Ź. WŁADYSŁAW SKWARCZYŃSKI

'ODRĘCZNIK UDOWLANY

wr; z z

LIZA 3EN

LWÓW I WARSZAWA 1922 HĄKŁADEM księgarni polskiej b. połonieckiego

KSIĘGARNIA POLSKA

BERNARDA POŁONIECKIEGO WE LWOWIE

POLECA:

# 'lb36044

BRATRO E. Budowa i utrzymanie dróg kołowych. Podręcznik dla średniego personalu drogowego.

JŁA Dr. Inż. Beton w budownictwie wiejskiem.

Dr. Inż. Podręcznik statyki budowli.

CHQ4UCZ B. Odbudowa wsi polskiej.

CHROMIŃSKI E. Inż. Kotły parowe i ich obsługa. Podręcznik'' ila czy i kierowników zakładów prze nysłowych.

ESIELSKI R. Z. Inż. Asfalt naturalny -ztuczny w budowni

DREXLER I. Odbudowanie wsi i miast    ; r^zej.

DZIAKIEWICZ Wł. Inż. Roboty wodne.    cięgi.

DZIAKIEWICZ Wł. Inż. Żelazobeton, kc

GOŚCICKI L. Budowa świętyni. Wskazó szeniu i odbudowie kościołów.

HOLEWIŃSKI J. Inż. Arch. Budownictwo ręcznik dla właścicieli ziemskich.

HUMNICKI A. Inż. Dźwignice. Podręczni! wania prostszych maszyn do podnoszeniu

JABŁOŃSKI Wł. Materjały budowlane.

JEWNIEWICZ Hip. Teorja sprężystości i jej zastosowanie do nauki o wytrzymałości materjałów budowlanych.

KRASUSKI. Wytrzymałość materjałów.

KUŚMIERSKI. Jak obliczać deski, bale, belki.

MATAKIEWICZ M. Prof. Dr. Inż. Światowe drogi wodne a regulacja* Wisły. Z 10 rys. i 1 mapkę kolorowę.

PAWŁOWICZ K. Inż. Cegielnictwo. Cz. I.: Wyroby cegielniane i sposób ich badania. Cz. II.: Materiały surowe i badanie gliny.

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

tyczne przy wzno-

aktyczny pod-

i konstruo-

1000003233

23

Wymiar roboty należy liczyć wyłącznie tylko według kolumny XI!. tablicy II. pod poz. 403., i to zarówno dla pali ociosanych według przekrojów wykazanych w kolumnie I., jakoteż dla pali krągłych o równoważnych średnicach w kolumnie XIX. tej tablicy.

Uwaga. Jeżeli z powodu miękkości ziemi odpadnie potrzeba okuwania pala billem, należy zmniejszyć o 12°/₀ wyznaczony wyżej wymiar roboty.

5,41. Metr bież. wbicia w ziemię pala katarem zwykłym lub sztucznym, z podnoszeniem i kierowaniem pala, z wszelką IjomocA ciesielską podczas wbijania, z dostarczeniem, ustawianiem, przenoszeniem i zużyciem katara, z rusztowaniem, narzędziami, nadzorem oraz z wszelkiemi podczas wbijania potrzebnemi robotami, jednak z wykluczeniem czerpania wody,¹ a mianowicie;

1: wbicia do względnej stałości czyli do głębokości oznaczonej,

a) pala krągłego o średnicy d metrach w cieńszym końcu ą) w twardą ziemię żwirową: 47-10 d godz. pomocnika,

3⁻90 d godz. cieśli;

p) w miernie twardą ziemię:

40-82 d godz. pomocnika,

3'39 d godz. cieśli; y) w miękką ziemię:

37-G8 d godz. pomocnika,

3-13 d godz. cieśli; h) pala w czworogran ociosanego o przekroju byji w metrach

a) w twardą ziemię żwirową: 30 (b -+- h) godz. pomocnika, 2‘49 (b -b h) godz. cieśli;

P) w miernie twardą ziemię:

2G (b -b h) godz. pomocnika, 2-16 {b -b h) godz. cieśli;

Y) w miękką ziemię:

24 (ib -b h) godz. pomocnika,

2 {b -b h) godz. cieśli;

2. wbicia do bezwzględnej stałości czyli do głębokości, w której niewzruszalność pala jest zapewniona,

a) pala krągłego jak pod 1, a)

a)    w twardą ziemię żwirową: 125 d godz. pomocnika,

10’40 d godz. cieśli;

P) w miernie -twardą ziemię: 94-20 d godz. pomocnika,

7-82 d godz. cieśli;

Y) w miękką ziemię:

75-36 d godz. pomocnika,

6-25 d godz. cieśli;

b)    pala w czworogran ociosanego jak pod 1, b),

a.) w twardą ziemię żwirową: 80 (b -b h) godz. pomocnika, G'G4 (b -b h) godz. cieśli; p) w miernie twardą ziemię: GO (b -b h) godz. pomocnika, 4-98 (b -b b) godz. cieśli;

Y) w miękką ziemię:

48 (b -b h) godz. pomocnika, 3-98 (b -b h) godz. cieśli;

3.    jeżeli wbijanie przeprowadza się na rzece itp. i potrzeba z tego powodu osobnego rusztowania, należy zwiększyć o 20% wymiar' roboty pod 1 i 2 wyznaczony;

4.    wbijanie pali ukośnie wymaga zwiększenia o 10 do 15%

Uwag i.

1. Wyznaczony wyżej wymiar roboty wb polega na znanej formułce

t =

gdzie t jest wielkość czasu zużywanego ] nie pali do potrzebnej głębokości g, u jest pala, n spółczynnik wbicia, zależny od n; danym razie.

Według wzoru 11. będzie

•    t =

wymiaru roboty pod 1, 2, 3 wyznaczonego w miarę mniejszego lub większego nachylenia pala;

5. jeśli zajdzie potrzeba ustawienia osobnego rusztowania dla kafaru zwykłego lub sztucznego, należy policzyć koszt tego rusztowania osobno.

ijania pali kafarem zwykłym lub sztucznym

>i u g    11

>rzez robotników (pomocników) na wbija-obwód średniego poprzecznego przekroju

itury i stopnia zbitości gruntu w- każdym

n    1?

dla u — 1 i g == 1; zaczem spółczynnik n jest tą wielkością czasu, jakiej potrze’ do wbicia na głębokość jednostki takiego pala, którego obwód średniego poprze nego przekroju równa się jednostce.

Według doświadczenia z wbijaniem pali o obwodzie u = 1 m na głębokość g = 1 m, wyznaczono następujące niżej wartości dla spółczynnika wbijania n, a mianowicie : aj Jeżeli pale mają osiągnąć bezwzględną stałość a) w twardej ziemi żwirowej: n = 15;

P) w miernie twardej ziemi: n = 13;

7) w miękkiej ziemi: n — 12.

bj Jeżeli pale mają osiągnąć bezwzględną stałość

a) w twardej ziemi żwirowej : n = 40;

P) w miernie twardej ziemi: n =30;

7) w miękkiej ziemi: n = 24.

W każdym razie pod aj i bj liczono tu na podstawie równań 11. i 12. wartość spółczynnika n, względnie czasy t w godzinach.

Za podstawieniem wreszcie zestawionych wyżej pod aj i bj wartości -spółczynnika n we wzór 11., w którym oczywiście u i g należy liczyć w metrach, zaś t w godzinach, otrzymujemy następujące niżej wzory szczegółowe.

Prócz robocizny pomocniczej, określonej wzorami 13. do 18. włącznie, należy nadto z powodu niezbędnego podczas wbijania pali spółudziału cieśli policzyć osobno ilość godzin cieśli, wynoszącą 8'3"/₍₎ ilości godzin pomocnika, wy-

znaczonej z poszczególnionych właśnie wzorów. Tak n. p. odnośnie do 1, aj, a) pod poz. 541. do wbicia pala krągłego o przeciętnej średniej' d, czyli o obwodzie u = .'Ml d. na 1 ot głęboko, wynika według wzoru 13. potrzeba 47'10 d godzin pomocnika; a z powodu spółudziału cieśli liczy się jeszcze 47-10 d x Ó'083 = 3'90 d godzin cieśli itd.

2. Jako robociznę pomocniczą i ciesielską wbijania pali wogóle wbijakiem ręcznym, czyli babą ręczną liczy się — stosownie do średnicy średniego poprzecznego przekroju pala i zbitości gruntu — tylko */₄ część ilości godzin pomocnika, potrzebnej celem wbicia pala kafarem do względnej stałości według wzorów 13. do 15.

Robocizna zatem pomocnicza i ciesielska wbicia pala o obwodzie średniego przekroju poprzecznego wbijakiem ręcznym do głębokości g, bez względu na stopień stałości oblicza się:

a) w twardą ziemię żwirową:

15

—    u g — 3'75 u g godzin pomocnika,

3⁻75 X 0-083 u g = 0-31 u g godzin cieśli; P) w miernie twardą ziemię:

13

—    u g — 3'25 u g godzin pomocnika,

4

3‘25 X 0-083 u g = 0'27 u g godzin cieśli; •f) w miękką ziemię:

^ u g — 3 u g godzin pomocnika,

4

3 X 0-083 u g = 0-25 u g godzin cieśli.

0-50 (b -4- di) godz. cieśli.

Uwaga. Babą ręczną wbija się jedynie pale krótkie, gdyż ciężar jej jest zbyt mały. (Zob. uwagę 2. pod poz. 541.)

pala wbijakiem ręcznym bez wraz z wszelkiemi robotami pod-

542. Metr bież. lybicia względu na stopień stałości czas wbijania potrzebnemi; 1 a) pala krągłego o średnicy d w metrach w cieńszym końcu, a) w twardą ziemię żwirową: 11-775 d godz. pomocnika,

0-98 d godz. cieśli;

fi) w miernie twardą ziemię;

10-205 d godz. pomocnika,

0'85 d godz. cieśli; y) w miękką ziemię:

9-42 d godz. pomocnika,

078 d godz. cieśli;

b) pala w czworogran ociosanego o przekroju b X ^ w metrach,

a) w twardą ziemię żwirową: 7-50 (b -+- h) godz. pomocnika, 0-62 (b -4- h) godz. cieśli;

[3) w miernie twardą ziemię: 6'50 (b h- h) godz. pomocnika, 0'54 (6 -4- h) godz. cieśli;

Y) w miękką ziemię:

6 (b -4- h) godz. pomocnika,

543. Metr bież. wycięcia prostokątnie lub klinowo żłobka z jednej, a wpustki z drugiej strony wzdłuż, z czy-stein ostruganiem (zob. poz. 545.);

a) pala ściany palisadowej belkowej

a) z drzewa miękkiego:

2-70 godz. cieśli;

P) z drzewa twardego:

370 godz. cieśli;

b) dyla ściany palisadowej dylowej ■

a) z drzewa miękkiego: l⁻50 godz. cieśli;

P) z drzewa twardego:

2 godz. cieśli.

544. Metr bież. pala dylowego ściany palisadowej do wbicia przyrządzić, a mianowicie: w miarę potrzeby przyciąć, ostrze u dołu płasko z dwu stron zaciąć, butem żelaznym okuć, głowę pierścieniem żelaznym kutym zaopatrzyć, na miejsce prze

znaczenia przynieść, ustawić, a w równej linji obciąć i zaczopow

a) z drzewa miękkiego o przekroju

a) 8 X 30 cm:

1 godz. cieśli;

P) 10 X 30 cm:

115 godz. cieśli;

y) 15 X 30 cm:

135 godz. cieśli;

Uwaga. Jeżeli z powodu miękkości butem, uależy zmniejszyć o 12% wymiar

po wbiciu pod prostym kątem łć; i

b) z drzewa twardego o przekroju

a) 8 X 30 cm:

1’35 godz. cieśli; p; 10 X 30 cm:

1-50 godz. cieśli; y) 15 X 30 cm:

1*80 godz. cieśli.

ziemi odpadnie potrzeba okuwania pala roboty pod a) i b) wyznaczony.

545. Metr bież. wbicia pala lub dyla ściany palisadowej zupełnie już przyrządzonego (poz. 543. i 544.), z ustawieniem pionowo w szeregu obok innych, z połączeniem z nimi na wycięty już żłobek i wpustkę i z ustaleniem go w tej postawie zapomocą kierownicy kleszczowej przy samej ziemi, a gdyby wysokość palisady przekraczała 2 m także i u góry, z kierowaniem pala podczas wbijania, z dostarczeniem i przestawianiem kafara, z rusztowaniem, nadzorem, narzędziami i z wszelkiemi zresztą potrzebnemi robotami podczas wbijania, z wykluczeniem jednak czerpania wody, wymaga z powodu trudniejszej roboty zwiększenia o 25°/₀ .wymiaru roboty, wyznaczonego pod poz. 541.¹

Uwagi.

1.    Ściany palisadowe z pali lub z dyli zastosowuje się najczęściej do ochrony fundamentów od podmulenia, albo też wogóle celem powstrzymania dopływu wody do przestrzeni, przeznaczonych do wykonywania robót budowlanych. Z tego powodu ściany te muszą być szczelne i silne i dlatego łączy się poszczególne pale i dyle na prostokątny lub klinowy żłobek i wpustkę, a ściany dylowe w miejscach, gdzie zmieniają swój kierunek, otrzymują silne pale narożnikowe, oraz pale wzmacniające w odstępach co 2 do 3 m. Najlepszem jest połączenie na prostokątne żłobki i wpustki, o ile dyle nie są cieńsze niż 10 cm.

Wykonują palisady także i bez połączenia na żłobki i wpustki, jeżeli pale są grube, ale wtedy wbijanie musi być bardzo staranne i szczelne, a nadto jeszcze spoiny trzeba zapełnić mchem lub kłakami.

2.    Na 1 rrfi ściany palisadowej na żłobek i wpustkę łączonej potrzeba 5'82 m pali na 25 X 25 cm z grubsza już ociosanych lub 3'88 m dyli 30 cm szerokich; jeżeli jednak ściany palisadowe dylowe otrzymują silne pale narożnikowe i wzmacniające środkowe, wówczas na 1 mz przypada 3'50 m dyli 30 cm szerokich i 0'40 m wzmacniającego pala 25 X 25 cm.

3.    W nowszych czasach wykonują palisady z żelaznej blachy falistej lub z trawers żelaznych wałkowanych itp.

546. Metr bież. wykonania kaptura 25 X 25 cm na ścianę palisadową, a mianowicie: belkę na 25 X 25 cm czysto ociosać, jako kaptur przyrządzić, żłobek na czopy dyli i pali palisadowych wyciąć, przynieść, ułożyć, związać i przymocować;

b) z drzewa twardego: 4-60 godz. cieśli,

0 30 godz. pomocnika, 1 m belki jak pod a).

a) z drzewa miękkiego;

3M0 godz. cieśli,

030 godz. pomocnika,

1 m belki na 25 X 25 cm zgrubsza ociosanej;

547. Wyko nanie szczegółów przyrządzenia pala do wbicia, a mianowicie;

c) pierścień na głowę nasadzić w stosownie wykonanem wycięciu:

0⁻20 godz. cieśli;

2. z drzewa twardego: wymiar roboty pod 1, a) do 1, c) należy zwiększyć o jedną trzecia część.

1. z drzewa miękkiego:

a)    zacięcie ostrza pala o średnicy 25 do 40 cm w sposób pod poz. 540. szczegółowo określony:

050 do 0-80 godz. cieśli;

b)    przymocowanie buta ważącego z 4 łapami i gwoździami 3 do 9 kg:

0-30 godz. cieśli;

548. Ucięcie pala sterczącego lub pala wziemuego, licząc od każdego 1 cm średnicy, względnie największego rozmiaru przekroju pala:

a) nad zwierciadłem wody;

a)    z drzewa miękkiego:

003 godz. cieśli;

$) z drzewa twardego:

0-04 godz. cieśli;

b)    pod wodą do 0⁻5 m głębokości ;

a) z drzewa .miękkiego:

153 godz. cieśli;

£,) z drzewa twardego:

2-04 godz. cieśli;

c) za każdą dalszą głębokość 0⁻5 m pod wodą,' a) z drzewa miękkiego:

150 godz. cieśli;

£) z drzewa twardego:

2 godz. cieśli.

549. Met r kwadr, rusztu na palach, wbitych w twardą ziemię żwirową pod fundament wykonać, a mianowicie: pale krągłe 6 m długie, 30 cm w cieńszym końcu grube do wbicia przyrządzić, ostrze butem, a głowę pierścieniem z żelaza kutego okuć, pale przynieść, ustawić, na 5 m głęboko kafarem zwykłym lub sztucznym szeregami we wzajemnych odstępach podłużnych i poprzecznych co 1 m od osi do osi wbić, po wbiciu obciąć w płaszczyźnie poziomej tak nisko, aby wszelkie drzewo rusztu przypadło co najmniej na 30 do 50 cm pod najniższym stanem wody wziemnej, i w tym celu wybrać ziemię aż do głębokości 50 cm niżej głów pali, głowy zaczopować, dłużnice na 25 X 25 cm czysto ociosać, przyrządzić, dziury na czopy wyciąć i na pale w ten sposób osadzić, aby styki zawsze na pal przypadały; styki stosownie spoić, przecznice na 18 X 25 cm czysto ociosać i na nakładkę 5 do 8 cm głęboką z dłużnicami związać w miejscach zaczopowania z palami, pustą przestrzeń między palami, dłużnicami i przecznicami, wybetonować, lub zapełnić murem z kamienia łamanego na wapnie z silnem wyklinowaniem; wreszcie pokład z dyli 8 do 10 cm grubych, przystosowanych, na dłużnicach ułożyć i kołkami dębowymi lub gwoździami przybić; ²

7 20 m krąglaka, 0 30 m średnicy w cieńszym końcu na pale, 4 80 leg butów żelaznych kutych z ostrzem stalowem,

168 kg pierścieni żelaznych kutych,

120 m belki na 25 X 25 cm zgrubsza ociosanej na dłużnice,

1⁻ 05 m belki na 18 X 25 cm zgrubsza ociosanej na przecznicę,

2- 70 m dyli 10 X 30 cm,

0-10 m dębiny na kołki lub

10 gwoździ-,

b)    wbicie pali na 5 m głęboko według poz. 541., a), a):

1-20 X 5 X 47-10 X 0-30 = = 84-78 godz. pomocnika,

1-20 X 5 X 3-90 X 0 30 = 7 02 godz. cieśli;

c)    0-60 ms wymurowania kamieniem łamanym na zaprawie wapiennej według poz. 91. lub wybetonowania w stosunku 1:4:4 według liczby 18 tablicy pod poz. 123.;

2. z drzewa dębowego;

a)    przyrządzenie zupełne pali do wbicia z okuciem, sporządzenie dłużnie i przecznic z ułożeniem i związaniem i wykonanie dyliny:

28-02 godz. cieśli,

1-43 godz. pomocnika,

wymiar materjału drewnianego i żelaznego jak pod 1, a);

b)    wbicie pali jak pod 1, b);

c)    wymurowanie, względnie wybetonowanie jak pod 1, c).

Uwagi.

1.    Na 1 rrfi rusztu wyżej określonego przypada: 1-2 pali po 6 m długich, 12 butów żelaznych kutych w wadze po 4 kg, 0'24 pierścienia żelaznego kutego po 7 kg wagi, gdyż pierścień z naprawkami wystarcza na 10 pali, lub bez naprawek na 5 pali, 120 m dłużnie, 1'05 m przecznic, 0'75 m² dyliny czyli 2’70 m dyli 10 X 30 cm.

2.    Do rusztów palowych czyli stojących używać należy pali prosto u rosłych, zdrowych, bez konarów, z drzewa dębowego, bukowego, modrzewiowego i sosnowego. Do 4 m długości powinny mieć najmniej'24 cm średnicy w cieńszym końcu, a na każdy metr dalszej długości po 2-5 cm więcej. Pale wbija się we wzajemnych odstępach co 1 do 1-5 m szeregami, odległymi po 0-75 do 1 m ; skrajne pale cofa się od lica muru fundamentowego, względnie od brzegu dyliny ku środkowi- na 20 do 30 cm celem uzyskania obciążenia ich równomiernego z innymi palami.

Robotę wbijania należy nieustannie i ściśle nadzorować i głowy pali zaopatrzyć znakami trudnymi do naśladowania, aby robotnicy nieucinali głów pali dla zaoszczędzenia sobie pracy wbijania.

Dłużnice otrzymują najmniej 25 X 25 cm, a przecznice zwykle 15 X 20 do 25 X 25 cm w przekroju; pokład dylowy czyli dylinę układa się na dłużnicach z dyli 8 do 15 cm grubych między przecznicami, których wierzchy mogą leżeć równo z dyliną lub wystawać. Fundament muruje się na dylinie.

3.    Ze względu na zmienność stanu wody wziemnej jest bezpieczniej wykonać zamiast dłużnie, przecznic i dyliny ławę betonową w stosunku 1:4:5 czyli 1 : 7, jeżeli ziemia jest mało podatna. Ława powinna być najmniej 75 cm gruba, a głowy pali sięgać niewięcej niż 15 do 30 cm w beton. Dla ochrony rusztu od podmulenia wykonują ściany palisadowe.

►

550. Metr bież. wykonania ściany palisadowej z dyli 3 m długich 10 X 30 cm na 2 m głęboko w twardą ziemię żwirową wbitej katarem zwykłym lub sztucznym, a mianowicie: dyle i pale wzmacniające do wbicia przyrządzie, żłobki prostokątne lub klinowe i wpustki wyciąć, dolny koniec płasko w ostrze zaciąć, butem żelaznym okuć, na głowę pierścień żelazny kuty nasadzić, dyle szeregiem po 20 do 25 razem, łącznie z palami wzmacniającymi na 25 X 25 cm czysto ociosanymi, co 3 m wzajemnie odległymi, pionowo ustawić, na żłobki i wpustki połączyć i w tern położeniu kierownicami kleszczowemi ustalić; wbijanie pali i dyli od brzegów ku środkowi z wszelką oględnością prowadzić, po wbiciu głowy równo pod prostym kątem poucinać, zaczo-pować, kaptur na 25 X 25 cm czysto ociosać, żłobek na czopy wyciąć, na palisadę nałożyć i przymocować; łącznie z wszelkiemi zresztą podczas wbijania potrzebnemi robotami, z dostarczeniem, przestawianiem i zużyciem kataru, z rusztowaniem, narzędziami i nadzorem; ³

1. z drzewa sosnowego,

a) przyrządzenie zupełne dyli i pali wzmacniających, z wycięciem żłobków i wpustek (poz. 543., 544.), z ustawieniem, i wykonanie kaptura:

3G 80 godz. cieśli,

0 30 godz. pomocnika,

10 48 m dyli 10 X 30 cm, 1-20 m belki na 25 X 25 cm ociosanej na pale wzmacniające, 16 kg butów żelaznych kutych z ostrzem stalowem,

4 92 kg pierścienia żelaznego kutego,

1 m belki na 25 X 25 cm zgrubsza ociosanej na kaptur;

b) wbicie dyli i pala wzmacniającego na 2 m głęboko według poz. 545.:

123 godz. pomocnika,

1021 godz. cieśli;

2. z drzewa twardego,

a)    przyrządzenie zupełne dyli i pali wzmacniających, z wycięciem żłobków i wpustek (poz. 543., 544.), z ustawieniem, oraz wykonaniem kaptura:

48‘90 godz. cieśli,

030 godz. pomocnika, wymiar materjahi drewnianego i żelaznego jak pod 1, a)\

b)    wbicie dyli i wzmacniających pali na 2 m głęboko jak

pod 1, b).

Uwaga. Na metr bież. ściany palisadowej, o ile tkwi wyłącznie w ziemi na 2 m głęboko, przypada 2 X 3'6 — 7 2 m dyli, oraz 2 X 0'40 = 080 m pala wzmacniającego; stąd wymiar roboty wbicia 1 m tej ściany według poz. 545. : 125 x X [7'20 x 30 (0 10    0'30) -f- 0 80 x 30 (0-25 4- 0-25)] = 123 godz. pomocnika,

1-25 X [7-20 x 2-49 (0 10 + 030) + 0-80 x 2 19 (0-25 + 0'25)] = 10 21 godz. cieśli, jak to pod 1, b) wyżej wykazano.

k) Belki złożone.

551. Metr bież. belki zazębionej o przekroju b X II =f = 26 X 64 cm, złożonej z dwu belek jednakiego przekroju

b X h = 26 X 35 cm wykonać, a mianowicie: każdą belkę składową czysto w gran na 26 X 35 cm ociosać, węższemi ścianami .dokładnie przystosowanemi na siebie wzdłuż nałożyć, zapomocą windy, łańcucha lub obciążenia w środku razem wygiąć w łuk , 1 1

o strzałce gQ do długości l belki, całość od środka ku obu .

końcom podzielić liniami prostopadłemi do łuku w odstępach co 52 cm (15 h), równych długości zębów; zęby zapomocą stosownego

1 '

szablonu linearnego na II sś 6 cm wysokie dokładnie narysować,

z wszelką możliwą starannością powycinać i ostrugać, następnie obie belki składowe w stanie wygiętym sprzęgnąć zębami, dziury na trzpienie śrub przez każdy, lub każdy drugi ząb poprze wiercąc

i śrubami 2 G cm    bJ grubemi ściągnąć, łącznie z wszelką po

zużyciem przyborów i narzędzi

czy będą przechodzić przez każdy czy też przez każdy- drugi ząb; b) z drzewa twardego:

12-75 godz. cieśli,

0-88 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod 1. a).

trzebną robotą, z dostarczeniem oraz z nadzorem; ¹

a) z drzewa miękkiego:

9-75 godz. cieśli,

0-88 godz. pomocnika,

2 m belek na 26 X 35 cm z gruba ociosanych,

6 54 do 3 27 kg śrub 26 mm grubych i 0822 m długich w miarę,

Uwaga. Jeżeli b oznacza szerokość, h wysokość przekroju belek składowych, n ilość belek składowych, 8 wysokość zębów, to oczywiście wysokość belki zazębionej

H = n h — (n — 1) 8.    !

Zazwyczaj przyjmują 8 = 010 h do O li h.

Długość zębów wykonują na 0-8 h do 1-5 h, a wysokość // przekroju belki zazębionej jest najkorzystniejsza, gdy wynosi ~ do i rozpiętości jej w świetle.

Belki zazębione — prócz trudności wykonania — posiadają to wady, że mimo najstaranniejszego wykonania zęby nie dają się dokładnie przystosować i wżerają się wzajemnie, a nadto wskutek wycięcia ich powstaje strata materjału, której wyrazem jest n h — H — (n — 1) 8; wszakże niedokładności przystosowania i wżeraniu się można zapobiec wbiciem pomiędzy czoła zębów płytek żelaznych, lub podwójnych klinów dębowych.

552. M etr bież. tvykonania belki, sprzężonej dyblami ukośnie osadzonymi o przekroju b X H = 25 X 60 cm z dwu

belek jednakiego przekroju &X^=25X30cm, a mianowicie: obie belki składowe na 25 X 30 cm czysto w gran ociosać, na sobie wzdłuż węższemi ścianami dokładnie przystosowańemi ułożyć, windą, łańcuchami lub obciążeniem w środku wygjąć w łuk 1 1

o strzałce gQ do długości belki, prostokątne wycięcia 30 cm (= h) długie, 6 cm [== y-J wysokie na dybie w odstępach co 60 cm

(— 2 h) narysować i uskutecznić z wszelką możliwą starannością i dokładnością w ten sposób, aby przekątnie ich tworzyła spoina miedzy belkami; dybie z suchego drzewa dębowego 30 cm długie o przekroju 6 X 25 cm sporządzić, czysto ostrugać, w wycięciach osadzić tak, aby czoła włókien przypadły na czoła włókien belkowych i niemi belki składowe w wygjętym stanie jako zębami

grubemi w ten sposób

sprzęgnąć, oraz śrubami 25 mm

ściągnąć, aby po każdym, względnie przed każdym dyblem przypadła jedna śruba; łącznie z wszelką potrzebną robotą, z dostarczeniem i zużyciem przyborów i narzędzi oraz z nadzorem; ¹

Uwaga. Grubość dybli ukośnych wykonują także około 040 h do 044 h.

a) z drzewa miękkiego:

915 godz. cieśli,

0 92 godz. pomocnika,

2 m belki na 25 X 30 cm z gruba ociosanej,

0'54 m dyla dębowego 6X25 cm na dybie, • •

4 95 kg śrub 25 mm grubych, 0 775 m długich;

b) z drzewa twardego:

1165 godz. cieśli,

0 92 godz. pomocnika, wymiar materjału drewnianego i żelaznego jak pod a).

553. Metr bież. belki sprzężonej podwójnymi dyblami klinowymi o przekroju b X H = 25 X 60 cm, z dwu belek o jednakim przekroju i»X^ = 25 X 30 cm wykonać, a mianowicie: belki składowe na 25 X 30 cm czysto w gran ociosać, na siebie wzdłuż węższą ścianą nałożyć z dokładnem przystosowaniem, przegjąć

( h\

w łuk o strzałce jak poprzednio, otwory proste 6 cm \ == g-J sze-

f h\

rokie i 15 cm    długie w odstępach co 90 cm (= 3 h) od

środka do środka powycinać, dybie sporządzić śrubami 25 mm

554. M etr bież. wykonania belki dyblowanej o przekroju b X H = 25 X 00 cm jak pod poz. 553., ale z pozostawieniem pomiędzy obiema belkami składowemi pustej ( h\

przestrzeni 3 cm \ = wynoszącej, z dyblami 9 cm (= 03 h) grubymi, 21 cm (= 0 8 h) długimi i z wkładkami dębowemi 3 X 15 cm przekroju, 25 cm długiemi, czysto ze wszech stron ostruganemi, w odstęp miedzybelkowy w miejscach ześrubowauia powsuwanemi; i

a) z drzewa miękkiego:

1066 godz. cieśli,

0-96 godz. pomocnika,

2 m belek na 25 X 30 cm druba ociosanych,

0-70 m dębiny na 9 X 12 cm gruba ociosanej na dybie,

grubemi co 90 cm (= 3 h) pomiędzy dyblami lekko ściągnąć, dybie podwójne w każdy otwór powbijać mocno i śruby silnie zaśrubo-

Uwaga. Długość otworu dyblowegó wynosi zwykle 05 h do 08 h, a wysokość także 0‘10 h do 0'14 h.

wać; zresztą jak pod poz. 552; i a) z drzewa miękkiego:

9-27 godz. cieśli,

0 92 godz. pomocnika,

2 m belek na 25 X 30 cm z gruba ociosanych,

0'70 m dębiny na G X 3 cm z gruba ociosanej na dybie,

3'29 kg śrub 25 mm grubych, 0‘775 m długich;

b) z drzewa twardego:

12 30 godz. cieśli,

0-92 godz. pomocnika, wymiar matcrjału jak pod a).

015 m deski dębowej 3X30 cm na podkładki,

3⁻12 kg śrub 25 mm grubych 0805 m długich;

b) z drzewa twardego:

13-16 godz. cieśli,

0 96 godz. pomocnika, wymiar materjału jak pod a).

Uwaga. Doświadczenie wykazało, że do zwiększenia wytrzymałości belek dyblami sprzęganych, niewiele przyczynia się ześrubowanie belek składowych w ten sposób, aby więcej lub mniej szczelnie przylgnęły do siebie. Pozostawienie zatem pustego odstępu między temi belkami powoduje bez żadnej ujmy zwiększenie przekroju i wytrzymałości belki dyblowanej, oraz umożliwia szybkie wyschnięcie drzewa, co jest niezbędnym warunkiem jego trwałości.

555. Uwagi.

1. Belki dyblowane są łatwiejsze w swem złożeniu i lepsze od zazębionych, gdyż nie wymagają straty materjału i dozwalają nadto na zwiększenie wysokości przekroju, wskutek czego są wytrzymalsze i tańsze. Jednakże belek sprzężonych używa się już dziś

rzadko i to tylko do budowli tymczasowych lub całkiem z drzewa wykonywanych, gdyż żelazne dźwigary są odpowiedniejsze.

2. Wytrzymałość belek sprzężonych zazębieniem i dyblowaniem oblicza się według zwykłego wzoru statycznego:

M b H-

w którym W oznacza moment oporu, M moment zgjęcia, kb— 80 kg\cm‘2 dopuszczalne natężenie na zgjecie, b szerokość oraz H wysokość poprzecznego przekroju. Ze względu jednak, że belki sprzężone nie mają przekroju jednolitego, trzeba w ten wzór wprowadzić jeszcze spółczynnik zmniejszający m\ będzie więc:

m b m

W — y— = m ——    3

kb    o

Wielkość tego spółczynnika można przyjąć na podstawie doświadczenia: dla belki sprzężonej zazębieniem z dwu belek w = 080, z trzech belek m = 0'60; zaś dla belek dyblowanych złożonych z dwu belek m = 0⁻70, z trzech belek m =■ 0⁻50.

Z powyższego wzoru wynika wreszcie:

y m b kb

a po podstawieniu wartości otrzymuje się potrzebną wysokość belki sprzężonej w każdym poszczególnym wypadku.

3. Trzpienie śrub otrzymują jako grubość jedną dziesiątą część szerokości przekroju belki; a długość trzpieni, obejmująca zarazem

A, gdy głowa

i równoważnik za głowę i naśrubek: ls = H-Ą-1

i naśrubek są sześcioboczne, lub ls — H-1- 8 • boczne.

b

10’

gdy są czworo-

556. Metr bież. belki sprzężonej o przekroju b X H = 30 X 114 cm zapomocą kłódek z trzech belek, każda o jednakim przekroju b X ^ == 30 X 30 cm> wykonać, a mianowicie: belki składowe na 30 X 30 cm czysto w gran ociosać,

wcięcia na kłódki G cm ^J głębokie, GO cm (2 h) długie wyżłobić,

ostrugać, kłódki z tego samego drzewa co belki na 24 X 30 cm (0'8 h X h) czysto w gran ociosać i do wcięć dostosować, belki wzdłuż na sobie poukładać, kłódki we wcięcia tak osadzić, aby miedzy belkami pozostał wolny odstęp 12 cm (0⁻4 h) wysoki,

wreszcie całość śrubami 30 mm grubemi w ten sposób ściągnąć,

12⁻42 kg śrub 30 mm grubych, 1-35 m długich; b) z twardego drzewa:

27-50 godz. cieśli,

169 godz. pomocnika, wymiar materjału drzewnego i żelaznego jak pod a).

aby przez każdą kłódkę przechodziły po dwie śruby w odstępie po 45 cm (1-5 h) od środka do środka; łącznie z wszelkiemi zresztą potrzebnemi robotami, narzędziami i nadzorem; 1 a) z drzewa miękkiego:

20-25 godz. cieśli, l'G9 godz. pomocnika,

3 m belek na 30 X 30 < zgruba ociosanych,

1 m belki na 24 X 90 < zgruba ociosanej na kłódki,

■Uwaga. Belki z kłódkami są o tyle korzystniejsze od dyblowanych, iż wysokość ich. przekroju jest znacznie większa w stosunku do zużytego materjału, wskutek czego są wytrzymalsze, a nadto kłódki z powodu ściągnięcia śrubami nie mogą po zeschnięciu się stać się tak ruchliwemi, jak dybie.

I) Ściany drewniane.

557. Metr kwadr, ściany z miękkich zupełnie suchych desek 3 do 4 cm grubych na krzyż w podwójne opierzenie zbitych, obustronnie wyprawionej wykonać, a mianowicie: na powale, ścianach i podłodze żłobki zapomocą nabicia listew wytworzyć, deski po zrównaniu bfzegów do sznura tak dobrać i zestawić w pierwsze opierzenie, aby sięgały od dna żłobka podłogowego do powałowego w pionowej postawie stojącej i przymocować; następnie deski drugiego opierzenia przybić gwoździami do poprzednich pod kątem 45° do poziomu, a ścianę tak powstałą z obu stron otrzcinować i gładko wyprawić z ezystem zatarciem;³

a)    podwójne opierzenie:

1-80 godz. cieśli,

1-40 godz. pomocnika,

G-90m desek3X30do4X30cm, 20 gwoździ;

b)    wyprawa obustronna z otrzci-nowaniem na dole:

3-10 godz. murarza,

160 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej,

0-012 ms = 1G-80 kg gipsu, 0-022 m³ wapna gaszonego,

0-044 m³ piasku czystego, 0'ÓGG m³ wody,

0-10 kg drutu sufitowego,

1'20 snopka trzciny 15 cm średnicy,

84 gwoździ pocynkowanych sufitowych;

c) za każde piętro wyżej, względnie czterometrową wysokość :

0'G0 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

Zob. poz. 470.

558. Metr kwadr, ściany zbitej czyli kłodowej z krji-glaków miękkich wykonać, a mianowicie: krąglaki w ten sposób obciąć i częściowe nakładki powycinać, aby końce krągjaków mogły wystawać na 30 cm poza zewnętrzne lico ściany (na węgłach itp.), na miejsce przeznaczenia przynieść, poziomo ułożyć, nakładki kołkami pozbijać, oprawy drzwi i okien uskutecznić i ze ścianami połączyć, a spoiny ścian mchem, kłakami, pilśnią itp. uszczelnić albo wylepić gliną lub zaprawą wapienną; ⁴

a)    ściany 15 cm grubej:

2'15 godz. cieśli,

115 godz. pomocnika,

7⁻33m krąglaka 15cm grubego;

b)    20 cm grubej:

2 35 godz. cieśli,

115 godz. pomocnika,

5⁻50 m krąglaka 20 cm grubego;

c)    25 cm grubej:

2    80 godz. cieśli,

105 godz. pomocnika,

4 40 m krąglaka 25 cm grubego;

d)    30 cm grubej:

3    25 godz. cieśli,

1 godz. pomocnika,

367 m krąglaka 30 cm grubego.

