TABLI-

Obróbka, ustawienie lub ułożenie i wiązanie

belek drewnianych (zob. poz. 400. i 404.).

Rozmiary

szerokości * i wysokości h przekroju belki ociosanej w centymetrach

fi X 8. 7 X 7, 8 x 8, 8 x 9,

8 X 10, 8 x 11, 9 X 9, 9 X 10

/ 9 | X | 11, | 9 | X | 12. | 10 | X | 10. | 10 | X | 11. | 9 | X | 13.
\10 | X | 12, | 10 | X | 13, | 11 | X | 11, | 11 | X | 12 |  |  |
/ 10 X | 14. | 11 | X | 13, | 11 | X | 14, | 12 | X | 12, | 12 | X | 13,
Ui | X | 15, | 12 | X | 14, | 12 | X | 15. | 13 | X | 13. | 13 | X | 14
(¹² | X | 16, | 12 | X | 17, | 13 | X | 15, | 13 | X | 16, | 14 | X | 14.
{ ¹⁴ | X | 15, | 13 | X | 17. | 1.3 | X | 18. | 14 | X | 16. | 14 | X | 17,
l 15 | X | 15, | 15 | X | 1« |  |  |  |  |  |  |  |  |
(14 | X | 18, | 14 X | 19, | 15 | X | 17. | 15 | X | 18, | 16 | X | 16,
| X | 17, | 14 | X | 20. | 15 | X | 19, | 15 | X | 20. | 16 | X | 18.
\ 16 | X | 19, | 17 | X | 17. | 17 | X | 18 |  |  |  |  |  |
( ¹⁵ | X | 2i, | 16 | X | 20. | 16 X 21, | 17 X | 19, | 17 | X | 20,
{ 18 | X | 18, | 18 X | 19, | 16 | X | 22, | 17 | X | 21. | 17 | X | 22.
X 18 | X | 20, | 18 | X | 21, | 19 | X | 19, | 19 | X | 20 |  |  |
( 17 | X | 23, | 17 | X | 24, | 18 | X | 22, | 18 | X | 23, | 19 | X | 21,
J 19 | X | 22. | 20 | X | 20, | 20 | X | 21, | 18 X | 24, | 18 | X | 25,
1 ¹⁹ | X | 23, | 19 X 24, | 20 | X | 22, | 20 | X | 23, | 21 | X | 21,
{ 21 | X | 22 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
f 19 | X | 25, | 19 | X | 26, | 20 | X | 25, | 21 | X | 23, | 21 | X | 24,
1 22 | X | 22 | 22 | X | 23, | 19 | X | 27, | 20 | X | 26, | 20 | X | 27,
4 21 | X | 25, | 21 | X | 26, | 22 | X | 24, | 22 X 25, | 23 | X | 23,
t 23 | X | 24 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
( 20 | X | 28, | 21 | X | 27, | 21 | X | 28, | 22 | X | 26, | 22 | X | 27,
J 23 | X | 25, | 23 | X | 26, | 24 | X | 24, | 24 | X | 25, | 21 | X | 29,
) 22 | X | 28, | 22 | X | 29, | 23 | X | 27, | 23 | X | 28, | 24 | X | 26,
l -4 | X | 27, | 25 | X | 25, | 25 | X | 26 |  |  |  |  |  |

/ mięk.

\ tward.

( mięk.

\ tward.

1 mięk.

mięk.

tward.

mięk.

tward.

mięk.

tward.

mięk.

tward.

tward.

Krąglaka | z 2 stron
z grubsza 1 czysto
ociosać, przyrządzić, ustawić lub ułożyć
| 1 |  |
|. |  | g. | ■ i
gZ | §» | £ | 5*
N | £ | N | £
-a |  |  | N
od | 1 m godzin cieśli
ii | III | IV | V
oto | 0-60 | 0-40 | 0-60
0-50 | 0-70 | 060 | 080
0-40 | 065 | 0-50 | 0-70
0 00 | 0 80 | 065 | 0-90
0-60 | 0-80 | 0-65 | 090
0-80 | 110 | 0-90 | 1-20
0-80 | 110 | 080 | 110
100 | 1-40 | 110 | 1-50
095 | 1-30 | 100 | 1-40
1-20 | 1-80 | 1-40 | 1-90
110 | 1-60 | 1-20 | 1-70
1-50 | 210 | 1-60 | 2-30
1-30 | 1-90 | 1-40 | 200
1-80 | 2-50 | 1-90 | 2-70
1-50 | 2-20 | 1-60 | 2-30
2-00 | 2-90 | 220 | 310
1-80 | 250 | 1-90 | 2-70
2-40 | 3-40 | 2-60 | 3-60
2-00 | 2-90 | 2-20 | 310
2-70 | 3-90 | 290 | 410

Krąglaka | 4 stron |  |  |  |  | R u d | ulec |  |  |  |

z gruba już ociosany

już ociosany, tarty lub krąglak (rubryka XIX.)

ociosany

—

!-*

CQ

ci

M

O

o

o

Równoważna z przekrojem ko-

j lumny I. średnica krąglaka do

1 kolumny XII., XIII., XIV. i XV.

z grubszaj

czysto

przyrządzić i ustawić tub ułożyć

przyrządzić, zaostrzyć,

przystosować, gwoź

dziami, kołkami lub dy-blami przymocować

jako belki stropowe itp.

obciąć, przynieść, ułożyć

jako pokład mostowy

lub ściany kłodowej bez

dyblowania

ociosać, przyrządzić, lub ułożyć | ustawić
bez wiązania | z wiązaniem | bez wiązania | z wiązaniem | bez wiązania | z wiązaniem | bez wiązania | z wiązaniem | z 4. stron . czysto ostrugać
|  |  |  |  | od 1 | t)i godzin cieśli |  |  |  | cm
VI | VII I VIII | IX I | X | | XI | XII | | XIII1 | XIV | XV | | XVI XVII | XVIII | XIX
0-40 | 0-60 | 0-50 | 0-70 | 0-40 | 0-60 | 0-35 | 0-50 | 0-35 | 0-17 | 0-45 | 0-30 |  | ( 10
0-60 | 0-80 | 0-70 | 0-90 | 0-50 | 0-70 | 0-45 | 0-7,0 | 0-45 | 0-22 | 0-90 | 0-60 |  | 1
0-50 | 0-70 | 0-60 | 0-80 | 0-40 | 0-65 | 0-40 | 0-60 | 0-40 | 0-20 | 0-50 | 0-35 |  | X 11
0-70 | 0-90 | 0-80 | 100 | 0-60 | 0-80 | 0-50 | 0-80 | 0-50 | 0'25 | 100 | 0-70 | JO-17 | /
0-70 | 0-90 | 0-80 | 100 | 0-60 | 0-80 | 0-50 | 0-80 | 0-50 | 0-25 | 0-55 | 0-40 |  | X 13
0-90 | 1-20 | 100 | 1-40 | 0-80 | 110 | 0-70 | 1-00 | 0-70' | 0-35 | 1-10 | 0-80 |  | /
0-90 | 1-20 | 100 | 1-30 | 0-80 | 110 | 065 | 1-00 | 0-65 | 0-32 | 0-60 | 0-45 |  | X 15
1-20 | 1-60 | 1-30 | 1-70 | 100 | 1-40 | 0-85 | 1-30 | 0-85 | 0-42 | 0-25 | 0-90 |  | /
110 | 1-50 | 1-20 | 1-60 | 0-95 | 1-30 | 0-80 | 1-20 | 080 | 0-40 | 0-70 | 0-50 |  | X 17
1-40 | 2 00 | 1-60 | 2-20 | 1-20 | 1-80 | 110 | 1-60 | 110 | 0-55 | 1-40 | 100 |  | f
1-30 | 1-80 | 1-40 | 1-90 | 110 | 1-60 | 0-95 | 1-40 | 0-95 | 0-47 | 0-75 | 055 |  | X 20
1-70 | 2-40 | 1-90 | 2-60 | 1-50 | 210 | 1-30 | 1-90 | 1-30 | 0-65 | 1-50 | 1-10 |  | /
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | JO-23 |
1-50 | 210 | 1-70 | 2-30 | 1-30 | ■1-90 | 1-15 | 1-70 | 115 | 0-57 | 0-80 | 0-60 |  | X 22
2-00 | 2-80 | 2-30 | 3.00 | 1-80 | 2-50 | 1-50 | 2-30 | 1-50 | 0-75 | 1-65 | 1-20 |  | i
i;70 | 2-40 | 2-00 | 2-60 | 1-50 | 2-20 | 1-30 | 2-00 | 1-30 | 0-65 | 0-90 | 0-65 |  | X 24
2-30 | 3-20 | 2-60 | 3-50 | 2-00 | 2-90 | 1-75 | 2-60 | 1-75 | 0-87 | 1-80 | 1-30 |  | /
200 | 2-80 | 2-30 | 300 | 1-80 | 2-50 | 1-50 | 2-30 | 1-50 | 0-75 | 1-00 | 0-75 | ) | X 26
2-70 | 3-70 | 300 | 410 | 2-40 | 3-40 | 2-05 | 300 | 2-05 | 1-02 | 210 | 1-50 |  | /
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | •Jo-30 |
2-30 | 320 | 2-60 | 3'50 | 2-00 | 2-90 | 1-75 | 2-60 | 1-75 | 0-87 | 1-10 | 0-80 | I | X 28
3-10 | 4-30 | 3-50 | 4-60 | 2-70 | 3-90 | 2-30 | 3-50 | 2-30 | 115 | 2-20 | 1-60 | ) | /

TABLI-

C A II. (Ciąg dalszy.)

Rozmiary

szerokości b i wysokości h przekroju belki ociosanej w centymetrach

Krąglaka z 2 stron

z grubsza | czysto

ociosać, przyrządzić, ustawić lub ułożyć

Liczba bieżąca

ii.

12.

13.

14.

16.

17.

18.

19.

m I iv i v

31

od 1 m godzin cieśli

22 X 30, 24 X 29,

27 X 31, 29 X 30

30 X 31

29 X 33, 31 X 32

22 x 31, 23 x 29, 23 X 30, 24 X 28, 5 25 x 27. 25 X 28, 26 X 26, 26 X 27, I mięk. | 2'30 | 330 | 2-50 | 3-50
23 X 32, 24 X 30, 24 X 31, 25 X 2y, 1 tward. 26 X 28, 26 X 29, 27 X 27, 27 X 28 J | 300 | 430 | 330 | 4'60
24 x 33, 25 X 31, 25 X 32, 26 X 30, \ ™ięk-27 x 29, 27 X 30, 28 X 28, 28 X 29 / tward. | 2-40 320 | 340 4-60 | 260 3-50 | 3 60 490
25 X 33. 25 X 34, 26 X 32, 26 X 33, 1 mięk. | 2'50 | 360 | 2-80 | 390
27 X 32, 28 X 30, 28 X 31, 29 X 29, tward | 3-40 | 490 | 370 | 5-20
26 X 34, 26 X 35, 27 X 33, 27 X 34, ) mięk. | 2-70 | 3-90 | 2-90 | 4-10
28 X 33, 29 X 31, 29 X 32, 30 X 30, > tward | 3-60 | 5-10 | 3-90 | 5-50
27 X 35, 27 X 36, 28 X 34, 28 X 35, \ mięk. | 2-80 | 4-10 | 3-10 | 4-30
29 X 34, 30 X 32, 30 X 33, 31 X 31, > tward | 380 | 5-40 | 410 | 5-70
27 x 38. 28 X 36, 28 X 37, 29 X 35, ^ miek. | 3-00 | 4-30 | 3-20 | 4*50
30 X 34, 30 X 35, 31 X 33, 31 X 34, / tward 32 X 33 ............... | 400 | 5-70 | 4-30 | 600
28 X 39, 29 X 37, 29 X 38. 30 X 36, 1 mięk. | 3-10 | 4-50 | 3-40 | 4-70
31 X 35, 31 X 36, 32 X 34. 32 X 35, > tward 33 X 34 ............... | 4-20 | 6-00 | 4-50 | 6-30
29 x 40. 29 x 41, 30 X 38, 30 x 39, f miek. | 3-30 | 4-70 | 3-50 | 5-00
31 X 38, 32 x 36, 32 X 37, 33 X 35, l    ^ , 34 X 34, 34 X 35 .........1 | 440 | 6-20 | 4-70 | 6-60
, 30 x 41, 31 X 39, 31 X 40, 32 X 38, 1 mięk. , 33 X 37, 33 x 38, 34 X 36, 34 X 37, / | 340 | 490 | 3-70 | 5-20
4-60 | 650 | 5'00 | 6-90

l 30 } 32 \ 35

Uwaga. Z wymiaru roboty cieśli, wyznaczonego wyżej w kolumnie IX. tablicy II. przypada: aj na ociosanie z gruba krąglaka z 4 stron 17%; b) na czyste ociosanie krąglaka z 4 stron 25%; e) na czyste ociosanie z 4. stron krąglaka 2 obrobionego 8%; d) na przyrządzenie budulcu już ociosanego lub krąglaka 20 /o; ej na związanie wraz z wykonaniem połączeń, czopów, nakładek itd. 2p%. / na

Krąglaka | z 4 s | ron |  |  |  |  | I? u d | ulec |  |  |  |
z gruba już ociosany | już ociosany, tarty lub krąglak (rubryka XIX.) | ociosany | tarty | odzin pomocnika | Równoważna z przekrojem ko lumny I. średnica krąglaka do kolumny XII., XIII.. XIV. iXV.

z grubsza

czysto

yrzy-rządzić i ustawić lub ułożyć

przyrządzić, zaostrzyć,

przystosować, gwoź

dziami, kołkami lub dy-blami przymocować

jako belki stropowe itp.

obciąć, przynieść, ułożyć

jako pokład mostowy

lub ściany kłodowej bez

dyblowania

ociosać, przyrządzić lub ułożyć | ustawić

bez wiązania

z wiązaniem

bez wiązania

z wiązaniem

bez wiązania

i

’3

cd

cd"

csj

bez wiązania

z wiązaniem

z 4 stron czysto ost rugać

|  |  |  |  | od 1 | m godzin cieśli |  |  |  | O | cm
VI | VII | vm | IX | X | XI I | XII | XIII | XIV | XV I XVI jxvn | XVIII | XIX
2-60 | 3-60 | 2-90 | 3-90 | 2-30 | 3-30 | 1-95 | 2-90 | 1-95 | 0-97 | 1-20 | 0-90 |  | 30
3-50 | 4-80 | 3-90 | 5-20 | 300 | 4-30 | 2 60 | 3-90 | 260 | 1-30 | 2-40 | 1-80 |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | >0-30 |
2-80 | 3-80 | 310 | 410 | 2-40 | 3 40 | 2 05 | 3-10 | 2-05 | 1-02 | 1-25 | 0-90 |  | \ 3-2
3-70 | 5-10 | 4-10 | 550 | 3-20 | 4-60 | 2-75 | 4-10 | 2-75 | 1-37 | 2-50 | 1-80 |  | f
2-90 | 4-00 | 3-30 | 4-40 | 2-50 | 3-60 | 2-20 | 330 | 2-20 | 110 | 1-30 | 0-95 | 1 | > 33
390 | 5-40 | 4-40 | 5-90 | 3-40 | 4-90 | 295 | 4-40 | 295 | 1-47 | 2-60 | 1-90 |  | 1
3-10 | 4-30 | 3-50 | 4'60 | 2-70 | 3-90 | 2-30 | 3-50 | 2-30 | 115 | 1-35 | 1-00 |  | \ 34
410 | 5-70 | 4-60 | 6-20 | 360 | 510 | 3-10 | 460 | 310 | 1-55 | 2-70 | 2-00 |  | /
330 | 4-50 | 370 | 490 | 2-80 | 410 | 2-45 | 3-70 | 2-45 | 1-22 | 1-40 | 105 |  | \ 35
4-40 | 6-00 | 4-90 | 6-50 | 3-80 | 5-40 | 3-25 | 4 90 | 325 | 1-62 | 2-80 | 2-10 |  | /
340 | 4-70 | 3-90 | 5-10 | 300 | 4-30 | 2-55 | 390 | 2-55 | 1-27 | 1-45 | 1-10 | Jo-35 | \ 37
460 | 6-30 | 510 | 6-90 | 4-00 | 5-70 | 3-45 | 5-10 | 3-45 | 1-72 | 2-90 | 2-20 |  | /
3-60 | 5-00 | 4-00 | 540 | 310 | 450 | 2-70 | 4-00 | 2-70 | 1-35 | 1-50 | 1-10 |  | \ 38
4-80 | 6-60 | 5-40 | 7-20 | 4-20 | 600 | 360 | 5-40 | 360 | 1-80 | 3-00 | 2-25 |  | /
380 | 520 | 4-20 | 5-60 | 3-30 | 4-70 | 2-80 | 4-20 | 2-80 | 1-40 | 155 | 115 |  | ^ 39
5 00 | 690 | 560 | 7-50 | 440 | 6-20 | 3-75 | 560 | 3-75 | 1-87 | 310 | 2-30 |  |
3-90 | 5-40 | 4-40 | 5-90 | 340 | 4-90 | 295 | 4-40 | 295 | 1-47 | 1-60- | 1-20 |  | \ 40
530 | 7-20 | 5-90 | 7-90 | 4-60 | 6-50 | 3-95 | 590 | 395 | 1-97 | 3-20 | 2-40 |  | i

ustawienie lub ułożenie budulcu już ociosanego, przyrządzonego i połączeniami do więzby zaopatrzonego 25%; gj na ociosanie grube z 2 stron krąglaka 8%; hj na czyste ociosanie krąglaka z 2 stron 13%; ij na czyste ociosanie z 2 stron krąglaka z gruba już obrobionego 5%.

SkWarczyński, Podręcznik budowlany.

35

■404. Uwagi do tablicy II.

1.    Wiązania dachów na wieżach, stolec pod dzwony i belki sprzężono zapomocą dyblowania, lub zazębienia wymagają zwiększenia o 25% wymiaru roboty w kolumnach „z wiązaniem".

2.    Jeżeli związanie budulcu i ustawienie przyjdzie wykonać w wysokości większej niż 20 m, to za wyciągnięcie go należy zwiększyć o 10% wymiar odnośnej roboty.

3.    Za odarcie z kory, opalenie lub omazienie i zakopanie dolnej części słupa w ziemię nie liczy się nic, natomiast liczy się obrobienie słupa w całkowitej jego długości, łącznie z częścią wkopaną.

4.    Jeżeli istniejące zacięcia starego materjału dadzą się zużyć do wiązania nowego, to liczy się tylko ułożenie budulcu „bez wiązania" i ewentualne przyrządzenie.

5.    Na zaokrąglenie belek na wszystkich 4 krawędziach należy doliczyć do wymiaru roboty ostrugania 50%, a na 2 krawędziach tylko 25%.

G. Obrobienie belek, stropów zbitych czyli dyblowanych (sworzniowych) liczy się według kolumn „bez wiązania".

7.    Obrobienie belki z pozostawieniem naturalnego zaokrąglenia czyli oflisu na wszystkich krawędziach, liczy się według największych rozmiarów przekroju, a materjał według potrzebnej najmniejszej średnicy krąglaka, względnie według rzeczywistego przekroju belki.

8.    Obróbka drzewa, wchodzącego w skład zespołów liczy się w zasadzie na miarę bieżącą z uwzględnieniem potrzebnej długości na każdy czop po 5 do 8 cm. Dla uproszczenia jednak tego zbyt rozwlekłego i żmudnego sposobu rachowania oblicza się drzewo pewnej znamiennej części zespołu na miarę bieżącą i wyznacza, ile z tej miary każdego drzewa przypadnie na 1 powierzchni rzutu poziomego, względnie pionowego rzeczonej części zespołu (zob. sposób liczenia więzby dachowej pod poz. 40G. itd.).

9.    Przewóz materjału drewnianego oblicza się według wzorów i uwag w §. 18. (I. Ogólne zasady i określenia str. 334.) zawartych.

10.    Wytrzymałość drzewa wiązanego zależy od jego rozpiętości i w zwykłych warunkach wyznacza się praktycznie w ten sposób, że na każdy metr wolnej rozpiętości l przyjmuje się jako wysokość przekrojukrokwi po 4 cm, — zaś zwykłej belki .po 2 cm z jedno-' razowem dodaniem IG cm; — a wszelkiego drzewa ukośnego (zastrzałów, słupków itp.) po 1 cm z tym samym jednorazowym dodatkiem IG cm.

Dla rozpiętości zatem 4 m wypadnie wysokość przekroju krokwi 4 X 4 = 16 cm, — belki stropowej 4 X 2 + 16 = 24 cm, — zastrzału 4 X 1 + IG = 20 cm.

Zresztą wytrzymałość belek na rozpiętość większą niż 6 m, oraz wogóle tam, gdzie zachodzą niezwykłe warunki obciążenia, należy stwierdzić zawsze osobnem obliczeniem statycznem.

b) Więzby dachowe.

4>05. Uwagi.

1.    Wiązba dacliowa składa się głównie z przęseł pełnych, z których każde jest zespołem samym w sobie związanym i zwartym w płaszczyźnie z reguły prostopadłej do grzbietu dachu, aby dawał dostatecznie wytrzymałe oparcie płatwom i krokwiom, oraz niweczył parcie poziome na mury budynku, wynikłe z własnego i przypadkowego ciężaru dachu. Wzajemna odległość tych przęseł od osi do osi wynosi w regule nie więcej niż 4 do 5 ni, a tylko - wyjątkowo Gm i to tak, aby pod każdą, czwartą, względnie piątą parę krokwi przypadło pełne przęsło; przęsła te zresztą muszą otrzymać także wzajemne połączenie, czyli ustalenie prostopadłe do swych płaszczyzn zapomocą płatew, ołacenia, opierzenia itp.

Ołacenie względnie opierzenie dachu pod krycie przymocowuje się do krękwi lub do płatew, zależnie od tego, czy więzba jest krokwiowa czy płatwowa. Jeżeli więzba jest krokwiowa, to prócz jednej pary krokwi pełnego przęsła, otrzymuje jeszcze między przęsłami pełnemi po 3 do 4 pary krokwi, tworzące tak zwane przęsła puste, wsparte na płatwach itp., idących od pełnych przęseł; wzajemny odstęp krokwi wynosi 075 do U25 m zależnie od materjału krycia. Natomiast więzba płatwowa posiada — zamiast przęseł pustych — płatwy, ułożone na krokwiach przęseł pełnych co 1 m od osi do osi i przymocowane.

2.    Więzby dachowe wykonują z drzewa jodłowego lub świerkowego, który to materjał utrzymuje się bardzo dobrze w tych bardzo korzystnych zresztą warunkach, w jakich się znajdują dachy szczelnie kryte (suche przewiewne powietrze) i trwa 150 do 200 lat.

Wiązanie wzajemne drzewa „dachowego powinno być możliwie proste, nieskomplikowane, a spajanie dokonane żelaznymi gwoździami, klamrami, śrubami, pasami, strzemionami itp.

Wykonują także więzby dachowe mniej lub więcej mieszane z drzewa i żelaza, albo też wyłącznie tylko z żelaza. Praktyka wykazuje, że na rozpiętość do 15 m najkorzystniejsze są więzby

wyłącznic drewniane, a na rozpiętość od 20 m wyłącznie żelazne; co się tyczy zaś rozpiętości od 15 do 20m, to wybór niaterjału zależy od warunków miejscowych; mieszane wiezby z drzewa i żelaza nie utrzymują się dobrze w żadnym razie.

3. W skład drewnianej wiezby dachowej, zależnie od jej różnorodnych zespołów, wchodzi następujące drzewo:

a)    Namurnica, ława, czyli podkładka ma za zadanie rozłożenie ciśnienia idącego z przęseł na większą powierzchnię muru, względnie ściany; wierzch namurniey powinien leżeć co najmniej 8 cm ponad posadzką strychową.

b)    Jętka tworzy podstawę i zamknięcie przęsła polnego dołem i ma zadanie ujęcia parcia poziomego, ciężaru własnego, ciężaru przęsła i obciążenia przypadkowego, wskutek czego przekrój jej musi odpowiadać temu całemu obciążeniu i wypada też rzeczywiście stosunkowo największy. Jeżeli końce krokwi opierają się na jętkach bezpośrednio lub za pośrednictwem płatwy, to pod końce jętek na mur daje się podkładkę czyli namurnice; w przeciwnym jednak razie, to jest gdy więzba jest kolankowa, to końce jętek osadzają się na sucho w kolankowy mur strychowy, bez ławy. Mur strychowy powinien być według możności najmniej 45 cm gruby, a spód jętek leżeć conajmniej 8 cm ponad posadzką strychową. Jeżeil jętki vfypadną zbyt długie, to podpiera się je cegłami na murach środkowych.

0 ile więzba jętkowa dachu nie jest kolankowa, to dolne końce krokwi w pełnych przęsłach zapuszcza się w końce jętek, a w pustych przęsłach daje się w tym celu: albo także całe jętki, albo tylko ich kawałki, 1 do 1 hm długie, zwane podstopkami, zaezopowane w przejmy.

Wiezby dachowe z podstopkami i przęjmami należą do starożytnych zespołów dachowych, są nieracjonalne pod względem statycznym i kosztowne dla nadmiaru drzewa.

c)    Płatwy służą głównie do podparcia krokwi, ilość ich musi być tak wielka, aby każda krokiew otrzymała podparcie na długość niewiele mniejszą ani większą niż 4 m (3 5 do 5 m); bez względu na to jednak dach pultowy musi zawsze otrzymać płatwę grzbietową.

d)    Słupy stojące i leżące w przęsłach pełnych ustawia się na jętce celem podparcia płatew w pełnych przęsłach.

e)    Krokwie wspierają się częściowo na płatwach zapomocą zacięcia i sklamrowania krzyżowego, częściowo zaś na sobie u grzbietu zapomocą zaczopowania nożycowego, o ile kąt tam

między niemi zawarty jest niewiększy niż 150°. Zresztą krokwie narożnikowe i koszowe z natury rzeczy muszą mieć większy przekrój.

f) Przejma zastosowuje się wtedy, jeżeli drzewo dachowe natrafia w swym przebiegu na przeszkodę budowlaną, wskutek której trzeba je skrócić. Tak na przykład, jeżeli krokiew przypadnie na komin, przewód wentylacyjny, okno dachowe itp., otrzymuje przejmę, która się łączy z krokwią skróconą, oraz z obiema naj-bliższemi krokwiami całemi zapomocą stosownych czopów i kołków lub klamer.    .

(j) Zastrzały przeciwdziałają przechyleniu się słupów pionowych; mogą także służyć do podparcia względnie zawieszenia słupów w ten sposób, by nie obciążały jętki i wtedy tworzą zwykłe wiązanie wiszące. Głównym warunkiem wiązania wiszącego jest, by osie odnośnych zastrzałów i słupa, względnie także i przewiązki prężącej przecinały sie w jednym punkcie, a zawieszenie jętki nie przekraczało wzajemnego odstępu 4 m.

h)    Kleszcze zastosowuje się zapomocą ześrubowania do sprzęgnięcia słupka kolankowego ze słupem środkowym przęsła dachu kolankowego lub obu słupów środkowych i krokwi tuż pod płatwami itp.

i)    Miecze mają zadanie zmniejszenia wolnej rozpiętości płatew itp., a także i ustalenie słupów; nachylenie mieczów do poziomu wynosi 45° a połączenie dokonuje się zapomocą czopów i klamrowania.

Wogóle co do zespołu każdej więzby dachowej należy ściśle przestrzegać, by żaden kawałek drzewa nie zwisał, tylko spoczywał na podporze należycie wytrzymałej.

4. Junk w podręczniku „Wiener Bauratgeber“ radzi stosować do wiezb nietylko przeznaczonych pod krycie dachówkowe, ale nawet i mniej obciążonych — bez względu na nachylenie — następujące minimalne rozmiary przekrojów drzewa:

a) na szerokość budynku do 10 m: jętki 16 X 21 cm, ławy, słupy, rozpory i zastrzały 16 X Ib cmi płatwy 16 X 18 cm, kleszcze 8 X 16 cm, krokwie i miecze 10 X 16 cm;

§) na szerokość budynku nad 10 do 14 m należy zwiększyć: płatwy na 16 X 21 cm, rozpory i zastrzały na 16 X 18 cm, krokwie i miecze na 16 X 16 cm;

Y) na szerokość budynku nad 14 do 18 cm należy zwiększyć: jętki na 18 X 24 cm, ławy, Słupy, rozpory i zastrzały na 18 X 18 cm, płatwy na 18 X 21 cm, kleszcze na 10 X 16 cm, krokwie i miecze na 13 X 18 cm;

o) na szerokość budynku nad 18 do 22m należy wzmocnić: jętki na 18 X 20 cm, płatwy na 18 X 21 cm, rozpory i zastrzały na 18 X 21 cm, kleszcze na 10 X 18 cm, krokwie i miecze na 13 X 21 cm.

(>. Wiezby dachowej, nie zawsze można zaopatrzyć jętkami, zwłaszcza jeżeli zachodzi potrzeba włączenia strychu do przestrzeni wnętrza budynku (sale, hale, ujeżdżalnie itp.), albo jeżeli rozpiętość jest tak wielka, że nic można dostać stosownie długich i silnych jętek. W takich razach zastosowuje się przęsła zespołu mniej lub więcej kratowego, albo też krążyny w zespół wiezby ujęte (zob. poz. 531.).

G. Po wyznaczeniu w rzucie poziomym układu płaszczyzn dachowych, po uproszczeniu go po myśli uwagi 1., pod poz. 322. i uwidocznieniu wszelkich murów strychowych, kominowych i ogniowych, wybiera się zespół wiezby dachowej, który odpowiada najlepiej danej rozpiętości budynku, materjałowi krycia i warunkom miejscowym i wrysowuje się rozkład przęseł pełnych w ten sposób, aby każdy punkt przecięcia się co najmniej trzech płaszczyzn dachowych, każda krokiew głów na narożnikowa i koszowa, wreszcie każdy koniec płatwy, otrzymały podparcie pełnem przęsłem; dalsze pełne przęsła rozkłada się we wzajemnych odstępach 3 do 5 m.

Wreszcie według przyjętych zasad uwydatnić trzeba w rzucie poziomym wiezby: położenie wszelkiego drzewa poziomego (ławy, jętki, płatwy, przejmy, kleszcze, rozpory) w widoku, drzewa pionowego (słupy) w przekroju, a każdej krokwi linją kreskowaną, oraz wpisać odnośne rozmiary.

Wrzutach pionowych zaś należy przedstawić tyle przekrojów i widoków przęseł więzby, oraz wpisać rozińiary długości drzewa i wielkości jego przekrojów, aby można otrzymać wszelkie dane, potrzebne do wykonania wiezby dachowej.

406. Metr kwadr, wykonania więzby jętkowej dachu pultowego według rysunku G. pod podwójne krycie dachówką, łącznie z wyciągnięciem na górę, ustawieniem i związaniem, licząc" w powierzchni rzutu poziomego dachu, bez różnicy wysokości budynku;.¹

a) na 3m szerokim budynku;

a)    z podstopkami i przejmami: 070 w namurnic 10 X IG cm, 122 m jętek z podstopkami

i przejmami, płatew i przewiązek 14 X 18 cm,

r71»t krokwi, bantów i mieczy 10 X 11 cm,

0-19 m słupów 14 X 11 cm, 010 kg klamer i gwoździ kro-kiewników,

(objętość łączna drzewa wynosi 0 0696 ««³);

J3) z płatwą u dołu:

0 99 m jętek, płatew i przewiązek,

192 m krokwi, bantów i mieczy, zresztą namurnice, słupy i żeła-ziwo jak pod a),

(objętość łączna drźewa 0 0667 >»³);

y) z jętkami w pusty cli przęsłach: 144 m jętek, płatew i przewiązek,

zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 00751 m³);

b)    na 4 m szerokim budynku,

a) z podstopkami i przejmami: 0'53 m namurnic 10 X 16 cm, 0'75 m jętek z podstopkami

i przejmami 16 X 19 cm,

0 53 m płatew i przewiązek 14 X 18 cm,

r86m krokwi, bantów i mieczy 10 X 11 cm,

0 20 m słupów 14 X 14 cm,

0 09 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa 0'0746 w³);

£) z płatwą u dołu:

0 29 m jętek,

0 79 m płatew i przewiązek, 2‘04 mkrokwi,bantów i mieczy, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0 0697 w³);

Y) z jętkami w pustych przęsłach :

1’08 m jętek, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0 0846 chj³); ,

Rys. 6.

e) na 5 m szerokim budynku, a) z podstopkami i przejmami: 0 42 m namurnic 13 X 16 cm,

0 66 m jętek z podstopkami i przejmami 16 X 19 cm,

0-42 m płatew i przewiązek 14 X 18 cm,

1-94krokwi, bantów i mieczy 10 X 11 cmi

0 21 m słupów 11 X 11 cmi 0‘08 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa 0-0707 w³);

Uwaga. Obróbkę wszystkich wyżej zestawionych drewnianych części składowych więzby, przypadających w odnośnych rozmiarach na 1 m² rzutu poziomego dachu, należy obliczyć według tablic I. i II., zawartych pod poz. 403.

407. Metr kwadr, wykonania więzby jetkowej na kozłach dachu pultowego według rysunku 7. pod podwójne ' krycie dachówką, zresztą jak pod poz. 406.;¹

P) z płatwą u dołu:

0 29 m jętek,

0 63 m płatew i przewiązek, 2⁻10mkrokwi, bantów i mieczy, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0669 711$) •

y) z jętkami w pusty cli przęsłach: 107 ni jętek, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0831 »*»);

d) na 6 m szerokim budynku, a) z podstopkami i przejmami: 035 in nam urnie 16 X 16 cm,

0 59 7H jętek z podstopkami i przejmami 16 X 21 cm,

0 35 tu płatew i przewiązek 15 X 18 cm,

a) na 5 m szerokim budynku, a) z podstopkami i przejmami: 0 42 m namurnic 13 X 16 cm, 0’66 in jętek z podstopkami i przejmami 16 X 19 cm,

0 42 m płatew 14 X 18 cm, 170>n krokwi, bantów i mieczy *10 X 1-1 cm,

0 52 77i słupów i zastrzałów 14 X 14 cm,

019 leg klamer i gwoździ kro-kiewników,

(objętość łączna drzewa 00734^3);

l⁻96m krokwi, bantów i mieczy 10 X 16 cm,

0 22 m słupów 15- X 15 cm,

0 07 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa 0 0745 m»);

P) z płatwą u dołu:

0 29 m jętek,

0 53 m płatew i przewiązek,

2 10 w krokwi, bantów i mieczy, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0 0715 w³);

y) z jętkami w pustycli przęsłach:

1 07 77i jętek, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0 0907 m$).

z płatwą u dołu:

0 29 m jętek,

0 63 m płatew,

1-86 mkrokwi,bantów i mieczy, zresztą namurnice, słupy i żela-ziwo jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0697 w3)-

y) z jętkami w pustych przęsłach :

1‘07 m jętek, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0858 m$) 5

b)    na (5 m szerokim budynku,

a) z podstopkami i przejmami: 0 35 m namurnic 13 X 16 cm, 060 m jętek z podstopkami

i przejmami IG X 21 cm,

0-35 m płatew 15 X 18 cm, 1-65'm krokwi, bantów i mieczy 10 X 16 cm,

0⁻54 m słupów i zastrzałów 15 X 15 cm,

016 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa

0-0754 «t³);

£) z płatwą u dołu:

0-29 m jętek,

0 -53 m płatew,

1 • 79 »tkrokwi, bantów' i mieczy, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0721 m³);

y) z jętkami w pustych przę-słacli:

1 *07 m jętek, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0912 m³)-

c)    na 7 m szerokim budynku, a) z podstopkami i przejmami: 0-8G m namurnic, słupów i za-

zastrzałów IG X 16 cm,

0-86 m jętek z podstopkami i przejmami i płatew IG X 21 cm, 163m krokwi, bantów i mieczy 13 X 16 cm,

0-14 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa 0⁻0848 m³);

P) z płatwą u dołu:

0⁻74 m jętek i płatew,

1 • 76mkrokwi,bantów i mieczy, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0835 m³);

y) z jętkami w pustycli przęsłach :

1-37 m jętek i płatew, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-1019 m³)-,

Rys. 7.

d) na 8 m szerokim budynku, a) z podstopkami i przejmami: 0 45 m namurnic i zastrzałów IG X 16 cm,

0-52 m jętek z podstopkami i przejmami 18 X 24 cm,

0‘26 m płatew IG X 21 cm,

1-33 m krokwi 13 X 18 cm, 0⁻39 m słupów 16 X 18 cm, 0⁻28 m bantówr i mieczy 13 X 16 cm,

012 kg żelaziw a,

(objętość łączna drzewa 0-0909 m³);

P) z płatwą u dołu:

029 m jętek,

039 m płatew,

145 m krokwi, zresztą jak pod a), (objętość łączna drzewa 0-0881 w³);

T) z jętkami w pustych przęsłach :

1 -06 m jętek, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 01142 m³).

408. Metr kwadr, wykonania więzby jętkowej z płatwami dachu pult owego według rysunku 8 pod krycie dachówką żłobkowaną lub blacha, zresztą jak pod poz. 40G.;¹

Rys. 8.

a) na 5 m szerokim budynku: 0 24 m jętek IG X cm,

0 38 m słupków 13 X 13 cm, 013 m zastrzałów 13 X 16 cm, 0-65 rn płatew 13 X 16 cm, 1-oG m krokwi 13 X 13 cm, 046 m mieczy 8 X 10 c»».

061 m kleszczy pojfedynczo licząc 8 X 16 cm,

0 45 m nam urnie 16 X 16 cm,

0 08 kg klamer i gwoździ kro-kiewników,

0'125 kg śrub do kleszczy;

b)    na 6 m szerokim budynku: 0 25 m jętek IG X 19 cm,

0\36 m słup(’)w 13 X 16 cm, 012 7>i zastrzałów 13 X 16 cm, 0 55 m płatew 13 X 16 cm, 135 m krokwi 11 X 16 cm,

0 39 m mieczy 10 X 13 cm, 060 m kleszczy jjojedynczo 8 X 16 cm,

0⁻37 77i namurnic IG X 16 cm,

0 07 kg klamer i gwoździ, 0'10fy/ śrub do kleszczy;

c)    na 7 0 m szerokim budynku: 0-25 77i jętek 18 X 21 cm,

0-36 77i słupków 13 X 16 cm, 015 7H zastrzałów 13 X 16 c»i, 0 47 77i płatew 13 X 16 cm, 135 77i krokwi 11 X 16 o/i, 0-33 77i mieczy 10 X 13 C)7t, 060 771 kleszczy pojedynczo

8 X 16 C771,

0 31 77i namurnic IG X 16 cm,

0 06 kg klamer i gwoździ,

0 09 kg śrub;

d)    na 8 0 7u szerokim budynku: 0 25 77i jętek 18 X 21 c//i,

0-36 77i słupków IG X 16 C7»,

0 14 77i zastrzałów IG X 16 c)ii,

0 41 ot płatew IG X 16 cm, 135 ot krokwi 13 X 16 cm,

0 29 m mieczy 10 X 13 cm,

0 59 m kleszczy pojedynczo 8 X 16 cm,

0-28 m liainurnic IG X 16 cm, 0⁻05 kg klamer i gwoździ,

0 08 kg śrub.

4<09. Metr kwadr, wykonania więzby jętkowej dachu siodłowego pustego według rysunku 9. pod podwójne krycie dachówką, zresztą jak pod poz. 40G.; >

Rys. 9.

a) na 3 m szerokim budynku,

a)    z płatwami u dołu:

0 57 m nam umie 13 X 13 cm, 0'86 w jętek i płatew 13 X 16 cm,

137 m krokwi 8 X 10 cm,

0'55 m krzyży 5X8 cm,

0⁻09 kg klamer i gwoździ kro-kiewników,

(objętość łączna drzewa 0-0407 w⁸);

P) z jętkami w pustych przęsłach :

1 m jętek,

114 m krokwi, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0417 w³);

b)    na 4 m szerokim budynku, a) z płatwami u dołu:

0 44 ot nam urnie 13 X 13 cm, 0-72 m jętek i płatew 13 X 16 cm,

131 w krokwi 9 X 12 cm,

0 44 m krzyży 5X8 cnh 0⁻08 kg żelaziwa 5 (objętość łączna drzewa 0-0325    ;

P) z jętkami w pustych przęsłach:

0'9S m jętek,

114 m krokwi, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa • 0-0419 w³),;

c) na 5 ot szerokim budynku, a) z podstopkami i przejmami: 0-36 m nam :mic 13Xl3cw, 091 ot jętek z podstopkami i przejmami 16 X 10 cm,

118 ot krokwi 10 X 14 cot,

0 37 ot krzyży 5 X 10 cm,

0-01 kg żelaziwa;

(objętość łączna drzewa 00521 ot³) ;

P) z płatwami u dołu:

0 29 m jętek,

0 86 m płatew 14 X 18 cm,

132    m krokwi, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa

0 0443 w3)-,

Y) z jętkami w pustych przęsłach :

1 m jętek, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0'0548 w3);

d) na G m szerokim budynku, a) z podstopkami i przejmami: 0 31 m nainurnic 13 X IG cm,

0 82 m jętek z podstopkami i przejmami 16 X 19 cm,

120 m krokwi 10 X IG cm,

0 32 m krzyży 5 X 20 cm,

0 06 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa 0 0522 mo);

P) z płatwami u dołu:

0 29 m jętek,

0 31 m płatew 14 X 18 cm,

133    m krokwi, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa

00460 w3)-

410. Metr kwadr, wy kona dacii u siodłowego według r dachówką, zresztą jak pod poz.

a) na 5 m szerokim budynku: a) z podstopkami i przejmami :

0'36 m namurnic 13 X 13 cm,

i) z jętkami w pustych przęsłach :

1 m jętek, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0567 »»3) •

e) na 7 m szerokim budynku, a) z podstopkami i przejmami : 0-27 m namurnic 16 X 16 cm, 0-75 m jętek z podstopkami i przejmami 16 X 21 cm,

122 m krokwi 13 X 16 cm,

0 39 m krzyży 5 X 19 cm,

0 05 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa 0-0589 /w³) 5

P) z płatwami u dołu:

0 29 m jętek,

0 27 m płatew 16 X 18 cm, 1’33 m krokwi, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0535 ;»³);

Y) z jętkami w pustycli przęsłach :

1 m jętek, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0 0673 »»3).

i a więzby jętko w ej z b autem sunku 10. pod podwójne krycie Ł06.; i

091 m jętek z podstopkami i przejmami 16 X 19 cm,

150 m krokwi i bantów 8 X 10 cm,

0 57 m krzyży 5 X 10 cm,

0'07 kg klamer i gwoździ krokiew nikó w,

(objętość łączna drzewa 00476 m?>);

P) z płatwami u dołu:

0⁻29 m jętek,

0-36 rn płatew 14 X 18 cm, 164 m krokwi i bantów, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0 0389 ot³);

y) z jętkami w pustych przęsłach :

1 m jętek, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0503 m³);

b) na 6 m szerokim budynku,

a) z podstopkami i przejmami: 0-31 m namurnic 13 X 16 cm,

0 82 m jętek z podstopkami i przejmami 16 X 10 cm,

152 m krokwi i bantów 9 X 12 cm,

0⁻32 m krzyży 5 X 10 cm,

0 06 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa 0 0494 w³);

P) z płatwami u dołu:

0-29 m jętek,

0'31 m płatew 14 X 18 cm, 1-65 m krokwi i bantów, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0’0425 w³);

y) z jętkami w pustych przęsłach :

1 m jętek, zresztą jak poił a),

(objętość łączna drzewa 0-0549 m³);

c) na 7 m szerokim budynku. a) z podstopkami i przejmami: 0 27 m namurnic 16 X 16 cm,

0 75 m jętek z podstopkami i przejmami 16 X 21 cm,

1-54 m krokwi i bantów 10 X 14 cm,

0 29 m krzyży 5 X 10 cm,

Rys. 10.

0-05 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa 0-0551 ot³);

P) z płatwami u dołu:

0-29 w jętek,

0-27 m płatew 16 X 18 c/h, 165 ot krokwi i bantów, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0'0490 ot³);

y) z jętkami w pustych przęsłach :

1 ot jętek, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0635 m³);

d) na 8 m szerokim budynku,

a) z podstopkąmi i przejmami:

166 m krokwi i bantów, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0507 w³);

y) z jętkami w pustych przęsłach :

1 m jętek, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0660 w³).

0 24 m Tiainumic IG X IG cm,

0 70 m jętek z podstopkąmi i przejmami IG X 21 cm,

156 ni krokwi i bantów 10 X IG cm,

0⁻2G m krzyży 5 X 10 cm,

0 05 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa 0-0559 »»³);

P) z płatwami u dołu:

0 29 m jętek,

0 21 m płatew 16 X 18 cm,

411. Metr kwadr. wykonania więzby jetkowej z pełnom przęsłem pojedynczem wiszącem dachu siodłowego według rysunku 11. pod podwójne krycie dachówką, zresztą jak pod poz. 406.; *

Rys. 11.

a) na 6 m szerokim budynku,

a) z płatwami u dołu:

0-31 m namurnic 13 X IG cm, 0 29 m jętek 16 X 19 cm,

0 46 m płatew 14 X 18 cm,

144 m krokwi i mieczy 10 X 16 cm,

0 36 m słupów i zastrzałów 14 X 14 cm,

015 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa 0 0559 ws);

P) z jętkami w pustych przęsłach :

1 m jętek,

015 m płatew,

131 m krokwi i mieczy,

03G m słupów i zastrzałów, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0-0685 w³);

b) na 7 m szerokim budynku,

a) z płatwami u dołu:

0 27 m namurnic 16 X 16 cm,

0 29 m jętek 16 X 21 cm,

0-40 m płatew 16 X 18 cm, l⁻82 m krokwi, słupów, zastrzałów i mieczów 13łX 16 cm, 013 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa

0-0660 tii") \

P) z jętkami w pustych przęsłach:

1 m jętek,

013 m płatew,

171 m krokwi, słupów, zastrzałów i mieczy,

412. Metr kwadr, wykona stopkami i przejmami na k podwójne krycie dachówką, zresz

a)    na Im szerokim budynku: 0-70 m jętek z podstopkami

i przejmami 18 X 21 cm,

0 64 m namurnic 16 X 16 cm, płatew i słupków 13 X 18 cm, 137 m krokwi, zastrzałów i mieczy 10 X 16 cm,

0’07 kg klamer i gwoździ;

b)    na 8 m szerokim budynku:

0 65 m jętek z podstopkami

i przejmami,

zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 0 0735 >»³);

c) na 8 m szerokim budynku, a) z płatwami u dołu:

0 24 m namurnic 16X16cw, 0 29 m jętek 16 X 21 cm,

0-36 m płatew 16 X 18 cm, 134 m krokwi 13 X 18 ern, 0'50 m słupów, zastrzałów i mieczy 13 X 16 cm,

011 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa 0 0680 m$) ■

P) z jętkami w pustych przęsłach :

1 m jętek,

0-12 m płatew,

124 m krokwi, zresztą jak pod a),

(objętość łączna drzewa 00826wc°>).

nia więzby jętko w ej z pod-o z łach według rysunku 12. pod tą jak pod poz. 406.;¹

0⁻58 rn namurnic, płatew i słupków,

138 m krokwi, zastrzałów i mieczy,

0 08 kg klamer i gwoździ, zresztą jak pod a);

c) na 9 w szerokim budynku: 0 61 m jętek z podstopkami i przejmami 18 X 24 cm,

0 53 m namurnic 16 X 16 cm, a płatew i słupków 13 X 18 cm,

1 30 m krokwi, zastrzałów i mieczy 10 X 16 cm,

0⁻09 kg klamer i g woździ;

d) na 10 m szerokim budynku: 0 58 m jętek z podstopkami i przejmami 18 X 24 cni,

048 m namurnic, płatew i słupków 16 X 18 on,

140 ni krokwi, zastrzałów i mieczów 10 X 16 cm,

0 09 kg klamer i gwoździ;

e) na 11 ni szerokim budynku: 0 56 m jętek z podstopkami i przejmami 18 X 24 cni,

0⁻45 m namurnic, płatew i słupków 16 X 18 cm,

Rys. 12.

Przeciętna objętość łączna drzewa przypadająca na 1 m³ rzutu pozio-wyżej pod aj do fj włącznie policzonego, wynosi 0 0661 m², albo też w razie zastosowania także i w pustych przęsłach całych jętek, zamiast

140 m krokwi, zastrzałów i mieczy 13 X 16 cm,

0-10Tcy klamer i gwoździ;

f) na 12 m szerokim budynku: 0 54 m jętek z podstopkami i przejmami 18 X 24 cm,

Uwaga, mego dachu.

00944 m'

podstopek i przejm.

413. Metr kwadr, wykoi s z c z o w ej z podstop k am i i pod podwójne krycie dachówką,

a) na 7 m szerokim budynku :

0⁻25 m jętek 18 X 21 cm,

0 86 m słupów 18 X 19 cm, a podstopek i przejm 16 X 20 cm,

0 52 m namurnic i płatew 16X19 cm,    _

0-42 m namurnic, płatew i słupków 16 X 18 cm,

140 m krokwi, zastrzałów i mieczy 13 X 16 cm,

010 kg klamer i gwoździ.

ani a wiezby jętko w ej kle-przejmami według rysunku 13. zresztą jak pod poz. 406.;¹

0 33 ni kleszczy pojedynczo 8 X 13 cm,

183 m krokwi, bantów i mieczy 10 X 13 cm,

0 08 kg śrub do kleszczy,

017 kg klamer i gwoździ kro-kiewników;

b) na 8 m szerokim bu-dynku:

0'25 m jętek 18 X 21 cm,

0⁻80 m słupów 18 X 12 cm, a podstopek i przejm 16 X 20 cm,

0 46 m namurnic i płatew

16 X 18 cm ,

038 m kleszczy pojedynczo 8X10 cm,

1 '84 m krokwi, bantów i mieczy 13 X 13 cm, .

0'00 kg śrub, j. w.,

018 kg klamer i gwoździ j. w.;

c) na 10 w szerokim budynku: 0'26 ot jętek 18 X 24 cm,

Rys. 13.

Uwaga. Objętość łączna drzewa, przypadająca wyżej pod aj do dj włącznie policzonego, wynosi przeciętnie 0-0847 m³.

0-71 ot słupów 18 X 12 cm, a podstopek i przejm 16 X 20 cm,

0\37 ot namurnic i płatew 16 X 18 cm,

032 ot kleszczy pojedynczo 8 X 16 cm,

1-84 ot krokwi, bantów i mieczy 11 X 16 cm,

04)6 kg śrub,

0'14 kg klamer i gwoździ-,

d) na 12 m szerokim budynku: 0-27 ot jętek 18 X 24 cm,

0⁻64 w słupów 18 X 19 cm, a podstopek i przejm 16 X 20 cm, 0 32 ot kleszczy pojedynczo 8X16 cm,

1-84 w krokwi, bantów i mieczów 13 X 16 cm,

0⁻06 kg śrub,

0-12 kg klamer.

na Im² rzutu poziomego dachu

414. M etr kwadr, wykonania więzby jętkowej z płatwami i kleszczami według rysunku 14. pod krycie dachówką, żłobkowaną lub blachą, zresztą jak pod poz. 406.:¹

a) na 10 m szerokim budynku: 0 26 m jętek 18 X 24 cm,

0-28 m słupów 16 X 18 cm, 014 m zastrzałów 16 X 18 cm, 0 55 m płatew 16 X 18 cm,

0 38 ni mieczy 10 X 18 cni, 061 ni kleszczy pojedynczo 8X16 cm,

0 22 m namurnic 15 X 15 cm, 143 ni krokwi 11 X 16 cm, 010 kg klamer i gwoździ kro-kiewników,

0'11 kg śrub do kleszczy;

b) na 12 w szerokim budynku: 0 26 m jętek 18 X 24 cm,

0 25 m słupów 18 X 16 cm, 012 m zastrzałów 16 X 18 cm, 0⁻40 m płatew 16 X 18 cm, 032 m mieczy 10 X 18 cm, 060 di kleszczy pojedynczo 8 X 16 cm,

0⁻18m namurnic 15 X 15 cm, 141 m krokwi 13 X 16 cm, 0-12 kg klamer i gwoździ,

0‘09 kg śrub do kleszczy;

Rys. 14.

c) na 14 m szerokim budynku: 0 26 m jętek 21 X 24 cm,,

0 25 m słupów 16 X 18 cm, 014 m zastrzałów 16 X 18 cm, 0-39 m płatew 16 X 18 cm,

0 27 m mieczy 10 X 13 cm,

0 58 m kleszczy pojedynczo 8 X 16 cm,

0-16 m namurnic 15 X 15 cm, 140 m krokwi 13 X 16 cm, 0*14% klamer i gwoździ,

0 08 kg śrub;

d) na 16 m szerokim budynku 0⁻26 m jętek 21 X 26 cm,

0⁻22 m słupów 18 X 21 cm, 0'14 m zastrzałów 16 X 18 cm, 0’34 m płatew 16 X 18 cm,

0 24 di mieczy 10 X 13 cm,

0 59 ni kleszczy pojedynczo 10 X 16 cm,

0-14 m namurnic 15 X 15 cm, 1-37 m krokwi 13 X 18 cm, 0-14 kg klamer i gwoździ,

0-08 kg śrub.

415. Metr kwadr, wykonania więzby jętkowej o układzie leżącym, z pod stopkami i przejmami według rysunku 15. pod podwójne krycie dachówką, zresztą jak pod poz. 406.:¹

a) na 12 m szerokim budynku :

0’6G m jętki z podstopkami i przejmami, oraz przewłoki 18 X 24 cm,

080 m słupów, rozpór i płatew 18 X 21 cm,

2 m krokwi, bantów i mieczy 11 X 16 cm,

032 m namurnic 13 X 16 cm, 0-12 kg klamer, śrub i gwoździ;

.Rys. 15.

b) na 14 m szerokim budynku:

061 m jętki z podstopkami i przejmami, i przewłoki 21 X 24 cm,

0 74 m słupów, rozpór i płatew 21 X 21 cm,

196m krokwi, bantów i mieczy 13 X 16 cm,

0-26 m namurnic 13 X 16 cm,

013 kg żelaziwa;

c) na 16 m szerokim budynku;

0⁻57 m jętki z podstopkami i przejmami, i przewłoki 21 X 26 cm,

0⁻70 m słupów, rozpór i płatew 21 X 24 cm,

2-06 m krokwi, bantów i mieczy 13 X 16 cm,

0’24 m namurnic 16 X 16 cm i 13 X 16 cm,

014 kg żelaziwa.