559. Metr k wadr. ściany zbitej czyli kłodowej z krą-glaków z dwu stron (na łożyskach) z gruba ociosanych, zresztą jak pod poz. 558. opisano wykonać;⁴

a)    15 cm grubej ze ścięciem przekroju krąglaka na b X h = = 11 X 10 cm:

3 75'godz. cieśli,

170 godz. pomocnika,

10 m krąglaka 15 cm grubego;

b)    20 cm grubej ze ścięciem krąglaka na b\h — 16X12 cm:

440 godz. cieśli,

190 godz. pomocnika,

833 m krąglaka 20cm grubego;

c)    25 cm grubej ze ścięciem krąglaka na b X h = 20 X 15 cm:

5'00 godz. cieśli,

155 godz. pomocnika,

6 67 m krąglaka 25cm grubego;

d)    30 cm grubej ze ścięciem krąglaka na b X h — 22 X 20 cm :

5⁻35 godz. cieśli,

150 godz. pomocnika,

5 m krąglaka 30 cm grubego.

580. Metr kwadr, wykonania ściany zbitej czyli kłodowej 15 cm grubej, z miękkiego krąglaka 30 cm grubego, z dwu stron czysto na b X h = 22 X 20 cm ociosanego, i na połowę wzdłuż przerżniętego, a zatem z belek z trzech stron na b X h — H X 20 cm obrobionych, zresztą jak pod poz. 558. opisano; ⁴

4 55 godz. cieśli,    2 50 m krąglaka 30 cm gru-

0 75 godz. pomocnika,    bego.

Uwaga. Podczas wykonania ścian należy stronę belek z przerżnięcia powstałą zwracać do wnętrza lokali.

561. Metr kwadr, ściany zbitej czyli kłodowej z krą-glaków miękkich z gruba w czworogran ociosanych, wraz z ociosaniem, zresztą jak pod poz. 558. wykonać; ⁵

562. Metr kwadr, ściany zbitej czyli kłodowej z belek miękkich z czterech stron czysto ociosanych, zresztą jak pod poz. 558. wykonać; *

a) 15 cm grubej, z belek o przekroju b X ^ = 14 X 15 cm: 475 godz. cieśli,

3 *65 godz. pomocnika,

714m krąglaka 20cm grubego;

b) 25 cm grubej z belek o przekroju b X b = 22 X 25 cm: 5'70 godz. cieśli,

1'35 godz. pomocnika,

4 55 m krąglaka 30 cm grubego.

b) 25 cm grubej a) z czystem ociosaniem krąglaka na 20 X 25 cm:

7⁻50 godz. cieśli, l⁻50 godz. pomocnika,

5 m krąglaka 32 cm grubego; p) z czystem ociosaniem belki zgruba już obrobionej:

4-95 godz. cieśli,

1'50 godz. pomocnika,

5 m belki zgruba na 20 X 25 cm ociosanej;

y) z belki czysto już ociosanej lub tartej:

375 godz. cieśli,

150 godz. pomocnika,

5 m belki na 20X25 cm czysto ociosanej lub tartej.

a) 15 cm grubej a) z czystem ociosaniem krąglaka na 15 X 15 cm:

5    35 godz. cieśli,

1‘55 godz. pomocnika,

6    67 m krąglaka 22 cm grubego;

P) z czystem ociosaniem belki

z gruba już obrobionej:

3 50 godz. cieśli,

1- 55 godz. pomocnika,

6 67 m belki na 15 X 15 cm

z gruba ociosanej;

Y) z belki czysto już ociosanej lub tartej:

2⁻ 65 godz. cieśli,

155 godz. pomocnika,

6 67 m belki na 15 X 15 cm

czysto już ociosanej lub tartej;

Uwaga. Połączenia na skrzyżowaniach belek ściennych z gruba lub czysto z czterech stron ociosanych wykonują także w ten sposób, że — zamiast wysuwania głów belek na 30 cm poza zewnętrzne lico ściany na węgłach — czoła belek licują ze ścianą, a belki łączą się na pełną nakładkę prostą z kołkiem na zamek tyrolski, będący właściwie nakładką ukośną, na zamek w jaskółczy ogon, zwany fraheuskim, lub na cynki czyli dwustronny jaskółczy ogon.    -

563. Metr kwadr, wykonania połączenia belek ściany zbitej, czyli kłodowej, dyblami (kołkami) dębowymi 3 cm grubymi 15 cm długimi;²

na dybie;

a) belek z drzewa miękkiego: 120 godz. cieśli,

0 20 w deski dębowej 3 X 30 cm

b) belek z drzewa dębowego:

170 godz. cieśli,

wymiar materjału jak pod a).

Uwaga. Jeżeli poszczególne belki względnie krąglaki są dostatecznie długie i nie potrzeba ich przedłużać do wykonania ściany kłodowej, to wzajemne połączenie ich dyblami jest wprawdzie pożądane, ale niekonieczne, gdyż związanie na skrzyżowaniach ustala ich położenie w dostateczny sposób. Skoro jednak ściany są tak długie, że wymagają przedłużenia belek względnie krąglaków, co zwykle przeprowadza się zapomocą prostego styku naprzemian, to celem zapobieżenia wysunięciu rzeczonych belek i krąglaków na boki zachodzi konieczność połączenia ich

dyblami.

564. M etr kwadr, wykonania ściany rozporowej czyli przegródkowej z drzewa na ogół miękkiego, z wyjątkiem podwaliny, która musi być z drzewa twardego, — łącznie z podmurowaniem, z wymurowaniem przegródek ściany cegłami na 15 cm grubo sposobem pruskim, z wyprawieniem wewnątrz i odznaczeniem spoin ceglanych zewnątrz budynku, a mianowicie: podmurowanie 45 cm grube, GO cm wysokie z cegieł zendrówek, na fundamencie 60 cm grubym, pod ścianami zewnętrznemi 1 m, a wewnętrznemi 60 cni głębokim z kamienia łamanego na wapnie wymurować, widoczne spoiny ceglane cementową zaprawą odznaczyć; wszelkie drzewo wchodzące w skład ściany czysto z czterech stron ociosać, przyrządzić, ułożyć lub ustawić i związać, a w szczególności podwalinę o przekroju 25X20 cm zaopatrzyć na węgłach zamkiem stosownym (zob. uwagę pod poz. 562.), lub nakładką z kołkiem i na podmurowaniu ułożyć, słupy narożne i słupy działowe, łączące ściany zewnętrzne z we-wnetrznemi, o przekroju 20 X 20 cm związać z podwaliną i oczepem (płatwą górną) na czop odsądzony z kołkiem, lub co lepiej na czop krzyżowy, słupy okienne, drzwiowe i słupy pośrednie (przypadające tam, gdzie odstęp słupów poprzednich jest większy niż 15 do 2 m) o przekroju 15 X 15 cm połączyć z podwaliną na czop zwykły bez kołka, a z oczepem na czop z kołkiem, zastrzały wogóle oraz krzyże Andrzeja wykonane na nakładkę pełną, połączyć z podwaliną na czop bez lub z zaciosem, a z oczepem na czop z kołkiem w ten sposób i w takiej ilości ustawić, aby w przegródkach końcowych każdego osobnego kawałka podwaliny przypadł jeden krzyż, względnie jeden zastrzał o nachyleniu odwróeonem od środka jej długości, a gniazda były odległe na 8 do 10' cm od gniazd najbliższego słupa; w każdej przegródce bez wyjątku dać po dwie poziome rozjtory o przekroju 15 X 15 cm i połączyć ze słupami,

względnie i z zastrzałami na czopy, oczep o przekroju 15 X 20 cm związać wzajemnie w węgłach na zamek francuski, ewentualnie na wrąb, wewnątrz w przegródkach listwy trójkątne ponabijać i przegródki wymurować dobrze wypaloną cegłą na zaprawie Wapiennej lub przedłużonej, po stosownem wycięciu cegieł na listwy; ściany od strony wewnętrznej wyprawić gładko, i czysto zatrzeć zaprawą wapienną, łącznie z otrzcinowąniem widocznej powierzchni drzewa, zaś od strony zewnętrznej budynku: spoiny zaprawą cementową odznaczyć, wszelkie widoczne drzewo czysto ostrugać i skrawężyć; wreszcie słupy okien i drzwi wraz z odnośnemi rozporami (ryglami) w świetle otworów czysto ostrugać: ⁶

8-70 godz. cieśli,

050 godz. pomocnika,

0-253 m podwaliny dębowej z gruba na 25X20 cm ociosanej, 0 207 m słupów narożnikowych i przedziałowych na 20X20 cm z gruba ociosanych,

0-50 m słupów pośrednich, okiennych i drzwiowych na 15 X 15 cm z gruba ociosanych, 0‘25 m oczepów z gruba na 15 X 20 cm ociosanych,

0⁻40 m zastrzałów i drzewa na krzyże z gruba na 15X15 cm ociosanych,

044 m rozpór (rygli) z gruba na 15 X 15 cm ociosanych,

1 m- wymurowania przegródek ściany cegłami na 15 cm grubo według poz. 115.,

1 '07 m³ wyprawy wapiennej z ezystem zatarciem murów ce

glanych wewnątrz budynku według poz. 175.,

0 23 w?³ wyprawy wapiennej gładkiej z otrzcinowąniem powierzchni wszelkiego widocznego drzewa ścian wewnątrz budynku według poz. 189., I),

0115 m³ fundamentu z kamienia łamanego warstwowego na zaprawie wapiennej według poz. 91. a),

0 063 m³ podmurowania pod podwaliny nad ziemią z kamienia łamanego warstwowego do lica i na spoinach z gruba przy-ciosanego, lub z cegieł na zaprawie wapiennej lub przedłużonej według poz. 97. a)lub 104., d), 0'082 m~ odznaczenia spoin zaprawą cementową podmurowania 45 cm grubego, 60 cm wysokiego, według poz. 195.

Uwagi.

1. Ściany rozporowe (ryglowe) czyli przegródkowe wykonują wogóle z drzewa miękkiego; jedynie podwalina powinna być z dębiny, modrzewia, a w najgorszym razie z sośniny. Zwykle ostatnią warstwę cegieł podmurowania pod podwalinę układa się rębem na stosownej warstwie izolującej od wilgoci.

2.    Przekrój poszczególnych części składowych ściany otrzymuje następujące rozmiary: podwalin 15 X 20, 23 x 24, 24 X 28, 23 x 32 cm, — słupów narożnikowych i przedziałowych 18 x 18 do 21 x 21 cm, — słupów pośrednich, okiennych i drzwiowych 15 X 15 do 16 X 18 cm, — zastrzałów 15 X 15 do 18 X 21 cm, — rozpór (rygli) 12 X 15 do 16 X 18cm, — oczepów czyli kapturów 15 X 20 do 21 x 24 cm.

3.    Ściany zewnętrzne w celach upiększenia otrzymują zamiast zastrzałów krzyże Andrzeja i miecze, które zarówno ze slupami rozmieszcza się symetrycznie : u budynków gospodarczych ze względów oszczędnościowych pomija się wszelkie te upiększenia, gdyż wymagają zbyt wiole drzewa i roboty bez właściwej potrzeby zespołu.

4.    Rość rozpór w przegródkach zależy od wysokości ścian, a mianowicie: jeżeli ściana jest wysoka 2-5 m, wystarcza jedna rozpora, nad 2-5 do 4 m dwie rozpory, nad 4 m trzy; więcej niż trzy rozpory, nie daje się nigdy prawie.

5.    Do zapełnienia przegródek ścian rozporowych używają zamiast cegieł także dyli gipsowych, cegieł korkowych itp. Ściany wreszcie zaopatruje się opierzeniem z desek, przybitych gwoździami do szkieletu z jednej strony ściany i to zwykle zewnętrznej lub z obu stron; o ile jednak opierzenie zewnętrzne nie otrzyma wyprawy, należy je wykonać z desek stojących nakładanych lub przystosowanych z listwami na spoinach.

6.    Ścianę kończy oczep, na którym układa się belki stropowe, będące zarazem jętkami więzby dachowej i połączone z oczepem zapomocą wrębu 2'5 cm głębokiego. Jeżeli budynek ma być piętrowy, to na belki stropowe układa się podwalina tym razem z drzewa miękkiego i ustawia na niej ścianę rozporową o tym samym zespole, co w parterze, ale w ten sposób, by słupy dolnej i górnej ściany stanęły zawsze dokładnie nad sobą. Połączenie oczepów na długość powinno zawsze przypaść na jeden ze słupów.

7.    Projektowanie zespołu ścian dokonuje się w’ ten sposób, że po ustaleniu zarysu budynku wraz z układem lokali i ścian wrysowuje się najpierw słupy narożnikowe, potem słupy okienne, drzwiowe i przedziałowe, a w końcu słupy pośrednie. Rozmiary przekrojów części składowych ścian zależą od wielkości lokali i warunków obciążenia, które gdy przekroczą zwykłe granice, wymagają statycznego obliczenia.

m) Różne roboty.

c) Stropy drewniane zbite.

Łożysk żelaznych lanych używają tylko pod końce ta

f) Stropy płaskie ceglane.

IX. ROZBIERANIA.

X. ROBOTY RĘKODZIELNICZE BUDOWLANE. '

c) 0 47 „ „ ręczna 2 25 „

8. B8

11-356044

¹

Zob. poz. 539. i 540.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

²

z drzewa sosnowego; a) przyrządzenie zupełne pali do wbicia z okuciem, — sporządzenie dłużnie i przecznic z ułożeniem i związaniem — i wykonanie dyliny:

21 -46 godz. cieśli,

128 godz. pomocnika,

³

Zob. 539. i 545.

⁴

Zob. poz. 400. i 563.

⁵

Zob. poz. 400. i 563. — ² Zob. poz. 400., 558. do 562.

⁶

Zob. poz. 400.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

m) Różne roboty.

565. Metr bież. rury zlewowej kwadratowej 30 cm w świetle lub jej ramienia sporządzić z desek zbitych, czysto ostruganych, uszczelnić, ustawić i przymocować;

a) z drzewa miękkiego:

(>•50 godz. cieśli,

4 m dyli' 5 X 35 do 7 X 37 cm, 13 gwoździ,

1 'ó kg smoły,

0'3 kg łoju,

0-2 l oleju lnianego;

b) z drzewa twardego:

8 godz. cieśli,

wymiar materjału jak pod a).

566. Metr bież. wykonania koryta strychowego z nakrywa z desek niestruganych pod wyłożenie blachą, wraz z ułożeniem i przymocowaniem,

4 X 10 cm i opaską żelazną;

Uwaga. Koryta strychowe służą do odprowadzenia wody z korytka dachowego od ulicy do rury dachowej w podwórzu lub do rury wychodkowej, i wykonują je wtedy, gdy w fasadzie od ulicy niema rur dachowych. Koryta należy ułożyć zewnątrz przedziałów strychowych dla łatwego dostępu, ze zpadkiem około 10°/o. Rura doprowadzająca wodę powinna być -podwójna i ruchoma, i u wlotu otrzymać siatkę drucianą; zaś kociołek odprowadzający wodę trzeba zaopatrzyć rurą wentylacyjną 16 cm nad dach wystającą, gdy zachodzi obawa dostania się fetorów kanałowych do poddasza. Zarówno te części składowe, jak i wyłożenie wnętrza koryta należy wykonać z blachy cynkowej Nr. 13 lub 14.

a) 22 X 25 cm w świetle z desek 4cm grubych, przystosowanych;

a)    miękkich:

2 godz. cieśli,

2 m desek 4 X BO cm,

2 m desek 4 X 25 cm,

5X5

2m listew trójkątnych —cm, 13 gwoździ 10 cm długich;

P; twardych:

2-50 godz. cieśli,

wymiar materjału jak podaj;

b)    30 X 30 cm w świetle z dyli 5 cm grubych na półżłobki łączonych z listwami wsuwanemi

567.    Metr. bież. sporząclz wania przewodu wentylacy z desek 4 cm grubych przystosow

a) miękkich, a) niestruganych:

3⁻50 godz. cieśli,

4 m desek 4 X BO cm,

13 gwoździ;

P) ostruganych' z żelaznemi opaskami:

8 godz. cieśli,

4 m desek 4 X 30 cm,

6 gwoździ,

1 kg opasek żelaznych kutych;

568.    Siedzenie wychodk wysokie i tyleż szerokie z ostruganych wykonać, ustawić i ]

a) miękkich:

5    godz. cieśli,

4 m dyli 5X21 cm,

2 m dyli 5 X 32 cm,

5X5

2m listew trójkątnych —a-cm,

0-7 m listwy wsuwanej (szpągi) 4X10 cm na wsuwki,

0⁻50 opaski z żelaza kutego 8 X 30 mm ze śrubami, zawia-skami i kółkiem do podnoszenia w łącznej wadze 2 kg;

(3) twardych:

6    godz. cieśli,

wymiar materjału jak pod b), a).

enia, ustawienia i przymoco-. jnego 25 X 25 cm w świetle anycli z uszczelnieniem, b) z desek dębowych, a) niestruganych:

4 godz. cieśli,

wymiar materjału jak pod a), a); p) ostruganych z opaskami żelaznemi:

10-50 godz. cieśli,

wymiar materjału jak podaj, J3).

owe lm długie, 45 do 50 cm desek 3 do 4 cm grubych, czysto irzymocować, bez nakrywy,

a) z desek miękkich:

4 godz. cieśli,

360 w desek 3X30 lub 4X30ew, 12 gwoździ;

b) z desek dębowych:

5'30 godz. cieśli,

360w desek 3X30 do4X30ew, 12 gwoździ.

b) z twardych:

2 godz. cieśli,

0 G5 w desek 3 X 30 cm.

569. Po krywę do siedzenia wychodkowego prostokątną lub krągłą, z rękojeścią sporządzić, z desek a) miękkich:

1-50 godz. cieśli,

0G5 w desek 4 X 30 do 3 X 30cm;

570.    Metr. bież. przerżnięcia n centymetrów grubości drzewa.

a) miękkiego:    |    b) twardego:

0 03 n godz. cieśli;    !    0-04 n godz. cieśli.

Uwaga. Przerżnięcie drzewa wzdłuż czy w poprzek liczy się według wyrażonego wyżej wymiaru roboty w ten sposób, że głębokość przerzynania uważa się za długość w metrach, a szerokość przerzynania za grubość w centymetrach.

571.    Metr bież. sporządzenia i ułożenia podkładki (murnicy) z dylów 8X 1 o cm pod belki stropowe,

a) z drzewa sosnowego: 0 20 godz. cieśli,

0-10 godz. pomocnika, 05 m dyla 8 X 30 cw;

b) z drzewa dębowego: 0⁻30 godz. cieśli,

0’10 godz. pomocnika,

0 50 m dyla 8 X 30 cm.

572.    Metr bież. sporządzenia prostej sterezyny(konzoli) pod ganek z dyli dębowych 8 do 1 lew grubych, 30cm szerokich:

G’30 godz. cieśli,    | lw dyla 8X30 do 11 X 30 cm.

573.    Metr bież. wykonania czysto ostruganej oprawy drzwi lub okien z 15 cw długimi uszakami, lub z nabiciem listew od strony muru celem silnego osadzenia oprawy w miu-;

1. z dyli miękkich o przekroju a) 5 X 15 do 5 X 20 cm,

a)    niestruganej:

0 45 godz. cieśli,

0⁻20 godz. pomocnika,

l w dyla 5 X 15 do 5 X20cw; P) czysto ostruganej:

0⁻63 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika, lw dyla 5 X 15 do 5X20 ton.,

b)    6 5 X 15 do 6 5 X 20 cm, a) niestruganej:

0'57 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, lw dyla 6 5X15 do G-5X20cw; fi) ostruganej:

0 81 godz. cieśli,

0-20 godz. itomoenika, lw dyla 6 5X15 do 6⁻5X20cw,

c) 8 X 15 do 8 X 20 cm, a) niestruganej:

0 72 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

1 w dyla 8X15 do 8 X 20 cw;

P) ostruganej:

1 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

1 m dyla 8X15 do 8 X 20 cm ;

d)    10 X 15 do 10 X 20 cm,

a) niestruganej:

140 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika, lm dyla 10 X 15 do 10 X 20cm; P) ostruganej:

1-70 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika, lm dyla 10X 15 do 10X20cm;

e)    5 X 25 do 5 X 30 cm, a) niestruganej:

0 61 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, lmdyla 5X25 do 5x30 cm ; P) ostruganej:

0'88 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, lm dyla 5X25 do 5X30cm;

f)    6 5 X 25 do 6 5 X 30 cm, a) niestruganej:

0 83 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocuika, lm dyla 6 5X25 do 6⁻5X30cm; P) ostruganej:

114 godz. cieśli,

020 godz. pomocnika, lm dyla6'5X25 do 6,5X30cm;

g)    8 X 25 do 8 X 30 cm, a) niestruganej:

1'09 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, lmdyla 8X25 do 8X30cm; P) ostruganej:

140 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

1 m dyla 8 X 25 do 8 X 30 cm;

h)    10 X 25 do 10 X 30 cm, a) niestruganej:

175 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, lm dyla 10x25 do 10X30cm; P) ostruganej:

210 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, lm dyla 10X25 do 10X30cm;

2.    z*dyli dębowych: wymiar roboty pod 1 ,a) do h)

włącznie należy zwiększyć o jedną trzecią część;

3.    za wycięcie półżłobka przy-mykowego:

a) z jednej strony w oprawie

a)    z drzewa miękkiego:

0'2G godz. cieśli;

P) z drzewa twardego:

035 godz. cieśli;

b)    z obu stron:

wymiar roboty pod a), a) oraz a), P) należy podwoić.

Uwagi.

1.    Oprawa drzwi i okien oblicza się według rzeczywistej długości zużytego dyla.

jeżeli zatem s oznacza szerokość, w wysokość w świetle, zaś b grubość dyla, to długość zużytego dyla łącznie z czterema po 15 cm długiemi uszami (dwa u góry, dwa u dołu) będzie    +    + 4 bj + 0-60.

2.    Oprawy belkowe drzwi i okien — stosownie do przekroju drzewa i stopnia obrobienia — liczy się według wymiaru roboty w kolumnach ,,z wiązaniem¹⁴ tablicy II. pod poz. 403.; ewentualne czyste ostruganie oprawy z trzech stron należy liczyć osobno.

574. Metr bież. półżłobka do 5 cm szerokiego i tyleż głębokiego na krawędzi wyciąć

a) w drzewie miękkiem:    b) w drzewie twardem:

03 godz. cieśli;    04 godz cieśli.

575. M etr bież. wykonania z półżłobkiem przymykowym, 1. z drzewa miękkiego nie-struganej o przekroju

a)    15 X 15 do 15 X 18 cm:

153 do 177 godz. cieśli.

105 m belki na 15 X 15 do

15 X 18 cm z gruba ociosanej;

b)    15 X 20 do 18 X 18 cm:

1-80 do 1-92 godz. cieśli,

105 m belki na 15 X 20 do

18 X 18 cm z gruba ociosanej;

c)    18 X 24 cm:

220 godz. cieśli,

105 m belki na 18 X 24 cm

z gruba ociosanej;

oprawy włazu do szybu

2.    z drzewa twardego niestru-nej:

wymiar roboty pod 1, a) do 1, c) należy zwiększyć o jedną trzecią część;

3.    za czyste ostruganie oprawy

a)    z drzewa miękkiego dolicza się do wymiaru roboty

pod 1, a): 0 50 godz. cieśli, pod 1, b): 0 55 godz. cieśli, pod 1, c): 070 godz. cieśli;

b)    z drzewa twardego: podwójne powyższe dodatki.

576.    Metr k wadr. wykotu przystosowany cli na listwa cięcie w deskach czyli „na szpą

1. z desek miękkich,

a)    niestruganych (do piwnic itp.):

2 2 godz. cieśli,

4m desek 3 5X30 do 4X30 cm,

0 5 m dyla 4 X 30 cm na szpągi,

15 gwoździ;

b)    niestruganych z nabiciem listewek na spoiny:

wymiar robóty i materjału jak pod a),

3-67m listewek;

t

i

577.    Metr kwadr, wykon szym szkielecie łatowym we<

rtia zwykłych drzwi z desek h, wsuniętych w poprzeczne wy-ach“, a mianowicie,

c)    ostruganych obustronnie:

4 godz. cieśli,

wymiar materjału jak pod a)\

d)    ostrugauych z listewkami struganemi i skrawężoneni lub żlobionemi, na spoinach:

wymiar roboty i materjału jak pod c),

3 67m listewek skraweżonych lub żłobionych;

2. z desek twardych:

wymiar roboty pod 1, a) do 1, d) należy zwiększyć o jedną trzecią część.

ania drzwi z łat na silni o j-llug danego rysunku,

P) ostruganyck:

a) z drzewa miękkiego, a) niestruganych:

1 godz. cieśli,

15m łat    na szkielet,

10 m łat 3X& cm,

23 gwoździ;

2 60 godz. cieśli, wymiar materjału jak pod a)\ b) z drzewa twardego: wymiar roboty pod a) i (5) należy zwiększyć o jedną trzecią część.

Uwaga. Bramy do podwórza, ogrodu i szopy, opierzone lub olacone, bramy barjerowe lub przegrodowe należy stosownie do zeskładu i danego rysunku liczyć szczegółowo według odnośnych pozycyj analizy cen.

578. Metr kwadr, wykonania okienicy z desek miękkich obustronnie ostruganych, przystosowanych, wraz z ramą:

gwoździe i klej mieszczą się już w wymiarze roboty.

6⁻40 godz. cieśli,

360 m desek 3⁻50 X 30 cm,

4-80 m drzewa na 8 X 8 cm z graba ociosanego na ramę,

579.    Okienicę do okna d a c li o w e g o 60 X GO cm w świetle wykonać z desek miękkich z obustronnem ostrugauiem:

2 50 godz. cieśli,    12 gwoździ.

T80 m desek 4 X 30 cm,

580.    Metr kwadr, ściany wałkowanej wykonać, t. j. koły przyrządzić, między przewiązki osadzić, wałki ze słomy w glinie maczane porobić, niemi pomiędzy kołami wypleść, i ścianę gładko gliną wylepić:

56 godz. cieśli,    0T2 m³ gliny.

5 kołów 1 m długich 6X8 cm, 004 m³ wody.

111 wiązki zwykłej słomianej mierzwy,

581.    Metr kwadr, urządzenia powały z kołów i wy plecienia jej chróstem:

4'20 godz. pomocnika, •    4 koly lm długie 6X8cm.

0T4 fura chróstu,

582.    Tapc zan 2 m długi, 1-10 m szeroki, ostrugany, z deską przyczółkową sporządzić:

16 godz. cieśli,    wymiar materjału stosownie

| do rozmiarów tapczanu.

583.    Tapczan 2m długi, 2m szeroki sporządzić i ostru-gać:

30 godz. cieśli,

wymiar materjału stosownie do rozmiarów tapczanu.

584.    Ł awkę 15 m długą, ostruganą, bez oparcia sporządzić:

2 godz. cieśli,    !    materjał stosowuie do roz-

i iniarów ławki.

585.    Kobylnicę 20 do 2⁻5m wysoką do rusztowania sporządzić :

3’50 godz. cieśli,    wymiar materjału stosownie

j do rozmiarów kobylnicy.

586.    Skrz ynię na wapno zbić z desek miękkich 4 X 30 cm ze stosownemi przyporami:

4 godz. cieśli,    !    wymiar materjału stosownie

J do rozmiarów skrzyni.

587.    Skrz ynię dużą podwójną do zarabiania zaprawy wapiennej sporządzić:

30 godz. cieśli,    wymiar materjału stosowuie

,do rozmiarów skrzyni.

588.    Metr bież. długości rusztowania wiszącego lub balkonowego, lm szerokiego sporządzić, a następnie rozebrać,

8 godz. cieśli.

589.    M etr bież. długości rusztowania drabinowego z po.ziomo układanymi dylami itd. ustawić, i następnie rozebrać,

c) nad 20 m wysokiego: 15 ffodz. cieśli.

a)    do 15m wysokiego:

10 godz. cieśli;

b)    do 20m wysokiego:

12 godz. cieśli;

590.    Metr bież. ru sztowania z kobylnicami około 4m wysokiego, 125m szerokiego ustawić i rozebrać następnie:

2 godz. cieśli.

591.    Metr kwadr, w rzucie poziomym rusztowania do sufitowania lub malowania ustawić i rozebrać następnie,

a) do 3m wysokiego: 0-80 godz. cieśli;

b) nad 3 m wysokiego: 1 godz. cieśli.

592. Krzyż z d rzewa modrzewiowego lub dębowego czysto w gran na 9 X 12 cm ociosać, czysto ostrugać, zaciąć, związać, i pod kadź na wodę o średnicy 10 do 125m ułożyć:

6 godz. cieśli,

wymiar materjału stosownie do rozmiarów kadzi.

593.    Nakrywę okrągłą kadzi 10 do l‘5m średnicy z desek 4 cm grubych dębowych, czysto ostruganych z obu stron, sporządzić:

7 godz. cieśli,    i wymiar materjału stosownie

| do rozmiarów kadzi.

594.    KacLż z żelazne mi obręczami płacono przed wojną we Lwowie od jednego hektolitra pojemności:

a)    z drzewa dębowego po .    .    .    8 K.

b)    z drzewa miękkiego o 25 % taniej.

595.    Beczułka z drzewa miękkiego z dnem dębowem 50 i pojemności kosztowała przed wojną 8 K, zaś z drzewa dębowego o 25% drożej.

596. M etr kwadr, powleczenia drzewa mazią w gorącym stanie

a) dwukrotnie:

0 8 godz. pomocnika,

10 % jak wyżej,

055 kg mazi (carbolineum Ave-narius);

b) trzykrotnie:

110 godz. pomocnika, 10% jak wyżej,

078 kg mazi,

0 03 kg łoju.

597. Metr kwadr, podwójnej powłoki drzfewa tynkturą „Antimerulionu“ H. Zerenera:

0 8 godz. pomocnika, 10% jak wyżej,

0-571 kg Antimerulionu płyn nego,

0 002 szczotki/

VII. STROPY.

a) Stropy w ogóle.

598. Stropy powinny być wytrzymałe, ogniotrwałe i trwałe, chronić od spieki i zimna i nieprzepuszczać głosu. Dźwigary żelazne dają stropy najwytrzymalsze, a jeżeli nadto osłoni się zupełnie murem lub betonem wszelkie żelazo i zabezpieczy od rdzewienia, to stropy staną się także ogniotrwałe i trwałe. Najtrwalsze wszakże i najwięcej wytrzymałe są stropy ceglane i betonowe; czem jednak strop jest cieńszy, w zespole swym zbitszy i zawiera więcej żelaza, tern lepiej głos przenosi.

Nasypka stropowa powinna być najmniej 8 cm gruba i zawsze najzupełniej sucha; zwykle jednak grubość jej wynosi u stropów strychowych 8 cm, a międzypiętrowych 10 cm. Na nasypke używają z reguły rumowiska, które, gdy pochodzi ze starych murów, trzeba wprzód wyprażyć na silnym ogniu celem zniszczenia zarodków robactwa i zarazków. Dobrą nasypke tworzy także żużel (o ile nie zawiera siarki, która niszczy żelazo), popiół węgla kamiennego, okrzemka, piasek i glina ubita.

Piwnice, sutereny, lokale przemysłowe szczególnie parterowe, klatki schodowe (schodnice), kuchnie, podesty i klosety należy zasklepić lub w ogóle ogniotrwałe zastropić.

Wszelkie drzewo stropów należy zabezpieczyć od próchnienia, gnicia i zagrzybienia, które to przypadłości są zawsze następstwem wilgoci murów, wilgoci nasypld, mokrego drzewa i braku dostępu powietrza.

Powierzchnię stropów, w pozycjach niniejszego rozdziału zestawionych, należy liczyć według rozmiarów podłogi pokoju zastro-pionego; bowiem w wymiarze roboty i materjału uwzględniono zwiększenie wynikłe wskutek zwiększenia powierzchni stropów o szerokość odsadek muru.

b) Stropy drewniane belkowe.

599. Uwagi.

1. Belki stropowe wykonują zwykle z drzewa jodłowego, lepsze jednak zawsze jest drzewo sosnowe; w każdym razie zresztą drzewo musi być zupełnie suche. Belki układa się na murach głównych we wzajemnych odstępach 0 75 do 110m od środka do środka, ale nie powinny nigdy bezpośrednio wspierać się na murach, ani do nich przylegać. Jeżeli mur ma odsadke, to na niej wzdłuż kładzie się pod końce belek dębową deskę 2X15 do 3X15 cm, lub raczej murnicę 8 X 15; 10 X 15, 12 X 15 cm itp., które w miarę potrzeby mogą służyć zarazem jako kotwie podłużne; jeżeli odsadek niema, to końce osadza się w stosownych otworach muru na dębowej krótkiej podkładce 2-5 X 15 do 3 X 15 cm i osłania skrzynkami z blachy cynkowej lub z desek sosnowych albo modrzewiowych 1 do 2cm grubych; w najgorszym razie trzeba przynajmiej przybić deskę do czoła belki. Belki bieżące wzdłuż murów należy odsunąć od murów na 8 do 10 cm.

Jeżeli mury niemają odsadek, ani nie można ich osłabiać wmurowaniem końców belek, to wspiera się je na sterczynach (konzolach) z cegły, kamienia lub żelaza.

Długość podparcia końców belek stropowych powinna wynosić conajmniej 15cm. Nad piwnicami i suterenami nie należy nigdy dawać stropów drewnianych.

2.    Przejmy zastosowują tam, gdzie z powodu kominów lub

jakichkolwiek zresztą otworów, bądź w powale, bądź w murach, nie można belek stropowych oprzeć na murze; przejmy otrzymują ten sam przekrój co belki stropowe i łączą się z niemi pełną nakładką ukośną i klamrą, a gdy są za długie, podpiera się je kawałkami sztab kotwiowych osadzonymi w murze (zob. uwagę 12. pod poz. 119.).    ,

Pod końcami belek, przypadającymi nad otwory okienne lub drzwiowe, trzeba wykonać luki odciążające sklepione, lub w braku miejsca podłożyć trawersę, o ile zwykła przejma niedałaby się zastosować.

3.    W planach poziomego rzutu budynku nie wrysowuje się położenia belek stropowych, chyba że wymaga tego konieczność; w takim razie oznacza się położenie belek pojedynczemi linjami bru-natnemi lub kreskowanemi czarnemi. Zwykłym konwencjonalnym znakiem są dwie równoległe kreski bez lub ze strzałką, wrysowane w rzut poziomy każdego lokalu w kierunku położenia belek.

4.    Podchwytnie pod belki stropowe zastosowują wtedy, gdy rozpiętość lokali i obciążenie stropów są bardzo wielkie. Do tego celu może służyć pojedyncza belka o większym przekroju, albo belka sprzężona zazębieniem lub dyblowaniem, albo wreszcie dźwigar żelazny. Gdy zaś także i długość lokalu jest zbyt wielka, podpiera się podchwytnię słupami drewnianymi lub żelaznymi w odstępach około co 4w; w tym razie można także zmniejszyć rozpiętość między słupami zapomocą siodełek bez lub z mieczami; długość połowy siodełka licząc od osi słupa, na którym leży, powinna wynosić jedną szóstą część wzajemnego odstępu słupów od osi do osi; cała zatem długość siodełka powinna wynosić jedną trzecią część tego odstępu i to bez względu na to, czy siodełko jest z mieczami lub bez. Siodełka otrzymują ten sam przekrój co pod-chwytnie, sprzęganie ich jednak z podchwytnią dyblowaniem, śrubami itp. nie daje właściwej korzyści.

5.    Stropy drewniane grożą zawsze mniej lub więcej niebezpieczeństwem ognia, ulegają łatwo zagrzybieniu i zniszczeniu; są więc mało trwałe, a wskutek niewielkiej wytrzymałości materjału ulegają silnym wstrzęśnieniom; mimo tych wad jednakże mają bardzo wielkie zastosowanie, gdyż są łatwe do wykonania i tanie.

6. Do zakotwienia murów (zob. uwagę 12. pod poz. 119.) używa się tylko tych belek stropowych, których końce leżą na filarach okiennych, a mianowicie: jeżeli odstęp wzajemny osi okien wynosi do 3 w, wystarcza na każdy filar jedna kotew belkowa, ponad 3 w zaś trzeba ich dwie.