416. Metr kwadr, wykonali z dwoma słupami wiszącymi krycie dachówką, zresztą jak pod a) na Sm szerokim budynku:

0' 23 m namurnic 13 X 16 cm, 120 m płatewr, słupów , zastrzałów, rozpór, podstopek i przejm 16 X 19 cm,

0-25 m jętek 16 X 21 cm,

176 m krokwi i mieczy 10 X 16 cm,

0'68 kg żelaziwa;

i a więź by jot ko wrej stojącej według rysunku 16. pod podwójne poz. 406.:¹

b) na 10 m szerokim budynku: 019 m namurnic 16 X 16 cm i 13 X 18 cm,

104 m płatew, słupów, zastrzałów, rozpór, podstopek i przejm 18 X 19 cm i 16 X 20 cm, 0 26 m jętek 16 X 21 cm,

174 m krokwi i mieczy 10 X 16 cm,

060 kg żelaziwa;

Rys. 16 .

c) na 12 m szerokim budynku: 016 m namurnic 16X16 cm i 13 X 18 cm,

094 m płatew, słupów, zastrzałowy rozpór, podstopek i przejm 18 X 19 cm i 16 X 20 cm,

0 27 m jętek 16 X 21 cm,

1‘72 m krokwi i mieczy 13 X 16 cm,

0 50 kg żelaziwa;

Uwaga. Objętość łączna drzewa, prz wyżej pod aj do A) policzonego, wynosi w razie zastosowania także i w pustych j i przejm.

d) na 14m szerokim budynku: 014 m namurnic 16X16 cm i 13 X 18 cm,

0 86 m płatew, słupowy zastrzałów', rozpór, podstopek i przejm 16 X 21 cm,

0 27 m jętek 16 X 21 cm,

1-70 m krokwi i mieczy 13 X 16 cm,

0 35 leg żelaziw a.

padająca na 1 mz rzutu poziomego dachu przeciętnie 0 0825 w¹, albo też O^IOGto'1 ■zęsłach całych jętek, zamiast podstopek

417. Metr kwadr, wyko jetkowej ze słupem wiszący nyeli przęsłach na kozłac w miejsce pustych przęseł w kiem, zresztą jak pod poz. 406.:'

a) na 10 m szerokim budynku:

O⁻19 m namumlc 16 X 16 cm,

0⁻29 m jętek 21 X 26 cm,

0 40 m krokwi głównych 21 X 24 cm,

013 m słupów wiszących 21 X 21 cm,

030 m kleszczy pojedynczo 10 X 21 cm,

lania płatewkowej więzby m, z krokwiami tylko w pełli i z szeregiem płatewek edług rysunku 17. pod krycie łup-

04)9 m zastrzałów 10 X 10 cmi 0 09 m płatwy grzbietowej 18 X 21 cm,

007 m mieczy 13 X 13 cm, 111 m płatewek 10 X 13 cm, 0⁻75 kg żęląziwa,

(objętość łączna drzewa 00728 m³);

Rys. 17.

b) na 12 m szerokim budynku: 016 m namurnic 16 X 16 cm, 0⁻30 m jętek 21 X 26 cm,

041 m krokwi głównych

21 X 24 cm,

013 m słupów wiszących 21 X 21 cm,

0’31 m kleszczy pojedynczo 10 X 21 cm,

0 09 m zastrzałów 10 X 10 cm, 0 08 m płatwy grzbietowej 18 X 21 cm,

0 06 m mieczy 13 X 13 cm, 1'10 m płatewek 10 X 13 cm, 0-70 kg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa 00726 m³)\

c) jia 14 m szerokim budynku: 014 m namurnic IG X 10 cm,

0 30 m jętek 21 X 24 cm,

0 42 m krokwi głównych 21 X 24 cm,

013 m słupów wiszących 21 X 21 cm,

081 m kleszczy pojedynczo 10 X 21 cm,

0 00 m zastrzałów 10 X 10 cm, 0-07 m płatwy grzbietowej 18X21 cm,

0 05 m mieczy 13 X 13 cm,

108 m płatewek 10<X 13 cm, 065 kg żela z iwa,

(objętość łączna drzewa 0‘0718 m³);

418. Metr kwadr, wykon: nem przęsłem szwajcarskie giem płatewek zamiast pu pod krycie łupkiem, zresztą jak [

Rys

d) na 16 m szerokim budynku: 012 m namurnic 16 X 10 cm, 0⁻30 m jętek 21 X 26 cm,

0 43 m krokwi głównych 21 X 24 cm,

014 m słupów wiszących 21 X 21 cm,

031 m kleszczy pojedynczo 10 X 21 cm,

009 m zastrzałów 10 X 10 cm, 0 06 m płatwy grzbietowej 18 X 21 cm,

0 04 m mieczy 13 X 13 cm,

1 07 m płatewek 10 X 13 cm, O-GOkg żelaziwa,

(objętość łączna drzewa

00721 »i»).

mia więzby jętkowej z pełni mezaninowem i z szere-ity cli przęseł według rys. 1S. od poz. 406.:1 18.

a)    na 14 m szerokim budynku⁴¹. O⁻22 m jętek 21 X 26 cm,

075 m namurnic, słupów, rozpór

i płatew grzbietowych 18X21 cm, 0'42 m krokwi głównych 18 X 24 cm,

0'o0 m kleszczy pojedynczo 10 X 21 cm,

0 04 m mieczy 15 X 16 cm, 106 m płatcwek 16 X 16 i 15 X 18 cm,

0 24 kg żelaziwa;

b)    na 16 m szerokim budynku:

0 23 m jętek 21 X 26 cm,

071 m n ara urn i c, słup ów, ro zp ór

i płatew grzbietowych 18x21 cm, 0'42    m krokwi    głównej

21 X 24 cm,

419. Metr kwadr, wykon nego według rys. 19. pod po jak pod poz. 406.: i

a)    na 16 m szerokim budynku:

090    m    namurnic    i    płatew

18 X 21 cm,

0'96 m słupów, jętek i krokwi głównycłi 18 X 24 cm,

0'74    m    kleszczy pojedynczo

10 X 21 cm,

0 24 m przychwytni 21 X 26 cm, 2-34 m krokwi, zastrzałów i mieczy 16X16 i 13X18 cm, 125 kg żelaziwa;

b)    na 20 m szerokim budynku:

072    m    namurnic    i    płatew

18 X 21 cm,

0*93 m słupów, jętek i krokwi głównych 21 X 24 cm,

0 30 m kleszczy pojedynczo 10 X 21 cm,

0 03 m mieczy 13 X 16 cm, 105 m płatew ek 16 X 16 cm i 13 X 18 cm,

022 kg żelaziwa;

c) na 18 m szerokim budynku: 0 24 m jętek 24 X 29 cm, 0’68 m namurnic, słupów,rozpór i płatew grzbietowych 21X21 cm, 042 m krokwi głównych 21 X 24 cm,

0'30 m kleszczy pojedynczo 10 X 21 cm,

0 03 m mieczy 16 X 15 c,n> 104 m płatewek 16 X 16 cm i 13 X 18 cm,

0 20 kg żelaziwa.

ani a wie z by dachu kościel-wójne krycie dachówką, zresztą

068 m kleszczy pojedynczo 10 X 21 cm,

019 m przychwytni 21X26 cm, 231 m krokwi, zastrzałów i mieczy 1(5 X 16 i 13 X 18 cm, 100 kg żelaziwa;

c) na 24 m szerokim budynku: 060 m namurnic i płatew 18 X 21 cm,

0-92 m słupów, jętek i krok w i głównych 21 X 26 cm,

064 m kleszczy pojedynczo 10 X 21 cm,

0'16 m przychwytni 24X26 cm, 2 29 m krokwi, zastrzałów i mieczy 16 X 15 cm,

0'75 kg żelaziwa;

420. Metr kwadr, wykona kościelnego według rys. 20. zresztą jak pod poz. 400.: i

a) na 25 m szerokim budynku:

0 32 m namurnie 18 X 12 i 10 X 20 cm,

0 60 m jętek i krokwi głównych 18 X 24 cm,

010 m przychwytni 21X24 cm,

0 03 m siodełek 20 X 20 cm

Rys. 19.

d) na 30 m szerokim budynku: 0-48 7ii namurnie i płatew 18 X 21 cm,

¹

Zob. poz. 400., 403., 404., 405., 429.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.    36

0’89 m słupów, jętek i krokwi głównych 24 X 26 cin,

0 59 m kleszczy pojedynczo 10 X 21 cni,

013 m przychwytni 24X29 cm, 2 28 m krokwi, zastrzałów i | mieczy 18 X 19 i ld X 20 cm, 0 50 kg żelaziwa.

ia więzby ciężkiego dachu pod podwójne krycie dachówką,

053 ni słupów i zastrzałów 21 X 21 cm,

0 73 7u kleszczy pojedynczo 10 X 21 cm,

0 30 m płatew 18 X 21 cm, 018 m mieczy 13 X 16 cm, 1*51 7>i krokwi 10 X 12 cm, 120 kg żelaziwa;

Rys. 20.

421. Metr kwadr, wykonania więzby mieszanej z drzewa i żelaza według rys. 21. pod krycie blachą, na budyuku 8 m szerokim, zresztą jak pod poz. 406. r¹

Rys. 21.

a) bez trzewików żelaznych:

0⁻35 m namurnic i płatew 18 X 21 cm,

0⁻40 m krokwi i podkładek 16 X 16 cm i 13 X 18 cm,

1 m płatcwek U) X 13 cm, j h) z trzewikami żelaznymi:

1 '50 kg żelaza kotwiowego wymiar materjałów jak pod a) i. śrub,    i z wykluczeniem namurnic i pła-

009 kg klamer i gwoździ; tew a doliczeniem natomiast

225 kg żelaznych lanych trze-I wików.

422. Metr kwadr, wykonania więzby mieszanej z drzewa i żelaza według rys. 22. pod krycie łupkiem lub blachą na budynku 15 m szerokim, zresztą jak pod poz. 40G.: i

Rys. 22.

0 40 m krokwi 18 X 24 cm, 0’89 m płatewek 11 X 1*1 cni, 2 40 kg trzewików żelaznych lanych,

2 kg kutego zespołu żelaznego, złożonego ze słupków i sztab z oczkami, pierścieniami, widełkami, trzpieniami i naśrubkami.

423. M etr kwadr, wykonania więzby mieszanej z drzewa i żelaza według rys. 23. pod krycie łupkiem lub blachą na budynku 20 m szerokim, zresztą jak pod poz. 40G.:¹

Rys. 23.

038 m krokwi głównych 21 X 26 cm,

0⁻96 m płatewek 11 X 16 cm, 2-00 kg trzewików żelaznych lanych,

3‘50 kij kutego zespołu żelaznego, jak pod poz. 422.

424. Met r kwadr, wykonania więź by mieszanej z drzewa i żelaza według rys. 24. pod krycie łupkiem lub blachą na budynku 25 m szerokim, zresztą jak pod poz. 406. i.¹

Rys. 24.

036 m krokwi 24 X 29 cm, 4‘40 kg kutego zespołu że-1 m płJitewek 11 X 16 cm, laznego, jak pod poz. 422.

160 kg trzewików żelaznych lanych,

425. M etr kwadr, wykonania wiezby mansardowej według rys. 25. pod krycie dachówką na budynku 10 m szerokim, zresztą jak pod poz. 406.:¹

020 m namurnic 21 X 24 cm,

032 m jętek 18 X 24 cm,

0'82 m podwalin, słupów i rozpór 18 X 21 cm,

0⁻88 m bantów 18 X 19 i 10 X 20 cm,

190 m krokwi 11 X 16 cm,

0 37 m bantów wierzchołkowych 10 X 13 cm, 0 75 m nakładek i mieczy 10 X 10 cm,

0 40 m krzyży 7 X 13 cm,

0-10 ky żelaziwa.

Rys. 25.

426. Metr kwadr, wykonania wiezby dachu według rys. 20. pod krycie cementem drzewnym na budynku 12 m szerokim, zresztą jak pod poz. 406.: i

Rys. 26.

0 22 m namurnic 16 X 18 cm, 0 30 m jętek 21 X 24 cm,

0 33 m płatew 21 X 24 cm, 018 rn słupów 13 X 10 cm, 027 m kleszczy pojedynczo

13 X 18 cm,

105 m krokwi 16 X 21 cm,

0 38 m zastrzałów i mieczy 10 X 16 cm,

025 kg żelaziwa.

U w agi.

1.    Objętość łączna drzewa, przypadająca na 1 rzutu poziomego dachu wynosi przeciętnie 01001 m³, albo toż 0 1337 m³ w razie zastosowania jętek także i do pustych przęseł.

2.    W razie zastosowania zwykłych belek stropowych, rozpiętych na 6 m pod krycie cementem drzewnym i nałożenia na nie 8 cm grubych dyli klinowych celem uzyskania spadku płaszczyzny dachowej w sposób w rys. 27. uwidoczniony, to 1 m3 rzutu poziomego więzby takiego dachu płacono przed wojną w przybliżeniu po 6 K 75 h.

427. Metr kwadr, wykonania więzby dachu szedowego pod krycie łupkiem, blachą lub papą asfaltową, zresztą jak pod poz. 406.:¹

Rys. 28.

a) z drzewa w całości według rys. 28.:

0⁻21 m progów 21 X 21 cm,

0 70 m jętek i krokwi głównych 18 X 24 cm,

0 09 m zastrzałów 18 X 12 i IG X 20 cm,

115 m płatewek 11 X Id cmi 0'15 kg żelaziwa,

2 m- opierzenia z desek 3 cm grubych, miękkich, niestruga-nych.

b) z drzewa i żelaza według rys. 29:

150 kg lanych płyt żelaznych na oporach podwalin,

2 kg żelaza sztabowego i śrub, 0 40 m progów 18 X 21 cm,

1 '08 m krokwi 11 X IG cjm,

0 63 m progów okiennych i nakładek międzykory tk owy e 11 10 X 10 c.mi

0 08 kg klamer i gwoździ kro-kiewńików,

2 opierzenia z desek nie-struganych 3 cm grubych.

Rys. 29.

Uwaga. Dach szedowy (po angielsku s h e d — czytaj szed — szopa) składa si§

z szeregu płaszczyzn dachowych, zestawionych po dwie na wzór zębów piły, których dłuższa płaszczyzna otrzymuje zwykle nachylenie pod kątem 30°, a krótsza jest prostopadłą do niej albo też pionową, a zawsze oszkloną. Dachy szedowo za-stosowują jedynie do budynków parterowych bardzo szerokich; nadają się one zresztą znakomicie do budynków fabrycznych.

W regule płaszczyzny dachowe — o ile nie są oszklone — otrzymują od spodu opierzenie i wyprawę sufitową, a pomiędzy płatewkami nadto zapełnia się przestrzeń do połowy murem wapiennym, a druga połowa pozostaje pusta.-

Pełne przęsła więzby wspierają się na słupach drewnianych lub żelaznych, a normalny odstęp wzajemny tych przęseł nie powinien przekraczać 4 m. Ze szczególną starannością należy wykonać korytka dachowe między płaszczyznami dachowcmi i zaopatrzyć jo rurą spadową, która powinna się mieścić zawsze zewnątrz słupa. Płaszczyzny dachu zaszklone należy zawsze zwracać ku północy.

4(28. Metr kwadr, wykonania więzby dachu szczególnego zespołu i postaci według danego rysunku, licząc w powierzchni rzutu poziomego dachu, a mianowicie: drzewo potrzebne dostarczyć, czysto w krawędź obrobić, zaczopować, na miejsce przeznaczenia wyciągnąć, ustawić i związać z dodaniem wszelkiego żelaziwa, jak klamry, śruby, gwoździ itp.; z opierzeniem deskami miękkiemi przystosowanemi 2 do 3 cm grubemi według zarysu postaci dachu, łącznie z potrzebnem rusztowaniem, narzędziami i dozorem, wymaga następującej ceny przybliżonej z przed wojny:

a) więzby dachu stożkowego I b) więzby dachu kopulo-okolo 20 K;    j wego 12 K;

c)    więzby dachu krążynowego około 23 K;

d)    więzby dachu wieżowego niskiego o najprostszym zarysie postaci 14 do 20 K;

e)    dachu wieżowego miernie wysokiego o ozdobniejszym zarysie postaci 25 do 35 K;

f)    dachu wieżowego wyższego ozdobnej postaci z Jicznemi wcięciami i gzymsami 45 do 70 K;

g)    dachu wieżowego bardzo wysokiego i ozdobnego z licznemi wcięciami i gzymsami 75 do 105 K.

429. Uwagi.

1.    Wymiar materjału więzb dachowych pod poz. 40G., 407., 400. do 413. i 415. do 428. włącznie, opiera się ściśle na podręczniku „Wiener Bauratgeber“ D. V. Junk’a, w którym więzby dachowe wogóle są opracowane nadzwyczaj starannie i szczegółowo z wielkiem bogactwem przykładów i który też z tego bardzo cennego względu zasługuje na bliższą uwagę każdego technika budowlanego.

2.    Poszczególne składniki materjału więzb dachowych, wyznaczone pod poz. 40G. do 427., wynikły z obliczenia potrzebnej ich całkowitej ilości, podzielonej przez powierzchnie rzutu poziomego dachu; odnoszą się więc one do 1 »n* rzeczonego rzutu poziomego dachu. (Zob. § 10, ł. Ogólne zasady i wyjaśnienia, str. 320.)

Stosownie zatem do tego należy obliczać w kosztorysie więzbę dachu według jego powierzchni w rzucie poziomym, która się równa sumie z powierzchni zabudowanej i z powierzchni wyskoku okapu dachu.

Małe podwórka o powierzchni do 4 m- włącznie, wlicza się do więzby dachowej, gdyż powodują one potrzebę zwiększenia ilości materjału.

Koszta dostarczenia, obrobienia i związania materjału zawartego pod poz. 40G. do 427. należy obliczać według poz. 401. do 404.

3.    Każdą krokiew niecałą przybija się. jednym lub dwoma gwoździami (krokiewnikami) kutymi 15 do 20 cm długimi, w miarę tego, czy jednym lub oboma swemi końcami musi przypierać do innych krokwi; każdą zaś nakładkę przybija się dwoma gwoździami.

Gwoździe te sprzedają pojedynczo; 320 do 355 tych gwoździ 15 do 20 cm długich waży 5G kg,

c) Łaeenie dachów.

430. Metr kwadr, ołacenia dachu pod krycie blachą deskami 3 cm grubemi, miękkiemi, w odstępach 5 do 8 cm,

łącznie z dobraniem desek latowydl takiej szerokości i z lakiem ich rozłożeniem, aby każdy rąbek poziomy blaszanego pokrycia przypadł zawsze na pełną łatę:¹

0-50 godz. cieśli,    10 gwoździ z pocynowanemi

0 30 godz. pomocnika,    główkami.

4 80 m łat 3 X 13 cm, albo 2 55 m deski 3 X 30 cm,

Uwaga. Pocynowanie główek gwoździ liczy się za każdych 10 gwoździ 2 li.

431. Metr kwadr, ołacenia dachu pod krycie słomą, gontami lub dachówką z wzajemnym odstępem łat od środka*

Uwagi.

,    1. Pod krycie gontami używa się łat 3 X 5 cm, a dachówkami 4x7 cm.

2.    Do rzeczywistej powierzchni ołacenia płaszczyzn dachu dolicza się: na każdą wieżyczkę narożną z grzbietem po 4 m², na takąż wieżyczkę bez grzbietu lub na okno dachowe po 2 m², a na okno dachowe bez grzbietu po 1 m² ołacenia.

3.    Długość łat stosownie do ich wzajemnego odstępu wynika z wzoru 40. w § 14., (str. 326.) rozdz. I. „Ogólne zasady i określenia¹*.

do środka:

a)    do 10 cm:

0 G0 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika,

10-50 m łat we wzajemnej odległości oś od osi 10 cm,

11 gwoździ łutowych

b)    od 10 do 15 cm:

0-50 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika,

10-50 do 7 m łat,

11 do 8 gwoździ łutowych;

c)    od 15 do 25 cm:

0-40 godz. cieśli,

0-10 godz. pomocnika,

7    do 4-2 m łat,

8    do 5 gwoździ łutowych;

d)    nad 25 cm:

0 30 godz. cieśli, -0-10 godz. pomocnika, ilość łat stosownie do ich wzajemnego odstępu (zob. uwagę 3., poz. 387.),

1 gwóźdź na każdy metr łaty.

432. Metr bież. starej łaty oderwać i nową przybić pod krycie dachu lub w ogrodzeniu sztachetowem:

016 godz. cieśli,    1 m łaty 3 X« do 4 X ? cnh

010 godz. pomocnika,    1'62 gwoździ łutowych.

d) Podłogi i opierzenia.

433. Metr sześć, wytworzenia desek, dyli czyli desek 5 do 10 cm grubych, lub łat z pni drzewa miękkiego w tartaku

parowym trzema lub czterema piłami w dzień i w nocy pracującym, rocznie każdą piłą do 8150 m³ materjału tartego wytwarzającym, wymaga:¹

a)    do obcięcia pni na końcach i dostawienia ich pod piłę:

112 do l⁻40 godz. pomocnika;

b)    do obsługi piły:

2 godz. tracza,

2'50 godz. pomocnika;

c)    do usortowania, dostawienia na skład i wygładzenia wytworów tartych:

240 do 3 godz. pomocnika;

d)    do obsługi kotła parowego, motora i przenośni:

115 godz. maszynisty-;

e)    do dostawienia trocin i odpadków do kotłowni, oraz usunięcia reszty odpadków:

0 62 do 0 70 godz. pomocnika;

f)    do ostrzenia pił:

0’55 godz. maszynisty;

g)    do dozoru piły i składów:

1 godz. stróża;

h)    do prowadzenia ruchu:

0'35 godz. maszynisty,

0'35 godz. majstra trackiego;

i)    5% powyższych kosztów na utrzymanie maszyny;

lc) 35 do 45°/₀ kosztów od a) do h) włącznie na smarowanie, uszczelnianie, oświetlenie, narzędzia, piły itp.;

l) 40% kosztów pod a) do k) włącznie na amortyzację i oprocentowanie kapitału zakładowego;

• m) koszta zarządu zakładu są. bardzo zmienne i należy je w każdym danym wypadku szczegółowo obliczyć.

Uwaga. Metr sześć, wytworzenia materjału tartego z pomocą kół wodnych albo turbiny, t. j. z pomocą motoru wodnego, kosztuje taniej o 12 do 16%.

434. Metr sześć, wytworzenia materjału tartego z pni drzewa twardego, zresztą jak pod poz. 433., wymaga zwiększenia kosztów wykazanych pod tą pozycją, a mianowicie:

a)    z pni prostych bez gałęzi o 20%,

b)    z pni nie bardzo prostych bez gałęzi o 30%,

c)    z pni krzywych gałęzistych o 50 do 60%.

435. Metr kwadr, ułożenia ścieli powałowej na belkach stropowych z desek miękkich 4 cm grubych, nie-struganych, nakładanych:² 0 70 godz. cieśli,    3 88 m — 0 0465 m³ desek

0 70 godz. pomocnika,    4 X 30 cm,

6 gwoździ.

o wałów ej na belkach stro-iestruganycli 4 cm grubych,

3 G0m desek3X30do4X30cm, 10 gwoździ.

a ścieli powałowej według ewek na spoiny: ¹

3 33 m listew 2X3 cm,

10 gwoździ deskowych,

10 gwoździ do listew.

iwałowej na belkach stropo-sek niestruganych 4 cm gru-i i przystosowanych:¹

3'88 m desek 3 X ^3 do 4 X 30 cm,

10 gwoździ.

lia ścieli powałowej między ękkich niestruganych 3 do 4 cm

136 godz. cieśli,

0⁻70 godz. pomocnika,

3 60 m desek 3 X 30 do 4 X 30 cm,

2    m łat 4X6 cm,

3'67 m listewek 2X3 cm,

6 gwoździ do łat,

10 gwoździ do listewek; c) wsuwanych na łaty jak pod b), ale nakładanych wzajemnie z obu stron po 4 cm: 110 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

3    88 m desek 3 X 30 do 4 X 30 cm,

2 m łat 4 X 3 cm,

6 gwoździ do łat.

3tę tej ścieli, złożonej z samych kawałków przez belki stropowe.

436.    Metr kwadr, ścieli ] po wy eh z desek miękkich i przystosowanych:¹

0-00 godz. cieśli,

0-70 godz. pomocnika,

437.    Metr kwadr, ułożeni poz. 430., ale z nabiciem list

113 godz. cieśli,

070 godz. pomocnika,

3 00 m desek 4 X 30 cm,

438.    M etr kwadr, ścieli p< wy cli ułożyć z miękkich dc hycli, na półżłobki hiczonyc

130 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

439.    Metr kwadr, wykona belkami stropowemi z desek m grubych: x

a)    wsuwanych w żłobki luli półżłobki i przystosowanych wraz z wycięciem tych żłobków w bocznych ściankach belek stropowych i z nabiciem listewek na spoiny:

2⁻3G godz. cieśli,

0'70 godz. pomocnika,

360 m desek 3 X 30 do 4 X 30 cm,

367 m listewek 2X3 cm,

10 gwoździ do listewek;

b)    wsuwanych na łaty i przystosowanych, z przybiciem łat do bocznych ścianek belek stropowych i nabiciem listewek na spoiny:

Uwaga. Ze względu na trudniejszą roi desek, nie potrąca się powierzchni zajętej

440. Metr kwadr, wy kor z desek miękkich niestruganych, grubych:1 090 godz. cieśli,

0-70 godz. pomocnika,

G-67 m desek 15 X 150 do 20 X 150 mm, albo 4 m desek

Uwaga. Deski sufitówki nie powinne '

ania podsiębitki sufitowej rozszczepywanych, 15 do 2 cm

15 X 250 do 20 X 250 mm, albo 333 m desek 15 X 300 do 20 X 300 mm,

11 gwoździ. iyć szersze niż 16 cm.

441. Metr kwadr, opierzenia z desek miękkich, nie-struganych, przystosowanych do 4 cm grubych sporządzić:¹

riO godz. cieśli,

0⁻70 godz. pomocnika,

3’GO m = 0'0432 m³ desek

4 X 30 cm, albo 0-0324 m³ desek 3 X 30 cm itd.,

10 gwoździ.

442. Metr kwadr, opierzenia z desek miękkich do 4 cm grubych, niestruganycli, na półżłobki łączonych, sporządzić:¹

1-50 godz. cieśli,

0'70 godz. pomocnika, 3'88 m = 0⁻04G5 m³

desek

;nia z desek miękkich, nie-h, na żłobek i wpustkę łą-

4 X 30 cm, albo = 0-0349 ni3 desek 3 X 30 cm itd.

10 gwoździ.

ia opierzenia z desek mięk-grubych, przystosowanych,

10 gwoździ,

0-04 m deski dębowej 4X30 cm na kołki.

443.    Metr kwadr, opierzi struganych do 4 cm grubyc czonych, sporządzić:¹

170 godz. cieśli,

0-70 godz. pomocnika,

3-88 m — 0-04G5 m³ desek

444.    Metr kwadr, wykona kich, niestruganych do 4 cm na sworznie łączonych:¹

ldO godz. cieśli,

0-70 godz. pomocnika,

3-60 m = 0-0432 m³ desek 4 X 30 cm, albo = 0-0324 m3 desek 3 X 30 cm itd., 4 X 30 cm, albo = 0-0349 m3 desek 3 X 30 cm itd.,

10 gwoździ.

445. Metr kwadr, opierzenia z desek miękkich, nie-struganych do 4 cm grubych, tylko do sznura opuszczonych sporządzić:¹

090 godz. cieśli,

0.70 godz. pomocnika,

3 45 m = 0 0414 m³ desek

446.    M etr kwadr, opierze kich do 4 cm grubych, n i i wanych:¹

170 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

3    88 m = 0-0465 m³ desek

447.    Metr kwadr, wykona wych z desek miękkich, ni stosowanych, do 35 cm grubj lub blachą: i

a)    kopuł mało wcinanych:

1-80 godz. cieśli,

140 godz. pomocnika,

4    44 m desek 30 cm szerokich, 11 gwoździ;

b)    kopuł wielokrotnie wcinanych :

448.    Metr kwadr, wykon 4 cm grubych, przystosowań

a) z drzewa miękkiego, a) z jednej strony ostruganych

1    z listwami ścinaneini na spoiny nabitemi:

3 20 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

3 60 m desek 30 cm szerokich, 033 m = 0-002 «j³ desek

2    X 30 cm na listwy,

10 gwoździ deskowych,

10 gwoździ listwowych;

P) z obu stron ostruganych i z listwami ścinanemi na spoiny nabitemi:

5    30 godz. cieśli,

0‘70 godz. pomocnika,

4 X 30 cm, albo = 0 031 w3 desek 3 X 30 cm itd.,

10 gwoździ.

lia sporządzić z desek.mięk-struganych, ukośnie stoso-

4 X 30 cm, albo = 0-0349 w*3 desek 3 X 30 cm itd.,

10 gwoździ.

nia opierzenia kopuł wieżo-estruganyeh, ukośnie przy-ch, pod krycie gontami, łupkiem

3 godz. cieśli,

140 godz. pomocuika,

4-44 do 5 m desek 30 cm szerokich w miarę rzeczywistej potrzeby,

16 gwoździ.

ia opierzenia z desek do ych:i s

3    60 m desek 30 cm szerokich, 066 m = 0-004 m⁵ desek

2 X 30 cm na listwy,

10 gwoździ deskowych,

20 gwoździ listwowych;

b) z drzewa twardego,

a) z jednej strony ostruganych, z listwami jak pod a), a):

4    40 godz. cieśli,

1-10 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a);

P) z obu stron ostruganych i listwami nabitych jak pod a), p).: 7 40 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika, materjał jak pod a), P).