600. Met r kwadr, stropu mieszkalnego z drzewa miękkiego — licząc w świetle zastropionej przestrzeni — ze ścielą powałową, z nasypką, podłogą niestruganą, na le-garkach, ale bez podsiębitki i wyprawy, a zatem z wid-nemi od spodu belkami i ścielą, wykonać, a mianowicie; belki stropowe z murnicami, względnie z podkładkami, z gruba już obrobione czysto ociosać, na miejsce przeznaczenia przynieść, przyrządzić, wyciągnąć, w odstępach wzajemnych co Iw od środka do środka ułożyć, przejmy w miarę potrzeby przyrządzić, na pełną nakładkę ukośną z belkami związać i sklamrować, ściel powałową z desek 3do4cw grubych niestruganych, przystosowanych,na belkach ułożyć, przymocować i listwy na spoiny nabić, suchego czystego rumowiska lub piasku z tłuczeńeem dostarczyć, na górę wynieść, rozsypać, wyrównać i na 10 cm grubo ubić, legarki w niem osadzić i do nich podłogę z desek 4 cm grubych, niestruganych, przystosowanych przybić, bez różnicy wysokości;¹

0 35 godz. pomocnika,

0 50 ot murnicy jak wyżej, 123 do 116 ot belki na 16 X 22 cm z gruba obrobionej, wymiar roboty i materjału, ścieli powałowej, nasypki i podłogi, jak pod a);

b) na rozpiętość 5 ot i a) długość pokoju 3 do 6w: 2-85 do 2-55 godz. cieśli,

0 50 godz. pomocnika,

0 40 ot murnicy jak wyżej, 1-41 do 125 w belki na 19X26cot z gruba obrobionej, 106 ot² ścieli powałowej według poz. 437.,

a) na rozpiętość 4 w i a) długość pokoju 3 do 6m:

2 25 godz. cieśli,

0 40 godz. pomocnika,

050 w murnicy na 8 X 15, 10 X 15 lub 12 X 12 cm z gruba obrobionej,

143 do 125 ot belki na 16 X 22 cm z gruba obrobionej,

1-075 ot² ścieli powałowej według poz. 437.,

1    075 ot² podłogi z legarkami według poz. 450., d), P),

0-1075 m² nasypki pod podłogi według poz. 16.;

P) długość pokoju 7 do 13 ot:

2    godz. cieśli,

0-106 nfi nasypki pod podłogę według poz. 16.,

106 m² podłogi z legarkarai według poz. 450., a), P);

P) długość pokoju 7 do 13w:

2- 50 godz. cieśli,

045 godz. pomocnika,

0-40 m murnicy jak wyżej, 1*21 do 1*14 m belki na

19 X 26 cm z gruba obrobionej, wymiar roboty i materjału ścieli powałowej, nasypki i podłogi jak pod a);

c)    na rozpiętość Gm i

a) długość pokoju 3 do Gm:

3⁻ 05 do 2-70 godz. cieśli,

050 godz. pomocnika,

0'33 m murnicy jak wyżej, 140 do 123 m belki na

21X29on z gruba obrobionej, r05 m⁸ ścieli powałowej według poz. 437.,

0105 w³ nasypki pod podłogę według poz. 16.,

105 m³ podłogi na lcgarkach według poz. 450., a), P);

P) długość pokoju 7 do 13 m: 2 65 godz. cieśli,

0’40 godz. pomocnika,

0⁻33 m murnicy jak wyżej, 120 do 113 m belki na 21 X 29 cm z gruba ociosanej, wymiar roboty i materjału ścieli powałowej, nasypki i podłogi jak pod a);

d)    na rozpiętość 7 m i

a) długość pokoju 3 do Gm: 3-40 do 3-05 godz. cieśli,

0 45 godz. pomocnika,

0 29 m murnicy jak wyżej,

1-39 do l⁻22 m belki na 23X32 cm z gruba obrobionej,

1- 043 m~ ścieli powałowej według poz. 437.,

0-1043 ms nasypki pod podłogę, według poz. 16.,

1 043w³ podłogi z legarkami według poz. 450., a), P);

P) długość pokoju 7 do 13w:

2⁻ 95 godz. cieśli,

0⁻40 godz. pomocnika,

0 29 m murnicy jak wyżej,

1-19 do 112 m belki na 23 X 32 cm z gruba obrobionej, wymiar roboty i materjału ścieli powałowej, nasypki i podłogi jak pod a);

e) na rozpiętość 8 m i a) długość pokoju 3 do Gm:

. 3 90 do 3-45 godz. cieśli,

0*50 godz. pomocnika,

0⁻25 m murnicy jak wyżej,

1-38 do 121 m belki na 25 X 35 cm z gruba obrobionej, 104 m~ ścieli powałowej według poz. 437.,

0-104 nasypki pod podłogę według poz. 16.,

l⁻04m³ podłogi z legarkami według 450., a), pj;

P) długość pokoju 7 do 13w:

3- 40 godz. cieśli,

0 45 godz. pomocnika,

0-25 m murnicy jak wyżej, 119 do 112 m belki na 25 X 35 cm z gruba obrobionej, wymiar roboty i materjału ścieli, nasypki i podłogi jak pod a).

Uwaga. Jeżeli z powodu braku odsadek muru końce belek trzeba wmurować, to zamiast wyznaczonego wyżej pod aj, bj, cj, dj, ej wymiaru kwadratowego ścieli powałowej i podłogi, oraz wymiaru sześciennego nasypki, należy policzyć po 1 n? ścieli, 1 m? podłogi i 0-10 m³ nasypki.

Jako długość pokoju należy rozumieć rozmiar prostopadły do rozpiętości między temi najbliższemi dwiema ścianami działowemi, między któremi belkowanie stropu poczyna się i kończy; cienkie zatem ścianki drewniane z wyprawą lub bez, ścianki Rabitza itp. nie wchodzą tu w rachubę.

Wytrzymałość belek niniejszego stropu obliczono z uwzględnieniem ciężaru własnego g — 250 kg/m? i użytkowego p = 250 Jcg/m², czyli ciężaru całkowitego g — g + p — 500 kg/m?, oraz dopuszczalnego spółczynnika na wygjęcie drzewa miękkiego kb = 80 kg/cm?.

Ze względu na wilgotność murów świeżych w nowym budynku powinny być murnice, względnie podkładki pod belki, dębowe.

601.    M etr kwadr, wykona ale z ezystem ostruganiem spodu widocznej powierzclu wymiaru roboty pod poz. 600., a

pod a), a):

335 godz. cieśli; pod a), P):

320 godz. cieśli; pod b), a):

3-60 godz. cieśli;-pod b), p):

3⁻40 godz. cieśli; pod c), a):

3'70 godz. cieśli;

602.    Metr kwadr, wykona ale z podsiębitką i wyprawi do a), b), c), d), e) pod poz. 60C

1 w³ podsiębitki z desek miękkich 15X13 lub 2X13 cm według poz. 440.,

nia stropu jak pod poz. 600., podłogi, o-raz wszelkiej od i drzewa, wymaga doliczenia do w szczególności, pod c), P):]

3⁻60 godz. cieśli; pod d), a):

3'80 godz. cieśli; pod d), P):

3‘60 godz. cieśli; pod e), a):

4 godz. cieśli; pod ej, P):

3’80 godz. cieśli.

nia stropu jak pod poz. 600., i sufitową, wymaga doliczenia

1 wyprawy sufitowej według poz. 189., 190., 191., 192. lub 193.

603. Metr kwadr, wykonania stropu jak pod poz. 602., z tą jednakże różnicą, że ściel powałową należy ułożyć między belkami z desek 4cw grubych nakładanych, na łatach 4X6c»h do boków belek przybitych, a nasypkę rozsypać równo z wierzchem belek, ubić i podłogę do nicli przybić z desek 4cm grubych, niestruganyeh, przystosowanych; a) na rozpiętość 4 w i    5 50 godz. cieśli,

a) długość pokoju 3 do Gm:    370 godz. pomocnika,

050 m murnicy na 8X15, 10 X 15 lub 12 X 12 cm z gruba obrobionej,

417 m deski 4 X 30cm na ściel powałową,

2⁻15 m łaty 4 X 3 cm pod ściel, G⁻45 gwoździ łatowych,

3 87 m deski 4X30 cm na podłogę,

10    75 gwoździ do podłogi,

6 67 m desek 15 X 13 lub 2 X 16 cm na podsiębitkę,

11    gwoździ do podsiębitki,

0-1075 m³ rumowiska lub piasku z tłuczeńcem zupełnie suchego

1    czystego,

1 m~ wyprawy sufitowej według poz. 189., 190., 191., 192. lub 198.; P) długość pokoju 7 do 13 m:

5⁻25 godz. cieśli,

365 godz. pomocnika,

123 do 116 m belki na 16 X 22 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i wyprawa sufitowa jak pod a);

b) na rozpiętość 5m i a) długość pokoju 3 do 6m: 610 do 5⁻80 godz. cieśli,

375 godz. pomocnika,

0‘40 m murnicy jak wyżej, 141 do 124 m belki na 19 X 26 cm z gruba obrobionej, 411m deski 4X30cm na ściel,

2⁻12m łaty pod ściel,

6 36 gwoździ łatowych,

3 82 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

10'60 gwoździ do podłogi,

6 67 m desek 15 X 16 lub

2    X 16 cm na podsiębitkę,

11 gwoździ do podsiębitki, 0⁻106m³ rumowiska jak wyżej,

I    m² wyprawy sufitowej według poz. 189., 190., 191., 192. lub ,193.;

P) długość pokoju 7 do 13 m:

5⁻ 75 godz. cieśli,

365 godz. pomocnika,

1*21 do 114 m belki na 19 X 26 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i wyprawa jak pod a);

c) na rozpiętość 6 m i a) długość pokoju 3 do 6m:

6- 25 do 5⁻95 godz. cieśli,

3⁻70 godz. pomocnika,

0'33 m murnicy jak wyżej, 1'40 do 123 m belki na

21X29 cm z gruba obrobionej, 4'07 m desek 4 X 30 cm na ściel,

2⁻ 10 m łat 4X6 cm pod ściel, 6 30 gwoździ łatowych,

3 78 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

1050 gwoździ do podłogi, G'67 m desek 15 X 15 do 2 X 15 cm na podsiębitkę,

II    gwoździ do podsiębitki, 0105m³ rumowiska jak wyżej, 1 m² wyprawy sufitowej według

poz. 189., 190., 191., 192. lub 193.; P) długość pokoju 7 do 13 m:

5⁻85 godz. cieśli,

3- 65 godz. pomocnika,

1-20 do 113 m belki na 21 X 29 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i wyprawa sufitowa jak pod a);

d) na rozpiętość 7 m i

a) długość pokoju 3 do Gm:

6 60 do 6 25 godz. cieśli,

3-65 godz. pomocnika,

139 do 122 m belki na23X32cm

\

z gruba obrobionych,

0 29 m mnrnicy jak wyżej,

4 05 m desek 4X30 cm na ściel,

2    09 m lat 4 X 6 cm pod ściel, 6 26 gwoździ łatowych,

375m desek 4X30m na podłogę,

10-43 gwoździ do podłogi,

6 67 m desek 15X15 do 2 X 15 cm na podsiębitke,

11 gwoździ do podsiębitki,

0-1043 m³ rumowiska lub piasku jak wyżej,

lwi- wyprawy sufitowej według poz. 189.,    190.,    191.,    192.

lub 193.;

P) długość pokoju 7 do 13w: 615 godz. cieśli,

3    60 godz. pomocnika,

1*19 do 112 m belki na 23 X 32 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i wy-

e) na rozpiętość 8 m i a) długość pokoju 3 do Gm: 710 do 6 65 godz. cieśli,

3 70 godz. pomocnika,

0 25 m nmrnicy jak wyżej, 1-38 do 1*21 m belki na 25 X 35 cm z gruba obrobionej,

4-04m desek 4 X 30cm na ściel, 2’08 m łat 4X3 cm pod ściel, 6 24 gwoździ łatowych,

3-74 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

10    40 gwoździ do podłogi,

6 67 m desek 15 X 15 do 2 X 15 cm na podsiębitke,

11    gwoździ do podsiębitki, 0104»j³ rumowiska lub piasku

jak wyżej,

lw³ wyprawy sufitowej według poz. 189.", 190., 191., 192. lub 193.; P) długość pokoju 7 do 13w:

6-60 godz. cieśli,

3 65 godz. pomocnika,

119 do    112 m belki na

25 X 35 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i wyprawa sufitowa jak pod a).

prawa sufitowa jak pod a);

604. Metr kwadr, wykonania stropu z drzewa miękkiego z beleczkami podsiebitnemi czyli podsiębitnicami w salach szkolnych, przejściach, korytarzach, salach koncertowych, szermierczych, tanecznych, gimnastycznych, zgromadzeniowych itp., a mianowicie: belki stropowe i podsiębitnice z murnicami, względnie z podkładkami, z gruba już obrobione, czysto w gran ociosać, na mury wyciągnąć, w odstępach wzajemnych co 1 m od środka do środka, w ten sposób na mumi-cach ułożyć, aby spód podsiębitnic przypadł 3 do 8 cm niżej spodu belek stropowych, a wzajemny ich odstęp nieprzekraczał l⁻10w, ściel powałową z desek 4 X 30 cm nakładanych z wierzchu, do belek stropowych, a podsiębitke z desek 1*5 do 2 cm grubych do podsie-bitnie od spodu przybić, suche i czyste rumowisko lub piasek z tłuczeńcem dostarczyć, na górę wynieść, rozsypać, wyrównać i na 10 cm grubo ubić, wraz z osadzeniem legarków; podłogę z desek 4X30 cm niestruganych, przystosowanych do legarków przybić, pod-siebitke otrzcinować i gładko z czystem zatarciem wyprawić, bez

różnicy wysokości;² a) na rozpiętość 4 m i a) długość pokoju 3 do 6 m: 7'G0 do 7'20 godz. cieśli,

4-15 godz. pomocnika,

050 m murnicy na 8 X 13, 10 X 15 łub 12 X 12 cm z gruba obrobionej,

1-43 do l⁻25m belki na 17 X 24 cm z gruba obrobionej, 1'43 do 1-25 m podsiębitnicy na 10X14 cm z gruba obrobionej, 417 m desek 4 X 30 m na ściel, 645 gwoździ do ścieli,

3’87 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

124 m legarka na 8X15 lub 10X13 cm z gruba obrobionego,

10    75 gwoździ do podłogi,

6 67 m desek 15 X 15 do 2 X 15 cm .na podsiębitkę,

11    gwoździ do podsiębitki,

0-1075 rumowiska lub piasku jak wyżej,

1 m- wyprawy sufitowej z otrzcinowaniem według poz. 180.; p) długość pokoju 7 do 13 m:

7⁻15 godz. cieśli,

4 05 godz. pomocnika,

123 do 116 m belki na 17 X 24 cm z gruba obrobionej, 123 do 116 m podsiębitnicy na 10X14 cm z gruba obrobionej,

wymiar reszty materjału i wyprawa sufitowa jak pod a);

Y) za czyste ostruganie podłogi dolicza się do a) i [3):

1-20 godz. cieśli;

b) na rozpiętość 5 m i a) długość pokoju 3 do Gm: 8:35 do 7-85 godz. cieśli,

4 25 godz. pomocnika,

141 do 124 m belki na 20 X 28 cm z gruba obrobionej, 1/41 do 124 m podsiębitnicy na 12X13 cm z gruba obrobionej-

0⁻40 m murnicy jak wyżej,

4-11 m desek 4 X 30 cm na ściel, 6 36 gwoździ do ścieli,

3'82m desek 4X30 cmi na po-dłogę,

122m legarka jak wyżej, 10-60 gwoździ do podłogi,

6- 67 m desek 15 X 15 do 2 X 13 cm na podsiębitkę,

11 gwoździ do podsiębitki, 0-106 m³ rumowiska lub piasku jak wyżej,

Im- wyprawy sufitowej według poz. 189.;

p) długość pokoju 7 do 13 m :

7⁻ 75 godz. cieśli,

4⁻15 godz. pomocnika,

iS

1 *21 do 114wbelkina20X28cw z gruba obrobionej,

I    *21 do 1-14«< podsiębitnicy na 12 X 16 cm z gruba obrobionej,

wymiar reszty materjału i wyprawa sufitawa jak pod a);

y) za czyste ostruganie podłogi dolicza się do a) i p):

115 godz. cieśli;

c) na rozpiętość 6 m i

a) długość pokoju 3 do Gm:

8 65 do 8*10 godz. cieśli,

4*20 godz. pomocnika,

0*33 m murnicy jak wyżej, 1-40 do 1*23 m belki na 22 X 32cm z gruba obrobionej, 1*40 do 1 '23 m podsiębitnicy na 13X18 cm z gruba obrobionej, 4*07 m desek 4 X 30 cm na ściel, 630 gwoździ do ścieli,

3 78m desek4X30cm na podłogę,

121 m legarka jak wyżej,

10 50 gwoździ do podłogi,

6 67 m desek 45 X 15 do 2 X 15 cm na podsiębitkę,

II    gwoździ do podsiębitki, 0-105 w³ rumowiska lub piasku

jak wyżej,

1 m? wyprawy sufitowej według poz. 189.;

fl) długość pokoju 7 do 13 m: 8 godz. cieśli,

4⁻10 godz. pomocnika,

1'20 do l'13m belki na22X32c/» z gruba obrobionej,

120 do 113 m podsiębitnicy na 13X18 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i w yprawa sufitowa jak pod a);

y) za czyste ostruganie podłogi dolicza się do a) i ffł):

1-15 godz. cieśli;

d)    na rozpiętość 7 m i

a) długość pokoju 3 do Gm: 9⁻35 do 8-70 godz. cieśli,

4 25 godz, pomocnika,

139 do 122 m belki na 25 X 35 cm z gruba obrobionej, 139 do 1 -22 m podsiębitnicy na 14X19 cm z gruba obrobionej, 0⁻29 m murnicy jak wyżej,

4 05m desek 4X 30cm na ściel, 6-26 gwoździ do ścieli,

3'75m desek 4X30c/« na podłogę,

120 m legarka jak wyżej,

10    43 gwoździ do podłogi, 6*67 m desek l⁻5 X 15 do

2 X 15 cm na podsiębitkę,

11    gwoździ do podsiębitki, 01043 m-'-rumowiska lub piasku

jak wyżej,

1 rn~ wyprawy sufitowej według poz. 189.;

£) długość pokoju 7 do 13m:

8-55 gbdz. cieśli,

4-15 godz. pomocnika,

119 do 112 m belki na 25 X 35 cm z gruba obrobionej, 119 do 112 m podsiębitnicy na 14X19 c/n z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i wyprawa sufitowa jak pod a);

y) za czyste ostruganie podłogi dolicza się do a) i (3):

1*15 godz. cieśli;

e)    na rozpiętość 8 m i

a) długość pokoju 3 do Gm: 1010 do 9 35 godz. cieśli,

4-25 godz. pomocnika,

438 do 421 m belki na 28 X 38 cm z gruba obrobionej, 438 do 1-21 m podsiębitnicy na 16X21 cm z gruba obrobiouej, 025 m murnicy jak wyżej,

4 04 m desek 4X30 cm na ściel, 624 gwoździ do ścieli,

3⁻75 m desek 4X30 cm na podłogę,

120 m legarka jak wyżej, 10-40 gwoździ do podłogi, 6-67 m desek 15 X 1'5 do 2 X 15 cm do podsiębitki,

11 gwoździ do podsiębitki, 0-104 m3 rumowiska lub piasku jak wyżej,

lm- wyprawy sufitowej według poz. 189.;

(3) długość pokoju 7 do 13 m:

9-25 do 8⁻95 godz. cieśli,

4⁻15 godz. pomocnika,

1-19 do 1-12 m belki na 28X38 cm z gruba obrobionej, 1-19 do 1-12 m podsiębitnicy na 16X21 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjaJu i wyprawa sufitowa jak pod a);

y) za czyste ostruganie podłogi dolicza się do a) i p):

115 godz. cieśli.

Uwaga. Ten rodzaj stropu jest tam pożądany, gdzie jest narażony na wstrząś-nienia silne i uderzenia, jak w magazynach wysyłkowych, w salach do tańca, szkołach itp., i ma nadło tę cenną zaletę, że głos i ciepło przewodzi w mniejszym stopniu.

Rozmiary belek niniejszego stropu obliczono statycznie na podstawie ciężaru własnego g = 250 kg/tu- i użytkowego p — 400 kgj-m?, czyli całkowitego ciężaru 5’ — g + p = 650kg/m¹, oraz dopuszczalnego spółczynnika na zgjęcio kb = 80kg/mz, w sposób pod poz. 606. szczegółowo przeprowadzony.

W razie użycia legarków dębowych pod podłogę, — co szczególnie zaleca się w lokalach parterowych i pierwszego piętra ze względu na znaczniejszą począł" kową wilgoć murów, — dolicza się do aj, OJ, cj, ćlj, ej 0 20 godz. cieśli i ma-terjał dębowy zamiast miękkiego.

605. Metr kwadr, wykonania stropu z drzewa mięk

kiego jak pod poz. 604., ale wej, natomiast z podłogą, z ganą na żłobek i wpustke stropowych przybitą-,

a) na rozpiętość 4 m i a) długość pokoju 3 do 6m:

7-60 do 7-20 godz. cieśli,

210 godz. pomocnika,

443 do l⁻25 m belki na 17 X 24 cm z gruba obrobionej, 443 do 425 m podsiębitnicy na 10 X 14 cm z gruba obrobionej.

bez nasypki i ścieli powało-jednej strony czysto ostru-tączoną, do wierzchu belek

0⁻50 m murnicy ha 8 X 15, 10X15 lub 12 X 12 cm z gruba obrobionej,

417 m desek 4X30 cm na podłogę,

10-75 gwoździ do podłogi,

6-67 m desek 45 X 15 do 2 X 15 cm do podsiębitki,

11 gwoździ do podsiębitki,

1    m~ wyprawy sufitowej według poz. 189.;

P) długość pokoju 7 do 13w: 715 godz. cieśli,

2    05 godz. pomocnika,

123    do 116 m belki na

17 X 24 cm z gruba obrobionej, 123 do 116 m podsiębitnicy nalOX14c»/ z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i wyprawa sufitowa jak pod a);

b)    na rozpiętość hm i

a.) długość pokoju 3 do Gm:

8 35 do 7 85 godz. cieśli,

2 25 godz. pomocnika,

1‘41    do 124 m belki na

20 X 28 cm z gruba obrobionej, 1'41 do 124 m podsiębitnicy na 12X16 cm z gruba obrobionej, 0 40 m murnicy jak wyżej, 411 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

10-60 gwoździ do podłogi, wymiar materjału podsiębitki i wyprawa sufitowa jak pod a), a); P) długość pokoju 7 do 13 m:

7- 75 godz. cieśli,

215 godz. pomocnika,

121 do 114 m belki na 20 X 28 cm z gruba obrobionej, 1-21 do 1-14m podsiębitnicy na 12X16 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i wyprawa sufitowa jak pod a);

c)    na rozpiętość 6m i

a) długość pokoju 3 do 6m:

8- 65 do 8-10 godz. cieśli,

2 25 godz. pomocnika,

140 do 123 m belki na 22 X 32 cm z gruba obrobionej, 140 do 123 m podsiębitnicy na

13    X 18 cm z gruba obrobionej, 0 33 m murnicy jak wyżej,

4 07 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

10⁻50 gwoździ do podłogi, wymiar materjału podsiębitki i wyprawa sufitowa jak pod aj, a); P) długość pokoju 7 do 13 m: 8 godz. cieśli,

2-15 godz. pomocnika, f 120 do 113 m belki na 22 X 32 cm z gruba obrobionej.

1- 20 do 1-13 m podsiębitnicy na 13Xl8cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i wyprawa sufitowa jak pod a);

d) na rozpiętość 7 m i ot) długość pokoju 3 do Gm:

9-35 do 8-70 godz. cieśli,

2'30 godz. pomocnika,

139    do 122 m belki na

25 X 35 cm z gruba obrobionej, 139 do 1-22 m podsiębitnicy na

14    X 19cm z gruba obrobionej, 0 29 m murnicy jak wyżej, 4-05 m desek 4X 30 cm na podłogę,

10’43 gwoździ do podłogi, wymiar materjału podsiębitki i wyprawa sufitowa jak pod a); a); P) długość pokoju 7 do 13m: 8'55 godz. cieśli,

2- 15 godz. pomocnika,

119 do 112 m belki na 25 X 35 cm z gruba obrobionej, 119 do' 112 m podsiębitnicy na 14X19 cm z gruba obrobionej,

wymiar reszty materjału i wyprawa sufitowa jak pod a);

e) na rozpiętość 8 m i

a) długość pokoju 3 do Om:

10 40 gwoździ do podłogi, wymiar materjału podsiębitki i wyprawa sufitowa jak pod a), a); p) długość pokoju 7 do 13m: 0 25 do 8 95 godz. cieśli,

2-15 godz. pomocnika,

119 do 112 m belki na 28 X 38 cm z gruba obrobionej, 119 do 112m podsiębitnicy na 16 X 21 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i wyprawa sufitowa jak pod a).

1010 do 935 godz. cieśli,

2 25 godz. pomocnika,

138 do 121 m belki na 28 X 38 cm z gruba obrobionej,

138 do l*2i m podsiębitnicy na 16 X 21 cm z gruba obrobionej,

0'25 m murnicy jak wyżej,

4⁻04 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

606. Uwagi.

1.    W razie użycia drzewa dębowego do stropów pod poz. 600. do 605. należy zwiększyć wymiar roboty o jedną, trzecią część, a zamiast materjału miękkiego policzyć dębowy.

2.    Statyczne obliczenie stropów drewnianych belkowych opiera się na zasadach, stosunkom i warunkom budowlanym środkowej Europy odpowiadających, przez inżynierów i architektów wogóle przyjętych, na końcu niniejszej książki („Część trzecia¹⁴, oddział C, rozdz. X) uwidocznionych. Zasady te obejmują także ciężar własny g i użytkowy p, czyli całkowity ciężar q — g H-p, przypadający na lm³ stropów zwykłych; o ile wszakże w danym razie zasady, czyli normy te nie dałyby się zastosować, należy obliczyć ciężar własny i ewentualnie użytkowy.

Rozmiary przekroju belek stropowych oblicza się pod tern zawsze założeniem, że belki są wolno podparte a obciążenie własne i użytkowe działa jednostajnie (bez ujmy — rozumie się — ewentualnym ciężarom odosobnionym, które należy również w obliczeniu uwzględnić), i do tego celu służy znany wzór wytrzymałości

1

M = 100 X~$ Pi = kb W    1

w którym oznacza; M największy moment zgjęcia sił zewnętrznych w kgcm, P całkowite obciążenie belki w kilogramach, l rozpiętość belki w metrach, Jeb dopuszczalne natężenie materjału na wygjęcie w kglcm~, W moment oporu w cms, będący ilorazem momentu bezwładności J w cm⁴, podzielonego przez odstęp najskrajniejszego włókna przekroju belki od osi obojętnej; gdy zaś w każdym przekrój u z jednej strony osi obojętnej w najskrajniejszej odległości Ot są włókna najwięcej cienione, a z przeciwnej strony najwięcej ciągnione w odstępie 0₂, więc w każdym przekroju belki są dwa momenty oporu, a mianowicie: moment oporu przeciw ciśnieniu

J

]Vd O,    .

i moment oporu przeciw ciągnieniu

J

Wz =    3

z których w obliczeniu statyeznem uwzględnia się zawsze mniejszy tylko; wreszcie moment oporu dla poprzecznego przekroju prostokątnego belki

bh 2

W = -₆-    4

gdzie b jest szerokością, h wysokością przekroju w centymetrach.

100

-g- PI =

bh 2

kb~r

Obciążenie całkowite belki stropowej P = elq, gdzie e jest wzajemnym odstępem belek od środka do środka. Z powyższego wywodu wynika

100

-g~ e 9. I* ⁼ kb W

a stąd dalej wytrzymałość belki

* 8 X kt, X W 8 X kb X b h*

100 l

100 X l X 6

podstawiwszy wreszcie najkorzystniejszy stosunek rozmiarów przekroju

5

b = y7i    7

otrzymamy z równania 5

100    5 h* 5    o 6X7X100

~8~e ® l' = 7t'⁶ ?'/iT ⁼ Tx6 kb h3’ sta‘d hS =    5 X 8 A’* ql'■

zaś dla

6 X 7 X 100    21

e    1 m, kb — 80k(f{cm², h³ = 5 X 8 X~80    ⁼ 16 ^'⁼ 13125 ql*

wreszcie

h = ę/13125 q l³    8

Tu trzeba pamiętać, że l należy liczyć w metrach, q w kilogramach, zaś h wypadnie w centymetrach.

Z tego wzoru po podstawieniu obciążeń unormowanych wynikają dalej następujące wzory szczegółowe dla stropów zwykłych z 10 cm grubą nasypką, podłogą i wyprawą sufitową:

a) diabełek stropów pod posadzkę strychową, t. j. dla q — 250 -f-150 = == 400 kfflm³, h = ³v/13l25 X* 400 H = ^/r3125 X 400 \JW,

01180993 -(-2-6020600 —---ó---= 0-90671976,

log ^1-3125X400

stąd

d)    dla stropów w przejściach, kurytarzach, salach koncertowych,

tanecznych, gimnastycznych, szermierczych, zebraniowych, w klatkach schodowych i komorach zapasów paszy i owoców, t. j. dla q = 250    400    =    650 kgjm -

Obliczenie ciężaru własnego stropu daje się ująć w następujący wzór: jeżeli oznacza dl grubość posadzki desczulkowej dębowej, d₂ ślepej podłogi, d₃ rumowiska, d₄ ścieli powałowej, d₅ podsię-bitki, dR wyprawy sufitowej, b szerokość, h wysokość przekroju belek, e odstęp wzajemny belek od środka do środka, e, odstęp legarków podłogowych o przekroju poprzecznym bt /z,, y , ciężar właściwy dębiny, y₃ drzewa miękkiego, y₃ rumowiska, y₄ wyprawy z otrzciuowaniem,    to    ciężar    własny lm-    stropu

'ibthi    \    fbh    ,\

g = (    -f- dt J yi -+- ( e —I— do —(— d₄ —I— d- J y₃ -+- d₃ y₃ -h d₆ y₄ 16

Zwykle d\ — 2 6 do 3 cm, d₂ — 3 do 4 cm. d₃ = 8 do 10 cm, d^    — 3 do 4    cm,    d:>    = 15    do 2 cm, d₆    = 2    do    3    cm,    e    =    0'75

do    110 m, ct    =    lm, y ,    - 800 kgjm⁵,    y₂ =    500    do    600 kgjm⁵,

y₃ = 1400 kgjm 3, y₄ = 1200 kgjm³, 6, X h\ — 10X13 do 8 X 15 cm.

PRZYKŁAD:

Obliczyć rozmiary belek stropu zwykłego belkowego z 10 cm grubą nasypką, ścielą powałową, podłogą, podsiębitką i wyprawą

sufitowy z otrzcinowaniem w lokalacli przemysłowych, pracowniach i składach w parterze na rozpiętość 5 m.

Ponieważ unormowany ciężar własny takiego stropuj = 2b0kgini!i, a użytkowy p — 550 Jcgjm², czyli ciężar całkowity q = g -t- p — = 800 Jcg.tn-, więc według wzoru 14.

h = 10-1089(5 \/Ń = 10-10390 (/2o, log h = 10070030    -+-

1-3979400

-+-----g--= P4730430, h = 29 7196 cm, zaś według wzoru 7.

b = yX 29-7190 = 21-2285 cm.

Przyjąwszy okrągło h — 30 cm, b = 21 cm, to wytrzymałość takiej belki stropowej według wzoru 6.

b ■ ha -8    80 X 21 X 30 X 30 X 8

100X6X1

kb

= 4032 kg, co

100 X « X 5

w obec obiążenia normalnego P — e ql = 800 X 1 X 5 = 4000 kg jest zupełnie dostateczne.

¹

Zob poz. 598., 599. i 606.

²

Zob. poz. 598., 599., 606. i odnośne uwagi pod poz. 600. Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

c) Stropy drewniane zbite.

607. Metr kwadr, stropu zbitego pod posadzkę strychową z drzewa miękkiego — licząc w powierzchni izby zastropionej — wykonać, a mianowicie: krąglaki z dwu przeciwległych stron czysto ociosać, na połowę przekroju wzdłuż przerżnąć i w ten sposób z każdego krąglaka po dwie belki z trzecli stron czysto obrobione wytworzyć, na miejsce przeznaczenia przynieść, przyrządzić, wyciągnąć, murnice z gruba już obrobione czysto ociosać i na nich belki stroną przerżniętą w ten sposób bezpośrednio obok siebie poukładać, aby utworzyły powierzchnię podsiębitną; przejmy w miarę potrzeby sporządzić, z belkami na pełną nakładkę ukośną związać i sklamrować, belki kołkami dębowymi (dyblami) 2 do 3 cni grubymi, 15 cm długimi w odstępach przemiennych co 1 do 2 m wzajemnie pozbijać, od spodu otrzcinować i gładko z czystem zatarciem wyprawić, czystego suchego rumowiska lub piasku z tłuczeń-cem dostarczyć, na górę wynieść i po wierzchu belek na 10 cm grubo nasypać, wyrównać, ubić, na uiem posadzkę ceglaną płazem ułożyć i rzadką zaprawą wapienną zalać — bez różnicy wysokości;¹

a) na rozpiętość 3 m z belek    /    13    \

o przekroju 12cm szerokim, 9cm sokim [    ^X g

■ ¹ Zob. poz. 598., 599., 606., 609.

4-35 godz. cieśli,

2 godz. pomocnika,

0 67 m murnicy na 8 X 15, 10 X 15 lub 12 X 12 cm z gruba obrobionej,

4-58 m krąglaka 18 cm średnicy,

022 m deski dębowej 3 X 30cm na kolki (dybie),

0-11 m® rumowiska lub piasku z tłuczeńcem suchego i czystego, 1 m~ wyprawy sufitowej z otrzcinowaniem według poz. 189., 110m~ posadzki ceglanej płazem według poz. 160. lub polepy glinianej według poz. 72.;

b)    na rozpiętość 4 m z belek o przekroju 18cm szerokim, 12cm

l    15    \

wysokim I b X & i = 18 X cm ]:

415 godz. cieśli,

1-85 godz. pomocnika,

0'50 m murnicy jak wyżej, 2‘99 m krąglaka 24 cm średnicy w cieńszym końcu,

0'22m deski dębowej 3X30chj na kołki,

04075/»® rumowiska lub piasku jak wyżej,

1 m" wyprawy sufitowej według poz. 189.,

1 075 m² posadzki ceglanej według poz. 160. lub polepy glinianej według poz. 72.;

c)    na rozpiętość om z belek o przekroju 22cm szerokim, 14cm

wysokim [by^hx =22 X'Ijem ):

3-85 godz. cieśli,

170 godz. pomocnika,

0‘40 m murnicy jak wyżej, 2'41w krąglaka 28 cm średnicy w cieńszym końcu,

0⁻21 m deski dębowej 3 X 30 cm na kołki,

0406 m® rumowiska lub piasku jak wyżej,

Iw² wyprawy sufitowej według poz. 189.,

106 m³ posadzki ceglanej według poz. 160. lub glinianej według poz. 72.;

d)    na rozpiętość Gm z belek o przekroju 27 cm szerokim,

17 cm wysokim [h X h\ =

21 \

= 27 X Ig cmj-

440 godz. cieśli,

140 godz. pomocnika,

033 m murnicy jak wyżej, 1-94 m krąglaka 34 cm średnicy w cieńszym końcu,

0 21 m deski dębowej 3 X 30c»» na kołki,

0405 m® rumowiska lub piasku jak wyżej,

1 w² wyprawy sufitowej według poz. 189.,

105 ni' posadzki ceglanej według poz. 160. lub glinianej według poz. 72.;

e)    na rozpiętość 7 m z belek o przekroju 36 cm szerokim,

20 cm wysokim [ń X ń, =

18 \

= 36 x ir cmJ:

4 godz. cieśli,

150 godz. pomocnika,

0 29 m murnicy jak wyżej,

1 m- wyprawy sufitowej według poz. 189.,

1-043 m³ posadzki ceglanej według poz. 160. lub glinianej według poz. 72.

1-45 m krąglaka 40cm średnicy w cieńszym końcu,

0 2 bn deski dębowej 3X30 cm na kołki,

0⁻1043 w³ rumowiska lub piasku jak wyżej,

Uwaga. Układanie belek stropu zbitego prowadzi się zawsze od ścian działowych z obu stron ku środkowi izby.

Stropy zbite uchodzą według ustaw budowlanych za ogniotrwałe; w rzeezywi-stośi i są one jedynie ogniochronne i to o tyle tylko, o ile mają nasypkę 10 cm grubą i posadzkę ceglaną zaprawą wapienną zalaną lub polepę glinianą 8cm grubą, i w myśl ustaw budowniczych'mogą służyć do oddzielenia izb najwyższego piętra od przestrzeni strychowej. Najważniejszym wszakże czyunikiem ogniochronności jest ich znaczna wytrzymałość, niedopuszczająca, aby belki więzby dachowej, spadająco podczas pożaru, mogły ich przebić i wzniecić pożar wewnątrz budynku,

Stropy te wymagają jednak koniecznie odsadek muru na każdom piętrze, co powoduje znaczne zwiększenie kosztów budowy.

608. Metr kwadr, wykon; poz. 607., ale z belek powstał sania krąglaków z trzech sti a) na rozpiętość 6 m z belek o przekroju 16 cm szerokim, 17 cm wysokim (b X h z =

= 16 X kl cm) :

7⁻50 godz. cieśli,

1-60 godz. pomocnika,

0'33 m murnicy na 8 X 15, 10 X 1;_) lub 12 X 12 cm z gruba obrobionej,

6 56 m krąglaka 21 cm średnicy w cieńszym końęu,

021 w deski dębowej 3 X 30 cm na kołki (dybie),

0‘ 105 m ³ rumowiska lub piasku jak wyżej,

1 m - wyprawy sufitowej według poz. 189.,

105 m* posadzki ceglanej według poz. 160. lub glinianej według poz. 72.;

mia stropu zbitego jak pod ych wskutek czystego ocio-on;

b)    na rozpiętość 7 m z belek

o przekroju 20 cm szerokim, 20 cm wysokim (fi X ^ 3    =

= 20. X 15 cm) ’•

7 godz. cieśli,

230 godz. pomocnika,

0 29 m murnicy jak wyżej,

5'22w krąglaka 25 cm średnicy w cieńszym końcu,

021 w deski dębowej 3X30c«t na kołki,

0-1043 m³ rumowiska lub piasku jak wyżej, .

1 m - wyprawy sufitowej według poz. 189..

1 043 «< - posadzki ceglanej według poz. 160. lub glinianej według poz. 72.;

c)    na rozpietożć 8 ni z belek o przekroju 21 cm szerokim,

0404 tn³ rumowiska lub piasku jak wyżej,

22 cm wysokim (b \ h ₂ = = 21 X 17 om):

7-85 godz. cieśli,

220 godz. pomocnika,

025 m murnicy jak wyżej,

4*05 m krąglaka 27 cm średnicy,

0'21 m deski dębowej 3 X 30 cm na kołki,

609. Uwagi.

Obliczenie statyczne bele! ręczniku swym „Wiener Bauratge wytrzymałość w kilogramach be b h- K

1 m~ wyprawy sufitowej według poz. 189.,

14)4 m⁸ posadzki ceglanej według poz. 160, lub glinianej według poz. 72.

i stropu zbitego. Junk w pod-ber“ z r. 1916 na str. 222 oblicza lek stropu zbitego według wzoru

P = —j— X Yo’    & oznacza szerokość, h wysokość przekroju,

L rozpiętość belki w centymetrach, K spółczynnik złamania, wynoszący dla drzewa jodłowego 600 kg na 1 cm~ przekroju. Wzór ten sam dla siebie jest wprawdzie bardzo prosty, ale nie jest ściśle statycznym, wskutek czego daje wyniki dopuszczalnego obciążenia belek 10 do 40°/₀ a nawet do 50°/₀ mniejsze w porównaniu do prawidłowego obliczenia statycznego. Przekrój tych belek, jak widno z opisu pod poz. 607. i 608., nie jest prostokątem, lecz ma wierzchni bok lukowy, zaczem powierzchnia jego składa się z odcinka kołowego i z prostokąta.

Odnośne wzory ściśle statyczne należy dostosować do dwurożnych sposobów wytwarzania przez cieślę rzeczonych belek stropowych, a mianowicie.