449. M etr kwadr, ścianek działowych do komórek wychodkowych sporządzić z desek miękkich, 4 cm grubych z obu stron ostruganych, w żłobki słupków, płatewek i podwalinek wpuszczonych, z obustronnemi listewkami ostruganemi i ścinanemi. na spoiny nabitemi, wraz ze szkieletem ścianek z drzewa miękkiego, czysto ze wszecli stron ostruganego i jako podwalinki, pła-tewki i słupki związanego; licząc powierzchnię ścianek bez potracenia otworów drzwi i siedzeń: ¹

6 godz. cieśli,

070 godz. pomocnika,

2-16 m — 0 0259 m³ desek 4 X 30 cm,

040 m = 00024 m³ deski 2 X 30 cm na listwy,

0 60 m = 0 0144 m³ dyli 8 X 30 cm na szkielet ścianek, 12 gwoździ listwowych.

Uwaga. Drzwi w świetle 0'80 X 2 m, wynoszące 35 do 40% całkowitej powierzchni ścianek, należy liczyć osobno w robocie stolarskiej.

450. Metr kwadr, sporządzenia i ułożenia podłogi z desek 4 cm grubych, przystosowanych i gwoździami

przybitych ;¹

a) z desek niestruganych miękkich,

a) bez legarków: riO godz. cieśli,

0-70 godz. pomocnika,

3 60 m desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ;

P) z legarkami miękkimi na 10 X 13 lub 8 X 15 cm czysto w gran ociosanymi:

170 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,

3 60 m desek 4 X 30 cm,

115 m legarków z grubsza już obrobionych na 10 X 13 lub 8 X 15 cm,

10 gwoździ;

y) z legarkami dębowymi czysto w gran obrobionymi na 10 X 13 lub 8 X 15 cm:

l⁻90 godz. cieśli,

090 godz. pomocnika,

3'60 m desek 4 X 30 cm,

115 m legarków na 10 X 13 lub 8 X 15 cm z gruba ociosanych,

10 gwoździ;

b) z desek niestruganych twardych,

a) bez legarków:

l⁻40 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

3⁻60 m desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ;

P) z legarkami dębowymi jak pod a), y):

220 godz. cieśli,

130 godz. pomocnika,

360 m desek 4 X 30 cm, legarki i gwoździe jak pod a), y);

451. Metr kwadr, sporządzenia z desek 4 cm grubych, na półżłobki i gwoździami przybitych;¹

c) z desek z jednej strony czysto ostruganych miękkich, a) bez legarków:

2 20 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

3G0 m desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ;

P) z legarkami miękkimi na 10 X 13 lub 8 X 15 cm czysto w gran ociosanymi:

2- 80 godz. cieśli,

0⁻90 godz. pomocnika,

3- 60 m desek 4 X 30 cm,

115 m legarków na 10 X 13

lub 8 X 15 cm z gruba obrobionych,

10 gwoździ;

YJ z legarkami dębowymi na 10 X 13 lub 8 X 15 cm w gran czysto ociosanymi:

a) z desek niestniganycli miękkich,

a) bez legarków:

140 godz. cieśli,

0⁻70 godz. pomocnika,

3 88 m desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ;

J3) z legarkami miękkimi jak pod poz. 450.:

2 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,)

115 m legarków z gruba obrobionych na 10 X 13 lub 8 X 15 cm, deski i gwoździ jak pod a);

3 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

3 60 m desek 4 X 30 cm,

115 m legarków na 10 X 13 lub 8 X 15 cm z gruba obrobio-nych,

10 gwoździ;

d) z desek z jednej strony czysto ostruganych twardych,

a)    bez legarków:

2-80 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

3 60 m desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ;

(3) z legarkami dębowymi jak pod c), y):

3'60 godz. cieśli,

130 godz. pomocnika,

3 60 m desek 4 X 30 cm, legarki i gwoździe jak pod c), y).

i ułożenia podłogi przystosowanych

Y) z legarkami dębowymi (jak pod poz. 450.):

2’20 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod P);

b)    z desek niestniganycli twardych,

a) bez legarków:

180 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod oj, a);

$) z legarkami dębowymi jak pod poz. 450.:

2‘60 godz. cieśli,

130 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod a,), P);

c) z desek z jednej strony ostruganych, twardych,

a) bez legarków,

2'50 godz. cieśli,

0⁻70 godz. pomocnika,

3⁻88 m desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ;

P) z legarkami miękkimi jak pod poz. 450.:

310 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,

115 m legarków na 10 X 13 lub 8 X 15 cm z gruba ociosanych,

wymiar desek i gwoździ jak pod a);

452. Metr kwadr, podłogi 4 cm grubych, na żłobek i w przybitych; i

a) z desek niestruganych miękkich,

a) bez legarków:

170 godz. cieśli,

0⁻70 godz. pomocnika,

3'88 m — 00465 m* desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ;

P) z legarkami miękkimi jak pod poz. 450.:

230 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

115 m drzewa na legarki z grubsza już obrobionego na 10 X 13 lub 8 X 15 cmi deski i gwoździe jak pod a), a);

y) z legarkami dębowymi jak pod poz. 450.:

330 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod P);

d) z desek z jednej strony ostruganych twardych,

a) bez legarków:

8-20 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika, wymiar materjału jakpoda), a);

P) z legarkami dębowymi jak pod poz 450.:

4 godz. cieśli,

130 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod o), p).

sporządzić i ułożyć z desek )ustkę łączonych, gwoździami

y) z legarkami dębowymi jak pod poz. 450.:

2'50 godz. cieśli,

0⁻90 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod pj;

b) z desek twardych, a) bez legarków:

2 godz. cieśli.

110 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod o,), a); p) z legarkami dębowymi jak pod poz. 450.:

2-80 godz. cieśli,

1-30 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod a), p);

c) z desek z jednej strony ostruganych miękkich, a) bez legarków:

2⁻80 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod a), a); P) z legarkami miękkimi jak pod poz. 450.:

3 40 godz. cieśli,

090 godz. pomoeuika, wymiar materjału jakpodąż, p); Y) z legarkami dębowymi:

3 60 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod a), P);

453. Metr kwadr, podłogi 4 cm grubych, na żłobki i w przybitych;¹

a) z desek niestruganych miękkich ,

a) bez legarków:

1'80 godz. cieśli,

0‘70 godz. pomocnika,

3 60 m — 0 0432 desek 4 X 30 cm,

0-20 m — 0 0024 m3 desek 4 X 30 cm na wsuwki,

10 gwoździ;

P) z legarkami miękkimi jak pod poz. 450.:

2 40 godz. cieśli,

0'90 godz. pomocnika,

1*15 m drzewa na legarki z grubsza już obrobionego na 10 X 13 lub 8 X 15 cmj materjał drzewny zresztą i gwoździe jak pod a)\

d) z desek z jednej strony ostruganych twardych,

a)    bez legarków:

3 40 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika, wymiar materjału jakpodąż, a);

P) z legarkami dębowymi jak pod poz. 450.:

420 godz. cieśli,

130 godz. pomocnika, wymiar materjału jakpodąż,p>.

sporządzić i ułożyć z desek uwkę łączonych, gwoździami

y) z legarkami dębowymi:

2    60 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika, materjał jak pod P);

b)    z desek niestruganych twardych,

a) bez legarków:

2‘60 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a);

P) z legarkami dębowymi:

3    40 godz. cieśli,

130 godz. pomocnika, materjał jak pod a), P);

c)    z desek z jednej strony ostruganych miękkich,

a) bez legarków:

2 90 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod a), a. >

P) z legarkami miękkimi jak pod poz. 450.:

3-50 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika, wymiar materjału jakpod a), p);

Y) z legarkami dębowymi jak pod poz. 450.:

3 70 godz. cieśli,

090 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod a). P);

4>54>. Metr kwadr, opierz z dyli nieostruganyeh, przy a) miękkich, a) 5 do 6 cm grubych:

1-40 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,

360 m dyli 5 X 30 do 6 X 30 cm (0'054 do 0-0588 w³),

10 gwoździ;

P) 8 do 10 cm grubych:

170 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,

360 m dyli 8X30 do 10X30 cm (0 0864 do 0⁻108 w³),

10 gwoździ;

4>55. Metr kwadr, opierz z dyli nieostruganych, tylko a) miękkich, a) 5 do 6 cm grubych:

1-20 godz. cieśli,

0⁻90 godz. pomocnika,

3 45 m dyli 5 X 30 do 6 X 30 cm (0 0517 do 0-0621 m³),

10 gwoździ;

p) 8 do 10 cm grubych:

150 godz. cieśli,

d) z desek z jednej strony ostruganych twardych,

a)    bez legarków:

4 godz. cieśli,

1-10 godz. pomocnika, wymiar inaterj ału jak pod a), u); P) z legarkami dębowymi jak pod poz. 450.:

4-80 godz> cieśli,

1-30 godz. pomocnika, wymiar materjału jak podoi, p).

ni a lub podłogi sporządzić stosowany cli;¹

b)    dębowych,

a) 5 do 6 cm grubych:

1-80 godz. cieśli,

1- 10 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a);

P) 8 do 10 cm grubych:

2- 10 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika, materjał jak pod a), P).

nia lub podłogi sporządzić do sznura spuszczonych; 1 0 90 godz. pomocnika,

3 45 m dyli 8X30 do 10 X 30 cm (0-0828 do 0-1035 m³),

10 gwoździ;

l>) dębowych,

a) 5 do 6 cm grubych:

1-60 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a);

P) 8 (lo 10 cm grubych:    110 godz. pomocnika,

190 godz. cieśli,    materjał jak pod a), p).

456. Metr kwadr, opierzenia lub podłogi sporządzić

żłobki łączonych;¹

3 88 m dyli 8X30 do 10X30 cm (0 0931 do 0-1164 w³),

10 gwoździ;

b) dębowych,

cl) 5 do 6 cm grubych:

2 10 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a);

P) 8 do 10 cm grubych:

2 40 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika, materjał jak pod a), P). nia lub podłogi sporządzić obek i wpustkę łączonych;1 b) dębowych, cl) 5 do 6 cm grubych:

2 40 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a);

p) 8 do 10 cm grubych:

2 70 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika, materjał jak pod a), P).

z dyli niestruganyeh, na pół a) miękkich, a) 5 do G cm grubych:

170 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

3⁻88 m dyli 5 X 30 do G X 30 cm (0-0582 do 0-0G9 w³),

10 gwoździ;

P) 8 do 10 cm grubych:

2    godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

457.    Metr kwadr, opierze z dyli nieostruganycli, na żł

a) miękkich,

a) 5 do 6 cm grubych :

190 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

3    88 m dyli 5X30 do 6X30 cm (0-0582 do 0'0698 m³),

10 gwoździ;

P) 8 do 10 cm grubych:

2- 20 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

3- 88 m dyli 8X30 do 10X30 cm (0 0931 do 01164 m³);

458.    Metr kwadr, opierz struganych na żłobki i wsm

a) miękkich,

a) 5 do 6 cm grubych:

2-50 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

8'GO m dyli 5 X 30 do G X 30 cm (0-054 do 0-0588 m³),

nia lub podłogi z dyli nie-kę łączonych;¹

0 20 m desek 4 X 30 cm na wsuwki,

10 gwoździ;

P) 8 do 10 cm grubych:

2 80 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,

3⁻60m dyli 8X30 do 10X30cm (0-0864 do 0-108 m³),

0’20 m desek 4 X 30 cm na wsuwki,

10 gwoździ;

b) dębowych,

a) 5 do 6 cm grubych:

3 10 godz. cieśli,

1-10 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a); p) 8 do 10 cm grubych: 3‘40 godz. cieśli, riO godz. pomocnika, materjał jak pod a), P).

459. M etr kwadr, ułożenia podłogi z desek 4 cm grubych, miękkich, dokładnie przy stosowany cli we fryzach dębowych, z jednej strony ostruganyeh: ¹

2-80 godz. cieśli,    360 m desek 4 X 30 cm

0-90 godz. pomocnika,    (0 0432 m³),

10 gwoździ.

Ilość i rozmiary fryzów stosują, się do rozmiarów pól fryzowych i obliczają się według następujących niżej pozycyj 460. i 461.; Ie-garków jednak do podłogi fryzowej potrzeba więcej niż do zwykłej gdyż potrzeba je także ułożyć pod poprzecznymi fryzami.

Uwaga. Ułożenie starej podłogi fryzowej liczy się także według wyznaczonego wyżej wymiaru roboty i materjału, z potrąceniem jednak 110 godz. cieśli za ostru-ganie podłogi, oraz lyle materjału drzewnego, ile zużyto ponownie starego. •

460.    Metr bież. czystego

i ułożenia fryzów’ dębowych

a) 4 cm grubych:

040 godz. cieśli,

0 40 godz. pomocnika 2 gwoździe,

długość deski dębowej 4X30 cm zależy od danej szerokościfryzówr, z uwzględnieniem nadmiaru 5n 0 na ścinanie;

461.    M etr bież. fryzów de sporządzić i ułożyć, wraz : żłobków i przystosowaniem;!

a) 4 cm grubych:

1 godz. cieśli,

0-40 godz. pomocnika,

o strugania, przystosowania

i

I

b)    5 cm grubych:

0⁻50 godz. ciekli,

0 40 godz. pomocnika, materjał jak pod a);

c)    7 cm grubych;

0-56 godz. cieśli,

0'40 godz. pomocnika, materjał jak pod 'osiowych 10 do 16 cm szerokich ; ostruganiem, wyrobieniem pół-

0 ‘36 do 0⁻58 m deski 4 X 30 cm (0 0043 do 0-0069 m³),

2 gwoździe;

b) 5 cm grubych:

1-20 godz. cieśli,

0 40 godz. pomocnika,

0 36 do 0⁻58 m dyli 4 X 30 cm (0 0054 do 0-0087 ot³),

2 gwoździe;

c) 7 cm grubych:

1*40 godz. cieśli,

0-40 godz. pomocnika,

0-36 do 0-58 ot dyli 7 X 30 cm (0 0075 do 0 0122 ot³),

2 gwoździe.

462. Metr kwadr, desek starej podłogi wyciąć dłutem, a natomiast wstawić nowe deski, z jednej strony ostrugane

i przystosowane; ⁴ a) miękkie:

440 godz. cieśli,

3G0 m desek 4 X 30 cm (0 0432 w⁵),

10 gwoździ;

b) dębowe:

5⁻30 godz. cieśli,

3 60 m desek 4 X 30 cm (0-0432 ot⁶),

10 gwoździ.

463. Metr kwadr, ułożenia posadzki w stajni z belek na 13 X 15 cm w gran już ociosany cli; 1 a) miękkich:    b) dębowych:

4'20 godz. cieśli, 110 godz. pomocnika, 6 66 m belek 13 X 15 cm (0 1299 w⁷); | 5 godz. cieśli, 110 godz. pomocnika, materjał jak pod a).

464. Metr bież. starego progu dłutem wyciąć i natomiast nowy wstawić z deski, z jednej strony ostruganej i przy-

stosowanej; 1 a) miękkiej: l⁻40 godz. cifeśli, 100 ot deski stosownej, | b) dębowej: 170 godz. cieśli, 1 ot deski stosownej,

ułożyć: ¹ 0 90 godz. cieśli, 0 33 godz. pomocnika, | 10 gwoździ.
‘ Zob. poz. 400., 468., 469., 470. |
\ / | •

467.    M etr bież. wykonania i grzbiecie, lub w narożnikac z desek miękkich 3 cm grubych;

a) nieostruganych:

040 godz. cieśli,

OlO godz. pomocnika,

1 m deski 3 X 30 cm,

3 gwoździe;

468.    M etr kwadr, czystego desek:

a) miękkich: no godz. cieśli,

odsiębitki pod okapem, na li dachu, 30 cni szerokiej

b) czysto ostruganych:

0⁻70 godz. cieśli,

0'10 godz. pomocnika, materjał jak pod a).

ostrugania z jednej strony

b) twardych:

140 godz. cieśli.

469. Metr kwadr, przybicia opierzenia lub podłogi zamiast gwoździami kołkami dębowymi wymaga:

0133 rn deski dębowej 4 X ^0 cm (0‘0016 m$) na kołki.

470. Uwagi.

1.    Długość gwoździ do opierzenia powinna być dwa do trzy razy większa, niż grubość desek.

2.    Podłogi i opierzenia oblicza się w regule według rzeczywistej powierzchni. Otwory w opierzeniu do 0 6 m‘- w świetle liczą się jako pełne, większe zaś potrąca się z powierzchni opierzenia.

Zresztą do obliczenia opierzeń i podłóg należy stosować zasady wyrażone w § 10. pod poz. 4. (str. 320).

3.    Szerokość nakładek w opierzeniu z desek nakładanych powinna wynosić najmniej tyle, co grubość desek.

4.    Wymiar wszelkiej roboty ciesielskiej z drzewem twardem należy zwiększyć o jedną trzecią część w porównaniu z drzewem miękkiem.

¹

Zob. poz. 400., 434. - ² Zob. poz. 400., 468., 469., 470.

²

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

³

gwoździe;    4 gwoździe.

⁴

Uwaga. Jeżeli próg pozostanie niestrugany, to z wymiaru roboty pod aj i b) potrąca się 0'40 godz. cieśli.

⁵

465.    Metr kwadr, starej podłogi ostrożnie zerwać bez legarków, i ponownie ułożyć: ¹

140 godz. cieśli,    10 gwoździ.

⁶

0 70 godz. pomocnika,

⁷

466.    Metr kwadr, podłogi, już rozebranej, na nowo

e) Jasła, drabiny i słupy stajenne.

471. Metr bież. wykonania jasła lub żłobu 30X 30cm w świetle głębokiego z dyli ostruganych i dokładnie spojonych i uszczelnionych, aby woda nie przeciekała, wraz z zaopatrzeniem ściankami poprzecznemi:

b) z dyli twardych: 5-30 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika, materjał jak pod a).

a) z dyli miękkich:

4 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

3-50 m dyli 5 X 30 do 6 X 30 cm, 12 gwoździ;

472. Metr bież. wydrążenia jasła lub żłobu w świetle 30 do 40 cm szerokiego i głębokiego, z krąglaka,

a) miękkiego:

2 80 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

1 m stosownego krąglaka;

b) twardego:

3 50 godz. cieśli,

020 godz. pomocnika,

1 m stosownego krąglaka.

473. Metr bież. wydrążenia korytka 15 do 25 cm w świetle szerokiego i głębokiego w krąglaku,

a) miękkim: l⁻40 godz. cieśli, 0 20 godz. pomocnika, | b) twardym: 1‘70 godz. cieśli, 0 20 godz. pomocnika,

lm krąglaka stosownego;    lm stosownego krąglaka.

474. Metr bież. wydrążenia w krąglaku korytka IG cm

szerokiego i głębokiego: 1G0 godz. cieśli, 0 20 godz. pomocnika, | 1 m krąglaka miękkiego.

475. Metr bież. sporządzenia drabiny stajennej 65 do 70 cm szerokiej, z półdrabkarai 8 do 10 cm grubymi, z których dolny powinien być z drzewa dębowego, wierzchni zaś z miękkiego; wraz z dębowymi szczeblami co 15 cm i przewiązkami:

3 20 godz. cieśli, 0-20 godz. pomocnika, 1 m drzewa miękkiego 8X8 do 10 X 10 cm, | 1 m drzewa dębowego 8X8 do 10 X 10 cm, 0-66 m dębiny 13 X 10 cm na szczeble i przewiązki.

476. Metr bież. sporządzenia drabiny zwykłej wy-łazowej GO do 65 cm szerokiej, z półdrabkami miękkimi, ostru-ganymi, ze szczeblami dębowymi co 30 cm, oraz z przewiązkami dębowemi:

3 50 godz. cieśli, 0-20 godz. pomocnika, 2 m drzewa miękkiego 12 cm grubego, | 0 50 m dębiny 10 cm grubej na szczeble i przewiązki.

477. Metr bież. wykonania słupa stajennego, a mianowicie: słup na 15 X 15 cm czysto w gran ociosać i ostrugać, krawędzie pościnać, u góry w tępą piramidę zaciąć, odziomek (1 m długi) otlić lub karbolineum powlec, ustawić i silnie wkopać; a) z krąglaka miękkiego:    105 m krąglaka 22 cm średnicy

2-GO godz. cieśli, 026 godz. pomocnika, | w cieńszym końcu;

b)    z krąglaka twardego:

4 godz. cieśli,

0'40 godz. pomocnika, materjał jak pod a);

c)    z belki graniastej miękkiej:

1- 60 godz. cieśli,

0-16 godz. pomocnika,

T05 m belki na 16 X IG cm z grubsza już obrobionej;

d)    i belki graniastej twardej:

2- 40 godz. cieśli,

478.    Metr bież. wykonali toczonego lub ostruganego, 50 cm wysokim, 19 cm grubym

a)    z krąglaka miękkiego:

4 godz. cieśli,

0-40 godz. pomocnika,

1- 05 m krąglaka 22 cm średnicy w cieńszym końcu;

b)    z belki miękkiej graniastej:

2- 60 godz. cieśli,

0-26 godz. pomocnika,

105 m belki na 20 X 20 cm z grubsza już obrobionej;

479.    Metr bież. wykonani? jennej, 10 cm grubej, krągło ost

a) z krąglaka miękkiego:

1-75 godz. cieśli,

0-175 godz. pomocnika,

1-05 m krąglaka 13 cm grubego w cieńszym końcu;

0-24 godz. pomocnika, materjał jak pod c);

e) za toczenie lub ostruganie słupa całkiem okrągło dolicza się do wymiaru roboty: pod a) i c):

0 40 godz. cieśli,

0-04 godz. pomocnika; pod b) i d):

0-80 godz. cieśli,

0-08 godz. pomocnika, ia słupa stajennego krągło 15 cm grubego, z cokołem , zresztą jak pod poz. 477.;

c)    z krąglaka twardego:

6 godz. cieśli,

0-60 godz. pomocnika, materjał jak pod a);

d)    z belki twardej graniastej: 4 godz. cieśli,

0-40 godz. pomocnika, materjał jak pod b).

przedziałki drążkowej sta-iganej i czysto wygładzonej,

b) z krąglaka twardego:

3-50 godz. cieśli,

0-35 godz. pomocnika, materjał jak pod a).

f) Bruki z pieńków drewnianych.

480. Metr kwadr, wykonania bruku z pieńków sosnowych, świerkowych lub jodłowych, czworograniastych, 8 cm czerokich, 13 do 22 cm długich i 8 do 13 cm wysokich, w spadku nie większym niż 3 do 7 °/₀, ze stosowną dośrodkową wypukłością poprzeczną, oraz ze spoinami 10mm rozwartemi, na podkładzie, a mianowicie: drzewo stosownego przekroju czysto w gran ociosać, ostrngać, na pieńki porznąć, gorącym asfaltem nasycić, podkład

betonowy z cementu portlanckiego uskutecznić, warstwę piasku do 1 cm grubą nasypać, na niej pieńki czołami włókien ułożyć z listwami norinującemi rozwartość spoin, łaty 5 cm grube wzdłuż brzegów brukowania osadzić a po wykończeniu brukowania wyjąć, i przestrzeń powstałą iłem lub gliną silnie ubitą zapełnić dla umożliwienia rozszerzania się bruku podczas pęcznienia pieńków, spoiny asfaltem gorącym zalać i posypać z wierzchu czystym piaskiem ostrym lub żwirkiem;¹

a) z pieńków 8 cm wysokich; a) wytworczenie 79 36 pieńków

8 X 13 cm do 48 31 pieńków

8 X 22 cm:

5- 35 do 5-05 godz. cieśli,

6- 35 m dyla 8X13 cm do 3-86 m dyla 8 X 22 cm;

P) nasycenie pieńków gorącym asfaltem:

0'33 do 0 34 godz. asfalciarza, 0-37 do 0 38 godz. pomocnika,

7- 44 do 7-66 kg stopu asfaltu,

0 008m» miękkiego drzewa opałowego ;

y) ułożenie bruku:

2-50 godz. brukarza,

0-50 godz. pomocnika,

1 m~ podkładu z betonu 10 do 20 cm grubego w stosunku 1:3:5 według poz. 15. tablicy pod poz. 123. zestawionej (str. 391.),

0 01 m³ piasku czystego,

11-10 m listewek miękkich

1 X 3 cm do spoin,

0 01 m³ żwirku drobnego na wierzch brukowania,

0-001 m³ gliny w miejsce łat brzegowych;

8) zalanie spoin asfaltem:

110 do 0 95 godz. asfalciarza,

120 do 105 godz. pomocnika, 24-93 do 21 -38 kg stopu asfaltu, 0 028 do 0 024 m³ miękkiego drzewa opałowego;

b)    z pieńków 10 cm wysokich; a) wytworzenie 79-36 pieńków

8 X 13 cm do 48 31 pieńków 8 X 22 cm:

6- 10 do 5-65 godz. cieśli,

7- 94 m dyla 8 X 13 cm do 4-83 m dyla 8 X 22 cm;

P) nasycenie pieńków gorącym asfaltem:

0 41 do 0-43 godz. asfalciarza, 0-46 do 0-48 godz. pomocnika, 9-30 do 9-58 kg stopu asfaltu, 0-011 m³ opałowego drzewa miękkiego;

y) ułożenie bruku: wymiar roboty i materjalu jak pod a), y);

8) zalanie spoin asfaltem:

1-38 do 119 godz. asfalciarza, 1-56 do 134 godz. pomocnika, 3116 do 26 73 kg stopu asfaltu, 0-035 do 0 030 m³ opałowego drzewa miękkiego;

c)    z pieńków 13 cm wysokich;

¹ Zob. poz. 483., 484. |

a) wytworzenie 79 36 pieńków 8 X 13 cm do 48-31 pieńków 8 X 22 cm:

7 20 do 6-65 godz. cieśli,

10- 32 m dyla 8 X 13 cm do

6-28 m dyla 8 X 22 cm;

P) nasycenie pieńków gorącym asfaltem:

0 54 do 0-55 godz. asfalciarza,

0 60 do 0-G2 godz. pomocnika, 12 09 do 12 45 kg stopu asfaltu,

481. Metr kwadr, wykon pieńków miękkich 8 cm sze 8 do 13 cm wysokich wedłu tylko 5 mm rozwartemi;¹ a) z pieńków 8 cm wysokich; a) wytworzenie 87-15 pieńków 8 X 13 jem do 52 29 pieńków 8 X 22 cm:

5- 90 do 5⁻55 godz. cieśli,

6- 97 m dyla 8 X 13 cm do

4-18 m dyla 8 X 22 cm;

P) nasycenie pieńków gorącym asfaltem:

0-36 do 0 37 godz. asfalciarza,

0 41 do 042 godz. pomocnika, 8-17 do 8 29 kg stopu asfaltu,

0 009 m³ miękkiego drzewa opałowego; y) ułożenie bruku:

2 50 godz. brukarza,

0-50 godz. pomocnika,

1 w² podkładu z betonu 10 do 20 cm grubego w stosunku 1:3:5 według poz 15. tablicy, zestawionej pod poz. 123 (str. 391),

11- 76 m listewek z drzewa miękkiego 1X3 cm do spoin,

0014 m³ miękkiego drzewa opałowego; y) ułożenie bruku: wymiar roboty i materjału jak pod a), y);

o) zalanie asfaltem spoin: l⁻80 do 1-54 godz. asfalciarza, 2 03 do 1-74 godz. pomocnika, 40 51 do 34-75 kg stopu asfaltu. 0 045 do 0 039 m³ opałowego drzewa.

ania bruku z drewnianych rokich, 13 do 22 cm długich, poz. 480., ale ze spoinami

001 m³ piasku czystego na podsypkę,

0 01 m³ drobnego żwirku na wierzchnią nasypkę brukowania, 0'001 m³ iłu lub gliny w miejsce lat brzegowych;

3) zalanie spoin asfaltem:

0 60 do 0 50 godz. asfalciarza, 0 69 do 057 godz. pomocnika, 13-74 do 1140 kg stopu asfaltu, 0 015 do 0 012 m³ miękkiego drzewa opałowego;

b) z pieńków 10 cm wysokich; a) wytworzenie 87-15 pieńków 8 X 13 cm do 52-29 pieńków 8 X 22 cm:

6-70 do 615 godz. cieśli,

8-72 m dyla 8X13 cm do 5 23 m dyla 8 X 22 cm;

fi) nasycenie pieńków asfaltem gorącym:

0 45 do 0 46 godz. asfalciarza, 0 51 do 0 52 godz. pomocnika,

10-21 clo 10 37 kg stopu asfaltu, 0011 m³ miękkiego drzewa opałowego;

Y) ułożenie bruku: wymiar roboty i materjału jak pod aj, y);

8) zalanie spoin asfaltem:

0-74 do 0G3 godz. asfalciarza,

0 84 do 0'70 godz. pomocnika, 1G 73 do 14-25 kg stopu asfaltu,

0 018 do 0 01G m³ miękkiego drzewa opałowego •,

c) z pieńków 13 cm wysokich; a) wytworzenie 87-15 pieńków 8 X 13 cm do 52-29 pieńków 8 X 22 cm:

7⁻90 do 7-20 godz. cieśli,

482. Metr kwadr, wykon ków drewianycli 8 cm szerok 13 cm wysokich, według poz. zupełnie przylegającemi (ś temi);¹

a) z pieńków 8 cm wysokich; a) wytworzenie 94-21 pieńków 8 X 13 cm do 55-8G pieńków 8 X 22 cm :

G 35 do 5 85 godz. cieśli.