1. Wytrzymałość belki stropu zbitego, wytworzonej z krąglaka z dwu przeciwległych stron ociosanego inapołowę w zdłuż przerżniętego. Niech koło zakreślone średnicą d w rys. 33. przedstawia przekrój krąglaka w cieńszym końcu, z którego po ociosaniu z dwu stron AG i CE, oraz po przerżnięciu w zdłuż na połowę przekroju po linji xx powstaną dwie belki o przekrojach ABCDH — DEFGH, których szerokość HD - b,

d

wysokość żaś OB — OF —    = /<; każdy z tych przekrojów

składa się z odcinka kołowego ABCA = EFGE o cięciwie AC = — EG — b, odpowiadającej kątowi środkowemu AOC = GOE — 2a.

Wzajemny związek tych wielkości, jak widno z rysunku, wykazują następujące wyrazy algebraiczne:

h ='

17

18

19

20 21

\/d~ — 4 h{~

1

— g \/d~ b ~

b d    d    b

~2 — “9 s/n aj h i —~2 cos a- sin a — -jj

cos a

Z wzorów 19. i 20. wyznacza sio kot a zapomocą logarytmu trygonometrycznego.

Rys. 33.

Środek ciężkości odcinka kołowego leży na osi ijij< a w tym razie, jak wiadomo, odstęp tego środka od środka koła O

b a

— - o*>

Ui — 12 fj

We wzorze tym powierzchnia odcinka kołowego

Ul

<2 (l — b) -Ą- b C — h j

fi

dl — 2 bhy

--t--gdzie ł jest dłu

gością, łuku ABC i oblicza się wzorem

77

23

24

25

2G

"180 — ^ “ 180

co podstawione w poprzednie równanie daje

R

rf2“l80 — 2hh'

fi. =

Powierzchnia prostokątnej części ACDH = DECH . fz = *>ht

powierzchnia wreszcie całego przekroju belki

= ftA-fo =

d²a^8q -4-2 bhi

4    -TT"¹ ~~    4

Odstęp środka ciężkości 0₃ całego przekroju belki od osi xx wynika z równania momentów statycznych względem tej osi

yF — !/iA+ g f2 — 12f' f i

1

bh A

12

bht a

-tt⁻ stad

V =    ^³-ł-6W₁V    27

Moment bezwładności odcinka J.Z/C',4 względem osi xx przecho

dzącej przez środek koła

J* — ą/P’² 11

2 sin³a cos a

28

108

sm a cos a ,

alboteż po podstawieniu wartości z wzorów 19. i 20.

(    bs    2/ł,    \    ( ■    bs

i J    ²ds-    TC    )    l L

Jx ~ 16^1 1 + re ó 2/t. — lG^¹ I d3-ł_

rc b 2 h , 180 ~~d Ab³ht

a 180 ~ 2Wll(/2 , gdy zaś według wzoru 24.

180

2 i/ł,

(Po-jOb — 2 bht — 4/j, więc moment bezwładności odcinka koła ostatecznie

29

Jx —    (f i d² —(— b ® li |)

Jeżeli J° jest momentem bezwładności środkowym naszego odcinka kołowego, to jest momentem bezwładności względem osi cc, przechodzącej przez środek ciężkości odcinka i równoległej do poprzedniej osi xx, to jak wiadomo moment bezwładności tegoż odcinka względem osi x będzie

Jx — J° -1- fi U\', a stąd J° = Jx — fx yt-    30

Wreszcie moment bezwładności odcinka względem osi równoległej ss, przechodzącej przez środek ciężkości 0₃ całego przekroju F belki Js = J° -t-/, Oji —y)°' = J.c /', yr-Ffx (yx — y)*    31

Moment bezwładności prostokąta ACDH względem osi Ct C{, przechodzącej przez jego środek ciężkości 0₂ i równoległej do poprzednich osi zaś względem równoległej osi ss, przechodzącej przez środek ciężkości O-. całego przekroili belki

/ M²    ■ (    h' V²

Jo¹ — Jp-t-fa [y — 2 J — 12 ~*~f% [u — 2 j

Ostatecznie moment bezwładności całego przekroju względem równoległej osi ss, przechodzącej przez jego środek ciężkości 0₃

bh(    6,\2

J — Js -4- Js{ — Jx — A?/i² -+- fx (t/i — y)' -+- ~J2 -+- fa ( y — 9" J a po wykonaniu działania

li ,³ bh, s

J = Jx — y (2A*/i    (A -+- fs) -+- A 4 -+-    zaś

6,2    66,³    3 66,³

f*T ~ ~T ⁼ 12

67*. 3

-t- -g- ”48 ^A ~F 3 6³/*, -1-I666,3 —    (6³ -t- G 66,2)2 ponieważ

3A <7³-l- 363/*, -4- 16 66,3 = 3/) (7²-t-366, (62 -4- 46,2) -+-466,3. zaś 366, (6a-t-46,2) = Sfsdz, więc 3/j dl -f- 3 6³6, -4- 1666,3 = 3/j(7²-4--I- 3A(72-4-466,3 = 3(72 6’-)- 466,3 stąd wreszcie moment bezwładności całego przekroju.

_    ¹ r    ¹    i i r

J    yt1 f7- -+- b"lii jj p (b,! H- G    -1- g — jg |jłć7aF-b

36

—I— 4 i»7ij>J — g^, (b³ -f- G

Wzór ten łącznie z odnośnymi poprzednimi wzorami 19., 20., 2-1. i 26. obejmuje siedm niewiadomych: b, d, F, fu a, 7*,, .7, zaczem potrzeba przyjąć wartość dwu z nich, aby można wzór 36. rozwiązać. Obliczywszy w ten sposób moment bezwładności, otrzymujemy z wzorów 2. i 3. pod poz. 606., moment oporu przekroju przeciw .. . .    J    J

ciśnieniu = — i moment oporu przeciw ciągnieniu W₂ = —

gdzie jak z rysunku 33. widno: e, = 7?, — y =~E— y, e₂ = y, stąd

w,

37

musi być mniejszy od połowy wysokości przekroju ~L)~ — -g, gdyż

Ji

ten nie jest prostokątem, a zatem y < odciągnąwszy od

d 2

7*    «!

o — -)

a

li ~ li ^

li    li

h — -g, czyli li — y >~2

jiowyższą nierówność y otrzymujemy    h — y

stąd dalej ej > c₈, W, < łr₂.

W obec tego należy w obliczeniu statycznem belek niniejszych uwzględniać jedynie moment oporu przeciw ciśnieniu Wt, wzorem 37. wyznaczony.

Wszakże równanie 36. służące do obliczenia momentu bezwładności jest tak skomplikowane, że wyznaczenie rozmiarów przekroju belki w zwykłem obliczeniu statycznem jest niemożliwe. W obec tego nie pozostaje nic innego, tylko przyjąć z górj^ średnicę krąglaka, i zależne od niej prawidłowe rozmiary przekroju belki i obliczyć wytrzymałość z pomocą powyższych wzorów 36., 37., oraz wzorów 1., 2., 3. i 6. pod poz. GOG.; a gdy wytrzymałość wypadnie za małą lub za wielką, trzeba przyjąć rozmiary większe lub mniejsze i w ten sposób tak długo próbnie postępować, aż się dojdzie do pożądanego wyniku.

PEZYKŁAD.

Nad izbą, której rozpiętość l . = 4 m trzeba wykonać strop zbity strychowy; zachodzi pytanie, czy będą do tego celu dostatecznie wytrzymałe belki, wytworzone ociosaniem z dwu stron krąglaka średnicy 24 cm w cieńszym końcu i przerżnięciem wzdłuż na połowę w ten sposób, że przekrój każdej z otrzymanych dwu belek będzie 18 cm szeroki i 12 cm wysoki.

d

Tu więc d = 24 cm, b = 18 cm, h — y = 12 cm, według zaś 1 _ 1 _

wzoru 19. hx = -h v/ 24 -—18 - = y; y 252 = 7 937255 cm, z 18

wzoru 20. sin a = yj = 0 75, log sin a — 0 8750613 — 1 =

= 9 8750613 — 10, któremu to logarytmowi odpowiada kąt a = = 48°— 35' — 2536" = 48 590378°; według woru 24.

tc    3-14159

dzajr^—2bh{ 242 x 48-590378 X —— 2 X 18X7937255

log rf-aygy = 1 3802112 X 2+l G865503-h0-4971495—2 2552725 =

TT

= 2-6888497,    </2a— = 488'⁴⁸³²>

log2bhx = 0-3010300-h 1-2552725-4-0-8996704 = 2-4559729,

2 bhx = 285-7412, fx =

488-4832 — 285-7412

— 50 .68557 cm²

f, = bhx = 18X7-937255 = 142-8705 cm 2,

według

F = fx 4- f₂ — 50-68557-f-142-8705 = 193 55607 cm2;

b s    18³

wzoru 22. yx = ^2 fx ⁼ 12 X 50-68557’    = 4 25o2725 X ³    .

— 1 0791812 — 1-7048844 = 0-9817519, yx = 9-5885 cm, według

wzoru 27. y —    (b³ 4- Gbh,²j, bs — I8³ = 5832,

log 6^,2 = 0-7781513-4- 1-2552725-4-0-8996704 X 2 = 3 8327646, 6JA,2 = 6804-004, (6»-4-6,2) = 5832-4-6804-004 = 12636-004

log y = log    = 4-1016097 — T0791812 — 2 2868068 =

= 0 7356217, y = 5 4402 cm.

Moment bezwładności całego przekroju belki według wzoru 36. J = |_g J^3 d³ F-h 4 66, ³ — gj, (6³ 4- 6 67; ,²)²J ponieważ b³ 4- G 66, ² =

= 12636-004, więc log ~    • 12636-004² = 2 log 12636-004 —

— log 144 — log 193-55607 = 4-1016097X2 — 2-1583625 — 2-2868068 =

(6³ 4- 6 66.²)²    „    3 d³F

= 3⁻7580502, —48 V SF—~ 572S-622, log—^— = 0-4771213 —t—

4-2-7604224-4-2-2868068 —1-6812412 = 3-8431093,    = 6968-02,

466.³

log ~~~ = 0-6020600 4- 1 2552725 4- 0-8996704 X 3 — 1 6812412 = 466.³

= 2-8751025,    = 750 0711,

J = 6968 02 4-750 0711 —5728-622 = 1989-4691, okrągło J = 1989 47 cm ⁴.

Według wzorów 37. i 38.

" J 1989-47    1989-47 r J 1989 47

W' ⁼ 6 — y ~ 12 — 5-44 ⁼    6-56 5 W* ⁼ J⁼ 5-44 z czeg0

widać, że Wt <; Wa ■ należy zatem w obliczeniu statycznem uwzględ-

1989-47

nić mniejszy moment oporu, t. j. 1T, =    — 303-27 cm³,

a stąd dopuszczalne obciążenie belki naszej na całą rozpiętość 4 me-

8 X U X TJj

trową będzie według wzoru 6. pod poz. 606. P =-1007 ~~ ~

8 X 30 X 303-27 100X4

= 485-232    485 A#; gdy zaś na 1 m długości

100

naszego strojni przypada takich belek -pr = 5⁻555, wiec 1

dłu

gości stropu o rozpiętości 4 m można obciążyć całkowicie ciężarem jednostajnym 5-555 P = 5-555 X 485    2695 hy.

Według obliczeń jednak w podręczniku Junka z r. 1906 (str. 214) wytrzymałość takiego samego wymiaru stropu zbitego, złożonego z takich samych belek, wynosi tylko 21607#.

Zresztą całkowite obciążenie normalne stropu zbitego strychowego q = g 4-p = 360 -b 150 = 510 Icgjm³, gdy zaś 1 ni długości stropu 4 ni rozpiętego obejmuje 4 w², więc dopuszczalne obciążenie całkowite normalne wyniesie 4 X ? = 4X510 = 2040 A#/4 m‘-a zatem belki o przyjętych rozmiarach są w obu razach nawet dostatecznie wytrzymałe.

ii

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

2. Wytrzymałość belek stropu zbitego wytworzonych ociosaniem krąglaka z trzech stron. Wypadek ten różni się tern od poprzedniego — wśród zupełnie równych zresztą warunków, — że z jednego krąglaka uzyskuje się tylko jedną belkę, ale zato o przekroju znacznie większym tak, że — w razie jednakiej średnicy Okrąglaków w obu przypadkach —¹ wypadnie prostokątna jego część składowa dwa razy większa; co zresztą widno z rys.34., w którym wysokość 7<, = 27it.

Rys. 34.

Pod tern założeniem co do równości średnicy obu krąglakóW i po przyjęciu tego samego literalnego oznaczenia, cały wywód wzorów, tyczących się momentu bezwładności, pozostaje taki sam, jak poprzednio i tylko postać wzorów będzie nieco odmienna. Jedynie wartości sin a, yu /j pozostają niezmienione w odniesieniu do wzorów poprzednich 20., 22. i 24. po podstawieniu h₂ — 2

Zaczern z wywodu podobnego jak wyżej pod 1. wynika ostatecznie moment bezwładności poprzecznego przekroju belki niniejszej:

li”    b^hn b⁶ 4 bh»z

J = 16 l/¹**⁻*- _2^_ 97’J_ł__l2_    39

Obliczenie wytrzymałości przeprowadza się jak poprzednio.

Przykład. Nad izbą mieszkalną o rozpiętości świetlnej l = 8m ma być wykonany pod posadzkę na strychu strop zbity z belek, z których każda ma być z jednego krąglaka o średnicy d — 27 cm w cieńszym końcu z trzech stron na b X = 21 X 17 cm ociosana; czy wiec belki te będą dostatecznie na ten cel wytrzymałe?

d —|— Ji c 2

Stąd całkowitą wysokość przekroju belki h

dokładna szerokość przekroju b — \/27²— 17² = 20-97617 cm b 20-97617

sin a = Yi = —--’ ⁷⁰9 sin a = 9-8903625 — 10, stąd kąt a =

= 50o —58'— 37-8441" = 50-96051®, ft =

d**m~bh*

fz =

k    648-3931 — 356-59489

= bh₂=356-59489, d² aj-^ =648-3931, /, =--1--=

20-976173

= 72-94955cw², F= ft -+-f₂ = 429-5444o»², yx = 12X72-94955 ⁼

63 k₂    20-97617 3    17

= 10 54326 cm ', y =    +| = 12 X 429-5444 T’ y =

= 10-29056 cm.

Moment bezwładności według wzoru 30.

b*h„

= ³³²³‘⁶³> 16X2 =

¹ ( , L³⁷*2 b6 ] bA*³ f±—

J = 16 i/1 U'~⁺    ~ 9P/ ⁺ HT⁵ “16"

b ⁶    bh o³

4903-179, ~16 x dF= 1377-168, - j~- = 8587-966, J = 3323-763

-+-4903-179 — 1377-168-t-8587-996 = 15437 770 cm *.

Według wzoru 37. moment oporu mniejszy J

h — y

15437-77 W, = -

, gdy zaś h — y — 22 — 10 29 = 11*71 cm, więc

1318-34 cwt3. zaś dopuszczalne obciążenie belki

1 —    11-71

na całą rozpiętość według wzoru 6. pod poz. 606:

8 X kt X Wt 8 X 80 X 1318-34 Pl —    1001    —    800    — 1054 67 kg.

Jeżeli rozpiętość stropu w świetle nazwiemy szerokością, a drugi jego rozmiar długością stropu, więc na 1 m długości stropu 100

przypada takich belek -^r — 4 76; zaczem 1 m długości stropu

może dźwigać z dostateczną pewnością jednostajne obciążenie

P = 4 76P, = 4 76 X 1054-67 ^ 5020 A#/8 w² 40 Ponieważ unormowane całkowite obciążenie stropu zbitego strychowego w budynku mieszkalnym q — 360-1- 150 = 510 kgjm², a stąd na 1 m długości naszego stropu 8 m rozpiętego, wypadnie tylko 8 q = — 510 X 8 = 4080 kg 8 m- czyli o 5020 — 4080 = 940 kyj8 rn- mniej, niż może faktycznie wytrzymać, więc strop nasz byłby aż nadto wytrzymały.

W podręczniku swoim „Wiener Bauratgeberu z r. 1916., na str. 222., obliczył Junk tabelkę wytrzymałości P* jednego metra długości stropu zbitego z belek, z trzech stron ociosanych, na rozpiętość 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 m zapomoeą określonej już szczegółowo na wstępie niniejszej poz. 609. formułki

bh'~ K

pi = — • —

Formułka ta jednak jest znacznie nieścisła, gdyż — po podstawieniu odnośnych wartości — daje wytrzymałość jednego metra długości naszego na 8 m rozpiętego stropu:

100X 223    600

P¹ = gQQ '    — 3630 kg;8 m²,

t. j. prawie o 28⁰ ₀ mniejszą od rzeczywistej wytrzymałości P = = 5020 kgjS m³, obliczonej wyżej według wzoru 40. na podstaw ie ścisłego momentu bezwładności, przedstawionego wzorem 39.

3. Wytrzymałość jednego metra długości stropów zbitych danej rozpiętości, obliczoną na podstawie wzorów, wyprowadzonych w ustępach poprzednich 1. i 2. niniejszej poz. 609., wykazuje następująca tablica.

ci

a*

o

3

ci

-Q

CJ

3

Belka stropu zbitego z

trzech

stron obrobiona

; 1

według analizy cen pozycja |

| § | na rozpiętość l

z krąglaka o średnicy d 1

przekrój belki

moment bezwładności

Jx

| =»■ ■?[!

II

£

a a g

® 3 -2.

| S-§

S o 9

wytrzy

małość

o szerokości b | o wysokości h\ | złożonej z |

Ci

■a ^

•rj ji rs 'o

O M

ci ^ "ctf*

O

1 U ?}

P. ^

+

p ^

V ||

2 ^

belki na całą rozpiętość 1

1 m długości stropu na całą rozpiętość

cm | cm ² | cm ⁴ | cm ³ | leg
i. | 607, a | 3 | 18 | 12 | 9 | 18-859 | 80-498 | 99-357 | 588-70 | 121-88 | 260 | 2166
2. | „ b | 4 | 24 | 18 | 12 | 50-686 | 142-870 | 193-556 | 1989-47 | 303-27 | 485 | 2695
3. | „ c | 5 | 28 | 22 | 14 | 81-892 | 190-526 | 272-417 | 3775-88 | 489-74 | 627 | 2849
4. | „ d | 6 | 34 | 27 | 17 | 125-691 | 278-960 | 404-651 | 8253-77 | 879-00 | 937 | 3472
5. | V    e | 7 | to | 36 | 20 | 290-987 | 313-841 | 604-827 | 16795-36 | 1485-00 | 1358 | 3770
6. | 608, a | 6 | 21 | 16 | 17 | 41088 | 217-623 | 258-711 | 5778-17 | 650-70 | 694 | 4338
7. | „ b | 7 | 25 | 20 | 20 | 69-890 | 300-000 | 369-890 | 10903-60 | 101903 | 932 | 4658
8. | V    C | 8 | 27 | 21 | 22 | 72-949 | 356 595 | 429 544 | 15437-77 | 1318-34 | 1055 | 5020

d) Stropy drewniane z trawersami.

610. M etr kwadr, stropu mieszkalnego z belkami drewniane mi na trawersach sporządzić, a mianowicie: trawersy żelazne wałkowane lub nitowane wraz z żelaznemi płytkami podkładowenii na miejsce dostarczyć, na mury wyciągnąć, każdą trawersę w osj filaru okiennego na podkładkach osadzić, drugorzędne belki stropowe z drzewa miękkiego (sosnowego) czysto w gran ociosać, na górę wynieść, na obu końcach na grubość pasu trawersy zaciąć, na dolnym pasie trawers we wzajemnych odstępach co 1 m od środka do środka ułożyć, dokładnie do trawers dostosować i wzajemnie 7 X 20 mm klamrami, 30 cm długiemi, w poprzek dolnego pasu trawersy spoić, podsiębitkę z desek 1⁻5 do 2 cm grubych, i ściel powałową z desek 4 cm grubych, miękkich nakładanych, do belek drugorzędnych gwoździami przybić, czystego i suchego rumowiska lub piasku z tłuczeńcem dostarczyć, na 15 cm grubo rozsypać, wyrównać i ubić; — legarki z drzewa miękkiego na 10X 13 lub 8 X 10 cm czysto w gran ociosane dostarczyć, ułożyć i do nich podłogę z desek miękkich, 4 cm grubych, z jednej strony czysto ostruganych gwoździami przybić; bez różnicy wysokości, — wśród wzajemnego zresztą odstępu osi filarów okiennych, względnie trawers od środka do środka co 2 m;¹

do

na

ci) na rozpiętość 4 m:

5⁻40 godz. cieśli,

3'50 godz. pomocnika,

0-57 m — 18-12 kg trawers Nr. 18 a łącznie z osadzeniem (poz. 250., b),

0-25 podkładki żelaznej 21 X X 20cm, kutej 5 mm, lub lanej 10 mm grubej,

0⁻2i⁻ kg- klamer,

1-25 m belki na 10X14cm z gruba obrobionej,

G’07 m desek 1'5 X 15 2 X 15 cm na podsiębitkę,

10 gwoździ do niej,

3’88 m desek 4 X 30 cm ściel powałową,

6 gwoździ do ścieli,

015 m³ czystego, suchego rumowiska lub piasku z tłuczeńcem,

115m legarków podłogowych miękkich lub dębowych na 10 X 13 lub 8X15 cm z gruba obrobionych,

3 G0 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

10 gwoździ do podłogi;

b) na rozpiętość 5m:

535 godz. cieśli,

3-50 godz. pomocnika,

05G m = 22-9G kg trawers Nr. 22 a z osadzeniem (poz.25G.ń^,

Zob poz. 598., 599. i 615.

0*20 podkładki żelaznej 25 X X 21 cm, kutej 5 mm lub lanej

9    mm grubej,

0*26 kg klamer,

1-20 m belek stropowych na

10    X 14 cm z gruba obrobionych, wymiar reszty materjału jak

pod a);

c)    na rozpiętość 6 m:

5*35 godz. cieśli,

3 50 godz. pomocnika,

0 55 m = 25 41 kg trawers Nr. 24 a z osadzeniem (poz. 256. b), 017 podkładki żelaznej 25 X X 25 cm, kutej 7 mm lub lanej 14 mm grubej,

0*25 kg klamer,

1*17 m belki na 8 X 16 cm z gruba obrobionej,

wymiar reszty materjału jak pod a);

d)    na rozpiętość 7 m:

5*30 godz. cieśli,

3 50 godz. pomocnika,

611. M etr kwadr, wykonai wyżej pod poz. 610., ale z w co 2 hm od środka do środk

a) na rozpiętość 4 m:

5 60 godz. cieśli,

3 60 godz. pomocnika,

0-46 m — 14 63 kg trawers Nr. 18 a z osadzeniem (poz. 25Gr,b),

0 20 podkładki 25 X 21 cm żelaznej, kutej 5 mm lub lanej 9 mm grubej,

1-25 m belki na 12 X 16 cm z gruba obrobionej,

0 22 kg klamer, wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a)-,

0 54 m — 32 89 kg trawersy Nr. 28 a z osadzeniem (poz. 256. b), 0143 podkładki 30 X "24 cm żelaznej, kutej 6 mm lub lanej 11 mm grubej,

1-141» belki na 8 X 18 cm z gruba obrobionej,

0*25 kg klamer,

wymiar reszty materjału jak pod a)\

e) na rozpiętość 8 m:

5*45 godz. cieśli,

3*50 godz. pomocnika,

0 54 to = 36 57 kg trawers Nr. 32 z osadzeniem (poz. 256., b), 0125 podkładki 30 X 28 cm żelaznej, kutej 9 mm lub lanej 17 mm grubej,

0 25 kg klamer,

1*13 to belki na 8 X 24 oh z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału jak pod a).

ia stropu trawersowego jak ajemnym odstępem trawers i;

b) na rozpiętość hm:

5 55 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

0-45 m = 20*79 kg trawers Nr. 24 a z osadzeniem (poz. 256., b), 0*16 podkładki 25 X 26 cm żelaznej, kutej 8 mm lub lanej 15 toto grubej,

0*21 kg klamer,

1*20 w belki na 12 X16cto z gruba obrobionej,

wymiar reszty materjału jak pod poz. 610.,a)\

c)    na rozpiętość Gm:

5⁻50 godz. cieśli,

3-60 godz. pomocnika,

0 44 m = 23 28 kg trawers Nr. 28 z osadzeniem (poz. 256., b), 0-14 podkładki 30 X 26 cm żelaznej, kutej 9 mm lub lanej 17 mm grubej,

117 m belki na 10 X 18 cm z gruba obrobionej,

0-21 kg klamer,

wymiar reszty materjału jak pod poz. 610.,a)\

d)    na rozpiętość 7 m:

550 godz. cieśli,

3-60 godz. pomocnika,

0 44 m — 29-79 kg trawers Nr. 32 z osadzeniem (poz. 256.,

0'12 podkładki 30 X 30 cm żelaznej, kutej 11 mm lub lanej 22 mm grubej,

612. Metr kwadr, wykon jak wyżej pod poz. 610., i trawers co 3 m od osi do osi aj na rozpiętość 4 m:

5-60 godz. cieśli,

3⁻60 godz. pomocnika,

0'39 m = 15 99 kg trawersy Nr. 22 a z osadzeniem (poz.256., bj, 0'17 podkładki żelaznej 25 X 25 cm, kutej 7 mm, lub lanej 14 mm grubej,

1-25 m belki stropowej na 13 X 18 cm z gruba obrobionej, 0⁻18 kg klamer, wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a)\

b) na rozpiętość 5 m:

5-55 godz. cieśli,

3-60 godz. pomocnika,

l'14m belki na 8 X 21 cm z gruba obrobionej,

. 0-20 kg klamer, wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a)\

e) na rozpiętość Sm:

5-50 godz. cieśli,

3’60 godz. pomocnika,

0 43 m = 3432 kg trawers Nr. 35 z osadzeniem (poz. 256, b), 0-10 podkładki żelaznej 30 X X 34 cm kutej 12 mm, lub lanej 24 mm grubej,

113 m belki na 8 X 24 cm z gruba obrobionej,

0⁻20 kg klamer,

wymiar reszty materjału jak pod poz. 610, a).

a n i a stropu trawersowego ile z wzajemnym odstępem

0-38 m = 17-56 kg trawersy Nr. 24 a z osadzeniem (poz. 256., b), 014 podkładki 30 X 26 cm żelaznej kutej- 8 mm lub lanej 15 mm grubej,

120 m belki na 13 X 18 cm z gruba obrobionej,

0175 kg klamer, wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a)\

c) na rozpiętość 6 w:

5 50 godz. cieśli,

3-60 godz. pomocnika,

0-37 m = 22-53 kg trawersy Nr. 28 a z osadzeniem (poz. 256., b),

ania stropu trawersowego z wzajemnym odstępem tra-rodka:

012 podkładki żelaznej 30 X 30 cm, kutej 11 mm, lub lanej 22 mm grubej,

120 m belki na 15 X 20 cm z gruba obrobionej,

015 kg klamer, wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a)\ c) na rozpiętość 6 m:

5’70 godz. cieśli,

3 60 godz. pomocnika,

0 32 m = 2166 kg trawersy Nr. 32 z osadzeniem (poz. 256., b), 010 podkładki żelaznej 30 X 36 cm, kutej 14 mm, lub lanej 28mm grubej,

1-17 w/ belki na 15 X 20 cm z gruba obrobionej,

015 kg klamer,

011 podkładki . żelaznej 30 X 31 cm, kutej 11 mm,lub lanej 22 mm grubej,

1*17 m belki na 13 X 18 cm z gruba obrobionej,

017 kg klamer, wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a)\

d) na rozpiętość 7 m:

5⁻50 godz. cieśli,

3 60 godz. pomocnika,

0 37 m = 29-52 kg trawersy Nr. 35 z osadzeniem (poz. 256., b), 010 podkładki żelaznej 30 X 36 cm, kutej Id mm, lub lanej 27 mm grubej,

114 m belki na 9 X 24 cm z gruba obrobionej,

613. Metr kwadr, wykon jak wyżej pod poz. 610., ale wers co 3 5 m od środka do ś

a)    na rozpiętość 4 m:

5 80 godz. cieśli,

3 60 godz. pomocnika,

0 33 m — 13'53 kg trawersy Nr. 22 a z osadzeniem (poz. 256., b), 015 podkładki żelaznej 30 X 24 cm, kutej 7 mm, lub lanej 13 mm grubej,

125 m belki na 15 X 20 cm z gruba obrobionej,

016 kg klamer, wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a)\

b)    na rozpiętość hm:

5-75 godz. cieśli,

3 60 godz. pomocnika,

0 32 rn — 16 93 kg trawersy Nr. 28 z. osadzeniem (poz. 256., b),

017 kg klamer, wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a);

e) na rozpiętość 8 m:

5 65 godz. cieśli,

3 60 godz. pomocnika,

0 36 m = 36 83 kg trawersy Nr. 40 z osadzeniem (256., b), 009 podkładki żelaznej 30 X 41 cm, kutej 16 mm, lub lanej 31 mm grubej,

113 m belki na 9 X 29 cm z gruba obrobionej,

0*17 kg klamer,

wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a).

614. Metr kwadr, wykonania stropu trawersowego jak pod poz. 610., ale z wzajemnym odstępem trawers co

wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a,); d) na rozpiętość 7 m:

5 65 godz. cieśli,

3⁻60 godz. pomocnika,

0 31 m = 24 74 kg trawersy Nr. 35 z osadzeniem (poz. 256., b), 0’082 podkładki żelaznej 30 X 42 c/n, kutej 17 mm lub lanej 34 mm grubej,

114/// belki na 10 X 24 cni z gruba obrobionej,

014 >kg klamer,

wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a)5

4 m od środka do środka;

a)    na rozpiętość 4 m:

6 05 godz. cieśli,

360 godz. pomocnika,

0 29 m — 13'40 kg trawersy Nr. 24 a z osadzeniem (poz. 256., b),

0125 podkładki żelaznej 30 X 28 cm, kutej 9 mm lub lanej 17 mm grubej,

125 m belki stropowej na 16X22 cm z gruba obrobionej,

014 kg klamer,

wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a)\

b)    na rozpiętość hm:

6⁻00 godz. cieśli,

3⁻60 godz. pomocnika,

0-28 m = 18'96 kg trawersy Nr. 32 z osadzeniem (poz. 256., b),

010 podkładki żelaznej 30 X 34 cm, kutej 13 mm lub lanej 26 mm grubej,

e) na rozińętość 8 m:

5 65 godz. cieśli,

3 60 godz. pomocnika,

0 31 m = 3172 kg trawersy Nr. 40 z osadzeniem (poz. 256., b), 0072 podkładki żelaznej 30 X 48 cm, kutej 20 mm, lub lanej 39 mm grubej,

113 m belki na 10 X 29 cm z gruba obrobionej,

0-14 kg klamer,

wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a).

1-20/n belki na 16 X 22 cm z gruba obrobionej,

0‘13 kg klamer, wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a);

c)    na rozpiętość 6 m:

5⁻95 godz. cieśli,

360 godz. pomocnika,

0 275 m = 2195 kg trawersy Nr. 35 z osadzeniem (poz. 256., b), 009 podkładki żelaznej 30 X 41 cm, kutej 17 mm lub lanej 33 mm grubej,

1*17 m belki na 16 X 22 cm z gruba obrobionej,

013 kg klamer,

wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a)-,

d)    na rozpiętość 7 m:

5 90 godz. cieśli,

3 60 godz. pomocnika,

0 272 m = 27'83 kg trawersy Nr. 40 z osadzeniem (poz. 256., b),

360 godz. pomocnika,

027 m — 3445 kg trawersy Nr. 45 z osadzeniem (poz. 256., b), 0063 podkładki żelaznej 40 X 41 cm, kutej lb mm lub lanej 29 mm grubej,

113 m belki na 11 X 32 cm z gruba obrobionej,

0123 kg klamer, wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., a).

' 0072 podkładki żelaznej 30 X 49 cm, kutej 20 mm lub lanej 40 mm grubej,

114 m belki na 10 X 29 cwt z gruba obrobionej,

0⁻125 kg klamer, wymiar reszty materjału jak pod poz. 610., oj;

e) na rozpiętość 8 m:

5'85 godz cieśli,

615. Uwagi.

1.    Belki drewniane jako drugorzędne układa się we wzajemnych odstępach 0 75 do 105 m od środka do środka w regule na dolnym pasie trawersy; w magazynach fabrycznych itp. także na górnym pasie. Wzajemny odstęp trawers zawisł od rozpiętości izby w odwrotnym stosunku i wynosi zwykle 2 do 4 m od środka do środka; racjonalność zresztą układu trawers wymaga, aby każda według możności przypadła na środek filaru okiennego, a jeżeli w powale mają być otwory, to trawersy powinny być brzegami otworów. Pod końce .trawers przypadające nad otwór okienny lub drzwiowy należy podłożyć trawersę stosownie wytrzymałą i tak długą, aby mogła przenieść ciśnienie na oba filary otworu.

Na trawersach stropowych — o ile są dostatecznie wytrzymałe — można ustawić także mury działowe.

2.    Z wyjątkiem muru ciosowego lub betonowego nie opiera się końców belek żelaznych na żadnym innym murze bezpośrednio, lecz daje się podkładki lub łożyska. Jeżeli h jest wysokością przekroju trawersy, to w praktyce długość każdego jej końca na oporze \ — h do 2 h, z których to granic niższa stosuje się do większych a wyższa do mniejszych wysokości przekroju; zwykle zastosowują średnią wartość obu tych granic

h -+- 2 h

). = g = 1 b h    -o

najczęściej jednak dają długość 30 cm końcom trawers bez względu na wysokość ich przekroju. Zresztą najpewniejszą drogą w ważnych wypadkach jest wyznaczenie długości końców zapomocą obliczenia statycznego.

Jako podkładek pod końce trawers używają zwykle kutych płytek żelaznych 10 do 13 mm grubych kwadratowych, wytwarzanych fabrycznie począwszy od 15 cm, ze stopniowem zwiększeniem po 5 cm; używają także podkładek z twardege kamienia wapiennego, piaskowca, granitu itp. o rozmiarach 30 X 30 X 30 cm; jeżeli zaś trawersy są za gęsto rozłożone lub końce ich przypadają ponad otwór okienny lub drzwiowy, to podkłada się pod nie trawersy stosownej wytrzymałości. Zresztą wszelkie podkładki należy obliczać statycznie.

Łożysk żelaznych lanych używają tylko pod końce takich dźwigarów żelaznych, których rozpiętość l 5: 10 m, lub obciążenie jest bardzo wielkie; osadza się je na ciosach a nadto podkłada się 6 mm grubą płytę ołowianą, gdy działają uderzenia i wstrząśnienia.

Dopuszczalne ciśnienie na płytę żelazną laną kd — 600 kg/cm3 a zgjęcie kb = 250 kg'cm"-. Pod bardzo długie i ciężkie dźwigary żelazne n. p. dachowe, o wielkiej rozpiętości dają duże łożyska wałkowe, albo przegibne, albo wałkowo przegibne.

3.    Do stropów niniejszych nadają się najlepiej trawersy o szerokich pasach, a zatem Nr. 18o, 22 «, 24 a i 28a (zob. tablicę I. w „Części trzeciej“, oddział C, rozdz. III.a); końców belek drewnianych w po-czątkowern i końcowem polu nienależy nigdy wmurowywać, lecz oprzeć albo na osobnej belce żelaznej przyściennej o przekroju ^ lub na mumicy dębowej o ile się znajduje odsadka.

Stropy trawersowe mają stosunkowo małą wysokość, nie wymagają grubych murów, umożliwiają lepsze ich zakotwienie i usztywnienie, sa wytrzymalsze, niedrgają, dozwalają na użycie belek drewnianych o małym przekroju i niewielkiej długości, zabezpieczają je od zniszczenia, gdyż się niestykają z murem, oraz nie potrzebują żadnych przejm przed kominami. Są jednakże droższe i pozostają zawsze jeszcze nieogniotrwałe.

4.    Obliczenie statyczne trawers. W budownictwie lądowem omurowuje się wprawdzie końce belek żelaznych; gdy to omuro-wanie jednak nie czyni jeszcze belkę naprężoną, więc się go nie uwzględnia i liczy belkę tylko jako wolno podpartą.

Według przyjętych wogóle przez inżynierów i archit. zasad, czyli norm co do obciążenia zespołów i natężania materjałów, przedstawionych w „Części trzeciej“ (oddział C, rozdz. X.) — ciężar własny stropu trawersowego, zespolonego w sposób pod poz. 610. i nastep-nemi opisany: g₀ = 240 kgjnfi bez trawers, oraz g = 260 kg/m* z tra-

100 PI 100

wersami, a ciężar użytkowy w budynkach mieszkalnych = 250 kgjm?; stąd całkowite Obciążenie q₀ = 240 -i- 250 — 490 kgjm• bez trawers, — oraz q — 260 -+- 250 = 510 kgjm² z trawersami.

Z powodu znacznej wysokości przekroju trawers potrzeba nieraz dać nasypkę grubszą od unormowanych 10 cm, i w takim razie należy oba powyższe obciążenia całkowite zwiększyć o 14 kgjm- za każdy 1 cm ponad grubość 10 cm.

Obliczenie statyczne trawers opiera się na wzorze 5. pod poz. 606.

M=—g— = ~g_ e qF = kb W, z którego moment oporu

M 100 PI 100 e q F 100 T V = ~U ⁼ ' 8 ki ⁼ SU ⁼ SU⁽⁹ +e l' 53 Obliczywszy stąd moment oporu W belki wyszukujemy w tablicy trawers¹ moment oporu najwięcej zbliżony, którego wartość jest równa, większa, albo wreszcie i mniejsza od obliczonego, ale w tym ostatnim wypadku różnica nie powinna przekraczać 1 cm³.