7- 54 m dyla 8 X 13 cm do 4 47 m dyla 8 X 22 cm-,

P) nasyeqnie pieńków gorącym asfaltem:

0 39 do 0 40 godz. asfalciarza,

0 44 do 0 45 godz. pomocnika,

8⁻ 83 do 8 8G kg stopu asfaltu, 0-01 m³ miękkiego drzewa opałowego;

1133 m dyla 8 X 13 cm do G 80 m dyla 8 X 22 cm;

P) nasycenie jneńków gorącym asfaltem:

0⁻59 do 0-60 godz. asfalciarza, 0-GG do 0-G7 godz. pomocnika, 13 27 do 13-47 kg stopu asfaltu, 0-014 do 0-015 m³ miękkiego drzewa opałowego;

Y) ułożenie bruku: wymiar roboty i materjału jak pod a), T);

8) zalanie spoin asfaltem:

0 96 do 0-82 godz. asfalciarza,

1- 09 do 0 93 godz. pomocnika, 21-75 do 18-52 kg stopu asfaltu, 0 024 do 0 020 m³ opału jak

wyżej.

nia bruku z miękkich pień-ich, 13 do 22 cm długich, 8 do 480., ale ze spoinami prawie rednio około 1 mm rozwar-

Y) ułożenie bruku:

2- 50 godz. brukarza,

0-50 godz. pomocnika,

l m³ podkładu betonowego 10 do 20 cm grubego w stosunku 1:3:5 według poz. 15. tablicy zestawionej pod poz. 123.,

001 m* piasku czystego na podsypkę,

0’01 m³ żwirku drobnego na wierzch brukowania,

0-001 m³ gliny w miejsce łat brzegowych;

o) zalanie spoim asfaltem:

013 do 011 godz. asfalciarza,

015 do 012 godz. pomocnika,

2- 92 do 2 42 kg stopu asfaltu, 0 003 ms miękkiego drzewa

opałowego;

b) z pieńków 10cm wysokich;

a) wytworzenie 94 24 pieńków 8 X 13 cm do 55⁻86 pieńków 8 X 22 cm:

7 25 do 6 55 godz. cieśli,

9 42 m dyla 8 X 16 cm do

5⁻59 m dyla 8 X 22 cm;

P) nasycenie pieńków gorącym asfaltem:

0 49 godz. asfalciarza,

055 do 0’56 godz. pomocnika, 11 04 do 11-08 leg stopu asfaltu, 0012 m³ miękkiego drzewa opałowego; y) ułożenie bruku: wymiar roboty i materjału jak pod a), y);

8) zalanie spoin asfaltem:

016 do 013 godz. asfalciarza, 0-18 do 0⁻15 godz. pomocnika,

3- 55 do 3'02 kg stopu asfaltu,

0 004 do 0 003 m³ miękkiego drzewa opałowego;

c) z pieńków 13 cm wysokich; os) wytworzenie 9424 pieńków 8X13 cm do 55-86 pieńków 8X22 cm:

8⁻55 do 7-65 godz. cieśli,

12 25 m dyla 8 X 13 cm do 7 26 m dyla 8 X 22 cm;

P) nasycenie spoin gorącym asfaltem:

0 64 godz. asfalciarza,

071 do 072 godz. pomocnika, 1435 do 1439 kg stopu asfaltu, 0'015 do 0-016 m³ miękkiego drzewa opałowego;

Y) ułożenie bruku: wymiar roboty i materjału jak pod a), y);

8) zalanie spoin asfaltem:

0-20 do 0-17 godz. asfalciarza, 0 23 do 0⁻20 godz. pomocnika,

4-63 do 3⁻92 kg stopu asfaltu, 0-005 do 0-004 m³ miękkiego drzewa opałowego.

4>83. Metr kwadr, wykonania bruku z miękkich pieńków drewnianych 8 cm szerokich, 13 do 22 cm długich, 8 do 13 cm wysokich, według poz. 480., 481., 482., ale z zasypaniem rumowiskiem lub piaskiem, albo z zalaniem zaprawą cementową, wymaga wymiaru roboty i materjałów pod teini pozycjami zawartego z tą różnicą, że zamiast zalania asfaltem należy policzyć;

A. za zasypanie spoin prze-sianem suchem rumowiskiem wa-piennem lub piaskiem,

a)    w poz. 480. pod a), 8): 0-014 do 0 012 m³ rumowiska lub piasku;

b)    w poz. 480. pod b), 8):

0⁻017 do 0-015 m³ rumowiska lub piasku;

c)    w poz. 480. pod c), 8):

0 023 do 0 019 m³ rumowiska lub piasku;

d)    w poz. 481. pod a), 8): 0-008 do 0⁻006 m³ rumowiska

lub piasku;

e)    w poz. 481. pod b), 3):

0 009 do 0 008 w³ rumowiska lub piasku;

f)    w poz. 481. pod cl, 8): 0-012 do 0 01 m³ rumowiska

lub piasku;

g)    w poz. 482. pod «1, 8):

0 0016 do 0-0014 rumowiska lub piasku;

h)    w poz. 482. pod b), 8):

0 002 do 0 0017 w³ rumowiska lub piasku;

i)    w poz. 482. pod. cl, o):

0 0026 do 0-0022 w³ rumowiska lub piasku;

j)    wymiar odnośnej roboty od a) do i) włącznie mieści się już pod 480., y), 481., y), 482., y);

B. za zalanie spoin zaprawą cementową;

a)    w poz. 480. pod a), 8): 0-60 godz. murarza,

010 godz. pomocnika,

10 n/₍> jak wyżej,

0-0047 w³ = 4 23kg do 0-004 w3 = 3 60 kg cementu romańskiego lub 6-58 do 5 60 kg cementu port-lanckiego,

0 014 do 0 012 m³ piasku, 0019 do 0016m³ wody;

b)    w poz. 480. pod b),%): wymiar roboty jak pod a), 0-0058 w³ = h’22kg do 0005 w³

= 4 50 kg cementu romańskiego lub 0 0059 w³ = 8-26 kg do 0 0051 m³ == 7⁻14 kg cementu portlanckiego,

0 018 do 0 015 m³ piasku, 0-024 do 0-020 m³ wody;

cl w poz. 480. pod <),o): wymiar roboty jak pod a), 00075 m³ — Gl&kgdo 0'0065 m'> = 5-85 kg cementu romańskiego lub 0-0077 m³ — 10-78 kg do 0-0066 m³ = 9⁻24 kg cementu portlanckiego,

0 0225 do 0 0195 m³ piasku, 0-030 do 0026m³ wody;

d)    w poz. 481. pod a), 8): wymiar roboty jak pod a),

0 0026m³ = 2-34 kg do0-002 m3 = 1 '80 kg cementu romańskiego lub 3 64 do 2 80 kg cementu portlanckiego,

0 0078 do 0 006 m³ piasku, 00104 do 0008m³ wody; «

e)    w poż. 481. pod b), 8): wymiar roboty jak pod a), 0-0031 m³=2- 79 kg do 0 0027 m³

= 2 43 kg cementu romańskiego lub 0-0032 m³ — 4⁻48 kg do 0-Ó027 m³ — 3’78 kg cementu portlanckiego,

0-0093 do 0-008 m³ piasku,

0 0124 do 0-011 m³* wody;

f)    w poz. 481. pod cl, 8):

wymiar roboty jak pod a), 0-0041 m³ =    3-69 kg do

0-0035 m³ — 3-15 kg cementu romańskiego lub 5-74 do 4-90 kg cementu portlanckiego,

0 0123 do 0 0105 m³ piasku, 00164 do 0-0140 m³ wody;

g)    w poz. 482. pod a), 8):

wymiar roboty jak pod a),. 0-0005 m³ =    0*45 kg do

0 0004 m³ — 0'36 kg cementu romańskiego lub 0-70 do 0-56 kg cementu portlanckiego,

0*0015 du 0*0012 »(3 piasku,

U-UU28 (lo U*UUi!4m³ wody; i) w poz. 482. pod. c, 8): wymiar roboty jak pod a), 0*0009 m³ = 0*81 kg do 0*0007m3 = 0*63 kg cementu romańskiego lub 1*26 do 0*98 kg cementu portlanckiego,

0*0027 do 0*0021 m³ piasku, 0*0036 do 0*0028 m³ wodv.

0*0020 do 0*0016 w³ wody;

h) w poz. 482. pod b), 3):

wymiar roboty jak pod a),

0*0007 m³ =    0*63 kg do

0*0006 m³ = 0*54 kg cementu romańskiego lub 0*98 do 0*84 kg cementu portlanckiego,

0*0021 do 0*0018 m³ piasku,

484.    Uwagi.

1.    Jeżeli pieńki brukowe trzeba ułożyć na 1 cm grubej warstwie asfaltowej zamiast piaskowej, należy w pozycjach 480., 481., 482. pod a), y), b), y), c), y) w miejsce piasku policzyć 1 m³ warstwy asfaltowej według poz. 164. (str. 419) bez podkładu.

2.    Jeżeli zamiast podkładu betonowego będzie ułożona 5 do 8 cm gruba silnie ubita warstwa rumowiska, należy w poz. 480., 481., 482., pod «, y), b, y), c, y) — zamiast 1 m³ podkładu betonowego — policzyć:

0*30 godz. pomocnika,    I 0*05 do0*08ms całkiem suchego

10 % jak wyżej,    I rumowiska.

3.    W razie przełożenia bruku z pieńków według poz. 480., 481., 482. już ułożonego należy wymiar roboty pod a), y), b), y), c), y) tych pozycyj zwiększyć o 20 °/₀, a materjał policzyć w miarę rzeczywistej potrzeby.

4.    Wykonanie bruku według poz. 480., 481., 482., ale z pieńków dębowych wymaga zwiększenia o 50 °/₀ wymiaru roboty ciesielskiej pod a),u), b), a), c), a) i brukarskiej pod a), y), b), y), c), y) tych pozycyj.

5.    Bruk z pieńków drewnianych sprawia mało turkotu, nie daje kurzu i z tego powodu nadaje się w przejazdach, podwórzach lub ulicach bardzo uczęszczanych; zastosowują go także w stajniach itp.

Na pieńki używa się wszelkich rodzajów drzewa; doświadczenie jednak wykazało, że najlepiej się utrzymują z drzewa szpilkowego, które jednak powinno być możliwie jednolite, bez sęków i bieli i zupełnie suche. Pieńki otrzymują zazwyczaj postać rownoległo-śeianów prostokątnych i prostych i są 8 cm szerokie, 13 do 22 cm długie i 8 do 13 cm wysokie; bywają jednak i wieloboczne lub krągłe.

Bruk z pieńków jest wprawdzie drogi i trudny do naprawy, t worzy jednak elastyczną drogę i jest dostatecznie trwały.

485.    Metr kwadr, bruku z pieńków sporządzić, t. j. drzewo na 15 X 15 cm czysto w gran ociosać, ostrugać, na pieńki

porznąć i jako bruk w stosownym spadzie ułożyć na 5 do 8 cm grubej, silnie ubitej warstwie suchego rumowiska, z zasypaniem

spoin rumowiskiem wapiennem r

a)    z pieńków 15 cm wysokich z drzewa miękkiego:

11 godz. cieśli,

5    50 godz. pomocnika,

6    25 m krąglaka 23 cm średnicy w cieńszym końcu,

0 05 do 0 08 m³ suchego rumowiska;

b)    z pieńków 15 cm wysokich z drzewa twardego:

14 godz, cieśli,

5'50 godz. pomocnika,

materjał jak pod a);

c)    z pieńków 25 cm wysokich miękkich:

16-50 godz. cieśli,

550 godz. pomocnika,

9 35 m krąglaka 23 cm średnicy,

0 05 do 0 08 m³ rumowiska;

iałko przesianem;¹

d)    z pieńków 25 cm wysokich trwardych:

20-50 godz. cieśli,

5 50 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod c)\

e)    z pieńków 30 cm wysokich miękkich:

22 godz. cieśli,

5 50 godz. pomocnika,

11 70 m krąglaka 23 cm średnicy,

0 05 do 0-08 m³ rumowiska suchego;

f)    z pieńków 30 cm wysokich twardych:

27 50 godz. cieśli,

5⁻50 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod e).

g) Ogrodzenia.

486. 100 wiązek om długich pręcia płotowego po 50 prętów wyciąć, związać i ułożvć:

a)    w gęstych zaroślach pręcia: 100 godz. pomocnika,

60 °/₀ za materjał;

b)    w rzadkich zaroślach pręcia

487. 100 kołów płotowj 5 X 18 cm wytworzyć łącznie ze rznięciem i połapaniem,

a) z drzewa miękkiego:

60 godz. pomocnika,

2-25 do 2 70 m³ drzewa;

i wśród bardzo niekorzystnych warunków miejcowych:

200 godz. pomocnika,

30 o/₀ za materjał.

eh Sm długich • 5 X 15 do ścięciem drzewa na pniu, prze-

b) z drzewa twardego:

80 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod a).

488.    100 kol ów podporo długich 8 cm grubych, zresztą

a) z drzewa miękkiego:

30 godz. pomocnika, l GOwS drzewa;

489.    W óz cierni naścina< a) w gęstych zaroślach cierni:

5 godz. pomocnika,

25 o/₀ za materjał;

490.    100 sadzonek do ży\ a) z korzeniami:

10 godz. pomocnika,

50% za materjał;

491.    Metr bież. wykonani; z wbiciem kołów w ziemie:

5 godz. pomocnika,

2'25 kołów po 3 m długich według poz. 487.,

492.    -Met r bież. wykonani soki ego łącznie z wbiciem kołó

a)    bez korony:

4 godz. pomocnika,

3 koły po 2-5 m długie według poz. 488.,

150 wiązek pręcia po 3 m długich według poz. 486.;

b)    z koroną z cierni:

650 godz. pomocnika,

3 koły po 2-50 m długie według poz. 488.,

493.    Metr bież. wykona z cierni łącznie z zaostrzeniem

1 godz. pomocnika,

3 koły po 2 50 m długie według poz. 488., wych lub płotowych 2-50 m według poz. 487. wytworzyć; b) z drzewa twardego:

40 godz. pomocnika, l'60 w³ drzewa.

:, powiązać i ułożyć;

b) w rzadkich zaroślach i wśród bardzo trudnych warunków miejscowych:

10 godz. pomocnika,

12'5% za materjał. oplotu wytworzyć i ułożyć; b) bez korzeni:

2 godz. pomocnika,

80°/₀ za materjał. płotu 2 m wysokiego łącznie

125 kołów podporowych według poz. 488.,

150 wiązek 3 m długich pre-cia płotowego według poz. 486. , płotu okolającego, 2 m wy-i w ziemię;

l⁻50 wiązek pręcia po 3 m długich według poz. 486.,

0⁻50 koła według poz. 488. na szczeble do korony,

1-50 przewiązek poprzecznych 0-80 m    długich,    8 cm    grubych,

do korony,

1-25 kołów podporowych według poz. 488.,

0⁻18    wozu    cierni    według

poz. 489.

ia płotu 1 *75    m wysokiego

wbiciem kołów:

050    wozu    cierni    według

poz. 489.

494. M etr bież. żywopłotu wykonać, a mianowicie: krzewinę zasadzić, wzmacniające ogrodzenie łatowe ustawić i przez cały rok pielęgnować, t. j. zielsko usuwać, krzewiny podlewać i w miarę potrzeby świeżemi zastąpić;

c)    w ziemi twardej:

8 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod a);

d)    za pielęgnowanie żywopłotu przez dalszych 5 lat w sposób wyżej opisany przypadnie od 1 m żywopłotu rocznie:

1-G0 godz. pomocnika.

a)    w ziemi miękkiej:

3 godz. pomocnika,

1    m krąglaka 10 cm grubego,

2    m łat 4X5 cm,

9 do 12 sadzonek według

poz. 490., a);

b)    w ziemi średnio twardej:

5 godz. pomocnika, wymiar materjałujak pod a);

495. Metr bież. zasadzenia wiklin,

496. Metr k wadr. wykonania zarośli wiklowej,

a) w dołkach ziemi miękkiej: 0 075 godz. pomocnika,

5 sadzonek według poz. 490., b);

a) w dołkach ziemi miękkiej: 0-20 godz. pomocnika,

15 sadzonek wedługpoz.490., b) w brózdaeh ziemi twardej: 015 godz. pomocnika,

5 sadzonek jak pod a).

b) w brózdaeh ziemi twardszej: 0 40 godz. pomocnika,

15 sadzonek jak pod a).

497.    Metr bież. ogrodzenia trzcinowego wykonać, a mianowicie: ziemię na 30 cm głęboko wybrać, trzcinę w stosownej ilości ustawić, u dołu przysypać i ziemię ubić, przewiązkami posplatać i u góry w równej wysokości obciąć:

1-80 godz. pomocnika,

8 wiązek trzciny po 30 cm grubych według poz. 82.

498.    M etr bież. słupa do sztachet lub parkanu przyrządzić i ustawić: t. j. słup w czworogran czysto ociosać, ostrugać, nagłówek w ostrosłup zaciąć lub zaczopować, część dolną otlić lub osmołować i wkopać, oblicza się według tablicy II. (poz. 403.) robót ciesielskich, jako „czyste ociosanie z wiązaniem0, w całej długości słupa, a za to nie liczy się otlenia lub osmołowania i wkopania dolnej jego części.¹

499.    Metr bież. żłobka w słupie wyciąć dla wsunięcia desek opierzenia,

a) drzewa miękkiego:    b) z drzewa twardego:

050 godz. cieśli;    0-70 godz. cieśli.

500.    Metr bież. ścięcia krawędzi słupa lub belki bez różnicy szerokości,

a) z drzewa miękkiego:    i    b) z drzewa twardego:

010 godz. cieśli-,    I    020 godz. cieśli.

501.    M etr bież. płatwy wierzchniej parkanu, czyli kaptura na 18 X 21 do 21 X 24 cm czysto z pięciu stron w krawędź ociosać, gniazda na czopy wyrobić, ułożyć i związać;¹

502. Metr bież. listew lub łat do podło opierzenia

a) z drzewa miękkiego, o.) niestniganego:

2-50 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

1 m drzewa 18 X 21 do 21 X 24 cm zgrubsza już obrobionego ;

P) ze wszech stron ostruganego: 3'50 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

a) z drzewa miękkiego, a) wytworzyć i przybić:

0-15 godz. cieśli,

0 33 m deski stosownie szerokiej i grubej,

3 gwoździe;

p) gotowych już tylko przybić: 0'07 godz. cieśli,

1 m listwy lub łaty,

3 gwoździe;

Y) gotowych już tylko ostrugać i skrawężyć:

0⁻10 godz. cieśli;

wymiar materjału jak poda), a);

b) z drzewa twardego,

a)    niestruganego:

3-10 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika, wymiar materjału jakpoda), a); P) ze wszech stron ostruganego: 5⁻20 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod a), a).

i lub do spoin

8) gotowych już ostrugać i krawędzie ożłobić lub olaskować: 0'15 godz. cieśli;

b)    z drzewa twardego, a) za robotę pod a), a):

0⁻20 godz. cieśli;

p) za robotę pod a), P):

0'10 godz. cieśli;

Y) za robotę pod a), -():

0‘20 godz. cieśli;

8) za robotę pod a, 8):

030 godz. cieśli.

Uwaga. Jeżeli opierzenie składa się z desek 30cm szerokich, to do nabicia na spoiny potrzeba 3 67 m listew spoinowych.

503. Metr bież. deski cokołowej do sztachet, BO cm szerokiej przyrządzić, czyS!o z obu stron ostrugać, pomiędzy przycieś i dolną przewiązkę w żłobki obu słupów założyć i przymocować;

a) z drzewa miękkiego: 1 godz. cieśli,

1 m deski 4 X 30 cm;

b) z drzewa twardego: 130 godz. cieśli,

1 m deski 4 X 30 cm.

504>. Metr bież. górnej przewiązki do sztachet na 8Xl5cw z dyla wzdłuż wyrżnąć, zaczopować, czysto zewsząd ostrugać, dziury na szczeble sztachetowe aia wylot wydłótować, założyć i związać;¹

505. M etr bież. dolnej przewiązki do sztachet na 8 X 13 cm z dyla wyrżnąć, zaczopować, zewsząd ostrugać, dziury 4 cm głębokie na szczeble wydłótować, założyć i związać;¹

a) z drzewa miękkiego: 320 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika, 0⁻50 m dyla 8 X 30 cm;

a) z drzewa miękkiego: 2 60 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, 0*50 m dyla 8 X 30 cm;

b) z drzewa twardego: 420 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, 0’50 m dyla 8 X 30 cm.

b) z drzewa twardego:

3⁻50 godz. cieśli,

0‘20 godz. pomocnika, 0 50 m dyla 8 X 30 cm.

506. Metr bież. szczebla do sztachet na 4 X 4 do 5 X 5 cm z deski wyrżnąć, ostrugać, u góry główkę, u dołu czop wyrobić i osadzić;

b) z drzewa twardego:

0⁻70 godz. cieśli,

wymiar materjału jak pod a).

. a) z drzewa miękkiego:

0'50 godz. cieśli,

0152 do 0178 m deski 4 X 30 do 5 X 30 cm;

507. Metr bież. kaptura do parkanu z krąglaka na 21    21 cm czysto w gran ociosać, po przekątni przerżnąć, dziury

na czopy wyżłobić i osadzić;¹

c) jeżeli drzewo jest już z grubsza na 21 X 21 cm obrobione, to należy potrącić z wymiaru roboty:

pod a) 0’20 godz. cieśli, pod b) 0⁻30 godz. cieśli.

a)    z drzewa miękkiego:

160 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

0'50wkrąglaka30cm grubego;

b)    z drzewa twardego:

210 godz. cieśli,

0’20 godz. pomocnika,

0⁻50 m krąglaka 30cm grubego;

508. Me tr bież. składowych części wiązania bramy

lub furtki z dyla na 8X15 cm wyrżnąć, przyrządzić, ostrugać, zaczopować, ustawić i związać;¹

a) z drzewa miękkiego: 2-90 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika,

0 50 m dyla 8 X 30 cm>

b) z drzewa twardego: 8*90 godz. cieśli,

0-10 godz. pomocnika, 0'50 m dyla 8 X 30 cm.

509. Metr bież. łukowego toru pod skrzydła bramy z desek 5 X 30 cm dębowych wyciąć, na nakładkę związać, kołkami przymocować i żłobek dla szyn żelaznych wydłótować; łącznie z ociosaniem i zakopaniem potrzebnych, 30cm długich podkładek:¹

5 godz. cieśli,

O⁻10 godz. pomocnika,

1⁻50 m deski 5 X 30 cm dębowej,

040 m krąglaka dębowego, 25 cm grubego na kolki i podkładki.

510. Metr bież. ni estruganego parkanu 2m wysokiego, ż leżącemi deskami opierzenia sporządzić i ustawić, a mianowicie: słupy z krąglaka 3 m długiego, 2G cm w cieńszym końcu grubego, na 2 m czysto w gran na 18 X 18 ctn obrobić, czopy u góry pod kaptur zaciosać, żłobki dla opierzenia parkanowego wydłótować, dolną część słupa do wkopania na lm długości z kory oezercić i otlić lub osmołować, słupy w odległości od osi do osi co 3 m w ziemię silnie wkopać, deski opierzenia parkanowego poziomo w żłobki słupów wsunąć, przystosować i przymocować, kaptur z drzewa na 18 X 18 cm czysto w gran obrobić, po przekątni wzdłuż przerżnąć i przyrządzić, dziury na czopy wyrobić, założyć i przytwierdzić;¹

a) z drzewa miękkiego:

7 godz. cieśli,

170 godz. pomocnika,

110/n krąglaka 26cm grubego na słupy,

6 60 m desek 4 X 30 chi czyli 183 m~ opierzenia,

0-50 m belki na 18 X 18 cm zgrubsza już obrobionej na kaptur;

b)    z drzewa twardego:

9‘20    godz.    cieśli,

2'50    godz.    pomocnika,

wymiar materjału jak pod a);

c)    jeżeli tylko słupy i kaptur będą dębowe, a opierzenie sosnowe, należy prócz zmiany ma-terjału potrącić z wymiaru roboty pod b):

060    godz.    cieśli,

0-80    godz.    pomocnika.

511. M ctr bież. parkanu 2 m wysokiego, z obu stron czysto ostruganego z opierzeniem deskami stojąeemi sporządzić i ustawić, a mianowicie: słupy z krąglaka 3 m długiego, 26 cm w cieńszym końcu grubego, na 2 m czysto w gran na 18 X 18 cm ociosać i ostrugać, u góry w ostrosłup zaciąć, dziury na czopy przewiązek górnych i dolnych wyciąć, dolną część słupa do wkopania na Im z kory odrzeć, i otlić lub omazić, słupy w odległości od osi do osi co 8 m silnie w ziemię wkopać, podwaliuę na 13X18cw czysto w gran ociosać, ohyb-lować, zaczopować, żłobek na wpuszczenie desek opierzenia wydłó-tować, ułożyć i związać, przewiązki górne i dolne na 10 X 13 cm czysto w gran ociosać, ostrugać, zaęzopować i ze słupami powiązać, opierzenie stojące z desek jednakiej szerokości, 4 cm grubych, przystosowanych, z obu stron czysto ostruganych, u góry stosownie zaciętych, i gwoździami przybitych uskutecznić, wraz z nabiciem listew 2 X 4 cm, ostruganych i skrawężonych na spoiny' opierzenia;¹

1 m podwaliny na 13 X 18 cm grubsza już obrobionej,

19    gwoździ do opierzenia,

20    gwoździ do listew; b) z drzewa twardego:

24 godz. cieśli,.