Dla stropów w budynkach mieszkalnych q = 510 kgjm2, co podstawiwszy w równanie 53. wraz z dopuszezalnem natężeniem zginającem kb = 1000 kgjm³ otrzymamy

ioox5U)

W= 8X1000 el3 = 6 315 eli    54

w szczególności zaś dla wzajemnego odstępu trawers: a) e — 2 m

W = 12-75 F

b) e = 2'50 m

W = 15-9375 F

50

c)    e = 3 tn

d)    e = 3"5~m

W — 19125 F W= 22-3125 F

57

58

e) e — 4 m

W — 25 5 F

59

Dla stropów w budynkaMi szkolnych q = 260 stąd

100 X 560

>00 = 560 kgjnF

W--

eF = 1 eF

8 X 1000    60

Jeżeli na trawersie stropowej ma spocząć także ściana działowa o grubości d i wysokości II w metrach, której 1 m³ waży y kilo-

gramów,, t#* całkowite obciążenie trawersy będzie P-\~Q = eql-\-4- y d III = (e q -h q d H)l, a stąd 100

M — -g- P (e q-h‘( d II) = hb W

dla Ib = 1000 kg'cni’

W = 0 0125 (e q -j- y d H) P    62

5. Obliczenie statyczne podkładek pod końce trawers. Podkładki mają cel przeniesienia, względnie rozłożenie ciśnienia 0₁, wywieranego końcem trawersy, na tak wielką powierzchnię mnru oporowego, aby przypadające ciśnienie na 1 cm’ muru nie-przekraczało dopuszczalnego natężenia na zgniecenie ha w kilogramach.

Rys. 35.

O,

Jeżeli mi2⁾ — a jest długość, mlni — b szerokość kutej żelaznej podkładki (rys. 35.) ml n' o p, to musi być powierzchnia jej

. Ol

°b = rr    os

Powierzchnię tę można też wyrazić momentem oporu siły Ox trawersy a miano-P e q l

wicie: ponieważ Ox = y =    , więc

e ql

ab = -g-j—, 2 ab ha — eql,

2 ab ha l = e q l~, co podstawione we wzór 53. daje

100 2 ab kd l

W=~5~.--—,- gdy zaś dla żelaza

8 kd b J

kutego kb — 1000 kgjcm~, a dla muru ceglanego na wapnie kd = 5 kg, cm’, więc

100 2 X b a b l abl W = -g-. -—jqqq— = —g- a wreszcie

W

a b = 87    ,

Pozostaje teraz wyznaczenie grubości o podkładki.

Z rys. 35. widać, że przeniesienie ciśnenia 0{ na powierzchnię szerszą od szerokości £ pasu trawersy, może nastąpić jedynie za pośrednictwem części podkładki, idących poza tę szerokość p; gdyby podkładka była tak cienka jak papier, to jasne, że jej wolne części z obu stron trawersy nie wywierałyby żadnego ciśnieniena na raur i tylko podgięłyby się do góry, gdyby pas trawersy wgniótł się w raur. Siłą wyginającą byłaby tu właśnie moc rauru dopuszczalna przeciw wgnieceniu i podkładka byłaby narażona na złamanie w obustronnych swych przekrojach wzdłuż brzegów pasa trawersy; wielkość tej mocy jednostajnej, zupełnie równa w obu przekrojach, jest

a, i wystarczy tu zupełnie obliczenie statyczne tylko

jednego z nich, u. p. lewego; gdy zaś odnośna część podkładki jest właściwie belką jednym końcem (pod trawersą) silnie naprężoną, wiec największy moment zgięcia w tym przekroju

1    b — P b — p    a 82

Mp = "o" . kd .    ® • tj- == kb    = kb g

Mp = -g kd (b — P)² = kb -g, stąd o- = -g-. -j— (jb — P)3 —

3 kd

— -ą . (jb — p>‘“ wrescie

6. Rozpiętość statyczna dźwigarów żelaznych. Jeżeli podkładki pod oba końce trawersy wolno podpartej są w środku swej długości wypukłe, to zamiast wzajemnej odległości lt krawędzi obu oporów, należy w obliczeniu statyeznem — jako rozpiętość statyczną l belki — liczyć wzajemny odstęp podkładek od środka do środka z uwzględnieniem zasad, wynikających z następujących wzorów: jeżeli rozpiętość, względnie odległość świetlna krawędzi obu oporów l ^ 6 m, to powinna rozpiętość statyczna belki w metrach

1 = 1-04Z, +0-10    68

jeżeli zaś l\> 6 m, to

l = 102 lx -|- 0 20    63

Niezawiśle od obu powyższych warunków uzyskuje się także dobre wyniki pod tym względem z wzoru l = lt -+- 0-30

Rozpiętość statyczna l dźwigarów o wielu podporach czyli dźwigarów ciągłych, liczy się w polach środkowych od środka do środka podpory, zaś w polach końcowych, w których opór pod jednym końcem stanowi mur, a pod drugim końcem podpora pośrednia (słup itp.), należy liczyć

l = 1-02 lx-h 0-05 -b0-5<ż,    71

gdzie d jest długością pośredniej podpory.

W zwykłych zresztą warunkach, gdzie podkładkami są płaskie płyty żelazne, kute lub lane, albo kamień liczy się jako rozpiętość statyczną l dźwigara wzajemny odstęp krawędzi obu oporów, t. j. I = lv

7. Obliczenie statyczne przekroju drewnianych belek stropu trawersowego przeprowadza się na podstawie wzorów od 1. do 16. pod poz. 606. z tern zastrzeżeniem, że wzajemny odstęp tych belek od środka do środka ex = 1 m, a mianowicie: wysokość przekroju belki według wzoru 8

h= ^1-3125 2 ¹²

podstawiwszy q = 240 -+- 250 = 490 kgjm², gdyż ciężar trawers nie-przyczynia się wcale do obciążenia belek drewnianych, oraz l = e, otrzymamy dla budynku mieszkalnego

h = {/ 1-3125 X 490 e2 = \/1-3125 X 490 \/T*

h = 8-631744    72

zaś dla budynku szkolnego, gdzie q = 240 H- 300 = 540 Icgjm-h = 8-915884 \flź    73

a stąd według wzoru 7.

5

b — y h

Wreszcie z wzom 6. wynika wytrzymałość belki o danych względnie obliczonych rozmiarach przekroju

8 X 80 X ł> W

i>= 100X7X6'    74

oraz niezbędna wytrzymałość normalna

Pn — q e et, zaś dla odstępu belek ev — 1 m, Pn — q e 75

PRZYKŁAD:

Obliczyć statycznie mieszkaniowy strop trawersowy na rozpiętość l z=zQ m z odstępem wzajemnym trawers e — 3'hm, zaś belek drewnianych ex — 1 m, z nasypką 10 cm grubą z podłogą i wyprawą sufitowa.

Moment oporu trawersy według wzoru 58.

W — 22 3125 l³ = 22 3125 X 36 = 803 25 cm³, któremu odpowiada Nr. 32 trawersy.

Rozmiary podkładki żelaznej pod końce trawersy wynikają, z wzoru 64.

W 8 X 803-25

= 1071 cm³, przyjąwszy zaś a30 cm,

to b —

l

1071

30

35 7 ^ 36 cm, wzór 66. wreszcie daje grubość podkładki tej z żelaza kutego

3 = 0 061237 (b—= 0 061237 (35-7—13-2) = 1 3778 cm ss 14 mm. albo z żelaza lanego według wzoru 67.

3 = 0 122474 (35-70—13 20) = 2 7556 cm ^ 28 mm.

Wysokość przekroju belki drewnianej według wzora 72.

₃ ,____ 0-5440680 X 2 =

h = 8-631744 v 3'5²: %fc = 0-9360985 -h-^-

— 1-2988105, stąd

5

h - 19 89805 ^ 20 cm, b — y X 19-89805 = 14-21 ^ 15 cm.

8. Jako nadmiar ivagi wraz z kotewkami krótkiemi dolicza się zwykle 5°/₀ teoretycznej wagi trawers.

9. W razie użycia legarków dębowych pod podłogę należy zwiększyć wymiar roboty pod poz. 611. do 614. włącznie o 0 50 godz. cieśli, a zamiast drzewa sosnowego policzyć dębinę.

e) Stropy sklepione na trawersach.

616. Metr kwadr, wykonania mieszkalnego stropu sklepionego cegłami na trawersach żelaznych, wałkowanych z nasypką, podłogą i wyprawą, a mianowicie: trawersy dostarczyć, wyciągnąć na górę i w odległości co 1 m od środka do środka na podkładkach żelaznych i zaprawie cementowej osadzić; sklepienie z cegieł na zaprawie wapiennej 15 cm grube, o strzałce lOcm wymurować i gładko wyprawić, suchego i czystego rumowiska lub piasku z tłuczeńcem ceglanym dostarczyć, na górę wynieść, na grubość 8 cm w kluczu rozsypać, wyrównać i ubić, legarki na 10 X 13 cm lub 8X15cm z drzewa miękkiego czysto w gran ociosać, ułożyć i podłogę do nich przybić z desek 4 cm grubych, z jednej strony czysto ostruganych, przystosowanych; ¹

1. w parterze lub piwnicy,

a)    na rozpiętość 4 m:

115 m = 27-72 kg trawersy Nr. 18 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

050 podkładki żelaznej 20 X 15 cm, kutej 4 mm lub lanej 7 mm grubej,

0'20 m³ sklepienia z cegieł na wapnie według poz. 132.,

110m² gładkiej wyprawy sklepienia według poz. 178.,

1 m~ podłogi z desek miękkich 4 X 30 cm z legarkami na 10X13 lub 8 X 15 cm z gruba obrobionych według poz. 450., cl, p),

013 m³ czystego sucliego rumowiska lub piasku z tłuczeń-cem według poz. 16.,

albo też zamiast powyższych ogólnych wymiarów sklepienia, wyprawy, podłogi i rumowiska: 360 godz. murarza,

3-85 godz. pomocnika,

10°/o jak wyżej,

62 cegieł,

0 033 m³ wapna gaszonego,

0 066 m³ piasku,

0 055 m³ wody,

2⁻80 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

3 60 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

115m legarka jak wyżej,

10 gwoździ,

013 m³ rumowiska jak wyżej;

b)    na rozpiętość 5 m:

1*12 m — 32 43 kg trawersy Nr. 20 z osadzeniem według poz. 256., b),

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

0 40 podkładki 20 X 19 cm żelaznej, kutej 6 mm lub lanej 11 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a);

c)    na rozpiętość 6 m:

110 m = 40-82 kg trawersy Nr. 23 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0334 podkładki żelaznej 20 X 22 cm, kutej 7 mm lub lanej 14 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a)\

d)    na rozpiętość 7 m:

109 m = 50-86 kg trawersy Nr. 24 a z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0⁻29 podkładki żelaznej 25 X 21 cm, kutej 5 mm lub lanej 9 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a)\

e)    na rozpiętość 8m:

1-075 m = 56-87 kg trawersy Nr. 28 z dostawą i osadzeniem wedhig poz. 256., b),

0⁻25 podkładki żelaznej 25 X 24 cm, kutej 7 mm lub lanej 14 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału, jak pod a) ;

2. za każde dalsze piętro względnie wysokość 4 metrową: 0'14 godz. murarza,

1-16 godz. pomocnika,

19% jak wyżej.

wykonania stropu sklepionego jak wzajemnym odstępem trawers co lf> m i ze sklepieniem o strzałce 15 cm, 30 cm ; ¹

10 gwoździ,

0 08 w³ rumowiska dostarczyć jak wyżej;

617. Metr kwadr, pod po z. 616., ale od środka do środka wzmocnionem w pasze na 1. w parterze lub piwnicy,

a) na rozpiętość 4 m:

0 77 m = 22⁻29 kg trawersy z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0334 podkładki żelaznej 24 X 20 cm, kutej 7 mm lub lanej 13 mm grubej,

0⁻282 w³ sklepienia z cegieł według poz. 132.,

110 m- gładkiej wyprawy wapnem według poz. 178.,

1 m~ podłogi z desek 4X30CW z legarkami na 10 X 13 lub 8 X 15 cm z gruba obrobionymi według poz. 450., c), ^),

0-08 m³ czystego suchego rumowiska lub piasku z tluczeńcem według poz. 16.,

albo też zamiast ogólnych wy-miarow sklepienia,wyprawy, podłogi i rumowiska:

4 40 godz. murarza,

4 80 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

87 cegieł,

0-042 »/■' wapna gaszonego,

0 084 m³ piasku,

0 064 m³ wody,

2-80 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

3 60m desek miękkich 4X30em na podłogę,

115 m legarka jak wyżej,

b)    na rozpiętość hm:

0-75 m = 30-75 kg trawersy Nr. 22 a z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

027 podkładki żelaznej 25 X 24 cm, kutej 7 mm lub lanej 13 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a);

c)    na rozpiętość 6 m:

0-734 m — 3915 l-g trawersy Nr. 28 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0223 podkładki żelaznej 30 X 24 cm, kutej 8 mm lub lanej 15 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a);

d)    na rozpiętość Im:

0 73 m — 49 42 kg trawersy Nr. 32 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

019 podkładki żelaznej 30 X 28 cm, kutej 9 mm lub lanej 18 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a);

e)    na rozpiętość 8 m:

0 72 m = 57-46 kg trawersy Nr. 35 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

017 podkładki żelaznej 30 X 32 cm, kutej 11 mm lub lanej 22 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a);

2. za każde piętro wyżej względnie wysokość 4 metrową: 0'20 godz. murarza,

130 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

618. Metr kwadr, wykonania stropu sklepionego na trawersach jak pod poz. 616., ale z wzajemnym odstępem trawers co 2m od środka do środka i ze sklepieniem

o strzałce 20 cm, wzmocnion 1. w parterze lub w piwnicy, a) na rozpiętość 4 m:

0 575 m = 21 34 kg trawersy Nr. 23 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0-25 podkładki żelaznej 25 X 26 cm, kutej 10 mm lub lanej 19 mm. grubej,

0 273 m³ sklepienia z cegieł według poz. 132.,

1-10 m² gładkiej wyprawy sklepienia według poz. 178.,

1 m- podłogi z desek miękkich 4 X 30 cm z legarkami na 10 X13 lub 8 X 15cm z gruba obrobionymi według poz. 450., c), p), 0' 105 m³ czystego, suchego rumowiska lub piasku z tłuczeń-cem według poz. 16.,

albo też zamiast ogólnych wymiarów sklepienia, wyprawy, podłogi i rumowiska:

4-30 godz. murarza,

4-76 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

85 cegieł,

0 041 m³ wapna gaszonego, 0⁻082 m³ piasku,

0’063 m³ wody,

m w pachach na 30 cm; 1 2'80 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,

3'60 m desek 4 X 30 cm miękkich na podłogę,

115 m legarka jak wyżej,

0⁻105 m³ nasypki dostarczyć jak wyżej;

b)    na rozpiętość hm:

0'56 m = 29-62 kg trawersy Nr. 28 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0-20 podkładki żelaznej 30 X 27 cm, kutej 9 mm lub lanej 13 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjahi jak pod a);

c)    na rozpiętość 6m:

0-55 m = 33 06 kg trawersy Nr. 30 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0-17 podkładki żelaznej 30 X 32 cm, kutej 12 mm lub lanej 24 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a);

d)    na rozpiętość 7 m:

0-543 m = 43'33 kg trawersy Nr. 35 z dostawą i osadzeniem według poz. 256,, b,),

kwadr, wykonania stropu na trawersach jak pod poz. 616., ale z 2 hm od środka do 25 cm, wzmocnioncm

0143 podkładki żelaznej 30 X 38 cm, kutej 15 mm lub lanej 29 mm grubej,

wymiar roboty i reszty materiału jak pod a)\

e) na rozpiętość Sm:

0 54 m = 55 24 ky trawersy Nr. 40 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

619. Metr głami

odstępem trawers co sklepieniem o strzałce n a 30 cm; i

1. w parterze lub w piwnicy,

a) na rozpiętość 4 m:

0 46 m = 19 84 ky trawersy Nr. 25 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

020 podkładki żelaznej 30 X 27 cm, kutej 10 mm lub lanej 19 mm grubej,

0 27 ni'< sklepienia z cegieł według poz. 132.,

110 m- wyprawy sklepienia gładkiej według poz. 178.,

1 m~ podłogi z desek miękkich 4 X 30 cm z legarkami na 10 X 13 lub 8 X 15 cm z gruba obrobionymi według poz. Ah0.,c),$), 013 m³ czystego, suchego rumowiska lub piasku z tłuczeń-cem według poz. 16.,

albo też zamiast ogólnych wymiarów sklepienia, wyprawy, podłogi i rumowiska:

425 godz. murarza,

0-125 podkładki żelaznej 30 X 43 cm, kutej 17 mm lub lanej 34 mm grubej,

wymiar roboty i reszty mate-rjału jak pod a);

2. za każde piętro wyżej względnie 4 metrową wysokość: 0⁻20 godz. murarza,

135 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

sklepionego ce-wzajemnym środka i ze w pachach

4 80 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

83 cegieł,

0 04 m³ wapna gaszonego,

0⁻08 »i³ piasku,

0 062 ms wody,

2-80 godz. cieśli,

0⁻90 godz. pomocnika,

3 60 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

ri5w. legarka jak wyżej,

10 gwoździ,

0:13 m³ nasypki jak wyżej dostarczyć ;

b) na rozpiętość hm:

0 45 m — 27 05 kg trawersy Nr. 30 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

016 podkładki żelaznej 30 X 34 cm, kutej 13 mm lub lanej 26 mm grubej,

wymiar roboty i reszty mate-rjalu jak pod a)\

c)    na rozpiętość Gm:

0 44 m — 35-11 kg traw ersy Nr. 35 z dostawą, i osadzeniem według poz. 25G.. b),

0134 podkładki żelaznej 30 X 40 cm, kutej 16 mm lub lanej 32 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a);

d)    na rozpiętość 7 m:

0 44 kg = 45 01 kg trawersy Nr. 40 z dostawy i osadzeniem w⁷edług poz. 256., b),

0115 podkładki żelaznej 30 X 47 cm, kutej 19 mm lub lanej 38 mm grubej,

620. M etr kwadr, wyk cegłami jak pod poz. 616., trawers co 3 m od środka o strzałce 30 cm, wzmocnion 1. w parterze lub w piwnicy,

a) na rozpiętość 4 m:

0'384 m = 17'78 kg trawersy Nr. 26 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

017 podkładki żelaznej 30 X 32 cm, kutej 13 mm lub lanej 26 mm grubej,

0 265 m³ sklepienia z cegieł według poz. 132.,

110 m- gładkiej wyprawy sklepienia według póz. 178.,

1 m- podłogi z desek miękkich 4X30cw z legarkami na 10 X 13 lub 8 X 15 cm z gruba obrobionymi według poz. 450., c), P), v 0155 m³ czystego, suchego rumowiska lub piasku z tłuczeń-cem według poz. 16.,

wymiar roboty i reszty raa-terjału jak pod a); e) na rozpiętość 8 m:

0 44 m — 45 01 kg trawersy Nr. 40 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

010 podkładki żelaznej 40 X 40 cm, kutej 15 mm lub lanej 30 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a);

2. za każde piętro wyżej, względnie wysokość 4 metrową: 020 godz. murarza,

135 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

nania stropu sklepionego ale z wzajemnym odstępem do środka i ze sklepieniem !m w pachach na 30 cm•,²

albo też zamiast ogólnego: wymiaru sklepienia, wypraw⁷y, podłogi i rumowiska:

4 20 godz. murarza,

4 85 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

82 cegieł,

0 04 m³ wapna gaszonego,

0⁻08 m³ piasku,

0’062 m³ Avody,

2‘80 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

3 60 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

115 m legarka jak wyżej, 10 gwoździ,

0'155 m³ nasypki dostarczyć jak wyżej;

b)    ua rozpiętość 5 m:

0 374 m — 25 32 kg trawersy Nr. 32 z dostawą i osadzeniem według poz. 25G., b),

0134 podkładki żelaznej 30 X 40 cm, kutej 17 mm łub lanej 34 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a)\

c)    na rozpiętość 6 m:

0 37 m — 2t)-53 kg trawersy Nr. 35 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0T1 podkładki żelaznej 30 X 48 cm, kutej 21 mm lub lanej 42 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a);

d)    na rozpiętość 7 m:

0 372 m = 38 06 kg trawersy Nr. 40 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0⁻10 podkładki żelaznej • 40 X 42 cm, kutej 16 mm lub lanej 33 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjalu jak pod a)\

e) na rozpiętość Sm:

0 36 m = 45 94 kg trawersy Nr. 45 z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0084 podkładki żelaznej 40 X 48 cm, kutej 19 mm lub lanej 38 mm grubej,

wymiar roboty i reszty ma-terjału jak pod a)\

2. za każde piętro wyżej, względnie wysokość 4 metrową: 0 20 godz. murarza,

140 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

621. Uwagi.

1. U stropów sklepionych jest rzeczą niezbędną urządzenie kotwi w poprzek ściągających trawersy podmiędzy sobą, lub usztywniających. a to ze względu na istniejące znaczne parcie poziome sklepień.

Tygodnik Nr. 31 z r. 1887 Stowarz. austr. inż. i arcliit. w Wiedniu podaje w tej mierze następującą tablicę:

Wolna rozpiętość trawers | • Odległość e trawers od środka do środka | Ilość kotwi
,    m
do 2 50 | 1-20 do 2 00 | 0
250 do 4 00 | 1-20 „ 2-00 | 1
( | U20 „ 2-00 | 2
4-00 do 5 50 l | 2-00 „ 3 00 | O
i | 1*20 ,. 2-00 | 3
5 50 do 7 00 < | 2-00 „ 300 | 4
nad 700 | 1-20 „ 2-50 | 4

Do kotwi usztywniających używa sic sztab o przekroju kołowym 15 do 18 mm średnicy, na które nasadza się rury z żelaza kutego 32 do 38 mm średnicy w świetle o grubości ścian 4 mm.

W celu obliczenia w kosztorysie przybliżonego ciężaru potrzebnych w danym razie kotwi przyjmuje się dla sztab krągłych 4 do 4-5o/₀, dla sztab prostokątnych 1 5 do 2«/₀, płaskich bez rur 2'5 do 3° o ogólnego ciężaru belek żelaznych projektowanych do stropu (zob uwagę 12. pod poz. 119.).

2. Stropy sklepione cegłami na trawersach polegają na tern, że trawersy układa się w możliwie jednakich odstępach wzajemnych e — 1-2 do 2⁻5 m od środka do środka a na dolnych ich pasach

opiera się sklepienie płytkie' kolebkowo o strzałce s=^doy2e>

1

czyli średnio s = e.

Celem umożliwienia prawidłowego oparcia sklepienia uienależy używać trawers mniejszych niż Nr. 16; trzeba jednak unikać trawers o zbyt wysokich przekrojach, gdyż mają często błędy wałkowania.

Jeżeli obciążenie jest zbyt duże i rozpiętości bardzo wielkie, zastosowuje się silne dźwigary żelazne jako pierwszorzędne w odstępach e, a na nich wspiera się słabsze jako drugorzędne w odstępach wzajemnych e₁ od środka do środka; w miarę potrzeby podpiera się także dźwigary słupami z cegieł kliukierek, z ciosów, betonu, żelbetonu, z żelaza lanego lub kutego; słupy jednakże lane żelazne nie znoszą uderzeń i wstrząśnień.

Trawersy-stropowe służą zarazem do zakotwienia murów z pomocą krótkich kotwi (zob. poz. 119., uwaga 12.) i w tym celu wierci się dla śrub kotwiowych po dwie dziury w ściance trawersy w odległości 16 i 32 cm od końca.

Sklepienia stropowe otrzymują w kluczu grubość d—lhcm, a w pachach gdy rozpiętość większa 30 cm; jeżeli mitry działowe są 45 cm grube, można ich użyć jako oporów sklepień wspólnych, lub końcowych; skoro jednak są cieńsze, trzeba oprzeć sklepienie na trawersie X lub C przyściennej. Zwykle wykonują sklepienie na zaprawie wapiennej, często jednak na przedłużonej (1 cześć wapna, i/₂ do 1 części cementu, 3 do 5 części piasku) albo nawet na cementowej w stosunku 1 : 3, gdy rozpiętość sklepienia jest większa.

Prawidłowo rzecz biorąc, powinno się wykonywać płaskie sklepienie kolebkowe na opierzeniu; najczęściej jednak wykonują je na

jednej krążynie przesuwalnej cegłami, rębein na długość waclilarzowo na łuku krążymy układanemi, i ten sposób wykonania daje sklepienie lepsze niż „na kanafarz“.

Wytrzymałość sklepień płaskich kolebkowych 15 cm grubych, między trawersami na rozpiętość e—1 5, 2, 2'5, 3 m wykonanych, wynosi w tym samym porządku 2000, 1500, 1100, 800 kg Im-; są zatem dla wszelkich obciążeń, zdarzających się w budownictwie lądowem, dostatecznie silne.

Z wierzchu należy zawsze sklepienie zalać zaprawą wapienną-, a ze względu na naturalną wilgotność nowych sklepień, oraz celem ich wzmocnienia należy pod podłogę dawać legarki dębowe i układać według możności w poprzek trawers.

Stropy, o których mowa, są bardzo wytrzymałe, trwałe i znoszą dobrze uderzenia i wstrząśnienia; atoli ogniotrwałymi zupełnie stają się dopiero w tedy, gdy dolne i górne pasy oraz ścianki trawers są całkowicie osłonięte materjałem ogniotrwałym, a mianowicie: betonem, murem ceglanym, lub cegłami stosownie do tego celu wytworzonemu. .

3. Statyczne obliczenie trawers stropu sklepionego przeprowadza się w sposób pod poz. 615. szczegółowo określony na podstawie wzoru 53.

M 100 PI 100    100

w= Ti = ~śkT = 8fcTe3“ = Tu <SI +‘l%

Według zasad czyli norm, cytowanych już wyżej na str. 699. pod 4., ciężar własny stropu na 15 cm grubo między trawersami zasklepionego z 8 cm grubą nasypką w kluczu, podłogą i wyprawą, — gdy odstęp wzejemny trawers e < 1-40 m, — wynosi 480 Tcg/m* z trawersami, a 450kg m- bez trawers; gdy zaś odstęp e — 14 do Sm, —to 550 Ag nr- z trawersami, a. 620 kgjm⁹ bez trawers.

Po wstawieniu w ten wzór odnośnych wartości powyższych, oraz kb = 1000kg jem* otrzymamy:

dla stropów z odstępem trawers « < 14 w

Stąd dla stropów mieszkalnych, t. j. dla unormowanego obciążenia użytkowego p — 250 kgjm~ i odstępu e < 14 m, wzór 76., zmieni się na

lub prostokątnego itp. otrzymamy    =• 100. ^    ^ | • h 1⁾⁰
W = 9125 e P | 78
zaś wzór 77., t. j. gdy c = l'4 do Sm, na W= 10 e P | 79
Z wzorów 78. i 79. otrzymujemy dalej: a) gdy e = 1 m W= 9125 P | 80
b) e — 1-25 m W— 11-40625 P | 81
c) e = l⁻50 m W = 15 P | 82
d) e = 2 m W =20 P | 83
f) e = 2⁻50 m W = 25 P | 84
g) e = 3 m W =t 30 P | 85 *
Dla stropów szkolnych, t. j. dla unormowanego | obciążenia

użytkowego p = 300 kg, zmieni się wzór 76., t. j. gdy odstęp e < 1'4 m, na

W = 9-75 e P    86

zaś wzór 77., t. j. gdy e=14 do 3 m na

W = 10625 e P    87

Podkładki pod końce trawers oblicza się w sposób pod poz. G15. wskazany na podstawie wzorów 68. do 67.

4. Obliczenie statyczne najkorzystniejszego odstępu e trawers.

Strzałka wygjęcia belki jednostajnie obciążonej, na obu końcach wolno podpartej w centymetrach

s = 100 .

5

48'

l-b l-E o

88

gdzie E oznacza spółczynnik elastyczności (sprężystości) w kilogramach na 1 cwprzekroju, o odstęp najbardziej natężonego włókna od osi obojętnej w centymetrach, Tci dopuszczalne natężenie na zgięcie w kilogramach na 1 cnP przekroju, l rozpiętość belki w metrach.

Ponieważ główny warunek wytrzymałości wymaga koniecznie, by

l

s = 600    89

l    h

więc podstawiwszy w równanie 88. wartość s ⁼ oraz o = cy, co ma wtedy miejsce, gdy h jest wysokością przekroju trawersowego

_ 1Q5 ki

l

w centymetrach lub A =    w metrach.

Równania te oba wykazują, że warunki obciążenia jednostajnego wolno podpartej trawersy są wtedy najkorzystniejsze, jeżeli wysokość A jej przekroju wynosi jedną szesnastą część rozpiętości.

Z wzoru 53. (str. 700) wynika odstęp trawers

8fo W e = 100 q l³ ’

gdy zaś według wzoru 90.

1    103 kb ■    1 10to łeb    1

-- = g a także = g., jt» więc wartość stąd za wsta

wiona w równanie na e, daje e =

a wreszcie

8 kb W 10io kb3 100 q ■ ~8² E³ A²

108 hH W 1

e =    8 E³ A² ■ g .    92

jako najkorzystniejszy odstęp belek o przekroju trawersowym, pro-

A

stokątnym itp., dla których o — j.

ostatecznie

I    5 kb l ~

lub prostokątnego itp. otrzymamy — 100 • ją

skróceniu i uproszczeniu 1 = 10000

000

¹⁰ i⁷y

8 E

48 E h

po

a stąd

Dla żelaza kutego kb — 1000 kg jem³, E — 2,000.000 kgjcm², co podstawione we wzór 92., daje 108 x 109 w 105 w

8 X 4 X 10« • q A² — 32 q A²’

3125

W q A²

55 W q A²

93

¹

Zob. tablicę I. w „Części trzeciej", oddział <7., rozdz. DI.a.

²

Zob. poz. 132., 598., 615. i 621.

f) Stropy płaskie ceglane.

622. Stropy płaskie ceglane polegają na tern, że trawersy rozstawia sie w niewielkich odstępach wzajemnych a przestrzeń

między niemi zapełnia się prostopadłymi do kierunku trawers szeregami cegieł płazem lub rębem kładzionych na opierzeniu i na dolnych pasach trawers, bez lub ze strzałką kilkucentymetrową z zachowaniem wiązania posadzkowego i zalewa się zaprawą przedłużoną lub cementową. Cegieł używają tu zwykłych, ale wyrobu maszynowego z ostremi krawędziami dobrze wypalonych, często zaś także cegieł, rozmaitej postaci i rozmiarów z wcięciami i występami, umożliwiającymi wzajemne wiązanie; wszakże bez względu na postać najlepiej do tyeli stropów nadają się cegły wzdłuż dziurawione.

Po stężeniu .zaprawy szeregi cegieł łączą się w jedną płytę zupełnie płaską lub nieznacznie lukową, na którą bezpośrednio daje się nasypkę w ten sposób, aby przewyższała nieco górny pas trawersy. Ponieważ takie płyty wywierają znaczne parcie poziome, należy trawersy ściągnąć wydatnie kotwiami. Osłonięcie wreszcie dolnego pasu i górnej części trawers stosownie urobionemi cegłami i betonem czyni strop zupełnie ogniotrwałym.

Zależnie od rodzaju i rozmiaru poszczególnych części, tworzących zespół stropu, oblicza się jego ciężar własny jednostkowy, który łącznie z unormowanem użytkowem obciążeniem umożliwia statyczne obliczenie trawers i ich podkładek w sposób wyżej pod poz. 621. przedstawiony. Potrzebny zaś wymiar roboty i materjału daje się łatwo wyznaczyć — zależnie od wzajemnego odstępu trawers i reszty rozmiarów stropu — sposobem pod poz. 615. do 620. wskazanym.

Ilość rozmaitych systemów stropów ceglanych jest bardzo wielka i dla tego ograniczymy się do umówienia jedynie kilku z nich najwięcej rozpowszechnionych.

623. Strop ceglany systemu Kleina otrzymuje zupełnie równa płytę z cegieł zwykłych normalnych lub z cegieł 10 do 12 cm grubych, ułożonych szeregami między trawersami na opierzeniu poziomem; w spoinę bieżącą wzdłuż każdego szeregu z obu stron osadza się u dołu rębem pas żelazny 1 X 20 do 2 X 30 mm przekroju na dobrej zaprawie przedłużonej, poczem całą płytę ceglaną zalewa się rzadką zapiawą cementową lub przynajmiej przedłużoną (1 część cementu, 1 wapna i 5 do 6 piasku) z dokładnem zapełnieniem spoin. Do tego celu nadają się najlepiej cegły porowate wzdłuż dziurawione, z powodu małego ciężaru. Wzajemny odstęp trawers wynosi zwykle 1 do 150 m a wyjątkowo tylko do 3m; wszakże jeżeli obciążenie jest wielkie odstęp trawers nie powinien przekroczyć 15 w. Stosownie do wymaganej wytrzymałości stropu cegły tworzące szeregi płyty układa się płazem, rębem lub też płazem z żebrami wzmacniającemi z cegieł rębem stawianych, po każdym trzecim szeregu. Dla umożliwienia dokładnego osłonięcia dolnego pasu -zaprawą zacina się cegły tak, aby sięgały nieco niżej pasu (zob. poz. 622.).

Koszt 1 m³ tego rodzaju płyty ceglanej łącznie z pasami żelaznymi, wyprawą, bieleniem i rusztowaniem wynosił . . 6 do 6 50 K.

624.    Strop p a ten tu Demskiego wykonują z cegieł zwykłycłi wzdłuż trzykrotnie dziurawionych, płazem układanych szeregami na zupełnie plaskiem opierzeniu, wyścielonem papą dachową celem zapobieżenia ściekaniu zaprawy podczas zalewania. Podczas układania cegieł w szereg przewleka się przez każdy otwór wszystkich cegieł pas z żelaza kutego 1 X 30 do 15 X 25 mm przekroju rębem przez całą długość szeregu, a po ułożeniu 4 do 6 szeregów zalewa się je zaprawą cementową, lub przynajmiej przedłużoną w ten sposób, aby zapełniła nietylko spoiny, lecz także i dziury cegieł; po 14 dniach usuwa się opierzenie a po dalszych 14 można już dać nasypkę (zob. poz. 622.).

Odstęp wzajemny trawers dochodzi do 1'75 m a wytrzymałość płyty na obciążenie użytkowe do 550 kgjm³.

Koszt 1 m- płyty ceglanej łącznie z pasami żelaznymi, wyprawą bieleniem i rusztowaniem wynosił około......... 7 K

625.    Strój) j)ateTitowany J. Schobera odznacza się tein, że na krążynie przesuwalnej, pozacinanej obustronnie w zęby, odpowiadające dokładnie rozmiarom i prawidłowemu wiązaniu cegły, układa się cegły zwykłe lub sklepieniowe na zaprawie tak, aby dokładnie zapełniały zęby krążyny, która nadto daje się obracać wokoło swej osi poziomej dla każdego następnego szeregu cegieł, i w ten sposób otrzymuje się sklepienie zębate. Wzajemny odstęp trawers wynosi 1 do 2-5 m, a mianowicie: sklepienie z cegieł zwykłych rębem leżącym układanych z kluczem z cegieł sklepieniowych, otrzymuje rozpiętość do 15 m, — z cegieł sklepieniowych rębem leżącym układanych z kluczem zwykłych cegieł, rozpiętość- do 2 m, — z cegieł zwykłych i sklepieniowych rębem leżącym i stojącym układanych rozpiętość do 2 25 m, — a z cegieł sklepieniowych rębem stojącym układanych z kluczem cegieł zwykłych do 2 5 m. Gdy obciążenie jest zbyt wielkie, to odstęp wzajemny e trawers także i dla trzech ostatnich kategorji sklepienia nie powinien być większy niż 1*5 m. Na rozpiętość 1 hm muruje się na zaprawie wapiennej, zresztą na zaprawie przedłużonej lub cementowej; spoili)' powinny być możliwie małe i dokładnie

1 1

zaprawą zapełnione. Strzałka sklepienia wynosi -yj do rozpiętości e sklepienia, a wytrzymałość około 2000 kgjm~.

Ciężar własny sklepienia z wyprawą z cegieł zwykłych 250 kgjtrta, z cegieł sklepieniowych rębem leżącym układanych 300 kg/m*, a rębem stojącym 400 kg\mwreszcie z cegieł dziurawionych o 30% mniej. Z powodu silnego parcia poziomego należy trawersy wydatnie kotwiami pościągać, ale w odstępach niemnięjszych niż 2 m (zob. poz. 622.).

Najodpowiedniejszym jest strop o sklepieniu z cegieł sklepieniowych rębem leżącym stawianych i kosztował od 1 m² z wyprawą, bieleniem, rusztowaniem i krążyną...........6 60 K.

626.    Strop patent owy Schneidera otrzymuje sklepienie z cegieł na żłobki i w pustki łączonych, 10 cm grubych, 18 cm szerokich, 30 cm długich, romboidowych, płazem szeregami na zaprawie cementowej z pomocą opierzenia krążynowego układa-

nych, ze strzałką wynoszącą tu rozpiętości, względnie wzajemnego odstępu e trawers; sklepienie otrzymuje po każdych dwu szeregach cegieł żebro wzmacniające z cegieł, 16 cm wysokie, a każdy szereg zamyka się ostatnią cegłą przypierającą do trawersy, tworzącą klucz, wbijany silnie w kierunku równoległym do trawersy. Największa dopuszczalna rozpiętość sklepienia 9 cm grubego e — 2 7)i, zaś 15 cm grubego 2-9 m. Wytrzymałość sklepienia na rozpiętość e do 2 ni wynosi 550 kg m~ obciążenia użytkowego, a ciężar własny sklepienia z wyprawą 623 kgm-; rusztowanie usuwa się po 14 dniacli (zob. poz. 622.).

Koszt przedwojenny 1 m² sklepienia z wyprawą, obieleniem i rusztowaniem krążynowym.............6 30 K.

627.    S trop patentu Schuhmachera odznacza się sklepieniem 14 cm grubem z cegieł 26 X Id X 7-5 cm z pojedynczymi ukośnie wcinanymi żłobkami i wpustkami, wykonanem na jednej przesuwalnej krążynie o strzałce co najmniej 5 cm na zaprawie przedłużonej; klucz wbija się w kierunku równoległym do trawers w pobliżu wierzchołka sklepienia, a zresztą sklepienie, jako na jednej krążynie wykonane, zamyka się w pośrodku długości swej kluczem soczewkowym z cegieł zwykłych lub z betonu cementowego. Wzajemny odstęp trawers wynosi do 15 m. Ze względu na znaczną, bo 7 cm w środku wynoszącą grubość wyprawy, daje się siatkę drucianą, przymocowaną hakami i gwoździami do sklepienia. ►Sklepienie na rozpiętość e — l hm może udźwignąć z dostateczną pewnością 450 kgjm~ obciążenia użytkowego (zob. poz. 622.).

Koszt 1 m² sklepienia z wyprawą, bieleniem, siatką drucianą i krążyną...................5 80 do 6 K.

628.    Strop patentu Ludwiga otrzymuje 14 cm grube sklepienie z cegieł pełnych lub nawet wzdłuż dziurawionych, 26 X W X 8 cm z podwójnymi żłobkami i wpustkami ukośnie we wszyskich ściankach bocznych wcinanymi, układanych rębem leżącym szeregami na opierzeniu krążynowem. Rozpiętość sklepienia, względnie wzajemny odstęp trawers e = 1 do 8 m, a strzałka wynosi 1 do h'b cm\ spoiny, które nie powinny być grubsze niż 5 mm, należy dokładnie zapełnić zaprawą cementową lub przynajmiej zaprawą przedłużoną, opierzenie zaś można już usunąć po 24 godzinach.

Dla obciążenia użytkowego do 310 kg m* powinna rozpiętość sklepienia e 180 m, od 310 do 450 kg m* e ■<. 165 m, a od 450 do 550 kgjm- ^<l'5m; cegieł dziurawionych nie należy używać na większą rozpiętość niż 15 w ani dla większego obciążenia użytkowego niż 310 Jcgjm³.

Ciężar własny sklepienia z wyprawą wynosi 250 kg'm- z cegieł pełnych, zaś 190 kgjm- z cegieł dziurawionych (zob. poz. 622.).

Koszt 1 m- sklepienia z wyprawą, bieleniem i rusztowaniem krążynowem ..................640 do 6 60 K.

629.    Strop z dużych cegieł hurdysek. Cegielnia wr Góding na Morawie wytwarza cegły 50 do 120 cm długie, 20 cm szerokie, 7 cm grube, trzykrotnie wzdłuż dziurawione, które się układa na dolnych pasach obu trawers, a spoiny zapełnia zaprawą cementową; po stężeniu zaprawy tworzą cegły jednolitą płytę dostatecznie wytrzymałą. Fabryka wyrabia także i dłuższe hurdyski z ukośnie ściętymi końcami proste lub nieco zakrzywione, dla których jednak trzeba już na dolnym pasie trawers dać cegły oporowe, wytworzone w takiej postaci, że dają należyte oparcie hurdyskom a dolny pas osłaniają zupełnie; cegły te osadza się na zaprawie cementowej. Waga .lm⁸ płyty z hurdysek wynosi około 60 leg (zob. poz. 622.).

Potrzebna do 1 m² stropu ilość hurdysek 50 do 100 cm długich kosztowała z dostawrą na miejsce 3 75 K, — nad 100 do 120 cm długich 4 K, — nad 120 cm długich 4 30 K; zaś robota wykonania 1 w² płyty 050 K.

Strop z hurdysek nic wymaga rusztowań ani tak silnych trawers, jak inne systemy stropów, daje się wykonywać w każdej porze roku i szybko, gdyż 1 murarz uskutecznia dziennie około 30 m2 stropu; nie przepuszcza głosu i zimna, zabezpiecza trawersy od rdzy i ognia, a wyprawa trzyma się dobrze.

Cegły hnrdyski dają się używać z bardzo dobrym skutkiem do murowania cienkich ścianek, a nawet do ścian budynków na lodownie, wile, baraki itp.

630. Strop płazem sklepiony cegłami zwykłemi wzdłuż dziurawionemij szeregami na jednej krążynie ruchomej 15 cm szerokiej układanemi na zaprawie przedłużonej (1 cześć cementu, 3 wapna i 5 do 6 piasku) poczęto wykonywać we Lwowie w ostatnim dziesiątku lat. Cegła zwykła do tego celu przeznaczona powinna być prążkowana, o ostrych krawędziach i dobrze wypalona..

Rozpiętość sklepienia, względnie wzajemny odstęp trawers e — 1 do 1'25, strzałka wynosi 3 do 4 cm, a grubość 6'5 cm; po każdym trzecim szeregu otrzymuje sklepienie żebro wzmacniające z jednej warstwy cegieł rębem leżącym stawianych; wreszcie sklepienie należy zalać zaprawą cementowo wapienną w stosunku cementu do wapna 1: 3, a od spodu wyprawić wapnem z domieszką gipsu, po ewentualnem otrzcinowaniu spodu pasów trawers z pomocą drutu i gwoździ pocynkowanych, gdyby niebyły osłonięte cegłami oporowemi.

Koszt 1 m® sklepienia z wyprawą, rusztowaniem i krażyna 3 do 4 K.

g) Stropy betonowe.

631. Metr k wadr. wykonania stropu sklepionego betonem ubijanym lub żelbetonem system.u Monicra, albo stropu płytowego z żelbetonu systemu Moniera na trawersach układanych we wzajemnych odstępach e = L25 do 1'50 m od środka do środka, łącznie z osłonięciem dolnego i górnego pasa trawers betonem, z nasypką, legarkami i podłogą z desek miękkich 4 X 30 cm, niestruganych,

a) na rozpiętość 4 m:

092 do 046 m trawersy stosownego przekroju z dostawą i osadzeniem (poz. 256., b),

040 do 0 20 podkładki żelaznej kutej lub lanej stosownych rozmiarów (poz. 615., ust. 5.),

1 m² sklepienia z betonu ubijanego według poz. 133., względnie z żelbetonu systemu Moniera według poz. 136., względnie płyty z żelbetonu systemu Moniera według poz. 137.,

010 do 0'15«t³ czystego suchego rumowiska lub piasku z tłuczeucem według poz. 16.,

1 m* podłogi z desek niestru-ganycli 4X30 cm z legarkami dębowymi według poz. 450., c), y);

b)    na rozpiętość hm:

0 896 do 0-448 m trawersy stosownego przekroju, zresztą jak pod a),

0⁻32 do 0-16 podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

sklepienie z betonu ubijanego lub żelbetonu, względnie płyta z żelbetonu, nasypka i podłoga, jak pod a);

c)    na. rozpiętość 6 m:

0 88 do 0 44 m trawersy stosownego przekroju, zresztą jak pod a),

0-266 do 0133 podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

sklepienie z betonu ubijanego lub z żelbetonu, wrzglednie płyta

z żelbetonu, nasypka i podłoga jak pod a)\

d)    na rozpiętość 7 m:

0868 do 0-434 m trawersy stosownego przekroju, zresztą jak pod a),

0 228 do 0114 podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

sklepienie z betonu ubijanego, lub z żelbetonu, względnie płyta z żelbetonu, nasypka i podłoga jak pod a)\

e)    na rozpiętość 8 m:

0 86 do 0 43 m trawersy stosownego przekroju, zresztą jak pod a),

0 20 do 0-10 podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

sklepienie z betonu ubijanego lub z żelbetonu, względnie płyta z żelbetonu, nasypka i podłoga jak pod a).

Uwaga. Ponieważ koszt trawers liczy się według wagi, należy po obliczeniu slatycznem ich przekroju zamienić podane wyżej długości ich w metrach na wagę w kilogramach.

632. M etr kwadr, wykonania stropu z płytą z betonu ubijanego na trawersach, układanych we wzajemnych odstępach

e = 0 75 do 1 25 m od środka do

a) na rozpiętość 4 m:

153 do 0 92 m trawersy stosownego przekroju z dostawą i osadzeniem (poz. 256., b),

0 666 do 0 40 podkładki żelaznej kutej lub lanej stosownych rozmiarów (poz. 615., ust. 5.),

środka, zresztą jak pod poz. 631., 1 m~ płyty z betonu ubijanego stosownej grubości według poz. 135.,

0-10 m³ czystego suchego rumowiska lub piasku z tluczeń-cem według poz. 16.,

1 m- podłogi z desek miękkich 4 X 30 cm niestruganych z le-garkami dębowymi według poz.

0 444 do 0-266 podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

płyta z betonu ubijanego, na-sypka i podłoga jak pod a) y

cl) na rozpiętość 7 m :

1-448 do 0-868 m trawersy stosownego przekroju, zresztą jak pod a),

0’381 do 0-229 podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

płyta z betonu ubijanego, na-sypka i podłoga jak pod a).

450., c), y);

b)    na rozpiętość 5 m:

1493 do 0-896 m trawersy

stosownego przekroju, zresztą jak pod a),

0 533 do 0 32 podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

płyta z betonu ubijanego, na-sypka i podłoga jak pod a);

c)    na rozpiętość G m:

1-4G6 do 0 88 m trawersy stosownego przekroju zresztą jak pod a),

633. Stropy betonowe względnie żelbetonowe otrzymują w ogóle bardzo liczne i rozmaite konstrukcje, z których — oprócz objętych pozycjami 133. do 13G. — zasługują następujące jeszcze na uwagę: ¹

1.    Płyta żelbetonowa systemuMoniera, stropowa, wsparta na górnym pasie trawers, których widoczne od spodu pasy i ścianki mają osłonę z betonu, wyokrągloną na złączeniu z płytą w sposób, dający płycie pozor sklepienia betonowego, zowie się płytą wyokrągloną.

2.    Płyta wyokrąglona systemu Koenena odznacza się nadto właściwym układem i przytwierdzeniem wkładek z żelaza krągłego, a mianowicie: dłużnice z żelaza krągłego 5 do 13 mm grubego zwisają w linji łańcuszkowej od wierzchu płyty na obu oporach aż do spodu we środku jej rozpiętości, a końce ich oba są zgjęte i zahaczają o górny pas trawersy lub o przewłokę zwykłej kotwi murowej w braku trawers. Wobec tego płyta jest na obu oporach naprężona, i jako taką trzeba ją statycznie obliczać. Płyty tego systemu zastosowuje ślę na rozpiętość do 5 m.

3.    Strop płaski Koenena składa się z płyty betonowej, ubitej między trawersami z żeberkami u spodu, prostopadłemi do trawers. Wzajemny odstęp żeberek wynosi 25 cm od osi do osi, a pomiędzy niemi beton tworzy sklcpionka kolebkowe o pełnym Inku. W każdem żeberku przy dolnej krawędzi przekroju jest osadzona wkładka z krągłego żelaza, zawieszona na strzemionach szczypcowych z płaskiego żelaza o końcach wygjetych, sięgających aż po wierzch płyty; u spodu żeberek są przymocowane łaty drewniane 4 X 7 cm, które służą za podsiębitkę do otrzcinowania i wyprawy sufitowej.

4.    Płyta żeberkowa Koenena między trawersami z żeberkami u spodu we wzajemnych odstępach co 25 cm od osi do osi, w których są osadzone żelaza trawersowe X ⁰ słabym przekroju (Nr. 8); pomiędzy żeberkami płyta tworzy sklepionka kolebkowe o łuku odcinkowym, które na oporach u trawers głównych są wyokrąglone.

5.    Płyta stropowa systemu Matraia polega na tern, że na trawersach w pewnym odstępie wzajemnym idożonych zawiesza się siatkę drucianą zapomocą strzemion, nasuniętych węższą stroną na czoło każdego końca trawers, a szerszą stroną wspartych na ich górnym pasie. W prostokącie zakreślonym obiema trawersami idą od tych strzemion dwa główne druty przekątne, oraz równoległe do obu trawers wiązki drutów, biegnące z każdej strony tuż przy górnych pasach trawers; każda zaś wiązka drutów jest tak silna, że może wytrzymać połowę obciążenia, przypadającego na jedną trawersę. Do trawers i wiązek są przymocowane druty poprzeczne, równoległe i przekątne, tworzące łącznie siatkę gęstą, która zapomocą zmyślnego swego układu przenosi działanie obciążenia ze środka trawers na ich końce po równej mierze. Siatkę osłania się ze wszech stron betonem żużlowym, ubijanym na grubość 8 do 10 cm, który jednakże niema znaczenia pod względem statycznym, lecz służy tylko do zapełnienia siatki i nadania jej postaci płyty.

Metr kwadr, tego rodzaju płyty stropowej 8 do 10 cm grubej z betonu żużlowego z wyprawą czystą i gładką od spodu, ale bez trawers kosztował.................6 do 8 K.

6.    Płyta stropowa systemu Hennebiąuea w porównaniu do poprzednich odznacza się tern, że — zamiast na trawersach — wspiera się na belkach żelbetonowych, tworząc z niemi jedną całość, zwaną płytą belkową lub żebrową.

W poddziale 8., d), poz. fi., str. 156 („Część pierwsza¹⁴), określono szczegółowo cechy systemu Hennebiąuea. Tu zatem pozostaje tylko do nadmienienia, że ze względu na jedną całość płyty z belką należy także i obliczenie statyczne odnosić zawsze do tej całości.

W ogóle stropy Hennebiąuea okazały się ogniotrwałymi i nadzwyczaj wytrzymałymi nawet na wstrząśnienia i uderzenia.

7.    Płyta stropowa systemu Ast i Spółka w Wiedniu polega na tej samej zasadzie co poprzednia; jest zatem płytą żebrową i ma podobną konstrukcję.

Metr kwadr, tej płyty żeberkowej w zwykłych warunkach obciążenia i rozpiętości żeberek miał kosztować .... 12 do 20 K.

8.    Strop systemu Visintiniego wykonuje się z gotowych już, na miejsce budowy dostarczonych belek, układanych jedna przy drugiej. Belki te mają górny i dolny pas płytowy, a między niemi znajdują się zastrzały tak samo szerokie i grube, jak pasy, tworzące puste, równoramienne przestrzenie trójkątne. Wkładki osadzone w górnym pasie i dolnym są proste, z żelaza krągłego; takie same wkładki znajdują się w zastrzałach ciągnionych i łączą się z poprzedniemi zwykłem zahaczeniem; zastrzały ciśnione nie mają w cale wkładek.

Cała zatem belka jest właściwie belką kratową żelbetonową, w przekroju 20 cm szeroką i 15 do 40 cm, lub więcej wysoką; stroi) zaś z takich belek złożony jest lekki, nie wymaga rusztowań i można go natychmiast po wykonaniu obciążyć.

VIII. ROBOTY STUDNIARSKIE.

634. Uwagi ogólne.

1. Woda.

Woda składa się z wodoru i tlenu w związku chemicznym Hz O, ale w stanie rodzimym jest zawsze mniej lub więcej zanieczyszczona rozmaitemi domieszkami; w temperaturze 4°C osiąga swą największą gęstość i jeden jej litr waży 1 kg. Zdrowa i do picia dobra woda powinna być czysta, przezroczysta, bezbarwna, bez-wonna, bez smaku, orzeźwiająca i posiadać temperaturę mało zmienną.

Wody opadowe są względnie najczystsze; zawierają jednak tlen, azot oraz wiele kwasów z powietrza i pyłów i są miękkie.

Woda źródlana lub studzienna zawiera mniej azotowych części organicznych od opadowej, natomiast więcej kwasu węglowego i soli saletrzanych, wapniowych, magnezjowych itp.; jest zatem twarda.

Woda rzeczna zawiera podobne domieszki ale stosunkowo w mniejszej ilości, nadto wiele składników organicznych, ziemistych i zanieczyszczeń zdrowiu szkodliwych z rozmaitych odpływów i zalicza się do wody miękkiej.

Woda morska zawiera do ^o°l₀ rozmaitych soli, gnijących ciał organicznych itp., w czem się mieści około 2‘7°/₀ soli kuchennej, i jest twarda.

Woda twarda jest wogóle do prania i mycia mało przydatna.

W ziemi przesyconej materjami gnilnemi woda zanieczyszcza się w sposób zdrowiu szkodliwy; daje się wprawdzie oczyścić sta-rannem filtrowaniem łub uczynić przynajmniej nieszkodliwą zagotowaniem, ale to jest połączone ze znacznymi kosztami. Studnia zatem powinna się znajdować w stosownem oddaleniu od wychodków, kanałów, kloak, stojących kałuż, smętarzy, przewodów nieczystości odkrytych lub podziemnych, rur gazowych i wszelkich zakładów zanieczyszczających powietrze, wodę i ziemię. Również należy studnię zabezpieczyć w ten sposób, by wody opadowe nie mogły się do niej dostać. Czem zresztą studnia głębsza, tern woda z niej czystsza, zaś najlepszą warstwą wodonośną jest rodzimy piasek lub żwir.

Wodę studzienną nieznanej jakości należy poddać badaniom sanitarnym i chemicznym celem stwierdzenia jej przydatności do picia.

Wybór miejsca na studnię powinien polegać na dokładnem zbadaniu stanu wody wgłębnej i jej wydajności podczas najniższego jej stanu, a więc w czasie od lipca do końca września. Uzyskanie potrzebnych dat w tym celu daje się bardzo ułatwić przez zbadanie studzien pobliskich, oraz wywiady u okolicznych studniarzy.

2. Studnie kopane.

Stan wody w studni powinien być możliwie stały; jednakże studnia nie powinna być za głęboka, aby nie zbierało się w niej więcej wody niż potrzeba i nie tworzyło wody stojącej; zwykle wystarcza głębokość wody 2 do 4 m podczas najniższego stanu. Rozpiętość studni w kwadrat, względnie w średnicy wynosi zwyczajnie 1 do 2 m; ale na zwykłe cele domowe wystarcza także 1 do 125 m, i może dostarczyć na minutę 200 do 250 l wody, jeżeli pochodzi z warstwy wodonośnej piaskowej.

Na 1 m- dna studni liczy się wogóle wydajność wody około 30 do 60 l na minutę. Jeżeli woda ma dopływać nietylko dnem studni lecz także i dolną częścią jej ścian, należy tę część pozostawić z otwartemi spoinami, mchem tylko zapełnionemi; gdyby zaś dno tworzył miałki piasek, należy je podsypać grubą warstwą piasku gruboziarnistego, celem zapobieżenia podmuleniu ścian. Studnie uliczne na cele ogniowe powinny mieć conajmniej 15 m rozpiętości; zresztą studnie przeznaczone do dostarczania znacznej ilości wody, otrzymują 15 do 4 m światła w kwadrat.

a) Oścień studzienna drewniana.

Zwykłe studnie domowe 1 do 125 w w świetle otrzymują oścień drewnianą czyli cembrzynę bez względu na to, czy są kwadratowe lub krągłe; natomiast oścień murowaną otrzymują studnie tylko krągłe.

Cembrzyna składa się — zależnie od postaci wnętrza studni — z ram krążynowych, z bębnów czyli z beczek studziennych, względnie z kwadratowych ram z belek na 15 X 20 cm do 20 X 25 cm czysto w gran ociosanych lub z dyli 5 do 8 cm grubych, 25 do 30 cm szerokich; ramy te są na węgłach silnie związane i układa się je bezpośrednio na sobie. Eamy belkowe można także zakładać w odstępach 0 8 do 11 m i w takim razie każdą parę ram opierza się od strony ziemi stojącemi deskami 4 do 5 cm grubemi, 15 cm szerokiemi w. ten sposób, że dolne ich końce sięgają 10 cm niżej dolnej ramy.

Wykonują także oścień studzienną, złożoną ze słupów narożnikowych i z opierzenia od strony ścian ziemi.

Sposób wykonania ościeni przeprowadza się częściowo z równoczesnym częściowym wykopem zarówno w ziemi spoistej, jak w sypkiej niespoistej z tą różnicą, że w ziemi sypkiej są wykopy częściowe płytsze i głębokości częściowych ościeni stosownie mniejsze.

Wykonanie cembrzyny niżej stanu wody wymaga usunięcia wody zapomocą wypompowania, a zresztą prowadzi się w sposób wyżej opisany; jeżeli jednak dopływ jest tak obfity, że woda nie daje się wypompować, to do dalszego pogłębienia trzeba zastosować beczki studzienne.

Beczki studzienne są to właściwie rury drewniane o średnicy mniejszej niż średnica studni, zbite z klepek sosnowych lub modrzewiowych 8 cm grubych zapomocą silnych obręczy żelaznych w odstępach wzajemnych co 70 cm; długość beczek wynosi do 5 m. Beczkę taką ustawia się na wyrównanej ziemi w studni, ustala zapomocą stosownego rusztowania, następnie klepki zaopatrzono ostrzem na płaz wbija się w ziemię jedną po drugiej, poczem wygrzebuje się ziemię grzebaczką łopatkową lub workową. Jeżeli trzeba iść jeszcze głębiej, wbija się drugą beczkę o stosownie mnieszej średnicy.

Z pomocą takich beczek przeprowadzono we Wiedniu przed kilkunastu laty akcję ratunkową z powodzeniem celem wydobycia dwu ludzi, przysypanych w studni 12 m głębokiej podczas murowania i pogłębiania ościeni, która pod naciskiem piasku doznała skręcenia i zwaliła się; dopiero w szóstym dniu prac ratunkowych wydobyto obu przysypanych i odratowano.

b) Oścień studzienna murowana.

Oścień murowaną zastosowuje się do studzien tylko krągłych i w tym celu używa się w regule cegły zwykłej lub promieniowej bardzo dobrze wypalonej. Studnia o rozpiętości niżej 2 m otrzymuje grubość omurowania (ościeni) 1 cegły, — o rozpiętości 2 do 4 m, grubość 1 ‘ cegły, — o rozpiętości 4 do Gm 2 cegły, — 6 do 7 5 m 2^ cegły (zob. „Hiitteu, tom III. z r. 1911, str. 712). W braku cegły używa się kamienia łamanego, według możności warstwowego, ciosów, betonowych wycinków pierścieniowych, łączonych na pół-żłobki, betonowych bębnów do 2 m wysokich o średnicy 15 m

1    ścianach 10 cm grubych, łączonych na półżłobki. Górna cześć ościeni muruje się w regule na zaprawie cementowej, która czyni mur wytrzymalszym i niedopuszcza przesiąkania nieczystej wody z górnych warstw ziemi; dolna część na głębokość wody w studui wykonuje się z pustemi spoinami lub nawet cegłami dziurawionemu

Mur ościeni zakładają w regule na żelaznym lub drewnianym wieńcu, który jednak jest bezwarunkowo potrzebny, jeżeli mur ma być zatapiany i musi otrzymać od spodu ostrze po stronie zewnętrznej, gdy ziemia jest zbita. Wieniec drewniany w normalnych warunkach studni do 2 m rozpiętości składa się z dwu warstw desek 4 cm grubych, zbitych gwoździami; na rozpiętość

2    do 3 w z dyli 5 do 8 cm grubych, ześrubowanych, a na rozpiętość większą daje się więcej warstw dyli i nawet łączy się wieniec z murem zapomocą kotwi pionowych. Jeżeli ziemia niejednolita

1    zachodzi obawa wyboczenia, skręcenia i zwalenia się muru, daje się w dolnej części omurowania międzywieńce z drzewa lub żelaza we wzajemnych odstępach co 2 m, a nawet co 1 do 2 m, gdy rozpiętość studni znaczniejsza, i wiąże się je 6 do 8 kotwiami piono-wemi około 3 cm grubemi. Dla studni 10 m głębokiej o średnicy

2    m w piasku wystarcza jeden wieniec.

Sposób wykonania studni murowanej w zwykłych warunkach jest następujący. Wykonuje się jamę 4 do 5 m w kwadrat prawie do zwierciadła wody z równoczesnem należytem rozparciem i stosownem rusztowaniem do ruchu ziemi, zakłada na poziomo wyrównanym dnie jamy wieniec, muruje na nim oścień około 2 m wysoko i zapuszcza ją stopniowo w ziemię zapomocą obciążenia i stosownego podgrzebywania, dopóki wieniec nie zanurzy się w wodę. Następnie nadmurowuje się oścień dalej i po wypompowaniu wody, o ile niewielki jej dopływ na to zezwala, wykopuje się ziemię i po obciążeniu zagłębia się oścień aż do projektowanego dna studni, poczem omurowanie wyprowadza się aż do wierzchu z równoczesnem stopniowem usuwaniem rozpór i opierzenia jamy. Jeżeli dopływ wody jest tak wielki, że się nie da usunąć wypompowaniem, to celem pogłębiania omurowania należy zastosować podgrzebywanie ziemi w wodzie zapomocą grzebaczki łopatkowej lub workowej. Wybiórkę ziemi celem zanurzania muru należy zawsze wstrzymać tak długo, aż wierzch ościeni otrzyma stosowne obciążenie, a to celem zapobieżenia oberwaniu się muru. Wszelkie zresztą wydarzające się przeszkody w ziemi należy usuwać z potrzebną oględnością i starannością; a jeżeli studnię wykonuje się w pobliżu domów, zwłaszcza icli narożników, — czego należy unikać — to trzeba zastosować od strony budynku większe obciążenie pogłębiające.

Także i w zbitej ziemi spoistej wykonują studnie sposobem częściowego wykopywania, murowania, obciążania i zanurzania ościeni zaraz od powierzchni terenu; celem zaś zapobieżenia, by pod ciągle wzmagającem się obciążeniem pogłębiającem wierzch muru nie rozpadł się, ściąga się go łańcuchami po poprzedniem obłożeniu deskami. Tak też samo, ale z wszelką możliwą ostrożnością, starannością i oględnością buduje się studnie w ziemi sypkiej niespoistej. Zamiast opisanego właśnie sposobu zanurzania omurowania zaraz od powierzchni ziemi, można także zastosoAvać podchwytywanie omurowania, a mianowicie: po wykopaniu jamy 1 do T5 m głębokiej i wyrównaniu dna muruje się oścień na wieńcu szerszym od Ościeni o 15 cm, któremi. sięga w ścianę wykopu; następnie wykopuje się ziemia na taką samą głębokość, wyrównuje i podpiera się poprzednią część ościeni słupkami, aby się nie usunęła, muruje się drugą część ościeni na takim samym wieńcu, i w ten sposób dalej pogłębia się studnię aż do projektowanego jej dna.

cy Oścień z betonu ubijanego.

Gdy ziemia zbita spoista, wykopuje się jama 1 do 2 m głęboka i po wyrównaniu dna ubija się beton w dwu lub czteru pierście-- niowyeli warstwach od razu na całą wysokość w stosownych formach, których w regule ścianą pionową zewnętrzną jest ziemna ściana wykopu, a wewnętrzną rozbieralny cylinder z desek, lub z blachy. W obrębie warstwy wodonośnej trzeba wodę wypompować, a gdy to nie idzie, należy zastosować beczki studzienne. W ziemi sypkiej niespoistej wykonuje się studnia tak samo, ale z wszelką potrzebną ostrożnością i oględnością, a głębokość każdorazowej jamy, względnie wysokość pierścienia z betonu ubijanego w formach należycie rozpartych wynosi 50 cm.

Studni kopanych murowanych używa się nietylko celem uzyskania wody, lecz także i do fundamentowania pod mury budynków, filarów mostowych itp., jeżeli warstwa ziemi dobra pod budowę leży w znaczniejszej głębokości. Studnie te wykonuje się w sposób wyżej przedstawiony, a wnętrze ich zapełnia się betonem lub murem.

3. Studnie rurowe.

Ten rodzaj studni ze względu na bardzo małe stosunkowo koszta wykonania, oraz ze względu na inne cenne zalety ma pierwszeństwo przed studniami kopanemi w bardzo wielu przypadkach, a szczególnie tam, gdzie się znajduje woda wgłębna w wielkiej obfitości.

a) Studnia abisyńska czyi i studniaNortona jest najprostszą studnią rurową i składa się z rury ssącej żelaznej kutej 2 5 do 7 -5 cm średnicy z końcem dziurkowanym, zaopatrzonym ostrzem, którą się wbija bezpośrednio w zieńiię, jeżeli warstwa wodonośna nie znajduje się głębiej niż około 8 m, poczem dostosowuje się do niej pompę. Koniec tej rury zaopatrują także ostrym szerokim nawojem śrubowym, co zamiast wbijania umożliwia wśrubowanie jej w ziemię. Dla ochrony od zamulenia owija się dziurkowany koniec rury podwójnie lub potrójnie siatką z drutu miedzianego lub mosiężnego; wentyl nad częścią dziurkowaną jest kulisty. Są to wogóle studnie płytkie, wynoszące 5 do 10 m głębokości i pod względem działania i dobroci wody wątpliwej wartości.

b) Studnie wiercone.

Gdzie znajduje się dobra i obfita woda w większej głębokości, tam najodpowiedniejszą jest studnia rurowa wiercona, gdyż daje się wykonać łatwo, szybko i tanio. Studnia taka składa się z sięgającego aż do warstwy wodonośnej wywiertu, który w ziemi miękkiej

zawsze, a w skale czasami otrzymuje okładzinę z rur Mannesmanna, ² oraz z osadzonej w wywiercie żelaznej rury ssącej z kompletną pompą. Łączenie rur okładzinowych czyli wiertniczych na długość dokonuje się zapomocą wzajemnego naśrubowania, w którym to celu końce ich otrzymują nawoje śrubowe w ten sposób, aby ani na zewnąrz ani wewnątrz nie wystawały żadne zgrubienia.

Wiercenie przeprowadza się wprost z powierzchni ziemi, albo z dna jamy kilkometrowej albo ze studni, której wydatność i jakość wody jest nieodpowiednia a której pogłębienie byłoby połączone z trudnościami. Pierwsza rura okładzinowa, którą się zapuszcza w ziemię równocześnie z wierceniem zapomocą pobijania i obciążenia, ma średnicę 30 do 50 cm i gdy cała wlezie, otrzymuje przedłużenie zapomocą naśrubowania drugiej rury, potem trzeciej itd. o tej samej średnicy, aż cała przedłużona rura nie da się już dalej zagłębić. Wówczas wsadza się w nią rurę o mniejszej średnicy, która dopiero po stosownem przedłużeniu do równej głębokości z poprzednią, zapuszcza się w wywiert niżej położony; poprzednie zaś rurowanie, tworzące pochwę obecnego rurowania, jako już zbędne można wyciągnąć, o ile się to opłaci. Gdy drugie rurowanie przestanie już leźć w głąb, wsadza się w nie trzecie znowu o średnicy mniejszej itd., aż się osiągnie pożądaną głębokość wywiertu. Oczywiście ostateczna średnica głębokości całej wywiertu będzie równa średnicy ostatniego rurowania.

Studnie wiercone mają głębokość 100 do 200 m i przedstawiają tę korzyść, że wrazie potrzeby można je łatwo usunąć, wyjmując rury i wykonać w innem korzystniejszem miejscu; nadają się więc do tymczasowego użytku.

W przedstawiony wyżej sposób dają się wykonywać bardzo głębokie wywierty, jak np. naftowe, które w Borysławiu wynoszą po 800 do 1350 m, a w Tustanowicach przeszło 1500 m głębokości. Do tych głębokich wierceń naftowych używają tam motoru parowego 24 do 25 sił koni (EP), a samo wiercenie stosownie do natury tej roboty prowadzą zapomocą właściwej wieży (rygu) 20 m wysokiej. Na Śląsku pruskim w czasie od 26. stycznia 1894 do 17. maja 1895 wykonano wywiert 2003‘34 m głęboki, robota zatem trwała 399 dni i kosztowała od 1 m po 37 57 marek (około 45 koron), nie licząc przyrządu wiertniczego i całego urządzenia. Temperatura wzrastała na każde 3410 m głębokości o 1° C.

Zdarza sie, że w głębi ziemi miedzy warstwami nieprzepuszczal-ncrai znajdująca sio woda pozostaje pod ciśnieniem hydrostatycznem lub gazów ziemnych, i jeżeli wykona się wywiert aż do tei warstwy wodonośnej, to mocą rzeczonego ciśnienia woda może się podnieść aż do wierzchu rury wiertniczej, a nawet wytrysnąć ponad nią w górę wysoko. Studnie takie zowią się artezyjskie i bywają w regule bardzo głębokie.

Wogóle podczas projektowania głębokich wierceń należy już z góry obmyśleć sposób stosowny odprowadzenia wody, która bywa bardzo obfita, oraz sposób zamykania górnego wylotu wy-wiertu (rury wiertniczej).

4. Pompy.

Pompy są to przyrządy umożliwiające wydobycie wody z głębi studni i polegają na tem fizykalnem zjawisku, że w rurze zanurzonej w wodzie jednym końcem, pozbawionej powietrza, podnosi się słup wody na wysokość 10 m. Pompą jednak z powodu nieszczelności tłoka i innych części składowych nie można ssać wody na większą wysokość niż 6 do 7 5 m ponad zwierciadło wody.

a) Pompy żelazne.

Pompa ssąca składa się z rury ssącej, zaopatrzonej u dołu koszem ssącym i wentylem ssącym ponad koszem, oraz z rury tłokowej, w której porusza się tłok, posiadający wentyl wsteczny. Ruchem w górę ssie tłok z początku powietrze, potem wodę, zaś ruchem w dół (powrotnym) wypuszcza ponad siebie powietrze, później wodę, którą następny ruch w górę podnosi na kilkanaście centymetrów aż do wylewu. Jest to więc właściwie pompa ssąco-poduosząea; gdy jednak to podnoszenie wody jest bez znaczenia, wiec pompa jest w gruncie rzeczy ssącą.

Pompa ssą co podnosząca w przeciwieństwie do poprzedniej podnosi wodę do znacznej wysokości ponad granicę ssania i posiada od kosza ssącego aż po wylew jedną tylko rurę pionową.

Pompa ssącotłocząca różni się tem od pompy podnoszącej, że tłok jest bez wentyla, natomiast z boku u rury tłokowej (u buta) znajduje się otwór do osobnej rury tłoczenia zaopatzony wentylem. Ruchem w górę ssie tłok wodę, zaś ruchem w dół zamyka wentyl •ssący i otwiera wentyl tłoczący, którym wciska się woda do rury tłoczenia. Celem złagodzenia uderzeń, ochrony wentyli i regulowania wypływu zaopatruje się zawsze pompę ssącotłoczącą kociołkiem powietrznym i to jest dalsza różnica pomiędzy nią a pompą podnoszącą.

W opisanych wyżej pompach tłok ruchem w górę tylko ssie wodę, zaś ruchem w dół tylko ją tłoczy; każdy zatem dwutaktowy ruch tłoka ssie tylko raz jeden i tłoczy raz jeden. Są jednak pompy, których tłok jednym ruchem dwutaktowym ssie wodę dwa razy i dwa razy tłoczy i które dlatego zowią się pompami podwójne mi w porównaniu do poprzednich, które są pompami pojedynczemu

Pompy wyżej poszczególnione posiadają, zresztą przyrząd do poruszania tłoka; jest to trzon żelazny, dostatecznie długi, połączony dolnym końcem z tłokiem, a górnym z dźwignią studzienną lub korbą. Oprócz tego otrzymują one stojak studzienny, obejmujący wierzchnią część rury podnoszącej, względnie tłoczącej z wylewem, którego wylot zwrócony jest do muszli studziennej, połączonej z odpływem studziennym do kanału.

Konstrukcje pomp żelaznych wogóle są bardzo rozmaite, a wszystkie są o wiele dokładniejsze i lepsze niż drewniane.

b) Pompa budowlana.

Pompa budowlana służy do usuwania wody z wykopów fundamentowych lub studziennych; jest podwójna (z dwoma tłokami), przenośna i obsługiwana przez dwu ludzi. Pzjała bardzo wydatnie, gdyż na 30 ruchów dwutaktowych tłoka pompuje 370 l wody na minutę, czyli około 22.000 Z w godzinie; rurą ssącą jest wąż szczelny. Do poruszania tej pompy zastosowują także motor.

cl Pompy drewniane.

Tu należą tylko pompy pojedyncze z rurami drewnianemi, zwykle o średnicy wewnętrznej 8 cm, zewnętrznej 30 cm; najodpo-wiedniejszem na rury jest drzewo sosnowe. Część górna rury drewnianej zawiera tłok, wylew i dźwignię do poruszania pompy i od wentyla ssącego aż po wylew otrzymuje często średnicę 10 5 cm, a ponad wylewem 12 cm; część dolna rury ma średnicę 65 do 8 cm, stoi na dnie studni, jest od spodu zatkana i oddzielona od górnej części wentylem ssącym kulowym, umieszczonym około 3 m ponad zwierciadłem wody w studni, a otwór ssący daje się 1 m pod najniższym stanem wody, jeżeli studnia jest wydajna.

Łączenie rur na długość dokonuje się zapomocą rękawków żelaznych, a spoiny uszczelnia się nadto kłakami, smołą itp.

5. Sprawność pomp.

Skuteczny przekrój tłoka

Q

is\n

gdzie d średnica tłoka, s skok tłoka, obie wartości w metrach, n ilość obiegów dwutąktowyeh tłoka na minutę, Q ilość metrów sześciennych wody pompowanej w sekundzie, X spółezynnik wy-datności pompy, mianowicie pompy dobrej

X = 0 95 do 0-97    2

pompy miernej

X = 0-90    3

i = 1 dla pomp pojedynczych, i = 2 dla pomp podwójnych.

Z równań powyższych dają się wyprowadzić następujące dalsze równania, a mianowicie: ilość wody dostarczalnej wogóle pompą na sekundę będzie

W    powyższych równaniach są cztery niewiadome, muszą więc

być trzy z nich dane, by można czwartą wyznaczyć.

Chyżość tłoka w sekundzie

2 ns

1000

QII

¹ Siła konia parowego tP = 75 Kym/se/c jest wyższą jednostką pracy mechanicznej czyli pracą siły zdolnej podnieść 75 kg na wysokość i m w ciągu sekundy (zob. poddział h, słr. 30).

Stąd praca potrzebna do poruszania pomp)' dobrej:

1000    1000

N = 751TM3 «" ¹¹⁰ 76xM0 <>h = ¹⁴9H do 148148 QHlg zaś pompy miernie dobrej:

1000    1000

■Ar = 75^85 QH do ₇v-><- ₀.₈₀ QH = 10 6803 QH do 16-6667 #0 u

Z równań wreszcie 5. do 8., oraz 13. i 14. wynika praca potrzebna do poruszania:

ay) pompy dobrej pojedynczej:

Robotnik poruszający pompę zapoinocą dźwigni lub korby może trwale wykonywać pracę 350 do 500 Kgm/min., t. j. może podnieść 350 do 500 l wody na 1 m wysoko na minutę; stąd na wysokość ssania i tłoczenia razem II metrach może wykonać pracę 350    500

L = -jj do -jj- na minutę i jeżeli będzie H = 10 m, to L = 35 do 50 Kgmjmin.