3 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod a).

a) z drzewa miękkiego:

16 50 godz. cieśli,

2 godz. pomocnika,

1-10 m krąglaka 2Gem grubego,

G‘60 m desek 4 X 30 cm, czyli 1‘83 »i2 opierzenia,

0 45 m desek 4 X 30 cm na listwy czyli G‘72m listew 2X4 cm,

2 m przewiązek na 10 X 13 cm z grubsza już obrobionych,

512. Metr bież. sztachet łatowych 2m wysokich, ostru-ganych sporządzić i ustawić, a mianowicie: słupy z krąglaka 3 m długiego na 2 m czysto w gran na 15 X 15 do 18 X 18 cm ociosać, ostrugać, u góry w ostrosłup zaciąć, dziury na czopy przewiązek dolnych i górnych wydłótować, dolną cześć słupa do wykopania na 1 m oczercić, i otlić lub omazić, słupy w odległości od osi do osi co 3 m silnie w ziemię wkopać, podwalinę na 10X15 do 13X18 cm czysto w gran ociosać, ostrugać i zaczopować, po nad nią dolną przewiązkę na 8 X 10 do 10 X 13 cm czysto w gran ociosaną i ostruganą, w wysokości 30 cm umocować, w podwalinie, w słupach i dolnej przewiązce od spodu żłobki na deskę cokołową wyciąć i deskę cokołową 4 X 35 cm czy'sto z obu stron ostruganą osadzić, górną przewiązkę na 8 X 10 do 10 X 13 cm czysto w gran ociosać, ostrugać, zaczopować i związać, szczeble sztachetowe z łat 4X0 cm czysto ostrugać, u góry stosownie zaciąć i w odstępach co 15 cm od osi do osi gwoździami do przewiązek zewnątrz przybić, a wreszcie od strony zewnętrznej wzdłuż obu przewiązek

czysto ostrogami, profilowaną okładzino 4X 10 do 4 X 13 na szczeble nabić;³

513. Metr bież. sztachet zwykłych, 2 m wysokich sporządzić i ustawić, a mianowicie: słupy na 15 X 15 do 18X 18 cm w sposób pod poz. 512. opisany sporządzić i wkopać, podwalino, na 10 X 15 do 13 X 18 cm czysto w gran ociosać, ostrugać, za-czopować i osadzić, dolną przewiązkę na 8X15 cm z dyla 8 X 30 Gm wyrżnąć, ostrugać, dziury w niej na szczeble do 4 cm głębokie wy-dłótować, zaczopować i związać w wysokości 30 cm nad podwaliną, żłobki (do osadzenia i przymocowania deski cokołowej 4 X 35 cm obustronnie ostruganej) w podwalinie, słupkach i dolnej przewiązce od spodu wyciąć, górną przewiązkę na 8 X 15 cm z dyla wyrżnąć, ostrugać, zaczopować i dziury na szczeble na wylot wydłótować, szczeble 4X4 do 5X5 cm z deski wyrżnąć, ostrugać, główki u góry pozacinać, osadzić i przymocować;³

a) z drzewa miękkiego:

17 godz. cieśli,

150 godz. pomocnika,

110 m krąglaka 22 do 2G cm grubego,

1    m podwaliny na 10 X 13 do 13 X 18 cm z grubsza już obrobionej,

2    m przewiązek dolnych i górnych na 8 X 10 do 10    13 cm

już obrobionych z grubsza,

a) z drzewa miękkiego:

2G⁻50 godz. cieśli,

1 godz. pomocnika,

110m krąglaka 22 do 2Gem grubego, na słupy,

1 m podwaliny na 10 X 15 do 13 X 15 cm z grubsza już obrobionej,

1 m deski cokołowej 4 X 35 cm, 1 m dyla 8 X 30 cm na przewiązki,

10'8G do 10 55 m łat 4X4 lub 5X5 cm, czyli 136 do 132 m

1    m deski cokołowej 4 X 35 cm, 10 83 do 10⁻52m łat 4X3 cm

na szczeble,

2    m deski 4 X 10 do 4 X 13 cm na okładziny,

13 gwoździ do szczebli,

8 gwoździ do okładzin; b) z drzewa twardego:

2650 godz. cieśli,

l⁻50 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod a).

deski 4 X 32 cm lub 1*81 do l⁻76 m deski 5 X 30 cm na szczeble;

b)    z drzewa twardego:

37 godz. cieśli,

1 godz. pomocnika/

wymiar materjału jak pod a);

c)    jeżeli tylko szczeble będą dębowe, a reszta z drzewa miękkiego, należy doliczyć do wymiaru roboty pod a) obok zmiany materjału szczebli:

5⁻50 godz. cieśli.

¹

Zob. poz. 483., 484.

²

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

³

Zob. poz. 4-00., 404.

h) Stopnie i policzki schodowe.

514. Uwagi.¹

1. Szerokość l schodów, czyli długość stopni schodowych w świetle nie powinna być niniejsza niż 60 cm, a schody takie powinny służyć- nie więcej niż dwom ludziom do użytku; zresztą schody poboczne, piwniczne i strychowe otrzymują l — O SO do 1 m, schody w budynkach mieszkalnych piętrowych l = 110 do 125?//, w szkołach i teatrach l — 1-50 m, w szpitalach 1‘60 m, w budynkach publicznych l — 2 do 3 m.

Szerokość b i wysokość h przekroju stopni są we wzajemnym związku, zależnym od normalnej wielkości kroku, którą ze względu na kobiety i dzieci ustalono na 63 cm w poziomie; długość ta podczas stąpania po stopniach skraca się o podwójną wysokość h stopnia i stąd pochodzi znany wzór

b = 63 — 2h.    1

Wysokość h przekroju stopni mieści się w granicach 12 do 20 cm, a mianowicie: w pałacach i budynkach publicznych h = 12 do 14 cm, w szpitalach li — 13 cm, w mieszkaniach h — 14 do 16 cm; stopnie schodów pobocznych, piwnicznych i strychowych otrzymują h = 16 do 20 cm. Stopnie zresztą jednego i tego samego piętra powinny mieć zawsze jednaką wysokość.

Wzór 1. daje co do szerokości stopni dopuszczalne wyniki jedynie dla h = 12 do 18 cm; zaś dla h — 20 cm, b = 63 — 2 X 20 = 23 cm i jest już niedopuszczalne ze względu na niebezpieczeństwo zdrowia ludzkiego; w ogóle szerokość b stopnia zarówno prostego jak i klinowego w linji podziału, odległej 40 do 45 cm od ściany, nie powinna zejść niżej 27 cm, a tylko wyjątkowo do 26 cm.

Praktyczny wzór

b = 52 — */₃ h    2

daje dla każdej wartości h, dopuszczalne b; używają także wzorów: dla h < 14 cm

b = 48 — h    3

zaś dla h > 19 cm

Ustawy budownicze zresztą normują rozmiary l, b, h stopni schodowych.

2.    Itla zapobieżenia zbytniemu znużeniu chodzenia po schodach t rzeba się starać, aby poszczególne ramiona schodowe nie zawierały więcej, niż po 12 do 20 stopni. Szerokość podestów powinna mieć. według możności pełną, ilość kroków normalnej długości po 03, a prócz tej ilości jeszcze jedną szerokość b stopnia. Z reguły jednak szerokość B podestu powinna być równa szerokości l ramienia schodów; w mieszkaniach zazwyczaj B — 12'5 m.

Podesty wykonuje się w ten sposób jak stropy.

3.    Domy mieszkalne piętrowe powinny mieć prócz schodów głównych także schody poboczne i spełniają wtedy dobrze swe zadanie, jeżeli żaden punkt budynku nie jest od nich więcej odległy niż 40 m.

4.    Drzewo przeznaczone na schody powinno być zdrowe, zupełnie suche, proste i bez sęków. Na policzki i podstawki używają jedliny i sośniny; na stopnice dębiny; na policzki schodów kręconych także dębiny; na toczone szczeble poręczy schodowych brzeziny, buczyny, dębiny, gruszy, śliwy, jasionu, klonu, orzecha, mahoniu itp.; wszakże na poręcz mniej wystawną wystarczy drzewo szpilkowe.

5.    Schody drewniane otrzymują stopnie wsuwane albo też stopnie nasadzane. W pierwszym razie zarówno stopnice, jak i podstawki wsuwa się w żłobki, wycięte w policzkach na głębokość około 2 cm, z pozostawieniem jednak pod najniższym wyciętym żłobkiem, jeszcze co najmniej 5 cm szerokiej nienaruszonej grubości policzka; w drugim razie wyrzyna się w policzkach zęby w postaci stopni, z pozostawieniem jednak conajmniej 12 cm szerokiej nienaruszonej grubości policzka, nasadza się na stopnice z podstawkami i przymocowuje śrubami. Schody ze stopniami nasadzonymi są mniej wytrzymałe od schodów ze stopniami wsuwanymi.

G. Schody drabiniaste mają jedynie stopnice w policzki wsuwane bez podstawek; szerokość tych stopnic wynosi 35 cm, wysokość stopnicy ponad stopnicą 20 do 23 cm, a odległość pozioma przednich ich brzegów 25 crh.

Szerokość schodów drabiniastych wynosi 90 cm; strychowe do okien wyłazowych są 75 cm szerokie.

Zwykła dra"bina — o ile ma służyć zamiast schodów — otrzymuje szczeble drewniane, odległe wzajemnie co 27 do 30 cm.

515. Metr bież. sporządzenia prostych policzków schodowych z dyli 6 do 10 cm grubych, 25 do 30 cm szerokich, z wycięciem żłobków dla stopni i z wszelką potrzebną robotą ciesielską;¹

a) nieostruganych, a) miękkich:

210 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

105 m dyla G do 10 cm grubego, 25 do 30 cm szerokiego; °) twardych:

2 60 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

b) czysto ostruganych, a) miękkich:

3-20 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, l 05 m dyla jak pod a); (3) twardych:

3‘90 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, 105 m dyla jak pod a).

l'05m dyla jak pod a);

516. Metr bież. wykonania policzków schodowych prostych lub łamanych, dla schodów wachlarzowych, z dyli 6 do 10 cm grubych, 25 do 30 cm szerokich, jak pod poz. 515.

a) nieostruganych, a) miękkich:

3'20 godz. cieśli,

0⁻20 godz. pomocnika,

105 m dyla 6 do 10 cm grubego, 25 do 30 cm szerokiego; (3) twardych:

4 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

b) czysto ostruganych, a) miękkich:

4-70 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika, 105 m dyla jak pod a); [3) twardych:

5'80 godz. cieśli,

0'20 godz. pomocnika, 105 m dyla jak pod a).

105 m dyla jak pod a);

517. M etr bież. wykonania policzków dla skrętów schodowych lub dla krętych schodów z dyli 6 do 10cm grubych, 25 do 30 cm szerokich, zresztą jak pod poz 515. ;*

a) niestruganych, a) miękkich:

8'40 godz. cieśli,

020 godz. pomocnika,

1‘05 m dyla 6 do 10 cm grubego, 25 do 30 cm szerokiego; [3) twardych:

10 50 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

1 05 m dyla jak pod a);

b) czysto ostruganych, a) miękkich:

12⁻60 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, 105 m dyla jak pod a); P) twardych:

15 80 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika, 150 m dyla jak pod a).

518.    Metr bież. wykonani; 8 cm grubych;¹

a) niestruganych,

a)    miękkich:

1‘80 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, r05»w dyla 5 do 8 cm grubego i stosownie szerokiego;

P) dębowych:

1-60 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

1- 05 m dyla jak pod a);

b)    czysto ostruganych bez

wałka,    z

a) miękkich:

180 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

519.    Metr bież. wykonan 5 do 8 cm grubych;¹

a) niestruganych,

a)    miękkich:

1'80 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

105 m dyla 5 do 8 cm grubego, stosownie szerokiego;

P) twardych:

2- 40 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

105m dyla jak pod a);

b)    czysto ostruganych bez wałka,

a) miękkich:

240 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

105 m dyla jak pod a), a)].

520.    Metr b ież. wykona z desek 3 do 4 cm grubych, 15 c, i przymocowaniem;¹

stopnic prostych z dyli 5 do

105 m dyla jak pod a), a);

P) twardych:

2- 40 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika, l⁻05 w dyla jak pod a);

c) czysto ostruganych z wałkiem i płytką, a) miękkich:

2 60 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, riOm dyla jak pod a), a);

P) twardych:

3- 20 godz. cieśli,

0⁻20 godz. pomocnika,

110m dyla jak pod a).

a stopnic klinowych z dyli

P) twardych:

340 godz. cieśli,

0'20 godz. pomocnika,

1‘05m dyla jak pod a),a)\ c) czysto ostruganych z wałkiem i płytką, a;) miękkich:

3⁻ 70 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika, l⁻10m dyla jak pod a), a);

P) twardych:

4- 70 godz. cieśli,

0⁻20 godz. pomocnika,

110 m dyla jak pod a), a).

i a podstawki pod stopnice szerokich, z wyrobieniem żłobku

do

a) nic ostruganej, a) z drzewa miękkiego: 100 godz cieśli,

0-10 godz. pomocnika,

0 55 m deski 3 X 30 X 30 cm;

j3) z drzewa twardego: 1-30 godz. cieśli,

0‘10 godz. pomocnika,

0 55 ni deski jak pod a);

b) czysto ostruganej, a) z drzewa miękkiego:

1 60 godz. cieśli,

0-10 godz. pomocnika, 0-60 m deski 3 X 30 X 30 cm;

P) z drzewa dębowego: 210 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika,

0 60 m deski jak pod a).

do

521. Metr bi eż. wykonania porączki do schodów z dyla wyrżnąć, według danego profilu wykroić, ostrugać i przymocować;¹

b) z drzewa dębowego: 2⁻60 godz. cieśli, materjał jak pod a).

a) z drzewa miękkiego:

160 godz. cieśli,

105 m łaty 10 do 13 cm grubej, lub 027 m dyla 7 cm grubego; i

522. Metr bież. porączki schodowej zaokrąglonej z dyla stosownie grubego wyrżnąć, według danego przekroju wykroić, wyokrąglić, czysto ostrugać i przymocować;³

b) z drzewa dębowego: 5-30 godz. cieśli, materjał jak pod a).

a) z drzewa miękkiego: 4'20 godz. cieśli,

0⁻55 m dyla 10X30 cm;

Uwaga. Poręcz schodowa musi być conajmniej 1 m ponad przednią krawędź stopni wysoka, a jej porączkę należy zaopatrzyć metalowymi lub drewnianymi guzikami w ten sposób, aby zsuwanie się po nich było niemożliwe.

Porączki wykonują z polerowanego drzewa dębowego, olchowego, bukowego, mahoniowego, orzechowego i naśrubowuje się na płaskie sztaby żelazne.

523. Metr bież. stopnia z mocować;²

a) niystruganego,

a)    z drzewa miękkiego:

140 godz. cieśli,

0 55 m belki na 30X34 cm zgrubsza już ociosanej;

P) z drzewa dębowego:

1*80 godz. cieśli, materjał jak pod a);

b)    czysto struganego,

a) z drzewa miękkiego:

3 00 godz. cieśli,

kłody wyrobić, osadzić i przy-

0 55 m belki na 30X34 cm zgrubsza już ociosanej; ji) z drzewa dębowego:

4 00 godz. cieśli, materjał jak pod a);

c) za wyrobienie wałka z płytką dolicza się, do b), a): l⁻43 godz. cieśli; do b), P):

1-98 godz. cieśli.

- Zob. poz. 514. i 530.

524<» Metr bież. wykonania stopnic prostych 5 do 8 cm grubych, z podstawkami 3 do 4 cm grubemi, do 16 cm wysokiemi, z wyrobieniem żłobków; ²

525. M etr bież. wykonania stopnia łącznie kiem, stopnicą, podstawką i poręczą wymaga: ²

a) nieostruganych,

a)    z drzewa miękkiego:

2 30 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

105 m dyla 5 do 8 cm grubego, stosownie szerokiego,

0 55 m deski 3X30 do 4X30 cm na podstawkę;

(3) z drzewa dębowego:

2- 90 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika, materjał jak pod a);

b)    czysto ostrugauych bez wałka,

a) z drzewa miękkiego:

3- 40 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

105 m dyla 5 do 8 cm grubego, stosownie szerokiego,

0-60 m deski 3X30 do 4X30 cm; P) z drzewa dębowego:

4'50 godz. cieśli,

0 30 godz. pomocnika, materjał jak pod a);

c) czysto ostruganych z wałkiem i płytką,

a) z drzewa miękkiego:

4⁻ 20 godz. cieśli,

0 30 godz. pomocnika,

110 m dyla jak pod b), a);

(3) z drzewa dębowego:

5⁻ 30 godz. cieśli,

0⁻30 godz. pomocnika, materjał jak pod a).

z policż-

0⁻36 m porączki,

1 do 2 szczebli poręczowych.

0 30 m² stopnicy,

0 20 m² podstawki,

0’25 my policzka,

526. M etr. bież. wykonania stopni klinowych ze stopnicami 5 do 8 cm grubych, z podstawkami 3 do 4 cm grubemi, do 16 cm wysokiemi, z wyrobieniem żłobku;²    .

a) nieostruganych, a) z drzewa miękkiego:

2- 80 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

105 m dyla 5 do 8 cm grubego, stosownie szerokiego,

055 m deski 3X30 do 4X30 cm; fi) z drzewa dębowego:

3- 70 godz. cieśli,

0 30 godz. pomocnika, materjał jak pod a);

b) czysto ostruganych bez wałka,

a) z drzewa miękkiego:

4-00 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a),

(3) z drzewa dębowego:

5’50 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a);

c) czysto ostruganych z wałkiem i płytką,

a) z drzewa miękkiego:

5- 30 godz. cieśli,

0 30 godz. pomocnika,

527.    Metr bież. wykonan z policzkami 16X18 cm i ze s bez podstawek; ‘

a) nieostruganych, a) z drzewa miękkiego:

6- 50 godz. cieśli,

0-50 godz. pomocnika,

2 m belki na 16X18 cm z grubsza już ociosanej,

6-70 m desek 4X30 do 5X30 cm na stopnice,

14 gwoździ;

P) z drzewa twardego:

8 70 godz. cieśli,

528.    Metr bież. wykonani ale z policzkami 18X21 cm i wnetrznej;¹

a) nieostruganych, a) z drzewa miękkiego:

10-60 godz. cieśli,

0 60 godz. pomocnika,

2    m drzewa na 18X21 cm zgrubsza już ociosanego,

-    6-70mdesek 4X30 do 5X30cm

na stopnice,

3    35 m desek 4X30 cm na opierzenie,

17 gwoździ deskowych,

14 gwoździ łato wy eh;

529.    Metr bież. wykonani chodnika na jętkach ułożonego, wras

110 m dyla jak pod a), a),

0 60 m deski jak pod a), «); P) z drzewa twardego:

6-80 godz. cieśli,

0 30 godz. pomocnika, materjał jak pod a).

i a schodów 1 m szerokich, topnicami 4 do 5 cm grubemi,

0 50 godz. pomocnika, materjał jak pod a); b) czysto ostruganych,

a)    z drzewa miękkiego:

7 90 godz. cieśli,

0-50 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a);

P) z drzewa dębowego:

10 60 godz. cieśli,

0 50 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a).

i schodów, jak pod poz. 527. z opierzeniem od strony ze-

P) z drzewa dębowego:

14-10 godz. cieśli,

0 60 godz. pomocnika, materjał jak pod a);

b)    czysto ostruganych, a) z drzewa miękkiego:

12 godz. cieśli,

0 60 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a);

P) z drzewa dębowego:

1610 godz. cieśli,

0 60 godz. pomocnika, materjał jak pod a), a), i schodków strychowych do z podstawkami z drzewa miękkiego;

a) z desek 4X30 cm:

b) z dyli 5X30 do 8X30 cm: 0-80 godz. cieśli,

4 m dyli 5X30 do 8X30 cm, 0-50 m drzewa 10X13 cm.

0-60 godz. cieśli,

4 m desek 4X30 cm,

0-50 m drzewa 10X13 cm na podstawki,

10 gwoździ;

530. Obliczenie wytrzymałości schodów. Z uwag odnośnych wypowiedzianych pod poz. 296. i 514. wynika, że rozmiary przekroju stopni, schodowych są z reguły niemal stałe; dlatego też mniejszą lub większą wytrzymałość stopni uzyskuje się głównie zapomocą podparcia ich w mniej lub więcej miejscach w miarę wytrzymałości materjału, znanej zazwyczaj z doświadczenia, — i wśród zwykłych warunków budowlanych nikt nie oblicza wytrzymałości stopni. Gdyby wszakże zaszła konieczność statycznego ich obliczenia, należy zastosować zwykłe wzory wytrzymałości na wygjęcie z uwzględnieniem istniejących norm, wydanych przez inżynierów i architektów, a zawartych w „części trzeciej“ dzieła, oddział C, rozdz. X. Ponieważ głównym materjałem stopni jest kamień naturalny lub sztuczny (beton, żelbeton), więc zajmiemy się obliczeniem zespołu tego rodzaju schodów.

1. Obliczenie wytrzymałości trawersy żelaznej, podpierającej ramię prostych schodów dwuramiennych ze stopniami kamiennymi, jednym końcem wmurowanymi.

Niech oznacza li wysokość, b szerokość przekroju stopnia, l długość jego w świetle, X długość wmurowania, względnie podparcia każdego z obu końców, a kąt nachylenia ramienia schodów, a zatem

h

tg a = L — B{C — DL\ (rys. 30. i 31.) przedstawia długość

rzeczywistą, ramienia schodów, L' = AB{ = DE₂ długość rzutu poziomego tego ramienia, a stąd L' = L cos a; gdy zaś cos a — 1    b

= —p ■■ ■:■".== = —. -    , wiec ostatecznie

\/1 -ł-    Ot    \/b~-h h*

b

sjb* -f- 7C    1

Ciężar własny jednego ramienia tycli scliodów oblicza się w następujący sposób:

Z ryś. 30. widno, że przekrój stopnia ad eijk — acg mlc, dalej j k = c d = d e — i j = o, a k = h, a c = b\ zaczem po-wierzclinia przekroju stopnia

(a k -Ą-k n-hn m)-h c g

L' = L cos a. = L

a c, gdy zaś kn=$tga=

—, c g — k n n m, więc F =

o h    ⁸    * \/6* +- /i²

= K — n m r—- - n v

6, a przyjąwszy y jako ciężar

1 m³ kamienia na stopnie, otrzymamy ciężar jednego stopnia

6 (1 + 2X) y

Ponieważ </« jest ciężarem stopnia, którego powierzchnia poziomego rzutu jest (l -+ 2 X) b, więc ciężar gv przypadający na 1 tri2 tego rzutu wynika z proporcji

gs

9i : gs = 1: (l +- 2 X) b, czyli gy =    a 1⁾⁰ podstawieniu

wartości z wzoru 2

Zwykle fł = 0 02 m, 3 = 0 05 m, stąd

h    h

"2    0'02 ^ -ł- 0 05

vnń \AS ■+■^ n

Ciężar własny wszystkich stopni ramienia

Gs = L’ (l -+- 2 X) g, — Z,' (1 + 2 X) ( g +- ^ ^ H- oAAzA1

Jeżeli g₀ jest ciężarem 1 m poręczy, gt ciężarem 1 m trawersy, zaś y' — go~\- gt, to stosunek tej sumy g\ odniesionej do 1 m rzeczywistej długości ramienia, do podobnej sumy g₂ długości n ramienia, odpowiadającej długości 1 m rzutu poziomego ramienia, jest dokładnie taki sam, jaki zachodzi między rzeczoną długością a jej rzutem 1 m długim; będzie zatem

\Jb~ -f- h-

ch    1

9': 9z = 1:    9' = gd7 zaś ,l = ~^T

j \/b* ~j—    /    ,    ■, \Jb* “4~

ii

9z =9 ——j—— = (9 o + 9t) -Z—-

b    b

a cały ciężar własny poręczy i trawersy ramienia

Gn

L’ g% — L' (g₀ -G gt)

\Jb2 -f- li

Wreszcie jeżeli p jest ciężarem użytkowym 1 m- rzutu poziomego ramienia, to całe jego obciążenie użytkowe

Pu = L' l p    8

Z wyznaczonych wyżej ciężarów i obciążeń jednostajnych pionowych będzie działać na trawersę ramieniową D El łub By C (rys. 3J: szematyczny przekrój linearny wzdłuż schodów)

2 L \Jbz-\-h~

-f-hlp-h2 (g₀ + gt)

sjbi-ł-h*

b~

T ^ i> -h 2 (g₀ -f- gt) X

dla uproszczenia można napisać

1 1

Qi = Yl' ¹    = Y L 1 q' cos “    io

a stad

2 Qt

L' l    11

jako średnie obciążenie całkowite przypadające na 1 m- poziomego rzutu ramienia schodów.

Siła Qy zaczepiona pośrodku długości trawersy, daje się rozłożyć na składowe: S prostopadłą i N równoległą do trawersy; wartość zaś tych składowycli wynika z rys. 31.:

S = cos a — Qx

T~a = S/l-—⁶— =

V 62 -4- 62

N = sin a. gdy zaś sin a = 6

wiec N

= Qt —/t    + a po podstawieniu wartości za Qi z wzoru 9:

i(yo +

0

-TT = Qx

62-1-62    \/6³ —1— 7i³    12

<7 + 2 V (4 T -+"3 X/6\~h T -+- I? -h

Y + ip +

N= ~2 L

\/b”- + A*

66

= 0i

62 + ^    \/62+^2    13

albo w uproszczonej postaci na podstawie wzoru 10.:

1 6 S = -Ę- L' l q{

U = -₀-L' l j,    = -s- LI 2l ———

2    \/&*+6* 2 ai 62 + 62 15

Składowej W nie bierze się w rachubę, gdyż z wyjątkiem stosunkowo wcale nieznacznego ciężaru własnego trawersy, działającego na jej wyboczenie, składowa ta usiłuje przesunąć stopnie i poręcze wzdłuż trawersy, a zatem nie wpływa wcale na jej wytrzymałość. Jedynie składowa S będzie działać na wygjęcie trawersy, a moment zgjecia jej w kgcm:

100    100

JI —    q S I-i = -4 n L~ -

8    16    ja

63

62

(l + 2 \) ( ₉ + $

\/62 + 63

\Jb2 + 62

16

albo w uproszczonej postaci

100

* = -16-La

.62

6³ + 6³

l qt

Wreszcie moment oporu M

W=-£ , gdy zaś dla trawers A:* — 1000 kgjcm², wiec

albo w uproszczonej postaci

1    b²

19

Z>³ -f- fc³ •

2 (g₀

b²

18

^ ⁼ 160 ł ^ ha

We wszystkich wyżej jak i niżej wyprowadzonych wzorach należy rozumieć ciężary względnie obciążenia w kilogramach, a rozmiary w metrach.

PRZYKŁAD I.

Na wysokość piętra mieszkalnego 3 90 m od podłogi do podłogi zaprojektowano schody proste, dwuramienne, 13 m w świetle szerokie, ze stopniami kamiennymi 0-15 m wysokimi i 0-33 m szerokimi, wmurowanymi jednym końcem na 010 m, a drugim tyleż wsparte na trawersie; obliczyć przekrój trawersy.

3-90

Z tych danych wynika: ilość stopni i —    = 26, na każde

26

ramię przypada -g- — 1 = 12 stopni, h — 015 m, b = 0 33 tn,

l = 13 m, X = 0'10 m, L' = 12X0"33    3⁻96 m, cos o. =

°‘33    1__y/0 33³ -h 0-15³

\/0'33³ -ł- 0153 1-098459, sin o. =

= 0-9103664,

0-15

\/0-33³ 4- 015

= 0-828767, sin² a = 0 1712328, L = L

’    ’    cos a

*    0-33

== 0-413803, cos³ a

1

= 3-96X 1'098459,

L = 4-35 m\ przyjąwszy wreszcie, że j = 2400 kg/ms, obciążenie użytkowe według norm inżynierów i architektów w mieszkaniach p = 400 icgjm², g₀ == 20 kgjm, gt = 18 kgjm, (3 = 0'02 w, § = 0 05 m, otrzymujemy największy moment zgjęcia z wzoru 16

100

0-33³

M — 16 X 4 35³ X o-33³+(H5-.0-15

(1-30+ 2X0-10)

015

2

0-02X

X^-f-005X V"Q'³³n-j±^j^)X2400+l-3X400+2(20+18)X

U'Oij

0-33

\/0-33³ -+- 0 1 5³

= 98 0145X1103-88288 = 108196-52854

M = 108196-53 kgcm, a moment oporu M 108196-53

W= ~kb ⁼    1000    “ ¹⁰⁸'20 cmZ-

Ponieważ według „tablicy I. trawers¹⁴ „Część trzecia¹⁴, oddział C, rozdz. III., pod a), trawersa Nr. 15 daje moment oporu 110-89 cm"-, wiec jest ona dostatecznie wytrzymała pod ramię projektowanych schodów.

Ten sposób obliczenia jest wprawdzie krótki, ale nie daje właściwego przeglądu statycznego; dlatego też pójdziemy z obliczeniem za wzorami wyżej wyprowadzonymi, a mianowicie: według wzoru 4. ciężar własny stopni

<h0 02 X — -h 0-05 X V°'33a + 0'¹⁵^ 2400 = \ 2    0-33    0-33    /

= 333-6 kgm*; ciężar wszystkich stopni ramienia według wzoru 5.:

Gs = 3-96 (1-3 4-2X0-10) 333-6 = 1981-584 kg

ciężar poręczy i trawersy według wzoru 6.:

g% —— (20 —j— 18)-V^ ³³ -    ^ — = 4174 kg na 1 ni rzutu pozio-

0"33

mego; ciężar poręczy i trawersy całego ramienia według wzoru 7.:

Go — 3-96X41-74 = 165-29 kg; wreszcie obciążenie użytkowe całego ramienia według wzoru 8.:

Pu = 3-96X1-3X400 = 2059-20 kg.

Obciążenie trawersy ramieniowej według wzoru 9.:

1

Qi=Y (¹⁹⁸¹‘⁵⁸⁴ -+- 2059-20) 4- 165-29 = 2185-68 kg

składowa prostopadła do trawersy według wzoru 12.:

0-33

S — 2185-68    ------= 1989-76876 kg, składowa równo-

\/0-33² 4- 0-152    J’

= 904-44 kg, moment zgjęcia

0-15

\/0-338    0-153

według wzoru 16.:

100 •

M = -g-Xl9⁸9-77X4"35 = 108193-74 kgcm, a moment oporu M 108193-74

legła N — 2185-68

108-20 cm³,

kb ~~    1000

co się zgadza zupełnie z wynikiem obliczenia poprzedniego.

2. Obliczenie wytrzymałości trawersy podestowej, dźwigającej prawą pachę podsklepienia podestu schodów wiszących, prostych, dwuramiennych.

Niech oznacza L, długość, B szerokość podestu (rys. 31.), s strzałkę podsldepienia, q₂ = g~^-p całkowite obciążenie 1 ni* podestu, gdzie g jest ciężarem własnym, p obciążeniem użytkowem, to całkowite jednostajne obciążenie podestu

Pp — L{ B q₂    20

z którego przypadnie połowa na trawerse Av A₂ (rys. 32.)

1 1 ₂ Pp = Pt — 2 Ly B q₂.

Nadto począwszy od A, (rys. 32.) na części trawersy, równej szerokości l schodów, będzie się wspierać jednostajnie całym swym ciężarem górne ramię wiszące, i jeżeli qy jest średnim całkowitym ciężarem 1 rzutu poziomego ramienia w pojęciu wzoru 11., to będzie ciężar całkowity całego ramienia

Pr = L' l qy    22

gdzie L\ qu l mają znaczenie z wzorów poprzednich.

Wreszcie działa na trawerse parcie poziome podsklepienia, wywołane lewą połową całkowitego obciążenia podestu, i jeżeli H₀ jest parciem poziomem na 1 m długości trawersy, mającem punkt zaczepienia w połowie grubości klucza sklepienia, to siła pionowa 1 1

powodująca to parcie jest B q₂ X 1 — B q₂.

Temu parciu H₀ przeciwdziała takie samo obciążenie prawej połowy podestu, mające wypadkową — ze względu na płytkość

1

łtiku sklepienia — w odległości około -j- 7i;,gdy zaś warunkiem

statycznym takiego podsklepienia jest równanie momentów, odniesionych do punktu, leżącego po środku grubości sklepienia w pasze (w którym to razie ramię momentu parcia poziomego II₀ równa się prawie strzałce sklepienia, t. j. y — s), otrzymamy więc 1    BI

Ho s = -g- B q₂ —p = g g,.....stąd

Ho =

8s    23

a parcie działające na całą długość Ly trawersy

.    B - q<>

H—HoLy—Ly    21

Największy moment zgjęcia w Tcgcm, wywołany pionową siłą

Pt według wzoru 21.:

100 100 1 M"t = ~~g~ Pt Ly= sg .    B q₂

i największy, znany zresztą, ze statyki moment zgjęcia pionowej siły, ciążącej w sposób według wzoru 22.:

' 100    (    l \    100

M"r = g Pr 1    ~ 2 L, / ~ 2 L' 2l

dają sumę momentów

M” = Mnt-h M"r — 50

W obliczeniu momentu parcia poziomego według wzoru 24. względnie 23. trzeba się liczyć z jednem, lub kilkakrotnem poprzecznem zakotwieniem trawersy, gdzie każde miejsce zaczepienia kotwi jest właściwie podparciem trawersy; założywszy więc, że kotwie dzielą długość trawersy na równe części, otrzymamy największy moment zgjęcia, jeżeli trawersa ma jedną tylko kotew po środku swej długości, czyli jeżeli ma trzy punkta poziome podparcia:

2 L, / 26

g B Lzi qz -f- L' l² qx I 1 — g l

27

100

8

H

~T

100

B² q₂    B² L²

³ = 0-390625

32    ¹ 8 s    s

a jeżeli ma dwie kotwie, czyli cztery punkta podparcia

28

L,    100 B² q₂    Bi Li,

o o ir⁼w ~^~r⁼⁼ 0 17361 s ?a 29

Jeśli Wx jest momentem oporu względem osi x przekroju dla sił tionowych, zaś Wy momentem oporu względem oęi y przekroju rawersy dla parcia poziomego, i jeśli stosunek

nr

100

8

Wx

-==r- = c, to ponieważ

Wy

M" ił

WX ⁺ Wy = k" -i- v ^ kb, M

M"

k" Wx, M\ = k Wc

Wy musi być M\ — kb Wx =    M\

wreszcie

Wx

M" -f- c M\ kb

30

W ten sam sposób wyniknie

1

-+- — M"

W’=-ki-•    31

Z „tablicy I. trawers„ („Część trzecia“, oddział C, rozdz. III.) wybiera się trawerse najodpowiedniejszą i oblicza c z obu jej momentów

1

oporu; jeżeli po wstawieniu c, względnie — we wzory 30. i 31. wypadnie Wx, względnie Wy równe, lub mało co mniejsze od momentu odnośnego trawersy wybranej, to jest ona dostatecznie wytrzymała; w przeciwnym zaś razie trzeba wybór i obliczenie powtarzać aż do skutku.

PRZYKŁAD II.

Schody kamienne w budynku mieszkalnym, wiszące, proste, dwu-ramienne, z podestem podsklepionym cegłami na trawersie na 015 m w kluczu grubo, o strzałce s = 015 m, z nasypką 8 cm grubą nad wierzchołkiem podsklepienia i z posadzką kamionkową; szerokość podestu B = 1-4 m, długość = 3 m, a reszta rozmiarów jak vv przykładzie I. Obliczyć trawersę podestową.

Ciężar własny 1 m² podestu wynosi około 500 kg, obciążenie użytkowe jak w przykładzie I. 400 kg, a całkowite obciążenie (7₃ = 500-i-400 = 900 kg\m?; stąd według wzoru 20. całkowite obciążenie całego podestu

Pp = 3Xl'40X900 = 3780 kg, z czego przypada na trawersę

1    3780

y Pp = Pt = -y- = 189° k9-

Z wzoru 11., a na podstawie obliczeń w „przykładzie I.“ wypada średni ciężar całkowity 1 m- poziomego rzutu ramienia 2185-68

gi = 2 . -jtj = 2X3.96^1:3 = 849-14 kg/mz z czego przypada:

na    ciężar    własny    stopni............. 385-—    kg\m²

na    ciężar    własny    poręczy............-34-14    kgjm²

na    ciężar    własny    trawers............30-—    kg/mz

na    obciążenie użytkowe............. 400-—    kgjm²

Stąd ciężar całkowity całego ramienia górnego wiszącego według wzoru 22.:

pr = 3-96XP3X849-14 = 4371-37 kg. Parcie poziome całego podsklepienia według wzoru 24.:

H= 3X1-4²X900X₈-xq7i5 = 4410 kg.

Momenta zgięcia pionowe według wzorów 25., 20., 27.:

100    KK) .

M" = -g- Pt Lj-ł-^-Pr ^1

1-3 \²

2 Lt

= 12-5X1890X3 + 50 X

X4371-37X1‘3    1 —

M'

70875

174347-72 =

= 245222-72 kgcm\ moment zgjęcia parcia poziomego według wzoru 28.:

M\    ~^= 12-5 X⁴4⁰x|- = 41343-75 kgcm.

Wreszcie momenta oporu: pionowy i poziomy według wzorów 30. i 31.:

1

245222-72 -+- 41343-75 X c 1000

245222-72X~-ł- 41343-75

Wy = _ .

1000

Z „tablicy I. (zob. „część trzecia^, odział C, rozdz. III a) trawers^ widać, żc na przykład dla trawersy Nr. 28 stosunek pionowego

60906    1

momentu oporu do poziomego c = —7yy— = 8⁻32, — = 012, stąd 245222-72-t-41343-75X8-32

W* = W„ ==

1000

245222-72X0120 -f- 41343 75

1000

: 589-20 < = 70-77

609-06 c 73-17

więc trawersa Nr. 28 jest zupełnie wytrzymała w obu kierunkach.

Dalszy rachunek tą samą drogą wykazuje, że trawersy Nr. 24 a do 26 włącznie są za słabe; wreszcie Nr. 28 a trawersy, której 73419    1

c — ~-QqTq2~ ⁼ 0 625 i — = 015, daje Wx = 519-12 < 734-19 cm³,

oraz Wy — 7813 < 110 82, okazuje się w porównaniu do trawersy Nr. 28 za silny i nieekonomiczny, gdyż 1 ni jego waży o 61-94— —53-93 = 8 01 leg więcej.

3. Obliczenie wytrzymałości trawersy podestu płaskim lukiem podsklepionego schodów prostych, dwuramiennych, ze stopniami jednym końcem wmurowanymi drugim na trawersie wspartymi; wszelkie zresztą oznaczenia pozostają jak poprzednio.

Na trawersę podestową działają — oprócz obciążenia pionowego według wzoru 21. i parcia poziomego podsklepienia według wzoru 24. — nadto jeszcze siły odosobnione w tych miejscach, gdzie się wspierają trawersy ramienia schodowego górnego i dolnego, a mianowicie:

Wypadkowa wyznaczonego wzorem 10., względnie 9. obciążenia

1 ‘ 1

całkowitego ramienia górnego Qx = -^ L' l qi= ^ L l q( cos a

będzie działać pionowo w środku długości trawersy ramieniowej, jak widno z rys. 31., w którym linia D jest właściwie podłużną osią ramienia górnego, zaś C dolnego. Rozłożywszy Qt na składową prostopadłą S i równoległą N do położenia trawersy, otrzymamy

32

33

S — cos a N— Q{ sin a

Rysunek 31.

składowa S wywołuje na oporach T) i E{ ciśnienia, z których każde wynosi S, nadto na dolnej oporze D działa także skła

dowa N. Rozłóżmy dalej siły S i N na tej oporze występujące, na składowe pionowe i poziome w sposób z rysunku widoczny, będzie więc na podstawie wzoru 32.- i 33.:

1 1

Vx' =    8 cos a — -g- Qy cos³ a,

Yi" = N sin a=Ql sin- a, stąd

wreszcie wypadkowa obu odosobnionych sił pionowych na oporze D

(cos³ a    2 sin- o.

vi"=*.Qi 2~2

= Qt

1 — sin³ a -+- 2 sin- a

1 -+- sin⁹ a 1

F, = Qt -g--= T L' ¹ ^ sin' “) ?³-

Składowe poziome na tym oporze D działają wręcz przeciwnie, a mianowicie:

1 1 .

Hx ¹ = "g⁻ S s*n a = Qx sin a. cos a, IIx" = N cos ci=Q{ sin a

2 sin a cos a

cos a; stąd wypadkowa Hx = H\''— Hx — Qx

sin a cos a\ 1

-Ę-I = -g- Qx sin a cos a, gdy zaś sin a cos a

s in 2 a

35

Ifl — —r~ siti 2 a.

W miejscu C trawersy podestowej, gdzie się wspiera górny koniec trawersy dolnego ramienia, występuje jedynie pionowa składowa Vx i pozioma Hx\ ta ostatnia jednak działa w kierunku przeciwnym, jak w miejscu D. Ponieważ w C zachodzą zupełnie te same warunki obciążenia jak w miejscu Ex górnego ramienia (rys. 31.), wiec i tu bezwzględna wartość:

36

37

Fo = Vx’ = S cos u. = -g- Qi cos- a. — L’ l qx cos² a

1.1 <?,

II, — Hy — -g-    s»» a = -g- (), cos a sm a = -yp sm 2 a

a zatem ta sama wartość jak we wzorze 35.

Odosobnionych obu parć poziomych na oporach C i D według wzorów 35. i 37. nie uwzględnia się, gdyż są nieznaczne i zostają zniesione parciem poziomem podsklepienia według wzoru 24., które działa wręcz przeciwnie; gdyby wszakże wypadły zbyt wielkie, to trzebaby trawersę podestową w miejscach C i D stosownie usztywnić. W obliczeniu statycznem trawersy podestowej bierze się więc w rachubę tylko siły Pt, Vx, V₂ i II według wzorów 21., 34., 36. i 24.

Największy moment zgjęcia wskutek siły Pt

100    100 1    100    (Lx \2

Mt” = g Pt Ll — g . 2 L-vB q₂ — 4- B Iz y 2 / ’    38

Jeżeli ex oznacza poziomy odstęp wzajemny obu trawers ramieniowych, ez zaś każdej z nich od odnośnej ściany klatki schodowej w metrach, to Lx = ex -+- 2 es, co podstawione we wzór poprzedni daje

Mt " = 25 B q₂

25 B q„ c₂ ( 4

39

Największy moment zgjęcia wskutek sił odosobnionych pionowych I j i F>, — których układ i działanie na trawersę podestową J, A₂ widać z rys. 32., — będzie leżeć w miejscu zaczepienia jednej z tych sił. Zachodzi więc potrzeba obliczenia momentów w punktach zaczepienia C i D obu tych sił i wyznaczenia w tym celu przedewszystkiem obu    , Rysunek 32.

| K{ |  | *    J | L¹
| <-    e₄- — 1 | ; e, | — i |
m | Dt C *------ ----L | 1 |

oddziaływań Oj i O, na oporach. Z równania momentów Oj Z/j - Fj (ćj 4-

-+- e₂) — V₂ e₂ — O, oraz z równań 34. i 36. wynika „    Vx^e₂)-V₂e₂

°l~    Lt

1

= 4l L' h [eA (1 4- sin? a) 4- 2 e₂]    4Q

0₃ Li — Fo (ej + e₂) — Fj e₂ = 0 stąd

^    ł^2 (gl -F Ca) -+- T 1 g2    1    , r, r    • „ n . r> T

Oo =-^-= 4-4^ z -Ł !Zi [«1 (1 -- s™² a) 4- 2 e₂], ₄₁

Momenta zgjęcia 31" d i 3I"C w kg c m w miejscach zaczepienia Z) i O sił Fj i Fo

l L'

M"d =100 O, c₂ = 25 —^— g, e₂ [ej (1 4- smO a) 4- 2 e₂]    4<>

l L' C

iłZ"e = 100 [Oj (Cj 4-Co)— Fj ej] = 25——2i pi (1 4- si«2 a) -+-

43

4- 2 Co] (Cj 4— Co) — Cj (1 4- sin* cc) (Cj

a po wymnozemu 1 uproszczeniu l L'

31" c = 25 —j— qt c₂ [2 (et 4- e₂) — ej (1 4- sin² ot)].    ₄₄

Doliczywszy moment 31"t do momentu 31"a i do 31"c otrzymamy ostatecznie dwa momenta sił pionowych, a mianowicie w przekroju D:

(    / ej2    \ l L’

31"j = 31"t 4- 31"d = 25 e₂ )B q₂ ( 4 e 4- ej 4- e₂ j 4- ^ h [ej

45

l L'

~lT q' [2X

zaś w przekroju C

31"o = 3I"t 4- 3I"c = 25 e₂ jB q₂ ^₄ ^ —H⁻ Cj 4- e2 X («1 4- e₂) — ej (14- sin2 a)]|

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

z których uwzględnia się oczywiście ten, którego wartość okaże się bezwzględnie większą.

Działanie wyznaczonego wzorem 23., AYzględnie 24. poziomego parcia podsklepienia na trawersę podestową przedstawia się w sposób następujący. Miejsca C i D z powodu, iż się na nich wspierają trawersy obu ramion schodowych, są właściwie punktami podparcia względem sklepieniowego parcia poziomego 11. Chcąc więc wyznaczyć największy moment tern parciem wywołany, trzeba sobie wyobrazić, że rys. 32. przedstawia trawersę podestową Ax A₂ av rzucie poziomym, i że z przedniej strony linji Ax A₂ działa parcie 11 jednostajnie, a z przeciwnej znajdują się punkta podparcia A,, D, C, A₂. Według metody inż. Clapeyrona dla belki w czterech punktach podpartej, jednostajnie ale w każdem polu odmiennie obciążonej, można ustawić 4 — 2 = 2 równania według typu:

w których l₀, lu h są odstępy podpór, q₀, qx, q₂ jednostajne obciążenia jednostki długości pól, MÓ, Mx, M₂, Ms momenta zgjęcia na oporach, y₀, yx, y₂, y₃ różne odległości podpór ód przyjętej linji poziomej, E spółczynnik sprężystości, J moment bezwładności przekroju belki.

Po podstawieniu odnośnie do naszego zadania l₀ = e₂, lt = ex h = e-2, lo = 2i = q₃ — Ho, yo = yi = y₃ = Vs, Ho =' Mai, 3/j = = M,i, Mo — Mc, Ms = Ma₂, a nadto ze względu na sposób podparcia (jako wolny) trawersy w punktach Ax i A₂, M₀ = Ms = = Ma j = Ma 2 ⁼ 0, oba powyższe równania przybiorą postać

49

50

Ponieważ zarówno z układu obu tych równań, jakoteż ze sposobu parcia i symetrycznego rozmieszczenia podpór widno niewątpliwie, że Md = Mc, stąd

Ho

2 Md (/'o -+- c |) —|— Md Cl - Ą {C₂° -+- c | ³)

//()

(2    -f- 2 ej -+- e,) = -j (<>a* -+- e,³) wreszcie największy moment

zgjecia

M _ #0    e2³ ~t~ e1³

Ma~ Ł '84 + 84    51

gdzie wartość //₀ wynika z wzoru 23.

W skład każdego momentu zgjecia wchodzi długość belki, względnie jej pól jako czynnik dwa razy, a mianowicie: raz jako mnożnik obciążenia jednostki, dający w iloczynie całe obciążenie, czyli siłę, a drugi raz jako ramię momentu, dający w iloczynie właściwy moment; pierwszy czynnik z istoty rzeczy występuje zawsze w pierwszej potędze, drugi w dowolnej. Chcąc więc nasz moment według wzoru 51. wyrazić w kilogramcentymetrach, należy stosownie do tych uwag i powyższych założeń dać mu następującą postać stosowną:

,,, H₀ eg (100 e₂)~-4-i| (100e₍)~ 100 ga³ H- ei³ t „„

M ~ 4 •    100 (2 e₂-h3et) ~ 4    2 e₂ -h 3 et ~ iUUjrf 52

a po podstawieniu wartości 7/;) z wzoru 23.

Bs qg eJ -+- ets

M’ = 25 . -a----. --o¹—.

fes 2 e₃ — 3 Cj    53

PRZYKŁAD III'

Obliczenie wytrzymałości trawersy podestowej schodów w powyższym właśnie wywodzie szczegółowo określonych, z tern jednak nowem założeniem, że wzajemny odstęp poziomy ramieniowych trawers ex = 0A0 m, a poziomy odstęp każdej z nich od najbliższej równoległej ściany klatki e₂ = P30 m.

¹

Zob. poz. 514. i 530.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

²

Zob. poz. 514. i 530.

Inne zresztą określenia i rozmiary pozostają te same, jak w poprzednich przykładach.

Jednostajne pionowe obciążenie trawersy podestowej według 1

„przykładu II. “:    Pr = Pt — 1890 kg.

Odosobniona siła pionowa w miejscu 1) według wzoru 34.

1 -+■ sin³ a

V₁ = Qi-ę-, gdy zaś według „przykładu I.“

2185-68

Qx = 2185 68 kg, zaś sin² a = 0 171233, więc Vx — -^- X

X1 171233, Vt — 1279 97 kg; parcie poziome odosobnione na tym oporze D według wzoru 35.

//, = — ^-sin 2 a, sin 2 a = 2 s»» a cos a, gdy zaś według

„przykładu I.“ sin a = 0⁻413803, cos a — 0 910366, więc sin 2 u = = 2X0-413803X0-910366 = 0 753424, stąd 2f, = 546-42X0-753424 = = 41169 kg\ odosobniony ciężar pionowy drugi według wzoru 36.:

Vi = -g-. 2185-68 cos² a, gdy zaś cos² a = 0-82876, więc

F₃ = 1092⁻84X0'828766 = 905-71 kg\ odosobnione parcie poziome w punkcie C według wzoru 37., jak poprzednio H₂ = Hx = 41169 kg ; parcie poziome jednostajne podsklepienia według wzoru 23.

B² qo    1-4²X*900

U₀ = -•    - = gN^Q-25 " = 1470 kg[m, które — w porównaniu do

obu odosobnionycli sił poziomycli w punktacji C i D, wynoszących razem 2    = 2X41169 = 823⁻38 kg —jest tak duże, że je całkiem

znosi, i dlatego niema potrzeby liczenia się z niemi.

Moment zgjęeia obciążenia pionowego według wzoru 25.

100

M"t = “g-X 1890X3 = 70875 kgem;

1117-791 kg, stąd moJJ

oddziaływanie na oporze Ax według wzoru 40. ' 1279-97 (0-4-t-1-3)-t-905-71X1-3

ment według wzoru 42.:

M”d = 1117-791X1'3X100 = 14531283 kgem; moment zgjęeia według wzoru 43.

M"c = 100 X [1117-791 (0-4 4- 13) — 1279 97 X 0 4] = = 138825 57 kgem; ostatecznie momenta według wzorów 45. i 46. = M"t 4- M”d = 70875 4- 145312 83 = 216187-83 kgem,

M"₃ = M"t 4- M"c = 70875 4- 138825-57 = 209700'57 kgem,

Ponieważ M'\ > M”₂, więc moment M'\ w miejscu zaczepienia D siły Fj jest największym momentem zgjęeia, i ten też uwzględnić trzeba jedynie w dalszym rachunku.

Wreszcie największy moment parcia poziomego według wzoru 52. względnie 53.

1470    1-33 4-0-43

3P = - 4~X-2xi.3 + ;.xo-:₄-- X 100 = 367-50X0-595X 100 = = 21866 25 kgem.

Właściwie zamiast całego tego liczenia można było dojść do tego samego wyniku krótszą drogą, obliczając wprost z wzorów 45. i 46. momenta zgjęeia sił pionowych; zrobimy to więc dodatkowo dla sprawdzenia rzetelności całego rachunku.

{    / 043    \    1-3X3-96

M"v=    25X1-3    jl-4 X 900    { iyl.^    4-    0 4    4-    1-3j    4- 3     X

X849-14[Ó-4X1-17123h-2X1-3]| = 32-6 ^2180-76894-ł-4471*15815^ = = 216187 63 kgcm, .

(    ( 0⁻4³    \    1-3X3-96

M"₂ =    25X1-3    jl-4X900x[-4xl.₃-    4-    0‘4    4-    1-3J    4- 3 X

X 849-14 [2 (0-4 4- 1-3) — 0-4 X 117123]| = 32’5 ^2180-76894 4-

4- 4271 -5589^ = 209700-65 kgcm.

Wyniki zatem zupełnie zgodne z poprzedniem obliczeniem.

Obliczone właśnie wyżej momenta zgjeeia: sił pionowych M'\ i parcia poziomego M' z pomocą wzorów 30. i 31. i normalnej „tablicy I. trawers" prowadzą do wyniku sposobem próbnym, wskazanym w „przykładzie II.", że trawersa Nr. 24. jest pod zamierzony podest schodowy dostatecznie wytrzymała i ekonomiczna. Stosunek

W'x 398-76    1

bowiem jej momentów oporu c—    — -y = 7-89 i — =0 1267,

I    y

wstawiony we wzory 30. i 31. wykazuje następujące momenta oporu liczonej trawersy podestowej: Wx = 388-74 < 398-76, Wy — 49-26 < > 50 53 cnfi.

4. Obliczenie podkładek pod trawersy przeprowadza się sposobem w uwadze 5. pod poz. 615. wskazanym na podstawie wzorów 63. do 67. tam zawartych.

i) Krążyny i gzymsy.

531. Uwagi. Krążyn czyli łuków deskowych, względnie dylowych istnieje dwa rodzaje, a mianowicie:

1. Krążyna Philiberta de l’Ormea, francuskiego architekty z XVI. wieku, składa się z dwu do czterech równoległych do czoła krążyny warstw, utworzonych z wycinków pierścieniowych 15 do 2⁻5 m długich, najmniej 20 cm szerokich, niestruganych, wykrojonych z desek lub dyli 4 do 6 cm grubych; wycinki te układa się na pełną spoinę dokładnie ostniganą i szczelną, prostopadłą do łuku i zbija wzajemnie silnymi gwoździami kutymi z sze-rokiemi głowami, kołkami dębowymi lub czopami, albo ściąga śrubami. Gwoździe wbija się rzędami poprzecznymi i powinny być kilka centymetrów dłuższe od grubości krążyny, by końce ich można po drugiej stronie starannie pozaginać.

Krążyna ta jest bardzo sztywna i dlatego nie wywiera parcia bocznego; wymaga jednak ścinania wiele drzewa, ma poprzecinane

włókna podłużne, wiele spoin czelnych i przekrój niedający się dostosować do natężeń wynikłych z zespołu.

2.    Krążyna Emyego, francuskiego pułkownika z XIX. wieku, składa się z desek możliwie długich, 4 do 6 cm grubych, 15 do 20 cm szerokich, płasko na sobie w ilości cztero do dziesięciokrotnej ułożonych, następnie wygiętych razem i śrubami lub na-przemian opaskami strzemiennemi żelaznemi w odstępacłi mniej więcej co 1 m ściągniętych. Krążyna ta ma wprawdzie mniej spoin czelnych, nie wymaga wcale ścinania drzewa i daje się w przekroju swym dostosować do istniejących natężeń zespołu; natomiast jako mało sztywną trzeba ją wiązać kotwiami z ujmą dla wolnego przekroju przestrzeni zabudowanej.

Z tego też powodu krążyny tej nie używa się w budownictwie lądów om.

3.    W nowszych czasach łączą oba te systemy krążyn razem w rodzaj przekroju trawersy, którego górny i dolny pas tworzą krążyny Emyego, a trzon krążyna de l’0rmea.

4.    Krążyn wyżej opisanych używają z wielkim pożytkiem jako więzarów dachowych na znaczne rozpiętości w odstępach co 4 do 5 m tam, gdzie poddasze ma tworzyć jedną całość z resztą przestrzeni zabudowanej, a zastosowanie jętek lub innego rodzaju zespołu jest niedopuszczalne.

Krążyny zresztą służą jako pomocnicze rusztowanie do wykonania sklepień o pełnym luku znacznej rozpiętości.