Pompy o średnicy tłoka d — 65 do 90 mm i skoku s = 140 do 160 mm, poruszane tylko przez kilka godzin, wystarczają na potrzeby-nawet bardzo wielkich domów; praktyka jednak poucza, że pompa 65 mm średnicy często się psuje i dla tego używa się pompy zawsze o średnicy większej. Ręczne poruszanie pompy wypada z korzyścią na wysokość udźwigu II = 12 do 14 m i to gdy H = 5 do 8 m zapomocą dźwigni, a gdy H > 8 m zapomocą korby i koła zamachowego; II > 14 m wymaga zastosowania motoru do pompy.

6. Środki ochronne.

W studniach nowych bardzo głębokich, a w starych z reguły wytwarzają się gazy (głównie kwas węglowy) groźne dla zdrowia i życia ludzkiego. Przed zamierzonem wiec wejściem do studni należy celem zbadania jakości jej powietrza spuścić otwarty płomień (świecę lub inny materjał płonący), a gdy zgaśnie, to znak niewątpliwy, że powietrze jest zabójcze. Wówczas trzeba powietrze studni wypompować, albo wpędzić czyste zapomocą węży lub rur sięgających aż do wody, albo wstawić rury i ogrzewaniem ich górnej części spowodować przeciąg z głębi studni, albo spuścić kosze z palącym się materjałem, albo płonące wiązki słomy; także zapomocą wiązek słomy, nasyconych wapnem świeżo zgaszonem, spuszczonych do studni, można po pewnym czasie oczyścić powietrze wskutek łączenia się kwasu węglowego z wapnem.

Po przekonaniu się następnie, że płomień otwarty już nie gaśnie w studni, można dopiero wleźć do niej.

635. Metr bież. wykonania ościeni studziennej drewnianej czyli cembrzyny, a mianowicie: ramy kwadratowe, skrzyniowe z dyli 8 X 30 cm niestruganych, na węgłach związano wytworzyć, osadzić i przystosować w studni kwadratowej na głębokość do 2 m (zob. poz. 634.);

w dowolnej głębokości dwumetrowej r studni, gdzie r = 1 do n,

do a):

0 70 X [1+0-10 (r—1)] godz. cieśli,

0-50 X [1+0-10 (r—1)] godz. pomocnika;

do b):

0-90 X [1+0-10 (r—1)] godz. cieśli,

0-70 X [1+0-10 (r—1)] godz. pomocnika;

e) z tej samej zasady wynika dla studni, obejmującej 11 głębokości dwumetrowych, przeciętna wartość roboty, czyli bez różnicy głębokości; 1

a)    z drzewa miękkiego:

0 70 godz. cieśli,

0 50 godz. pomocnika,

105 m dyla 8 X 30 cm;

b)    z drzewa twardego:

090 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

105 m dyla 8 X 30 cm;

c)    za każdą dalszą głębokość dwumetrową w studni należy zwiększyć o 10% robotę pod

a) i b)\

d)    na tej zasadzie ped c) i na podstawie odnośnego postępu arytmetycznego, którego ogólny wyraz: ar = 0⁻7 [l+0'10(r—1)], daje się obliczyć wymiar roboty

„ 2.    „    „    0-70 + 0-7 x    010 x    1 godz. cieśli,

„3.    „    „    0-70 + 0-7 X    010 X    2 „

„ n    „    „    0 70-(--0’7 X    0-10 X    (n — 1) godz. cieśli.

¹ Siosownie do zasady pod ej będzie: w 1. głębokości dwumetrowej 0-70 godz. cieśli,

Suma wartości robót cieśli wszystkich n głębokości: S„ = 0-7 n 0‘7 X 0-10 X X [1 + 2 + 3 +.....+(» — 1)], gdy zaś suma postępu arytmetycznego w nawiasie

n—1    (n—1) w    .    ...

S„—t = —— x [t + (/i—1 ] =---—■, więc po wstawieniu tej wartości otrzymamy

S„ — 07 n + 0‘7 X 0-10 x —^”2—“ ⁼    [» + 0‘05m (n — 1)], a stąd przeciętny'

wyraz czyli dodajnik tej sumy dła każdej dwumetrowej głębokości, a raczej przeciętna wartość roboty będzie — 0 7 [1 + 0 05 (n — 1)], to samo tyczy się roboty

H

pomocniczej.

do a):

07 [l-j-005 (n—1)] godz. cieśli,

0-5 [l-f-0⁻05(n— 1)] godz. pomocnika ;

636. Metr kwadr, beczki s nośną wbić, łącznie z poprzedni bez różnicy głębokości;

a) w ziemię miękką,

a)    z 5 do 8 cm grubemi klepkami :

5 25 do 6 30 godz. pomocnika;

P) z 12 do 16 cm grubemi klepkami :

7-85 do 10-50 godz.pomocnika ;

b)    w ziemię miernie twardą,

a) z 5 do 8 cm grubemi klepkami:

6-55 do 7'85 godz. pomocnika;

do b):

0-9 [1—f-0'05 (»—1)] godz. cieśli,

0-7 [1-f-0-05 (n—\)\ godz. pomocnika.

tudziennej w warstwę wodo-em spuszczeniem jej w dół studni,

р)    z 12 do 16 cm grubemi klepkami:

9 85 do 13-10godz. pomocnika;

с)    w ziemię twardą,

a) z 5 do 8 cm grubemi klepkami :

7-85 do 945 godz. pomocnika;

p) z 12 do 16 cm grubemi klepkami:

11-80 do 15-75 godz. pomocnika.

Uwaga. W wyznaczonym wyżej wymiarze roboty mieści się już wynagrodzenie dla studniarza za nadzór. Metr kwadr, beczki studziennej z drzewa sosnowego lub modrzewiowego 1 do 1-5 m średnicy z klepkami 5 do 8 cm grubemi, okutej w odstępach wzajemnych co 60 cm silną obręczą żelazną płacono przed wojną po 8 do 10 koron,

z klepkami 12 do 16 cm grubemi po...............12 „ 15    „

1 kg obręczy kutej żelaznej osobno..........'.........1 korona.

637. Met r sześć, omurowania studni z kamienia łamanego warstwowego wykonać, wraz z wszelkimi do tego potrzebnymi materjałami, narzędziami, rusztowaniami i z zaopatrze

niem muru w miarę potrzeby ku dwumetrowej głębokości; ³

a)    na mchu:

9 godz. murarza,

9    godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

125 w³ kamienia łamanego, 0-27 m³ mchu;

b)    na zaprawie wapiennej:

10    godz. murarza,

13 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

lalikami śeiekowemi, w pierwszej

125 m³ kamienia łamanego, 010 m³ wapna gaszonego,

0 30 w³ piasku,

013 w³ wody;

c) na zaprawie z cementu romańskiego w stosunku 1:2-5: 10-70 godz. murarza,

14-50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

1-25 w³ kamienia łamanego,

0126 ms = 113 4 kg cementu romańskiego,

0 317 m³ piasku,

0 095 ms wody;

(l) na zaprawie z cementu jjort-lanckiego, w stosunku 1:3:

1150 godz. murarza,

16 godz. pomocnika,

10° o jak wyżej,

125 «*³ kamienia łamanego, 0114 »»³ = 159 60 kg cementu portlanckiego,

0 31 w³ piasku,

0076 /w³ wody;

e)    za każdą, dalszą głębokość dwumetrową:

0⁻70 godz. murarza,

150 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

f)    na tej zasadzie pod e) i na podstawie postępu arytmetycznego, podobnego do postępu pod poz. 635. d), e), (zob. uwagę końcową), oblicza się wymiar roboty w dowolnej r tej dwumetrowej głębokości w studni, gdzie r — 1 do n\

do a):

9    0 70 (r — 1) godz. mu

rarza,

9    -f- 1-50 (r — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej; do b):

10    -f- 0 70 (r — 1) godz. murarza,

13 -t- 150 (r — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

do c):

10'70-f-0'70(r— 1) godz. murarza,

1450-f-150 (r—1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej; do d) :

11'50-1-0‘70 (r—1) godz. murarza,

16 -+- l'50(r — 1) godz. pomoc-nika,

10% jak wyżej;

g) z tej samej zasady wynika dla studni, obejmującej n głębokości dwumetrowych, przeciętna wartość robocizny, czyli bez różnicy głębokości; do a):

0'7

9 -f- -g- (n — 1) godz. murarza, 1-50

9    -f- - q (n — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej; do b):

0'7

10    -+- ~2~ (n — 1) godz. murarza,

1-50

13    -+- —(n — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej; do c) :

0'7

1070 -)- — (n —1) godz. murarza,

1-50

14    50 -b —y— (n — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

do d) :

0-7

11'50 —)— ~2~ (n — 1) godz. murarza,

1-50

10 -+- —g— (n — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

Uwaga. Z zasady pod ej wynika n. p. przeciętna wartość roboty murarza pod dj ■

w 1. głębokości................11-50 godzin,

638. Metr sześć, ościeni studziennej murowanej z cegieł zendrówek, lub klinkerek wykonać, zresztą jak pod poz. 637. opisano, w pierwszej dwumetrowej głębokości (zob. poz. 634.);

a) na mclra:

6 60 godz. murarza,

6 60 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

310 cegieł zendrówek lub klinkerek,

0285 m³ mchu;

b) na zaprawie wapiennej:

8 50 godz. murarza,

12    godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

310 cegieł zendrówek lub klinkerek,

0-11 m³ wapna gaszonego,

0 22 m³ piasku,

011 m³ wody;

c) na zaprawie z cementu romańskiego w stosunku 1 : 2 5: 920 godz. murarza,

13    50 godz. pomocnika,

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

10% jak wyżej,

310 cegieł jak wyżej,

0126 w³ = 113 40% cementu romańskiego,

0 317 m³ piasku,

0095 m³ wody;

d)    na zaprawie z cementu port-lanckiego wstosunku 1:3:

10 godz. murarza,

15 godz. pomocnika,

10% jak wyżej,

310 cegieł jak wyżej,

0114 m³ = 159 60% cementu portlanckiego,

0 340 m³ piasku,

0076 m³ wody;

e)    za każdą dalszą głębokość dwumetrową:

0 70 godz. murarza,

1-50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

•    47

f)    na zasadzie pod e) wyrażonej oblicza się wymiar roboty w dowolnej r głębokości studni, gdzie r — 1 do n\

do a)\

6 60 4- 0'70 (r — 1) godz. murarza,

660 4- 1-50 (r — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej; do b):

8    50 -I- 070 (r — 1) godz. murarza,

12 -t- 150 (r — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej; do c):

9    20 4- 0 70 (r — 1) godz. murarza,

13‘50 4- T50 (r — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej; do d):

10    4- 0⁻70 (r — 1) godz. murarza,

15 4- 150 (»— 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

g)    z tej samej zasady pod e) wynika dla studni, obejmującej ngłębokości dwumetrowych,przeciętna wartość roboty, czyli bez różnicy głębokości;

do a):

„ ^    0-70

6 ()0 4- —o~ (w — 1) godz. murarza, t

150

6 60 4- —(n — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

do b):

0-70

8 50 4- —g⁻ (w — 1) godz. murarza,

1-50

12 4- -g— (-n — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

do c):

0-70

9-20 4- —(n — 1) godz. murarza,

1-50

13-50 4- (n — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

do d):

0-70

10 4- g (n — 1) godz. mu-

1-50

15 4- —q— (n — 1) godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

639. Metr bież. wieńca drewnianego pod murowaną oścień studni krągłej wykonać, na miejsce przeznaczenia w jamę studzienną spuścić i poziomo ustalić, bez różnicy głębokości; 2

¹ Zob. odnośny wywód rachunkowy w uwadze pod poz. 637. : Zob. poz. 531. i 634.

A) wieńca dwuwarstwowego, a) 30 cm szerokiego do studiu o średnicy świetlnej 1 do 15 m,

a)    z dyli miękkich 5 do 8 cm grubych:

4    do 4 85 godz. cieśli,

2    40 do 250 m dyli 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

12 gwoździ 12 do 18 cm długich ;

(3) z dyli twardych 5 do 8 cm grubych:

5⁻ 35 do 6-45 godz. cieśli,

2-40 do 2'50 m dyli 5 X 30

lub 8 X 30 cm,

gwoździ jak wyżej;

b)    45 cm szerokiego do studni o średnicy świetlnej nad 15 do 4 m,

a) z dyli miękkich 5 do 8 cm grubych:

5    do 6 godz. cieśli,

3    60 do 3 70 m dyli 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

18 gwoździ 12 do 18 cm długich;

P) z dyli twardych 5 do 8 cm grubych:

6- 60 do 8 godz. cieśli,

3 60 do 3 70 m dyla 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

gwoździ jak pod ot);

B) za każde dalsze zgrubienie o jedną warstwę wieńca, a) 30 cm szerokiego, zresztą jak pod A), a),

a)    z dyli miękkich 5 do 8 cm grubych:

2 do 2-425 godz. cieśli,

120 do 125 m dyla 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

6 gwoździ stosownej długości;

[3) z dyli twardych 5 do 8 cm grubych:

2    65 do 3 25 godz. cieśli,

120 do 125 m dyla 5 X 30

lub 8 X 30 cm,

6 gwoździ stosownie długich;

b)    45 cm szerokiego zresztą jak pod A), b),

a) z dyli miękkich 5 do 8 cm grubych:

2-50 do 3 godz. cieśli,

180 do 185 m dyla 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

9 gwoździ stosownie długich;

P) z dyli twardych 5 do 8 cm grubych:

3    30 do 4 godz. cieśli.

1-80 do 185 m dvla 5 v 30 l&b 8 X 30 cm,

9 gwoździ stosownie długich.

IJ waga. W razie obliczenia zgrubienia wieńca do trzech lub więcej warstw w sposób wyżej pod BJ wskazany należy pamiętać, że wszystkie potrzebne gwoździe powinny być co najmniej o 2 cm dłuższe od całkowitej grubości wieńca; gdy jednak grubość wieńca jest znaczna, trzeba raczej zastosować śruby niż gwoździe.

Ilość desek względnie dyli wyznacza się w ten sposób, że po obliczeniu rzeczywistej powierzchni rzutu poziomego wieńca i potrzebnej teoretycznej długości desek, względnie dyli 30 cm szerokich, zwiększa się tę długość o 20 do 25°/o tytułem straty z powodu ścinania, a otrzymany w ten sposób wymiar mnoży się ilością warstw wieńca.

640. Metr bież. głębokości studni kwadratowej 1 do 1-5 m w świetle szerokiej, 12 m głębokiej, kopanej, z ościenią drewnianą czyli cembrzyną wykonać, a mianowicie: jamę studzienną stosownie do natury gruntu, bez względu na to, czy miękki, sypki, miernie twardy lub skalisty, w sposób pod poz. 18. szczegółowo określony wykopać, ramy skrzyniowe na 1 do 1'5 m w kwadrat rozpięte, 30 cm głębokie, z dyli sosnowych 8 cm grubych, niestruganych, na węgłach wiązanych sporządzić i jako oścień studzienną stosownie do właściwości gruntu osadzić w sposób zresztą pod poz. 635. opisany, bez różnicy głębokości studni i bez czerpania wody;⁴

b) oścień z drzewa sosnowego: 5-25 do 7 05 godz. cieśli,

3 75 do 5 05 godz. pomocnika, 613 do 8-23 m dyla 8 X 30 cm.

a) wykop jamy studziennej:

26 40 do 59-35 godz. pomocnika,

4 40 do 9 90 godz. studniarza,

10% jak wyżej;

Uwagi.

1.    Czerpanie wody należy liczyć według poz. 12.; a gdyby zbyt wielki dopływ wody czynił niemożliwem czerpanie, należy zastosować wbijanie beczułek studziennych i policzyć według poz. 636.

2.    Wrazie zastosowania do ościeni drzewa twardego (modrzew lub dębina), należy — zamiast wymiaru roboty pod bJ — policzyć:

6-75 do 9'05 godz. cieśli    | a wymiar materjału pozostawić nio-

5⁻25 do 7'05 godz. pomocnika,    | zmieniony.

641. Metr bież. głębokości studni krągłej 1 do 15 m średnicy w świetle, 15 m głębokiej, kopanej, z ościenia murowaną cegłami na zaprawie cementowej wykonać, a mianowicie: jamę studzienną stosownie do natury gruntu bez względu na to, czy jest skalisty, twardy, miernie twardy, miękki lub sypki wykopać ściśle w sposób określony pod poz. 18., wieniec 30 cm szeroki, trzywarstwowy z dyli sosnowych 8 cm grubych, niestruganych sporządzić, śrubami ściągnąć i obręczą żelazną kutą, 5 mm grubą, 160 mm szeroką jako ostrzem wieńcowem okuć, wieniec na właściwem miejscu w jamie' studziennej osadzić, a na nim oścień z cegieł zendrówek lub klinkerek od wierzchu aż do zwierciadła wody studni na zaprawie cementowej w stosunku cementu do piasku 1 : 3, zaś niżej aż do dna studni na mchu wymurować, bez różnicy głębokości studni

490 do 1105 godz. studnia-

10°'o jak wyżej;

a) wykop jamy studziennej: 29⁻50 do 66-35 godz. pomocnika,

b)    wieniec studzienny drewniany :

2 do 2-75 godz. cieśli,

102 do 141 m dyla 8 X 30 cm,

0‘335»i= 2⁻09 leg do 0-440 — = 2-75 kg obręczy żelaznej kutej 5 X 160 mm jako ostrze wieńca;

c)    oścień murowana z cegieł:

15-25 do 21-10 godz. murarza,

Uwaga. Czerpanie wody w warstwie w miarę rzeczywistej potrzeby.

Odznaczenie (wytestowanie) spoin zap: według rzeczywistej powierzchni wnętrza wody, bez różnicy głębokości, według po:

24 80 do 34-35 godz. pomocnika,

380 do 52G cegieł zendrówek lub klinkerek,

0-140 m³ = 19G do 0⁻193 ms = = 270-20 kg cementu portlanc-kiego,

0 417 do 0-577 m³ piasku,

0 093 do 0129 ms wody.

wodonośnej należy liczyć według poz. 12.

awą cementową portlancką należy liczyć studni od wierzchu aż do zwierciadła ;. 195.

642. Metr bież. wytworzenia drewnianych rur studziennych lub wodociągowych, a mianowicie: kraglak z kory

odrzeć i otwór rurowy wywiercić a) z drzewa sosnowego,

a) z wywiertem do 4 cm średnicy:

1 godz. cieśli.

0-20 godz. pomocnika,

1 m krąglaka stosownie grubego ;

P) za każdy dalszy centymetr większej średnicy wywiertu dolicza się:

040 godz. cieśli;

b) z drzewa twardego, a) z wywiertem do 4 cm średnicy:

1*50 godz. cieśli,

0⁻30 godz. pomocnika,

1 m krąglaka stosownej grubości;

P) za każdy dalszy centymetr większej średnicy wywiertu dolicza się:

0 45 godz. cieśli.

643. Metr bież. rury drewnianej w studni osadzić, za-pomocą rękawków żelaznych połączyć i przymocować z dodaniem rozpór i gwoździ, bez różnicy głębokości:

2 godz. cieśli,    |    0-20 godz. pomocnika.

Uwaga. Ułożenie drewnianych rur wodociągowych należy Uczyć według poz. 403., rubryka XII., w tablicy U., zaś potrzebny wykop ziemi osobno.

644. W entyl ssący osadzić, t. j. rurę drewnianą wentylową wyciąć, osadzić, przymocować, otwór ssący wydłutować i wentyl ssący wsadzić:.

b) z drzewa twardego:

6 70 godz. cieśli,

1 m krąglaka 30 cm średnicy.

a) z drzewa miękkiego:

5 godz. cieśli,

1 m krąglaka 30 cm grubego i

645. But bompy w rurę studzienną, osadzić: a) z drzewa miękkiego:    b) z drzewa twardego:

5 godz. cieśli;    6 70 godz. cieśli.

646. Rurę wylewową z krąglaka 15 cm grubego sporządzić, w rurę pompy studziennej wpuścić i przymocować,

a) z drzewa miękkiego:

5 godz. cieśli,

1 m krąglaka 15 cm grubego;

b) z drzewa twardego:

6 70 godz. cieśli,

1 m krąglaka 15 cm grubego.

647. Słup dęb owy do osadzenia wału kołowrotowego studni na 30 X 30 cm czysto w gran ociosać, przyrządzić i wkopać :

krąglaka

3-80 m dębowego o średnicy 44 cm.

8⁻70 godz. cieśli,

4⁻20 godz. pomocnika,

648.    Wał kołowrotu studziennego sześcio- lub ośmio-boczny, 25 cm gruby, z krąglaka dębowego 32 cm średnicy czysto ociosać, ostrugać i osie z obu stron wraz z czopem do osadzenia koła zamachowego urządzić:

15 80 godz. cieśli,    3 80 m dębowego krąglaka

2-10 godz. pomocnika,    o średnicy 32 cm.

649.    Koło zamachowe 160 m średnicy do kołowrotu studziennego sporządzić, a mianowicie: obwodnicę 8 X 15 cm z desek jodłowych 4 cm grubych wraz ze sprzęgami dębowymi 8 X 30 cm na krzyż osadzonymi zbić, a obwodnicę zaopatrzyć dębowymi kołkami 2 5 cm grubymi a 40 cm długimi, we wzajemnych odstępach co 30 cm do obracania koła:

21 godz. cieśli,    |    336 m dyli dębowych 8 X 30 cm

10 50 godz. pomocnika,    na sprzęgi,

5 70 m desek jodłowych 16 kołków 2 5 cm grubych do 4 X 30 cm na obwodnicę,    40 cm długich.

Uwaga. Moc łańcucha studziennego do kołowrotu zależy od głębokości studni i z tego względu 1 m łańcucha powinien ważyć:

120 kg dla głębokości 550 m,    |    210 kg dla głębokości nad 9 50 m.

150 kg dla głębokości 9 50 m,    % |

¹

Zob. „Część pierwsza⁵, oddział D, rozdz. III., poddział 8., AJ,. str. 154.

²

Mannesmanna rury są wałkowane bez szwu ze siali Martina lub z lanej siali tyglowej, 5 do 7 m długie, bardzo wytrzymałe (zob. punkt 5. na sir. 191).

³

Zob. poz. 631.

⁴

Zob. poz. 634.

⁵

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.    46

IX. ROZBIERANIA.

a) W robocie ziemnej i pomocniczej.

650. Metr sześć, nawierzchni żwirem lub tłuczeńcem bitej gościńca wraz z podkładem łożyskowym kamiennym zerwać, materjał na średnią odległość 20 w odnieść i na kupę złożyć lub do przewozu naładować;

b) za wyłączenie materjału kamiennego i ułożenie w stosy:

a) za zerwanie:

6'50 godz. pomocnika, 10% jak wyżej;

3 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

651.    Metr kwadr, nawierzchni żwirowej lub tłuczeń-cowej mostowej zerwać, kamyki oczyścić, na średnią odległość 20 m odnieść i ułożyć lub do przewozu naładować:

0'65 godz. pomocnika,    |    10% jak wyżej.

652.    Metr s ześc. nasypki, względnie rumowiska z pod podłogi usunąć i na boku złożyć, bez różnicy wysokości:

150 godz. pomocnika,    |    10% jak wyżej.

653.    Metr sześć, nasypki z pod podłogi usunąć i korytami lub trąbami na dół zsypać, bez różnicy wysokości:

180 godz. pomocnika,    |    10% jak wyżej.

654>. Metr sześć, nasypki z pod podłogi usunąć i na średnią odległość 20 m od budynku odnieść:

0 40 godz. pomocnika, 10% jak wyżej;

(3) w razie konieczności sienią na dół:

150 godz. pomocnika, 10% jak wyżej.

a) na dole:

2 20 godz. pomocnika, 10% jak wyżej;

b) za każde dalsze piętro dolicza się,

a) w razie możności zrzucenia na dół:

655. Metr kwadr, polepy glinianej strychowej lub ściennej odbić i rumowisko uprzątnąć;

a) na dole:

0-50 godz. pomocnika, 10% jak wyżej;

b) za każde piętro dolicza się: 010 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

656. Me tr bież. zwykłego płotu grodzonego rozebrać, materjał na średnią odległość 50 ni odnieść i na kupę złożyć lub naładować do przewozu:

0-90 godz. pomocnika,    |    10% jak wyżej.

b) Rozbiórka w robocie murarskiej.

657. M etr sześć, rozebrania muru z kamienia łamanego na mchu lub glinie, wraz z wyłączeniem i oczyszczeniem materjału przydatnego, z odniesieniem na średnią odległość 20 m, ułożeniem w stosy, z usunięciem rumowiska na takąż odległość i złożeniem na kupę lub nałożeniem do przewozu;

b) za każde dalsze piętro lub wysokość 4 m dolicza się:

a) na dole:

2⁻20 godz. murarza,

4 50 godz. pomocnika, 10% jak wyżej;

2 20 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

658. M etr sześć, muru odlanego rozebrać, rumowisko na średnią odległość 20 m usunąć i złożyć lub naładować do przewozu, bez różnicy wysokości:

10% jak wyżej.

0 50 godz. murarza,

2 50 godz. pomocnika,

659. Metr sześć, muru z kamienia łamanego na za

prawdę wapiennej w funda poz. 657.;

a) do 2 m głębokości:

3 50 godz. murarza,

10 50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

encie rozebrać, zresztą jak pod

b) za każdą dalszą głębokość 2 m dolicza się:

0'70 godz. murarza,

1-50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

660. M etr sześć, rozebrania muru z kamienia lub cegły ua zaprawie wapiennej, zresztą jak pod poz. 657.;

a)    na dole, gdy mur zdrowy: 3 godz. murarza,

9 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

b)    na dole, gdy mur zwietrzały: 1'50 godz. murarza,

6 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

b) za każde piętro lub wysokość 4 metrową dolicza się do

a) i b):

0 70 godz. murarza,

150 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

661. Metr sześć, przełamania lub wyłamania muru z cegły na zaprawie wapiennej celem wytworzenia otworów drzwi, okien, arkad itp., zresztą jak pod poz. 657.;

a) na dole:

4*50 godz. murarza, 9 godz. pomocnika, 10% jak wyżej;

b) za każde piętro lub wysokość 4metrową dolicza się:

070 godz. murarza,

150 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

Uwaga. Mury ceglane na zaprawie cementowej lub kamienne na zaprawie wapiennej wymagają podwójnego wymiaru robocizny pod a).

662. M etr sześć, wycięcia lub wykrzesania rnuru ceglanego na wapnie, celem uzyskania strzępji do związania starego muru z nowym, celem wycięcia poszczególnych cegieł zepsutych itp., wraz z usunięciem rumowiska-,

a) na dole:

6 godz. murarza,

9 godz. pomocnika,

10% jak wyżej:

b) za każde piętro lub wysokość 4m etr ową dolicza się.:.

0 70 godz. murarza,

1'50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

Uwaga. Mury ceglane na cemencie lub kamienno na zaprawie wapiennej oblicza się podwójnym wymiarem roboty pod aj.

663. Metr sześć, rozebrania sklepienia z kamienia lub cegły na wapnie wykonanego, zresztą jak pod poz. 657.,

na dole;

a)    sklepienia zdrowego:

2 20 godz. murarza,

9 godz. pomocnika,

15% jak wyżej;

b)    sklepienia zwietrzałego:

1-10 godz. murarza,

6 godz. pomocnika,

c) za każde piętro lub wysokość 4metrową dolicza się:

0-50 godz. murarza,

150 godz. pomocnika,

15% jak wyżej.

15% jak wyżej;

Uwaga. Sklepienia na zaprawie cementowej wykonane liczy się podwójnym wymiarem pod aj i bj.    ,

664. M etr sześć, wyłamania muru z kamienia ciosowego, zresztą jak pod poz. 657., bez różnicy wysokości:

8 50 godz. murarza, ll⁻50 godz. pomocnika, | 10% jak wyżej.

665. Metr sześć, wyłamania z muru miejscami poszczególnych ciosów do 0 6 objętości, miernie twardych, do użytku przydatnych, zresztą jak jtod poz. 657.:

23 godz. murarza, 23 godz. pomocnika, | 15% jak wyżej.

666. M etr. sześć, wyłamania z muru osobnych ciosów, płyt nad 25 cm grubych lub części oprawy bram, drzwi, okien, stopni nad 2 m długich, kroksztyn czyli sterczyn itp., zresztą jak pod poz. 657., bez różnicy wysokości:

32 godz. murarza, 32 godz. pomocnika, | 10% jak wyżej.

607. Met r kwadr, rozebrania bruku z kamienia łamanego, na piasku łub wapnie ułożonego, zresztą jak pod

poz. 657.: 0*30 godz. murarza, 1-40 godz. pomocnika, | 10% jak wyżej.

668. Metr kwadr, rozebrania posadzki z płyt kamiennych czysto obrobionych, z płyt cementowych lub kamionkowych, na wapnie lub piasku ułożonych, zresztą jak pod poz. 657..

a) na dole:

050 godz. murarza,

0‘90 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

b) za każde piętro lub wysokość 4metrową dolicza się:

0⁻70 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

669. Metr kwadr, posadzki z cegieł, płazem ułożonej rozebrać, zresztą jak pod poz. 657.,

a) na dole:

0 20 godz. murarza,

0-60 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

b) za każde piętro lub wysokość 4metrową dolicza się:

0-20 godz. pomocnika,

•    10% jak wyżej.

070. Metr k wadr. ścian rozporowych czyli przegródkowych (ryglowych), wraz z murem (ceglanym ich przegródek 8 do 15 cm grubym rozebrać, zresztą jak pod poz. 657.,

bez różnicy wysokości:

0'30 godz. murarza,

0'30 godz. cieśli,

671. Metr kwadr, posadzk

0'30 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

i z cegieł rębem ułożonej na

wapnie lub bruku z kostek 15 X 15 cm rozebrać, zresztą jak

pod poz. 657.; a) na dole:

0*30 godz. murarza,

1 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

b) za każde piętro lub wysokość 4metrową dolicza się:

0 30 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

672. Metr kwadr, ostrożnego roz ebrania płyt trotoaro-wych, zresztą jak pod poz. 657.:

0-60 godz. murarza, 2 godz. pomocnika, | 10% jak wyżej.

674. Metr kwadr, płyt cokołowych, nakryw kominowych, nakryw murów itp. rozebrać, zresztą jak pod poz. 657., bez różnicy wysokości:

10% jak wyżej.

4 godz. murarza,

0-30 godz. pomocnika,

675. Metr k wadr. płyt kamiennych gzymsowych, balkonowych lub podestowych ostrożnie rozebrać, zresztą jak pod poz. 657.;

a) na dole:

6 godz. murarza,

5 godz. pomocnika, 10% jak wyżej;

673. Metr kwadr, posadzki zerwać, bez różnicy wysokości: 020 godz. murarza,

0 80 godz. pomocnika,

betonowej lub asfaltowej 10% jak wyżej,

b) za każde piętro lub głębokość 2metrową dolicza się:

2 50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

676. Metr kwadr, wyprawy ścian lub sufitów odbić,, spoiny wyskrobać, rumowisko na średnią odległość 20 m od budynku odnieść i złożyć na kupę lub nałożyć do przewozu;

a) na dole,

a) wyprawy wapiennej:

0⁻25 godz. murarza,

0 30 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

P) wypraw)' hidraulicznej lub cementowej:

0 30 godz. murarza,

0-40 godz. pomocnika,

10% jak wyżej; b) za każde piętro lub głębokość 2metrową dolicza się:

0-50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

677.    Metr kwadr, powierzchni wyprawionej ścian lub sufitów wewnątrz budynku oskrobać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 676.:

014 godz. murarza,    |    10% jak wyżej.

678.    Metr kwadr, powierzchni wyprawionej ścian zewnątz budynku (fasad) na drabinach oskrobać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 676.:

0 75 godz. murarza    |    10% jak wyżej.

679.    Metr kwadr, tapetowania ścian czysto oskrobać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 676.:

0-65 godz. murarza,    |    10% jak wyżej.

680. Metr bieżący przebicia lub przewiercenia muru, zresztą jak pod poz. 676., bez różnicy wysokości*,

a) dla kotwi, rur gazowych, wodociągowych itp.:

10 50 godz. murarza,

10*50 godz. pomocnika 10% jak wyżej •

b) dla przewodów elektrycznych, telegraficznych, telefonicznych itp.:

8 godz. murarza,

8 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

681.    M etr bież. krawężników chodnika z kamienia lub betonu rozebrać, zresztą jak pod poz. 657.:

0*60 godz. murarza,    10% jak wyżej.

0*70 godz. pomocnika,

682.    Metr bież. jaseł, żłobu drewnianego lub kamiennego z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 657.:

0*50 godz. murarza,    10% jak wyżej.

0*50 godz. pomocnika,

683.    Metr bież. drabiny na siano z muru zresztą jak pod poz. 657.:

wyłaniać

0*15 godz. murarza, 0*30 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

684>. Piec kamyczkowy lub kuchnię angielską rozebrać, części składowe żelazne oczyścić i w miejsce wskazane złożyć, a rumowisko do 20 m od budynku odnieść i złożyć lub do przewozu naładować, bez różnicy wysokości:

2*50 godz. murarza,    I 10//₀ jak wyżej.

5 do 10 godz. pomocnika,

685. Opr awę kamienną bramy z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 657.:

15 godz. murarza,

20 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

686. Op rawę kamienną drzwi z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 657., bez różnicy wysokości;

a)    w świetle do 3 w²: 5 godz. murarza,

7*50 godz. pomocnika, 10% jak wyżej;

b)    w świetle 3 do 4 m*: 7*50 godz. murarza,

10 godz. pomocnika, 10% jak wyżej;

c) w świetle nad 4 m~: 10 godz. murarza,

15 godz. pomocnika, 10% jak wyżej.

687. Op rawę kamienną, okien z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 657., bez różnicy wysokości;

a) w świetle do 1'50 m":

4    godz. murarza,

5    godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

b) w świetle nad 1-50 w²: 5 godz. murarza,

7-50 godz. pomocnika, 10% jak wyżej.

688. Op rawę kamienną drzwdczek kominowych z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 657., bez różnicy wysokości:

10% jak wyżej.

2'50 godz. murarza,

2 50 godz. pomocnika,

689. Op rawę kamienną czeluści pieca z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 657., bez różnicy wysokości:

10% jak wyżej.

1 godz. murarza,

1 godz. pomocnika,

690.    Stopień kamienny do 2 m długi, kamienną kolumnę lub żłób tejże długości z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 657.:

180 godz. murarza,    10% jak wyżej.

2-50 godz. pomocnika,

691.    Op rawę drewnianą bramy z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 657., bez różnicy wysokości:

7 godz. murarza,    10% jak wyżej.

7 godz. pomocnika,

692.    0 rawę drewnianą drzwi z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 657., bez różnicy wysokości;

b) w świetle nad 3 m2 2-50 godz. murarza, 2⁻50 godz. pomocnika, 10% jak wyżej.

krosno wyłamać z

a) w świetle do 3 m²:

2 godz. murarza,

2 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

693. Op rawę okienną lub

zresztą jak pod poz. 657., bez różnicy wysokości:

10% jak wyżej.

1 godz. murarza,

1 godz. pomocnika,

694. Dr zwriczki kominowe z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 657.:

695. Deskę parapetową okienną, deskę siedzenia wychodkowego, kosz okna aresztowego, półkę lub drzwiczki wyciorowe, paleniskowe lub wentylacyjne z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 657.:

10% jak wyżej.

0⁻50 godz. murarza,

0 50 godz. pomocnika,

696. Próg 1 ub stopień schodowy drewniany z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 657.:

10°/« jak wyżej.

0 80 godz. murarza, 0-80 godz. pomocnika,

697. Belkę stropową, przewiązkę czyli rygiel lub wogóle belkę na obu końcah wmurowaną z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 657.:

10% jak wyżej.

1-20 godz. murarza, 120 godz. pomocnika,

698. Słup drewniany z muru wyłamać lub z ziemi wykopać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 657.:

0-80 godz. murarza,    J 10% jak wyżej.

0-80 godz. pomocnika,

699. Kratę żelazną okienną bez ramy (t. j. tylko o sztabach w mur wpuszczonych) z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 684.:

10% jak wyżej.

3-50 godz. murarza, 3'50 godz. pomocnika,

700. Kratę żelazną z ramą, zapomocą łapek w murze osadzona z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak

pod poz. 684.; a) w świetle do 1 m-: 1*50 godz. murarza, l⁻50 godz. pomocnika, 10% jak wyżej:

b) w świetle nad 1 m³: 2 godz. murarza,

2 godz. pomocnika, 10% jak wyżej.

701. Piec żelazny wraz z rurami dymowemi rozebrać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 684.:

702.    100% żelaznych dźwigarów, kuf, zbiorników, słupów, poręczy, ogrodzenia podwórza itp. rozebrać, o ile do tego nie potrzeba ślusarza, zresztą jak pod poz. 684.:

150 godz. murarza,    10% jak wyżej.

l⁻50 godz. pomocnika,

703.    Siedzenie wychodkowe rozebrać, t.j. deskę siedzeniową z muru wyłamać, omurowanie leja rozebrać i lej łącznie z odnośną częścią trąby wychodkowej (ramiennik) zdjąć, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 684.;

a) siedzenie zwykłe: 3 godz. murarza,

3 godz. pomocnika, 10% jak wyżej;

b) siedzenie klosetowe: 5 godz. murarza,

5 godz. pomocnika, 10% jak wyżej.

704.    Kurę wychodkową m bez różnicy wysokości, zresztą jak

a) drewnianą:

3⁻50 godz. murarza,

2‘50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

705.    Op rawę otworu wła wyłamać, bez różnicy wysokości,

a) w świetle nad 0‘40 m³:

1 godz. murarza,

150 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

i jednem piętrze rozebrać, : pod poz. 684.;

b) żelazną laną:

8"50 godz. murarza,

11 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

zowego do kanału z muru zresztą jak pod poz. 657.;

b) w świetle 0⁻10—040 w³:

2 godz. murarza,

2 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

706. Ok ienicę żelazną z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 684.:

10% jak wyżej.