532. Metr bież. wykonania zwykłej krążyny sklepieniowej z desek 4 cm grubych; ¹

b) twardych:

105 godz. cieśli, materjał jak pod a).

a) miękkich:

0 80 godz. cieśli,

250 m deski 4X30 cm,

14 gwoździ;

533. M etr bież. wykonania krążyny systemem de l'Or-uea dwuwarstwowej z dyli 5 cm grubych do dachów lub stropów, wraz z ustawieniem i związaniem; ¹

b) z dyli twardych: 1-80 godz. cieśli, materjał jak pod a).

a) z dyli miękkich:

130 godz. cieśli,

2⁻25 m dyli 5X30 cm,

12 gwoździ;

534. Metr bież. wykonania krążyny do kopuł żacli z ustawieniem i związaniem; ¹

a) jednowarstwowej, a) z dyli miękkich:

1'80 godz. cieśli,

0'40 godz. pomocnika,

177 m dyli 5X^0 cm,

2 gwoździe;

P) z dyli dębowych:

2⁻40 godz. cieśli,

0‘40 godz. pomocnika, materjał jak pod a);

535.    Metr bież. wykon ar spoinami czeluemi na półżł i związaniem;¹

a) dwuwarstwowych, ot) z dyli miękkich 5—6 cm grubych:

4    30 godz. cieśli,

materjał stosownie do rozmiarów krążyny;

[j) z dyli twardych 5—6 cm grubych:

5⁻25 godz. cieśli, materjał jak pod a);

536.    M etr bież. wj kon; według danego przekroju z i przymocowaniem;

a) z drzewa miękkiego, ot) o wysokości przekroju gzymsir 8—16 cm:

2'60 godz. cieśli,

0-10 godz. pomocnika,

1 m belki stosownego przekroju;

P) o wysokości przekroju 18—25 cm:

5    30 godz. cieśli,

0‘15 godz. pomocnika, materjał jak pod a);

b) dwuwarstwowej systemem de 1’Ormea, ot) z dyli miękkich:

3⁻20 godz. cieśli,

0⁻90 godz. pomocnika,

2⁻48 m dyli 5X^0 cm,

G gwoździ;

P) z dyli dębowych:

4 30 godz. cieśli,

090 godz. pomocnika, materjał jak pod ot), ia krążyny na wieżach ze )bki łączonemi, z ustawieniem

b) trój warstwo wy cli, ot) z dyli miękkich 5—6 cm grubych:

7'70 godz. cieśli, materjał jak pod a), ot); p) z dyli twardych jak pod a), p): 9'45 godz. cieśli, materjał jak pod a), a).

mi a gzymsu drewnianego czystem ostruganiem, osadzeniem

Y) o wysokości przekroju 30—37 cm:

8 00 godz. cieśli,

0⁻20 godz. pomocnika, materjał jak pod ot);

8) o wysokości przekroju 40—45 cm:

10⁻50 godz. cieśli,

0'20 godz. pomocnika, materjał jak pod ot);

b) z drzewa twardego trzeba zwiększyć robotę pod ot) do 3) włącznie o jedną trzecią część.

537.    Metr bież. wykonania gzymsu dachowego, czysto ostruganego według danego przekroju, z osadzeniem i przymocowaniem ;

3    50 m dyli 5 X 30 cm,

9    gwoździ dylowych,

5 gwoździ deskowych;

8) o przekroju 35 X 40 cm:

11 godz. cieśli,

4    m dyli 5 X 30 cm,

10    gwoździ dylowych,

5    gwoździ deskowych;

b) z desek lub dyli twardych trzeba zwiększyć robotę pod a) do y) włącznie o jedną trzecią część.

a) z desek lub dyli miękkich, a) o przekroju 20 X 25 cm:

7 50 godz. cieśli,

3 50 m desek 4 X 30 cm,

9 gwoździ silniejszych,

5 gwoździ słabszych;

P) o przekroju 25 X 30 cm:

9    godz. cieśli,

410 m desek 4 X 30 cm,

10    gwoździ silniejszych,

5 gwoździ słabszych; y) o przekroju 30 X 35 cm:

10 godz. cieśli,

538.    Metr bież. wykonania gzymsu dachowego czysto ostruganego według danego rysunku z osadzeniem i przymocowaniem ;

aj z drzewa miękkiego, a) o przekroju 20 X 25 cm:

7 godz. cieśli,

1 m krąglaka 32 cm grubego w cieńszym końcu;

P) o przekroju 25 X 30 cm: 8⁻50 godz. cieśli,

1 m krąglaka 37 cm grubego w cieńszym końcu;

y) o przekroju 30 X 35 cm: 1050 godz. cieśli,

1 m krąglaka 42 cm grubego w cieńszym końcu;

8) o przekroju 35 X 40 cm:

13 godz. cieśli,

1 m krąglaka 47 cm grubego w cieńszym końcu;

b) z drzewa twardego trzeba zwiększyć robotę pod a) do o) włącznie o jedną trzecią część.

j) Wbijanie pali.

539.    Uwagi.

1. Pale (piloty) drewniane przed wbijaniem w ziemię należy odkorzyć i zaopatrzyć ostrzem w cieńszym końcu pnia; gdyż wbite tym końcem tkwią mocniej w ziemi, a nadto podczas wbijania otrzymują uderzenia w odziomek, który jest na to wytrzymalszy niż wierzchołek. Ostrze pala z natury rzeczy musi być krótsze do ziemi twardej, a dłuższe do miękkiej.

Głowy pali ucina się równo i nasadza się na nie w stosownem zacięciu pierścień kuty żelazny celem ochrony od rostrzępienia.

Pal przeznaczony do wbicia w ziemię żwirową, kamienistą lub drzewiastą trzeba okuć butem żelaznym lanym lub kutym z ostrzem stalowem, ważącym 2-5 do 10 kg, zaopatrzonym łapami, które się wpuszcza w drzewo i przybija silnie gwoździami.

Grubość cl pala krągłego w cieńszym końcu zależy ściśle od jego długości l, jak to wykązuje praktyczna formułka rf = 012 —1-003 l, albo d = 0-15 -t- 0 0275 l w metrach; i tak pal 6 m długi powinien mieć cl = 012 -b 0 03 X 0 = 0-30 m, albo d = 0-15 -b 0-0275 X 0 = 0 315 m. Długość pali może dojść do 20 m, nie powinna jednak przekraczać 12 do 16 m, gdyż inaczej fundamentowanie wypada za drogo.

2.    Pale żelbetonowó systemu Hennebiąuea dają sio użyć z powodzeniem zamiast pali drewnianych; przewyższają je nadto znaczną trwałością, która nie zależy od wysokości stanu wody wzienmej i kosztują stosunkowo niewiele. Najkorzystniejszym przekrojem pala okazał się trójkąt równoboczny o bokach 38 do 50 cm długich, z wierzchołkami ściętymi na 6 cm; jednakże często utrzymuje się także i kwadrat.

Wkładki żelazne tworzą pręty 26 mm grube w narożnikach pala, z przewiązkami 6 mm grubemi w odstępach co 20 cm, spojone u dołu w silne ostrze, zakończone butem stalowym. Beton musi być z najlepszego cementu portlanekiego bardzo starannie zarobiony w stosunku 1 : 3 czyli 1 : 12 : 3 (zob. tablicę pod poz. 123) i ubity. Ubijania dokonuje się w formach opierzonych najkorzystniej w postawie pala stojącej; po 8 dniach usuwa się opierzenie, a w 4 do 5 tygodni później można pal użyć do wbicia. Do tego celu używa się stosownego kataru z wbijakiem do 2500 kg wagi, spadającym z wysokości 15 do 17 m; głowę pali chroni nakrywa, złożona z kilku płyt żelaznych, ołowianych i drewnianych.

3.    Przyrządy do wbijania pali są rozmaite, a mianowicie:

a)    Wbijak ręczny, tak zwana baba ręczna jest to kłoda dębowa z czterema kabłąkami, służącymi do dźwigania jej przez 4 ludzi na wysokość 1 m podczas wbijania pali; waga jej powinna być taką, aby na każdego z ludzi przypadło nie więcej, niż 15 do 16 kg.

b)    Kafar pętlicowy ma wbijak żelazny lany 150 do 600 kg wagi, podnoszalńy zapomocą liny z pętlicami przez 10 do 40 ludzi. Podczas wbijania trzeba się postarać, by każdy robotnik miał miejsca 0'5 do 0⁻6 m~ i przestrzegać, by nie miał do dźwigania więcej niż 15 do IG kg wagi wbijaka; praca zresztą kafaru wypada najkorzystniej, jeżeli ciężar wbijaka równa się ciężarowi pala lub go przewyższa. Katar ten ma tarczę linową drewnianą lub żelazną o średnicy 05 do OG m, linę .4 do 5 cm, a pętlice 10 do 13 mm grube; w minucie wykonuje się pim 30, a dziennie 4000 do 5000 uderzeń z wysokości 12 do 15 m. Kafar pętlicowy zresztą nadaje się szczególnie do małych robót, wymagających częstego przestawiania go, do palisad i tam, gdzie ziemia sypka lub gdzie głębokość wbijania jest nie wielka.

Wytrzymałość pala tym kafarem wbijanego uważa się za dostateczną, jeżeli po 25 uderzeniach wbijakiem 300 kg wagi z wysokości l⁻25 m włazi tylko na 5 cm w ziemię.

Do przesunięcia kafaru 10 do 12 m wysokiego, lekkiego potrzeba sześciu, a ciężkiego do dwudziestu ludzi.

c)    Kafar sztuczny ręczny ma wbijak 600 do 800 kg ważący z wysokością uderzenia 2 do 8 m i wymaga 4 do 5 ludzi, zajętych podnoszeniem wbijaka windą. Każdy z tych ludzi pracujący siłą 15 do 16 kg i chyżością 0 8 misek wykonuje pracę 11 do 13 kgmjsek. Do ziemi sypkiej piaskowej i moczarowej kafar ten jest nieodpowiedni; nadaje się jednak dobrze do piasku zbitego, żwiru i sprężystej gliny.

d)    Kafar sztuczny parowy jest urządzony i wyposażony jak poprzedni z tą różnicą, że windę względnie wbijak porusza maszyna parowa; do obsługi potrzeba tu jeszcze 3 ludzi więcej, ale skutek mechaniczny jest około 4 razy większy. Kafar ten za-stosowują do robót, wykonywanych na rusztowaniu pływającem, a wytrzymałość pala nim wbitego uważa się za dostateczną, jeżeli po 10 uderzeniach wbijakiem 500 kg wagi z wysokości G m wlezie niegłebiej niż 10 cm.

e)    Kafar parowy porusza wbijak bezpośrednio, a więc bez windy. Zwykle używany kafar parowy uderza w minucie 75 do 100 razy wbijakiem do 2500 kg wagi z wysokości 0’8 do 1 m, albo 3 do 10 razy w minucie wbijakiem ważącym 750 do 1000 kg z wysokości 2 do G m; do tego kafaru potrzeba maszyny o sile 4 do 6 IIP. Kafar parowy używa się do palisad, oraz gdy grunt jest piaskiem płynnym lub ziemią moczarową, ‘przeplataną żwirem i piaskiem.

4. Sposób wbijania. Na miejscu, po wybraniu ziemi do stosownej głębokości, wytycza się palikami numerowanymi miejsce wbicia każdego pala i ustawia kafar na progach ułożonych na ziemi lub na rusztowaniu. Następnie ustawia się pal do wbicia przeznaczony na swojem miejscu ręcznie, gdy nie jest dłuższy niż 6 m, lub z pomocą osobnych rusztowań, lin i łańcuchów, gdy jest. dłuższy i cięższy. Wbijanie poczyna się lekkiemi uderzeniami aż do ustalenia pala we właściwej postawie; następnie prowadzi się je prawidłowo okresami, obejmującymi po 20 do 30 uderzeń bezpośrednio po sobie idących, zaś po każdym okresie nastaje przerwa przez 2 do 3 minuty; okres taki nazwiemy „pędem“. Skoro wreszcie po 20 do 30 uderzeniach pal albo wcale w ziemię nie włazi, albo zaledwie kilka milimetrów, a wbijak pocznie się odbijać czyli „skakać", to wykonuje się jeszcze 2 do 3 pędy i na tein kończy wbijanie. Zauważano, że pal taki po upływie kilku dni znowu poczyna włazić w ziemię pod uderzeniami kafara, co tłumaczy się ustaniem napięcia w ziemi, wywołanego poprzedniem ciągiem ubijaniem; dlatego też podczas budowli ważnych należy po wbiciu pala podejmować na nowo wbijanie po jednej lub po więcej przerwach kilkudniowych.

Jeżeli wbijak spadając nie dosięga głowy pata, nakłada się na nią stosownie długi kawał pilotu (dochodzący do kilku metrów), jako przedłużenie pala, połączone z nim zapomocą trzpienia żelaznego; przedłużenie to zowie się pachołkiem i powoduje zawsze znaczną stratę skutku wbijania.

5. Udźwig pali wbitych. Stosownie do przeznaczenia odróżniamy pale w ziemne, które • są wbite w ziemię na całą swą długość, i pale sterczące; a dżwigalność ich zależy od głębokości wbicia oraz od twardości i mocy ziemi. Gdy zaś każda odnośna budowa zawiera dokładne dane co do wielkości jej ciężaru Q, który ma się oprzeć na dżwigalności pali, więc skoro będzie znaną także i dżwigalność p jednego pala wbitego, to potrzebna ilość pali wyniknie z ilorazu

Cała jednakże trudność polega na wyznaczeniu właśnie dżwigalności pala, a jedyną pewną drogą jest tu przeprowadzenie próby co do potrzebnej głębokości wbijania i dopuszczalnego obciążenia pala w każdym danym razie na miejscu budowy. W tym celu wbija się zwykle cztery pale tak, by tworzyły kwadrat, układa na nich pomost i obciąża tak długo, aż się okaże zagłębianie pali w ziemię; ze sposobu włażenia pali w ziemię podczas wbijania i obciążania wyznacza się potrzebną głębokość oraz dopuszczalną ich dżwi-galność.    .

Wbicie pala w ziemię zupełnie mocną i twardą do takiej głębokości, co do której stwierdziły próby, że nieruchomość jego jest zapewnioną, zowie się wbiciem do bezwzględnej stałości. Gdzie jednak takie wbicie jest niemożliwe z powodu, że ziemia nie jest dość zbitą i twardą i gdzie wystarcza wbicie pala do pewnej tylko próbą wyznaczonej głębokości, to wbicie takie zowie się wbiciem pala do względnej stałości.

W ziemię zupełnie twardą i mocną wbija się pale wziemne w regule na głębokość 2 do 3 m.

Pal sterczący, wbity przez warstwę ziemi sypkiej aż do warstwy zupełnie twardej i mocnej, można ze względu na wytrzymałość wyboczalną obciążyć 20 kg jem-, a pal wziemny 40 kgjcm3 powierzchni głowy pala. Jeżeli jednak pal wbito do względnej stałości, t. j. jeżeli obciążeniu pala przeciwdziała jedynie tarcie ziemi o powierzchnię wbitą pala, to dźwigalność jego daje się wyznaczyć jedynie próbami obciążenia na miejscu prowadzonemi czas dłuższy.

Wogóle krótkie gęsto wbite pale — w równych zresztą warunkach — są wytrzymalsze, jak pale długie a rozstawione.

Dopuszczalne obciążenie, czyli dźwigalność pali wbitych do względnej stałości daje się obliczyć także zapomocą istniejących licznych wzorów,¹ a to na podstawie wielkości zagłębienia wskutek ostatniego uderzenia wbijakiem. Wprawdzie wzory te — jak przykłady niżej wykazują — dają odmienne, a zatem niepewne wyniki dla tych samych zresztą warunków, i dlatego trzeba je w każdym razie sprawdzać i prostować zapomocą prób na miejscu budowy; zawsze jednakże tworzą one cenną podstawę do obliczeń ogólnych i ułatwiają wielce przeprowadzanie i korzystanie z próbnych doświadczeń.

W praktyce budowlanej najczęściej zastosowują wzór Brixa, według którego graniczne obciążenie pala w kilogramach:

h    (9² q

p ______±—    o

e {Q -+- ?)³

gdzie Q ciężar wbijaka, q ciężar własny pala w kihef^ramacli, h wysokość i^lerzenia wbijakiem w milimetrach, e zagłębienie pala wskutek ostatuiego uderzenia    w    milimetrach; stąd dopuszczalne

obciążenie czyli dźwigalność pala w kg:

_ I P _ }l & g    o

^ w    w; e (4- 2)'

gdzie spółczynnik pewności w = 4 do 8 w miarę mniejszej lub większej ważności budowy.

Jeżeli T oznacza całkowitą głębokość wbicia pala, n ilość spo-trzebowanych do tego uderzeń • wbijakiem, zaś e średnią wielkość zagłębienia pala po każdem uderzeniu, to T = n e\ gdy zaś na podstawie poprzednich wzorów:

li Q² q. FiQ-hq)2

1

T= -

m

1 h Q* q w?/> ^4 h q

(Q 4- 9¹)³

W razie, gdy pał trzeba wbijać za pośrednictwem pachołka, ważącego qx kilogramów, to dopuszczalna dźwigalność pala:

1    h Q °- q q₁%

V _ ™ex ' {Q-h 2,)² {q₁4- q)²

gdzie e, jest wielkością zagłębienia pala wskutek ostatniego uderzenia za pośrednictwem pachołka w milimetrach.

Dla gliny zwykłej i glinki czystej lepsze wyniki daje wzór, zestawiony na podstawie doświadczeń Hurtziga (zob. „Iluttew, 21. wydanie z r. 1911, str. 227)

P = — 650 e 4- YA22500 e* -p-1300 Q h    0

w którym litery mają to samo znaczenie, jak poprzednio.

Wzór Woltmanna

h Q* «(^4-s)

>USZ<

■ Tl Q*

stosowany bywa często taW.e z opuszczeniem ostatnich obu wyrazów:

e 4- 2)

Oczywiście pale sterczące, wbite do względnej stałości trzeha liczyć także i na wyboczenie.

PRZYKŁAD I.

Pal dębowy 6 m długi o przeciętnej średnicy d — 0-30 m wbity do względnej stałości wbijakiem 600 kg wagi z wysokości 1-5 m, zagłębił się wskutek ostatniego uderzenia na 5 mm\ obliczyć wielkość dopuszczalnej dźwigalności pala.

344

Ciężar własny 1 m pala jest: 0'3² X —X 800 = 56 52 kg, a całego pala: q — 5652 X 0 = 33312 ^ 340 kg.

Według wzoru 2.:

1500 X 6002 x 340

Sś 41.557 kg

h $2 q

e(Q-hq)2 —    5 (600 -+- 340)3

stąd dopuszczalna dźwigalność z czterokrotną pewnością według wzoru 3.:

P 41557

p = - = -rr- ^ 10380 kg.

Gdyby ziemia, w której pal tkwi, była zwykłą gliną, trzebaby dla pewności obliczyć dźwigalność według wzoru 6.:

P= — 650 X 5 -f- V⁴²²-⁵⁰⁰ X&² + 1300 X 600 X 1560 = = — 3250 -+- 3135931 ^ 31109 kg zaś dopuszczalna dźwigalność z czterokrotną pewnością:

31100

V =    — 7il1 hcJ‘

Licząc dalej dźwigalność tego pala według wzoru 7. otrzymamy: 1500 X 600

P = ₅ (600 + 340) -+- ⁶⁰⁰ + ³⁴⁰ = lld.893⁻62 -4- 040 ^ 115894 kg stąd dopuszczalna dźwigalność z lOkrotną pewnością:

115894

p — —jo— = 11.589 kg, a według wzoru 8. 114893

P = —Jo⁻ = 11-489 kg.

Z porównania tych czterech wyników widać, jak niepewne są istniejące różne wzory; gdy jednakże dają one tiądż co bądź bardzo pożądane i cenne wskazówki orjentacyjne, więc obok wzorów, których trzeba przynajmniej kilka w każdym razie uwzględniać, zachodzi konieczna potrzeba przeprowadzania także jeszcze odnośnych prób wbijania i obciążania na miejscu budowy, w celu uzyskania pewniejszych odnośnych wskazówek.

Praktycy wogóle uważają wzór 2. Brixa, jako dający wyniki najwięcej do rzeczywistości zbliżone ze spółczynnikiem pewności m = 4.

Zachodzi wreszcie pytanie, jak wielką będzie dźwigalność naszego pala z czterokrotną pewnością, gdyby go wbito za pośrednictwem pachołka, jeżeli ciężar pachołka q{ = 150 kg, a zagłębienie pala wskutek ostatniego uderzenia ex = 5 mm. ^Według wzoru 5.:

1    1500 X 6002 X 340 x 1503    6117-45

p = T ‘ 5 (600 H- 150)3 (340 -+- 150)3 = ' 4    = lo29’3G kg'

PRZYKŁAD II.

Według przykładu I. dopuszczalna dźwigałność pala z czterokrotną 41557

pewnością p = —^— sś 10889 kg\ ileż spotrzebowano uderzeń, jeżeli pal tkwi w ziemi na 4 m głęboko? Z wzoru 4. wynika:

rp ^ + g)²

hQiq

po podstawieniu wartości 4000 (600 -4- 340)2

n —    ^    • 41.557-27 = 800 uderzeń czyli 32 pędów

po 25 uderzeń.

PRZYKŁAD III.

Podczas wbijania pali rusztowych, ważących po 300 kg pod fundamenta budynku wbijakiem ważącym 800 kg z wysokości 2 m stwierdzono, że wskutek ostatniego pędu, obejmującego 25 uderzeń, pale właziły w ziemię po 75 mm, czyli wskutek ostatniego

(75

uderzenia po = 3 mm; gdy zaś na każdy pal rusztu przypadło po 20.000 kg z ciężaru budynku, zachodzi pytanie, jak wielki jest spółczynnik bezpieczeństwa dopuszczalnej dżwigalności każdego pala. Z wzoru 3. wynika:

10

stąd po podstawieniu wartości:

1    2000 X 800’- x 300

m = 20(000 ■    3 (800 4- 300)2 “ = ⁵’²⁸⁹

zaś według wzoru 8. :

1    2000 X 8002

m = 20(000 ' 37800 + 300) = 19'³⁹³-

6. Wgłębianie pali z pominięciem właściwego wbijania za-stosowuje się tam, gdzie miejscowe warunki budowlane lub inne jakie względy nie dopuszczają silnych wstrząśnień; do tego celu służą następujące sposoby:

a) Wgłębianie pod umiani cm polega na tein, że dwiema rurami z żelaza kutego 3 do 6 cm średnicy w świetle, przytwier-dzonemi z dwu przeciwległych stron wzdłuż pala drewnianego, doprowadza się wodę pod ciśnieniem pompy lub wodociągu miejscowego do ostrza pala, gdzie otworami wytryska i podmula ziemię tak dalece, że pal już pod własnym ciężarem lub małem obciążeniem wgłębia- się. Sposób ten z wielką korzyścią zastosowuje się do ziemi piaskowej lub żwirowej. Jeżeli pale są betonowe osadza Sie rurę w osi pala. Można także równocześnie z podmulaniem wbijać pal lekkim kafarem.

b)    Wgłębianie wierceniem zastosowuje się do pali z betonu ubijanego, a polega na tein, że wierci się zwykłym sposobem w ziemi otwór aż do warstwy zupełnie twardej i mocnej lub do głębokości wypróbowanej; następnie wsypuje się w rurę wiertniczą beton w małych objętościach i silnie ubija wśród ciągłego wyciągania rury tak jednak, by zawsze pewna cząstka poprzedniej warstwy betonu w niej pozostała, zanim druga się dosypie; wskutek takiego postępowania pal betonowy może stać się nawet grubszym od wywiertu, jeżeli warstwa ziemi jest miękka i podatna. Gdy ubijanie betonu dojdzie do wierzchu ziemi, to także i ostatnia część rury się wyciąga i pal z ubijanego betonu jest gotowy. Można jednak, gdy zajdzie potrzeba, pozostawić rurę w ziemi wraz z ubitym w niej palem betonowym. Wreszcie, gdy ziemia sucha i wytrzymała, można w niej zrobić otwór drewnianym lub rurowym żelaznym palem wbitym j wyciągniętym, a w otworze wykonać pal z betonu ubijanego.

c)    Wgłębianie wśrubowaniem polega na tein, że pale drewniane lub żelazne zaopatruje się zwojami śrubowymi i wśrubo-wuje w ziemię. Do miękkiej ziemi wystarcza jeden zwój śrubowy 1 do 2 m średnicy; do twardej kamienistej potrzeba więcej zwojów; zwoje stanowią osobną część z lanego żelaza lub lanej stali, przymocowaną u dołu pala drewnianego lub żelaznego* jako but świdrowy. Pale żelazne rurowe składają się z części ześrubowanych ze sobą zapomocą rękawka. W budownictwie. lądowem używa się rzadko pali śrubowych.

540. Metr bież. pala drewnianego do wbicia przyrządzić i ustawić, a mianowicie: pal w miarę potrzeby przyciąć, ostrze w postaci trój lub ezterościennej piramidy Ra długość 15 do 3 krotnej średnicy d pala w cieńszym końcu zaciosać z tępem przycięciem na do \ d, butem żelaznym lanym lub kutym na-stalonym, 2 5 do 10 leg wagi okuć, głowę pierścieniem żelaznym kutym 2 do 2*5 cm grubym, 6 do 7 cm szerokim zaopatrzyć, pal na miejsce przeznaczenia przynieść, do wbicia we właściwe położenie ustawić, a po wbiciu równo obciąć i czop 16 cm długi, 8 cm szeroki, 5 cm gruby zaciąć: ³

PRZEWODNIK PRZEMYSŁU DRZEWNEGO wraz z kalendarzem, pod redakcją inż. J. Sznycera.

POHOSKI J. Nowa zagroda, rozplanowanie i budowa.

PORĘBSKI E. Inż. Łączenie metali, zgrzewanie, stapianie i lutowanie.

ROUTH E. J. Statyka teoretyczna (z angielskiego).

RÓŻAŃSKI Adam Inż. Żegluga śródziemna i drogi wodne. Z 118 rys. i 2 mapami.

RYBICKI Aureli Inż. Parowóz. Podręcznik dla maszynistów. Ze 100 rysunk. i 6 tablicami.

SKIBIŃSKI K. Inż. Równowaga materjałów sypkich.

SKIBIŃSKI K.‘Inż. Mury oporowe, mury podporowe.

STIEBER K. Technologia drewna.

SZYDELSKI Stanisław. Poradnik szofera. Praktyczne rady i wskazówki prowadzenia i obsługi samochodów. Z 32 rys.

SZYDELSKI St. Słownik techniczny dla automobilistów polsko-francusko-niemiecki.

SZYDELSKI St. Nowoczesny motocykl.

WOLAŃSKI S. Obliczanie elementów maszyn. Cz. I.: Kliny.

YULE Udny. Wstęp do teorji statystyki. Przeł. z ang. Z. Limanowski.

ZAGÓRECKI J. Geometra praktyczny. Cz. I.: Przebieg zdjęcia polygonalnego i pomiaru taśmą, z dodatkiem tablic zamiany powierzchni sążniowych na metryczne i odwrotnie. Z 30 rycinami.

ZAGÓRECKI J. Geometra praktyczny. Cz. II.: O pomiarach stołem mierniczym. Z dodatkiem tablic zamiany powierzchni sążniowych na metryczne i odwrotnie.

ZAGÓRECKI J. Formularz dla geometrów I. Formularz zeszytowy do obliczania ciągu polygonalnego z objaśnieniem użycia i przykładem.

ŻEREBECKI M. Inż. Wyrób gontów. (Z serji: Przemysł drzewny.)

ŻEREBECKI M. i KISIEL W. Inż. Przemysł tartaczany.

PRAKTYCZNY PODRĘCZNIK dla właścicieli i pracowników tartaków, stolarni mechanicznych i składów budulca.

Biblioteka Politechniki Krakowskiej *V S K A

nego

ZEK N

1-302087

Podręcznik budowlany

inż. Skwarczyńskiego

zawiera w formie zwięzłej i jasnej, w układzie przejrzystym

całokształt wiadomości,

danych i cyfr, potrzebnych w praktyce budowniczej.

Budowniczy znajdzie tu naukę o materjałach, ustawy i przepisy budowlane, zarys statyki i matematyki, wszelkiego rodzaju wskazówki, wzory i tablice, a jako najważniejszą część

analizę cen,

o obfitości i dokładności nieporównanej, obejmującej w przeszło \ 1200 pozycjach wszelkie roboty w zakres budownictwa wchodzące. Analiza cen Skwarczyńskiego, praca o zapewnionej marce już od pierwszego wydania, z niezwykła sumiennością przejrzana, przerobiona i uzupełniona, stanowi niezbędną

podstawę kalkulacji

dla każdego budowniczego i budującego. Całe dziewo, jedyne w swoim rodzaju, owoc chlubnej życiowej pracy pierw szorzędnego fachowca, będzie dla polskiego budowniczego tern, czem dla kowala młotek, dla rolnika pług, dla malarza pędzel:

narzędziem niezbędnem,

najbardziej potrzebnem, codziennie używanem, narzędziem, które nie może brakować na pułce budowniczego.

HaSflB

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000323309

¹

Wzory takie zestawili: Redtenbacher, Rankine, Eytelwein, Weissbach, Artmann,

²

Brix, John Sanders, Nystron, Trautwine, Hurtzig, Wellington i inni.

³

Zob. poz. 539. i 540.