1'60 godz. murarza, l⁻60 godz. pomocnika,

c) Rozbieranie krycia dachów.

707. M etr kwadr, pojedynczego krycia dachu dachówką, tak zwaną karpiówlcą, rozebrać nad parterowym budynkiem, materjał do użytku przydatny wyłączyć, na średnią odległość do 40 m odnieść i w stosy ułożyć lub naładować do przewozu, rumowisko zaś na te samą odległość odnieść i złożyć na kupę, lub również do przewozu naładować; ¹ brania podwójnego krycia da-. budynkiem parterowym, zresztą

709.    Metr kwadr, roz chówkami gąsiorkamina jak pod poz. 707.; ¹

a)    na sucho ułożonego:

0 25 godz. murarza,

090 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

b)    na wapnie ułożonego:

0-50 godz. murarza,

710.    Metr kwadr, kryci gierskim rozebrać nad li jak pod poz. 707.; ¹

a) na dole:

0 35 godz. pokrywacza,

0⁻50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

a)    krycia dachówką na sucho ułożoną:

015 godz. murarza,

0 35 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

b)    krycia dachówką na wapnie ułożoną:

0 25 godz. murarza,

708. Metr kwadr, podwój budynkiem parterowym roze

a)    na sucho ułożoną:

0'25 godz. murarza,

0 50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

b)    na wapnie:

0 35 godz. murarza,

0 35 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

c) za każde piętro dolicza się do a) -i b):

0 25 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

nego krycia dachówką nad )rać, zresztą jak pod poz. 707.; 1 0⁻50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej;

c) za każde piętro należy doliczyć do a) i b)i

0 30 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

0 90 godz. pomocnika,

|    ¹⁰% jak wyżej;

c) za każde piętro należy doliczyć do a) i b):

0 50 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

a łupkiem morawskim lub wę-udynkiem parterowym, zresztą

b) za każde piętro:

0 25 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

711. Metr kwadr, krycia łupkiem angielskim dachu nad budynkiem parterowym rozebrać, zresztą jak pod poz. 707. ;*

a) na dole:

0-25 godz. pokrywacza, 0⁻30 godz. pomocnika, 10% jak wyżej.;

b) za każde dalsze piętro: 015 godz. pomocnika,

10% jak wyżej.

712.    Jeżeli uzyskane z rozebrania krycia dachów pod poz. 707. do 711. dachówki lub łupek, do dalszego użycia przydatne, będą złożone na strychu, to zmniejsza się policzony pod temi pozycjami wymiar pomocnika w pierwszej wysokości o dodatek piętrowy, a za każde piętro liczy sio tylko 25°/₀ dodatku piętrowego.

713.    Metr kwadr, krycia tekturą czyli papą asfaltową rozebrać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 707.:

030 godz. pokrywacza,    |    10% jak wyżej.

714.    Metr kwadr, krycia gontowego lub dranicowego nad budynkiem parterowym rozebrać, materjał rozebrany na średnią odległość do 20 m odnieść, i w stosy ułożyć lub do przewozu naładować;

a) krycia pojedynczego, a) bez ołacenia:

011 godz. cieśli,

014 godz. pomocnika, p) z ołaceniem:

016 godz. cieśli,

014 godz. pomocnika;

b)    krycia podwójnego, a) bez ołacenia:

016 godz. cieśli,

0-14 godz. pomocnika; p) z ołaceniem:

0‘30 godz. cieśli,

020 godz. pomocnika;

c)    za każde piętro dolicza się do a) i b):

0 02 godz. pomocnika.

715.    M etr. kwadr, rozebrania krycia deskami, zresztą jak wyżej, oblicza się jak rozebranie opierzenia pod poz. 721.

716.    Metr kwadr, krycia dachu trzciną lub słomą rozebrać, zresztą jak pod poz. 714.,

b) z ołaceniem:

0 05 godz. cieśli,

0⁻40 godz. pomocnika.

717. Metr k wadr. krycia dachu blachą rozebrać, t. j. rąbki odwinąć, blachę arkuszami z krycia wydobyć, na dół poznosić, i we wskazanem miejscu złożyć, bez różnicy wysokości:

a) bez ołacenia:

040 godz. pomocnika;

0⁻30 godz. czeladnika blacharskiego,

0⁻30 godz. pomocnika (chłopca) blacharskiego,

10% jak wyżej.

718. Metr bież. dach owego korytka wiszącego, leżącego blaszanego lub rury spadowej- rozebrać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 717.:

10% jak wyżej.

0 06 godz. blacharza,

010 godz. pomocnika,

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

d) Rozbieranie w robocie ciesielskiej.

719. Metr bież. wyjęcia czyli rozebrania belki z wiązania, z odniesieniem na średnią odległość do 50 m od budynku, i z ułożeniem w stosy, bez różnicy wysokości;

a) belki o przekroju do 0 04 m~: i c) belki o przekroju nad

015 godz. cieśli, 015 godz. pomocnika, b) belki o przekroju nad 0 04 do 010 m~: 0 25 godz. cieśli, | 010 m~: 0 35 godz. cieśli, 0-35 godz. pomocnika.

025 godz. pomocnika;

720. Metr kwadr, rozebrania więzby dachowej na budynku parterowym, licząc w powierzchni rzutu poziomego dachu, zresztą jak pod poz. 719.;

a) bez ołacenia i krycia,

a)    więzby pustej:

0 70 godz. cieśli,

1 godz. pomocnika;

P) za każde piętro dolicza się: 015 godz. pomocnika;

Y) więzby pełnej:

130 godz. cieśli,

180 godz. pomocnika;

8) za każde piętro dolicza się: 020 godz. pomocnika;

b)    z ołaceniem bez krycia —

blaszane itp. — albo też z kryciem, ale gontowem albo desko-wem,

a) więzby pustej:

0'80 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika;

3) za każde piętro dolicza się: 015 godz. pomocnika;

Y) więzby pełnej:

140 godz. cieśli,

190 godz. pomocnika;

8) za każde piętro dolicza się:

o ile jest dachówkowe, łupkowe, 0 20 godz. pomocnika.

721. Metr k wadr. rozebrania podłogi lub opierzenia z desek miękkich; z wyciągnięciem gwoździ, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 719.;

1. z desek do 4 cm grubych, a) jeżeli wszystkie deski są do ponownego użycia nieprzydatne,

a) bez legarków lub bez wiązania:

0⁻23 godz. cieśli,

037 godz. pomocnika;

P) z legarkami lub z wiązaniem:

0 28 godz. cieśli,

0 60 godz. pomocnika; b) jeżeli deski są częściowo do dalszego użycia przydatne, a) bez legarków lub wiązania: 0 37 godz. cieśli,

0 37 godz. pomocnika;

722. Metr kwadr, wycięcia dłutem desek starej lub nowej podłogi, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 721.:

b) z drzewa twardego: 3 godz. cieśli.

a) z drzewa miękldego: 2⁻20 godz. cieśli;

723. Metr bież. wycięcia progu lub deski w podłodze lub w opierzeniu, zresztą jak pod poz. 721.,

b) z drzewa twardego: 1 godz. cieśli.

Uwaga: Rozbieranie opierzenia z desek lub dyli twardych wymaga zwiększenia o 33% wykazanego wyżej pod i. i 2. wymiaru roboty.

P) z legarkami lub z wiązaniem:

0 42 godz. cieśli,

060 godz. pomocnika;

c) jeżeli wszystkie deski są do dalszego użycia przydatne, a) bez legarków lub wiązania: 0 50 godz. cieśli,

0 37 godz. pomocnika;

P) z legarkami lub z wiązaniem :

0⁻55 godz. cieśli,

0 60 godz. pomocnika.

2. z desek nad 4 cm grubych, a) jeżeli wszystkie deski są do dalszego użycia nieprzydatne, a) bez legarków lub wiązania: 0 30 godz. cieśli,

070 godz. pomocnika;

fi) z legarkami lub z wiązaniem:

0 37 godz. cieśli,

0 93 godz. pomocnika;

b)    jeżeli deski są częściowo do dalszego użycia przydatne,

a) bez legarków lub wiązania: 0 50 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika; fł) z legarkami lub z wiązaniem:

0⁻55 godz. cieśli,

093 godz. pomocnika;

c)    jeżeli wszystkie deski są do ponownego użycia przydatne,

a) bez legarków lub wiązania: 0 70 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika; fi) z legarkami lub z wiązaniem:

0 75 godz. cieśli,

0 93 godz. pomocnika.

a) z drzewa miękkiego: 0-80 godz. cieśli;

724.    Metr kwadr, ostrożnego zerwania starej podłogi deskowej i ułożenia jej napowrót z dostosowaniem desek:

140 godz. cieśli,    10 gwoździ.

0 70 godz. pomocnika,

725.    Metr. kwadr, bruku z pieńków drewnianych na piasku ułożonych rozebrać, zresztą, jak pod poz. 657.:

726. Metr kwadr. ołacenia dachu lub ogrodzenia z łat rozebrać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 719.: 015 godz. cieśli,    j 0 20 godz. pomocnika.

727.    M etr bież. starej łaty z pod krycia dachowego rozebrać, zresztą jak pod poz. 719:

0-05 godz. cieśli,    |    0 07 godz. pomocnika.

728.    M etr bież. rozebrania parkanu ze słupkami, przewiązkami (ryglami), kapturami, opierzeniem itp., jak pod poz. 510. i 511. opisano, zresztą jak pod poz. 657.-,

a) jeżeli materjał rozebrany jest częściowo lub całkowicie przydatny do dalszego użycia: 1 godz. cieśli,

1 godz. pomocnika;

729. Metr bież. rozebrani ze słupkami, przewiązkami (i wem itd., jak pod poz. 512.-poz. 657.;

a) jeżeli rozebrany materjał jest częściowo lub całkowicie do dalszego użycia przydatny:

160 godz. cieśli,

2 godz. pomocnika;

b) jeżeli materjał jest do użycia dalszego zupełnie nieprzydatny:

0 40 podz. cieśli,

0 40 godz. pomocnika.

a ogrodzenia sztachetowego yglami), opierzeniem cokoło-—513. opisano, zresztą jak pod

b) jeżeli materjał jest do dalszego użycia zupełnie nieprzydatny:

0 64 godz. cieśli,

0 82 godz. pomocnika.

730. Metr bież. rozebrania schodów drewnianych, t. j. stopnie z ościeni wyjąć, ościenie wraz ze stopniami na 50 m od budynku zanieść i we wskazane miejsce złożyć lub nałożyć do przewozu, bez różnicy wysokości;

a) gdy stopnie są bez podstawek :

1’30 godz. cieśli,

1‘30 godz. pomocnika;

b) gdy stopnie mają podstawki:

180 godz. cieśli,

180 godz. pomocnika.

731. Metr k wadr. ściany drewnianej zbitej czyli kłodowej wraz z odbiciem polepy glinianej rozebrać, zresztą jak pod poz. 657.:

732. Metr kwadr, rozebrania drewnianej ściany zbitej czyli kłodowej, bez polepy glinianej, zresztą jak pod poz. 657.:

10% jak wyżej.

0'50 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

733.    Metr k wadr. więzby ściany 15 cm grubej, deskami opierzonej, wyprawionej rozebrać, zresztą jak pod poz. 721.:

0 60 godz. cieśli,    |    140 godz. pomocnika.

734.    Me tr bież. wyjęcia ze studni lub z wodociągu, starej rury drewnianej, zresztą jak pod poz. 719.:

1 godz. cieśli,    |    0 20 godz. pomocnika.

e) Rozbieranie stropów.

735. Metr kwadr, rozebrania stropu sklepionego na trawersach żelaznych wałkowanych, a mianowicie sklepienie rozebrać, trawersy i płyty podkładowe poznosić, rumowisko usunąć, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 657.;

a) z podłogą drewnianą i legarkami:

170 godz. murarza,

0 80 godz. cieśli,

5‘80 godz. pomocnika;

b) z posadzką ceglaną plażową na strychu:

1'90 godz. murarza, *

6 20 godz. pomocnika.

Uwaga. Jeżeli rumowisko znosić trzeba, dolicza się do powyższej roboty za każde piętro:

i'25 godz. pomocnika.

736. Metr k wadr. stropu rozebrać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 657.;

a)    z murnicami, belkami stropowemi i z podłogą:

0⁻70 godz. cieśli,    |    0 70 godz. pomocnika;

b)    z murnicami belkami stropowemi, podłogą i podsiębitką:

080 godz. cieśli,    |    080 godz. pomocnika;

c)    z murnicami, belkami stropowemi, z podłogą, z legarkami, rumowiskiem, ścielą powałową i podsiębitką:

130 godz. cieśli,    |    160 godz. pomocnika;

d)    jak pod c), ale z belkami podsiębitnemi:

150 godz. cieśli,    |    180 godz. pomocnika;

e)    jeżeli rumowisko znosić trzeba na dół w koszach lub w cebrach dolicza się do c) i d) za każde piętro:

0 90 godz. pomocnika,    |    10°/o jak wyżej.

737. Metr kwadr, rozebrania stropu zbitego (dyblo-wanego) bez ró żnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 657.; a) z rumowiskiem, belkami, murnicami i wyprawą sufitową:

1 godz. cieśli,    |    140 godz. pomocnika;

b)    jak pod a), ale z podłogą i z legarkami:

1-30 godz. cieśli,    |    2 godz. pomocnika;

c)    jeżeli rumowisko znosić trzeba na dół w koszach lub w cebrach dolicza się do a) i b) za każde piętro:

0’90 godz. pomocnika,    |    10% jak wyżej.

738. M etr kwadr, rozebrania stropu z trawersami żelaznemi wałkowanemi, z drugorzędnemi belkami stropowe mi drewniane mi, z murnicami, z rumowiskiem, podłogą, legarkami, ścielą powałową i z podsiębitką, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 657.:

1*50 godz. cieśli,    2-60 godz. pomocnika.

0 70 godz. murarza,

Uwaga. Gdy rumowisko znosić trzeba na dół, dolicza się dodatek jak pod poz. 737., cj za każde piętro.

f) Rozbiórka według zabudowanej powierzchni.

739. Metr kwadr, zabudowanej powierzchni starego budynku, murowanego z cegły lub kamienia, rozebrać całkowicie, materjał użyteczny wyłączyć, na 20 m średniej odległości odnieść i w stosy ułożyć; a rumowisko na takąż odległość usunąć, na kupę złożyć lub do przewozu naładować;

a) budynku parterowego z mimami, podłogami, stropami, dachem, piecami, schodami itd.:

3’50 godz. murarza, 2 50 godz. cieśli,

14 godz. pomocnika, 10% jak wyżej;

b)    jeżeli potrzeba rozbierać także mury fundamentowe, dolicza się bez różnicy głębokości do roboty pod a):

1 godz. murarza,    10% jak wyżej;

3 godz. pomocnika,

c)    za rozebranie murów piwnicznycli ze sklepieniami, schodami itd. dolicza się do roboty pod a):

d)    za każde wyższe piętro budynku:

4 godz. murarza,    13 godz. pomocnika,

1 godz. cieśli,    10°/₀ jak wyżej;

e)    Jeżeli mury są zwietrzałe, potrąca się z powyższej roboty 25%.

Uwagi.

i. W przybliżeniu przypada na 1 m² zabudowanej powierzchni;

aj budynku parterowego:

0-275m³ muru fundamentowego,

0-825 m³ murów piwnicznych,

0 215 m³ sklepień piwnicznych,

1-100 m³ murów parterowych,

0-75 m² podłogi w parterze,

0-75 m² stropów z posadzką ceglaną, 100 m² rzutu poziomego więzby dachowej z pokryciem,

0-05 do 0-10 stopni schodowych,

0-05 do 0-075 okien średniej wielkości,

0-075 drzwi,

0-0375 pieca kaflowego średniej wielkości ;

bj każdego dalszego piętra:

110 m³ muru,

0 75 m² stropu z podłogą,

0-05 do 0-075 okien średniej wielkości,

0 075 drzwi,

0 05 do 0-10 stopni schodowych,

0 0375 pieca kaflowego średniej wielkości.

2.    Co do policzonego wyżej pod aJ 1 m² rzutu poziomego więzby dachowej z pokryciem, to ilość materjału drzewnego więzby wykazują poz. 405. do 429., zaś ilość materjału krycia, wynikającą z poz. 322. do 399. należy ze względu na nachylenie powiększyć w przybliżeniu o 25%

3.    Jeżeli w parterze lub na piętrze są niektóre izby i przestrzenie sklepione bez lub na trawersach żelaznych, to z kosztów rozebrania budynku, obliczonych według poz. 739., należy za każdy metr kwadr, podłogi izb i przestrzeni sklepionych potrącić koszt rozebrania 1 m² stropu, policzonego niewłaściwie według poz. 739., a natomiast doliczyć: aj koszt rozebrania 0'28 m³ sklepienia, 1 m² podłogi drewnianej z legarkami, względnie 1 m² posadzki ceglanej strychowej i 0-20 m³ rumowiska, albo ewentualnie b) koszt rozebrania 1 m² stropu sklepionego na trawersach według poz. 735.

4.    Sposób obliczania kosztów rozebrania budynku wyżej pod poz. 739. wskazany, posiada dostateczną dokładność w wielu wypadkach. Gdzie wszakże zależy na ścislem obliczeniu materjałów budynku do rozbiórki przeznaczonego i kosztów rozebrania, to należy sporządzić zupełnie prawidłowo przedmiar szczegółowy budynku według rzeczywistych rozmiarów i po wyznaczeniu cen jednostkowych rozbiórki sposobem, w rozdziale „IX. Rozbierania" uwidocznionym, obliczyć koszta rozebrania. Obliczanie objętości w tym przedmiarze należy tak przeprowadzić, aby zarówno położenie każdego muru, jak i jego rozmiary można łatwo w odniesieniu do planu z przedmiaru odnaleźć. W tym też celu każdy mur w rzutach poziomych planu budynku należy oznaczyć numerami lub literami i oznaczenia te w przedmiarze uwidocznić.

Istnieje jeszcze inny również ścisły sposób obliczania objętości murów, polegający na tern, że w przedmiarze oblicza się zabudowana powierzchnia i po odjęciu od niej wszelkich powierzchni poziomych pomiędzy murami zawartych, otrzymuje się powierzchnię poziomą li tylko samemi murami zajętą, która wymno-żona głębokością, względnie wysokością murów daje ich objętość. W szczególności więc oblicza się objętość murów fundamentowych z pomocą zabudowanej powierzchni w fundamencie budynku, objętość murów piwnicznych z pomocą zabudowanej powierzchni w piwnicach, murów parterowych z pomocą zabudowanej-powierzchni w parterze itd. murów piętrowych; a chociaż sposób ten nie daje już przedmiarowi tej przejrzystości i łatwości w orjentowaniu się co do położenia i rozmiarów grubości poszczególnych murów, to jednak odznacza się tą zaletą, że jest bez porównania krótszy i prostszy, zaczem daje mniej powodów do błędów

1    dlatego używają go dziś powszechnie.

X. ROBOTY RĘKODZIELNICZE BUDOWLANE. '

a) Roboty blacharskie.

740.    Uwagi.

1.    Do robót blacharskich należy roboty, wykonywane z blachy wogóle, z wyjątkiem blachy miedzianej, która jest właściwie materjałem kotlarza czyli miednika.

2.    W cenie robót blacharskich mieszczą sie już wszelkie wydatki na narzędzia i rusztowania.

3.    Części składowych z żelaza, a mianowicie wszelkich potrzebnych haków, gwoździ cynowanych, cynkowanych lub lakierowanych oraz cyny, węgla, nitów itp. dostarcza blacharz za wynagrodzeniem według ilości lub wagi; zarówno obejmuje blacharz wykonanie olakierowania wszelkich przedmiotów roboty blacharskiej.

4.    Krycie dachu blachą z wszelkiemi innemi do tego należąeemi robotami znajduje się w poddziale d), rozdziału V. (poz. 347. do 378.); niżej zestawia się zatem te tylko roboty blacharskie, których ceny nie dają się analizować, oraz odnośne materjaly, wszystko po przeciętnych cenach lwowskich.

741.    Metr kwadr, krycia blachą cynkową lub miedzianą gzymsów murowanych, zaprawą wapienną, hydrauliczną lub cementową ciągniętych, z zapuszczeniem blachy w mur nad gzymsem 5 do 8 cm i z zagjęciem jako okap gzymsowy

2    do 2⁻5 cm, łącznie z przymocowaniem jej do gzymsu zapomocą

stosownych łapek przylntowanych:

a)    blachą cynkową Nr. 10 po . •..........7 50 Iv

b)    blachą cynkową Nr. 13 po............9 30 _

c)    sama robota krycia bez materjału z przymocowaniem

wynosi . . . ....................3-75 „

¹ Wszystkie zawarte w niniejszym rozdziale ceny tyczą się miasta Lwowa w roku 1914. Mogą one służyć do ogólnej orjentacji co do rodzajów robót i do stosunkowych kosztów.

rowanego..................... 13 50 K.

742.    Metr bież. gzymsu głównego podokapowego

o przekroju 30X30 do 45X45 cm z blachy eyukowej Nr. 13 według danego rysunku wykonać, łącznie z drewnianymi wykrojami (szablonami) i podwójnem olakierowaniem barwą fasady....................... 15 K.

743.    Metr bież. atyki 30 cm wysokiej według danego przekroju z blachy cynkowej Nr. 14 wykonać i przymocować, z dodaniem haka żelaznego pocynkowanego lub olakie-

744. 100 kg blachy żelaznej z dostawą na miejsce:

a)    czarnej płaskiej od 04 do 16 mm grubej

Uwaga.

Fabryki wytwarzają wogóle:

1. Blachy żelazne czarne i pocynkowane płaskie w następujących odmianach:

a) Do kryciadachówo arkuszach 632 X 948 mm we wiązkach, ważących 56 kg, a zawierających

12 do ^6 arkusz}', t. j. Nr. 12—16 blachy

18    arkuszy t. j. Nr. 18 blachy

Zresztą grubość    wynosi    0-1 do 1'6 mm i więcej ; także o rozmiarach 650x1000 mm.

p) Do rynien dachowych Nr. 18 blachy o arkuszach 263 X 1896 do 526 x 1896 mm, i o arkuszach 632 X 1896; nadto Nr. 20 blachy o arkuszach 632 X 1896; wszystkie te odmiany we wiązkach po 56 kg.

We wiązkach po 50 kg: Nr. 18 blachy o arkuszach 300 x 2000 do 425 X 2000, 475 X 2000, 500 x 2000, 525 X 2000, 650 x 2000 i 800 X 2000 mm.

f) Blachy metrowe o -arkuszach 1000 X 2000 mm, z których każdy może ważyć od 9'5 do 40'0 kg.

8) Blachy o arkuszach okrągłych są o 25% droższe od arkuszy prostokątnych.

2. Blacha pocynkowana falista Nr. 1 do Nr. 66, w arkuszach 560 do 800 mm szerokich, 2000 do 4000 mm długich, 0 5 do'5 mm grubych, z falami 70 do 200 mm szerokiemi, a 20 do 200 mm wysokiemi.

Na zamówienie wytwarza fabryka także arkusze do 6000 mm długie.

745. 100 kg blachy cynkowej Nr. 8 do 20 (zob. tablicę

pod poz. 375, str. 251................'.    108 K

746.    Kilogram blachy miedzianej.......330 K-

747.    Kilogram blachy mosiążnej ....... 435 K.

748.    Kilogram ołowiu do zalewania..... 075 K.

749.    Kilogram cyny..............420 K.

750.    Hektolitr węgla z drzewa miękkiego . . . 2⁻40 K.

751.    Metr bież. naprawy starych rynien dachowych

łącznie z wyczyszczeniem............0-45 do 1*80 K.

752.    Metr. bież. samego tylko wyczyszczenia rynien 0 09 K.

753.    Hak do prz ymocowania ryny dachowej leżącej lub wiszącej, w wadze 10 do 14 kg, łącznie z dwoma śrubami do przymocowania haka, z podwójnem olakierowaniem lub pocynko-

waniem...................0⁻60 do 0 90 K

754. H ak pierścieniowy z szarnierowemi zawiaskami do przymocowania rury dachowej, ważący około 1'5 kg, z podwójnem olakierowaniem lub pocynkowaniem .... 120 do 150 K.

b) Roboty stolarskie.

755.    Uwagi.

1.    Do robót stolarskich należą wszelkie roboty, wykonywane z drzewa narzędziami stolarskiemi, z użyciem kleju jako środka łączącego. Wysokości piątr nie uwzględnia się, koniecznie jednali trzeba określić w kosztorysie w sposób niewątpliwy rodzaj drzewa i dokładne rozmiary wszelkich części składowych każdego przedmiotu roboty stolarskiej.

2.    Przedsiębiorca robót stolarskich odpowiada za rozmiary i powinion dostarczyć modeli na żądanie.

Widoczne powierzchnie należy gładko ostrugać i wytrzeć. Grubość czopów, listew, wpustek i wsuwek nie powinna przekraczać ll₃ części grubości drzewa.

8. Podłogi i ścianki liczy się według miary kwadratowej z do-datkićm 3<> ₀ na szpalety okien i drzwi, albo co lepiej, z dokład-nem obliczeniem podłogi we drzwiach i w szpaletach okiennych. Bramy, drzwi, okna i okienice liczy się według ich ilości; koszt wszakże każdej jednostki drzwi, okna lub okienicy oblicza się według powierzchni światła w futrynie.

4. Dostawa na miejsce przeznaczenia,' ustawienie, przystosowanie i przymocowanie przedmiotów roboty stolarskiej mieści się już w ich cenie.

756.    Metr kwadr, głównej bramy wchodowej lub wjazdowej, nad 2 m szerokiej, z oprawą dębową 10X20 do 10 X 30 cm o dwu skrzydłach równej łub różnej szerokości, z otoczynarai (fryzami) dłutowanemi 8 cm i wnękami 5 do 6 cm grubemi, z wykrawanemu listewkami przy wnękach, z dwoma ozdobnie wykonanemu listwami przyraykowemi czyli przymknicami, z pilastrami i ozdobnymi gzymsami, do otwierania w całej swej wysokości albo tylko w dolnej swej części, przemielonej gzymsem ozdobnie wykrawanym z fryzem od stałej górnej części łukowej lub prostokątnej z otoczynami i wnękami lub z ramami oszklonemi: ¹

a)    z drzewa miękkiego...........24 do 36 K

b)    z drzewa twardego.............48 „ 72 „

757. Metr kwadr, bramy głównej wchodowej, jak pod poz. '>56. opisano, ale do 2 m szerokiej, z fryzami 6 do 5 cm i wnękami 5 do 4 cm grubymi: ¹

a) z drzewa miękkiego (sosnowego, smerekowego czyli świerko

wego) .........•........... 22 50 do 30 K

b) z drzewa twardego (modrzew lub dąb) ... 45    „ 60 ,

758. Metr k wadr. bramy do wozowni z dyli sosnowych, 8 cm grubych, z dębowemu szpągami³ od strony wewnętrznej ¹....................15 do 21 K.

759.    Me tr kwadr, przepierzenia, czyli ścianki oszklonej w kury tar z ach itp. u góry prostej lub łukowej, z drzewa sosnowego lub świerkowego, z otoczynami 6 do 7 cm i wnękami 4 do 5 cm giubemi, z drzwiami jedno lub dwuskrzydłowemi, z pilastrami, z gzymsami ozdobnymi i z cokołem ¹ . 15 do 18 K.

760.    Metr kwadr, drzwi pokojowych z drzewa sosnowego lub świerkowego z otoczynami wpuszczonemi 5 cm i wnękami 3 do 4 cm grubemi:

a)    jednoskrzydłowych............... 1050 K

b)    dwuskrzydłowych...............12    „

761.    Metr k wadr. okładzin szpalet czyli ościeży drzwi lub okien z otoczynami 4 cm i wnękami 3 cm grubemi, z drzewa sosnowego lub świerkowego wykonać, łącznie z oprawą

8 X do 10 X 13 cm stosownie przed lico okładzin wysuniętą, aby drzwi otwarte wewnątrz szpalet zmieścić się mogły . . 9 K.

762.    Metr bież. opaski drzwi 5 X 15 cm z drzewa sosnowego lub świerkowego, czysto wykrojonej i ostruganej sporządzić i przymocować, za robotę i materjał . 0 60 do 0 90 K.

763.    M etr kwadr, okna pojedynczego na wewnątrz

lub zewnątrz otwieralnego, bez różnicy ilości skrzydeł, sporządzić z drzewa sosnowego, z oprawą 5 X 25 cm i ramami 4X5 do 5X5 cm wykrawanemi, z okapkami, przymykami, ze stałą przecznicą poziomą itd. ²)...........8 40 do 9 K.

764.    Metr kwadr, pojedynczego okna, jak pod poz. 763

opisano, ale z krosnami zamiast oprawy.......7 80 K.

Uwaga. Jeżeli drzwi lub okna są łukowe, to w robocie stolarskiej liczy się zamiast powierzchni łukowej powierzchnia opisanego prostokąta.

765.    L istwę przymykową czyli przymknicę drzwi

odjąć, nową sporządzić i przybić........120 K.

766.    Metr bież. starej uszkodzonej otoczyny drzwi

wyjąć, nową sporządzić i przymocować......6 K.

767.    Metr kwadr, uszkodzonych starych wnęk drzwiowych wyjąć, nowe sporządzić i osadzić........9 K.

768.    Starą opaskę drzwi odjąć, naprawić i ponownie

przymocować......•.............150 K.

769.    Metr kwadr, deski cokołowej starych bram łub głównych drzwi wchodowych odjąć, nową sporządzić i przymocować:

772.    Metr bież. starej, uszkodzonej otoczyny bram lub drzwi głównych wyjąć, nową sporządzić i przymocować:

774.    Metr bież. br a my dołem uciąć i deskę cokołową

zrównać......................180 K.

775.    Metr bież. deski parapetowej okiennej do 30 cm

szerokiej, 4 cm grubej, z drzewa sosnowego lub świerkowego sporządzić.................105 do 150 K.

776.    Skrzydło okienne przystosować.....030 K.

777.    Metr bież. części składowych ram okiennych wyciąć, nowe sporządzić, dostosować i przymocować:

a)    szczebla ramy.................0 90 Iv

b)    zewnętrznej ramy skrzydła............105 „

778.    Metr bież. stałej przecznicy okiennej wyciąć,

no\rą dorobić i przymocować.............1-50 K.

779.    Metr bież. przymknicy okna odjąć, nową zrobić

i przymocować...................0 75 K.

780.    Metr bież. listew podłogowych 4X5 cm wykrawanych, czysto ostruganych, sporządzić i gwoździami przybić:

a)    z drzewa miękkiego...............010 K

b)    z drzewa dębowego...............0 20 „

781.    Metr b ież. fryzów posadzkowych 3 X 15 cm

przyściennych z drzewa dębowego sporządzić i przymocować .....................• . . 090 K.

782. Metr kwadr, posadzki z deszczułek 2 m długich, 2 6 do 3 cm grubych, 10 do 12 cm szerokich, czysto ostruganych na żłobek i wpustkę z 4 stron łączonych, bezpośrednio na 8 X 15 lub 10 X 13 cm dębowych legarkach w sposób zwykłej podłogi z wymijaniem się spoin czelnych ułożonych i gwoździami przybitych:

a)    z drzewa miękkiego z legarkarni dębowymi . . . . 5 25 K

b)    z drzewa dębowego z legarkarni dębowymi .... 9    „

Uwaga. Jeżeli deszczułki są krótsze niż 2 m, to legarki można gęściej ułożyć a deszczułki w jedlinkę.

766

7S3. Metr kwadr, posadzki z deszczułek dębowych 40 do 60 cm długich, 2 6 do 3 cm grubych, 8 do 10 cm szerokich, ułożyć w jedlinkę na ślepej podłodze, łącznie z fryzami 3 X 15 cm i listwami ściennemi 4 X 5 cm wykrawanemi dębowemi z przybiciem gwoździami, bez ślepej podłogi........7 80 do 8 40 K.

784.    Metr kwadr, ułożenia i przybicia posadzki

deszczułkowej, jak pod poz. 783. opisano, ale bez mate-rjału........................180 K.

785.    M etr kwadr, wykonania zwykłej posadzki dębo

wej z parkiet 2 6 do 3 cm grubych, 45 X45 cm do 60 X 60 cm długich, łącznie z fryzami ściennymi 3 X 15 cm i listwami 4X5 cm bez ślepej podłogi...............9 do 10 50 K.

786.    Taflę parkietową 60X60 cm dębową 26 do 3 cm grubą ułożyć w posadzkę:

a)    za samą robotę ułożenia.........0 75 do 0 90 K

b)    za robotę wraz z parkietą.......2 85 „3    „

787.    M etr kwadr, posadzki z parkiet ozdobniejszyeh,

to jest z wzorzystych albo utworzonych z mieszaniny różnych rodzajów drzewa twardego, albo też fornirowanych, zresztą jak pod poz. 785. ułożyć..............12 do 30 Iv.

788.    M etr kwadr, posadzki lub podłogi zwykłej

wyszparować, to jest spoiny drzewem zapełnić, pozaklejać i przystrugać...............060 do 090 K.

789.    Metr kwadr, posadzki deszczułkowej ostrożnie rozebrać i materjał przydatny wyłączyć . . . 045 do 060 K.

790.    Metr kwadr, ponownego ułożenia posadzki deszczułkowej:

a)    jeżeli deszczułek niepotrzeba strugać.......2T0 K

b)    jeżeli deszczułki potrzeba ostrugać........ 3    „

791.    Starą parkietę z posadzki ostrożnie wyjąć, zre-parować, podłożyć, ułożyć i na nowo przymocować . . T80 Iv.

792.    Deszczułkę dębową z posadzki wyjąć, nową dostarczyć i ułożyć...................120 K.

793.    Metr kwadr, posadzki parkietowej ostrożnie rozebrać, parkiety do użytku przydatne wyłączyć i w stosy ułożyć, nieprzydatne usunąć i w miejscu wskazanem złożyć . 0 30 do 0 60 K.

704. M ctr kwadr, posadzki parkietowej rozebranej na nowo ułożyć, t. j. stare parkiety ponaprawiać, żłobki po-wyrzynać, parkiety ułożyć i ostrugać z dodaniem materjału po

trzebnego do reparacji parkiet.........3-40 do 4-50 K.

795. Metr bież. fryzu ściennego dębowego z posadzki deszczułkowej lub parkietowej wyjąć, a natomiast nowy zrobić i ułożyć....................135 K.

796.    Metr kwadr, sporządzenia żaluzyj . . . 1080 K.

797.    Sp rzęty do Zakładów naukowych lekarskich Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.

1.    Rulety blaszane zwijane do zaciemniania okien w świetle

4.    Stół do sali wykładowej 13 X 5 m z urządzeniem wodo-

ciągowem i gazociągowem, z szafkami, klapami, podjum dębowem o jednym stopniu, barjerą itp.............. 1050 K.

5.    Stół roboczy ze stolnicą z drzewa miękkiego a z nogami z drzewa twardego stale osadzony o rozmiarach:

a) 0'8 X 3*2 m . . . . 9G K, I c) 0 8 X 32 m z wyłożeniem

b)    0 8 X 3m . • • • 255 „ I grubą blachą ołowianą . 210 K.

13.    Krzesło dębowe wyścielone i skórą obciągnięte ... 65 „

14.    Biórko dębowe z suknem, z szafkami i szufladkami

240 K 360 *

a)    o rozmiarach 0 85 X 1'5 m

b)    *    „    1-2X2™ .

15.    Urządzenie amfiteatralne ławek na 120 słuchaczy z drzewa

19.    Digestorium z żelaznych kątówek u dołu otwarte, w wyższej części z 3 stron oszklone, z przodem urządzonym do wysuwania na blokach z przeciwwagą, wyłożone płytą kamionkową, porcelanową lub ołowianą:

25.    Stół sekcyjny marmurowy z urządzeniem do obracania, z odpływem itd. w prosektorjum amfiteatralnem....... 1500 K.

26.    Tablica szklana 15 X 1’2 m ruchoma, do spuszczania z przeciwwagami, w ramie dębowej na ścianie..........150 K.

27. Wózek na 2 kołach z blaszaną skrzynią do wywożenia po

piołu i śmiecia..........,........ . 210 K.

798. Sprzęty szkolne do nowego gimnazjum w Bu-czaczu:'

1. Katedr 14 z drzewa świerkowego 43 X 0'75 X »t, każda obudowana z 3 stron do spodu, z czwartej wolna z 3 szufladami z kluczem, na otoczyny i wnęki żłobiona z cokołem i gzymsikiem, na dębowo olakierowana z fladrowaniem, zresztą według rysunku po..........................36 K.

¹ Zob. uwagę pod 39. niniejszej pozycji, str. 773.

2. Krzesłu politurowane na ciemno:

a)    34 jasionowych po 7 60 K; j laskami toczonemi w plecach

b)    32 gjętych plecionych z ba- I po .........5 80 K.

8. Sztalug 11 do zawieszania map geograficznych patentu

„M. Konigs Kartenschoner“ po............. 22 K.

4. Stolików z drzewa świerkowego z szufladą, i kluczem, z nogami dołem wiązanemi, na dębowo olakierowanych z fladrowaniem, a mianowicie, stolików:

a) 18 o rozmiarach 1 X 0‘75 m ] kabinetów, po.....24 K;

do klas, po..... 12 80 K;

b) 2 o rozmiarach 2X1 m do

e) 2 o rozmiarach. 0-8 X 0"7 m do kabinetów, po . . . 11‘40 K

5. Wieszadła złożone z dębowego czysto ostruganego fryzu w około sfazowanego, opokostowanego, do ściany silnymi hakami żelaznymi przytwierdzonego, i z haków żelaznych niklowanych do wieszania w odstępach wzajemnych co 20 cm zapomocą stosownych łapek do fryzu przymocowanych, zresztą według danego rysunku wykonać; a mianowicie:

f)    1 z 36 hakami . . 32-40 K;

g)    2 po 38 haków po 34-20 „

h)    2 po 45 haków po 40‘50 „

i)    1 z 46 hakami po 41-40 „

j)    1 z 48 hakami po 43-20 „ Tc) 5 po 50 haków po 45-— „

a)    15 wieszadeł każde z 2 hakami po......180    K;

b)    1 wieszadło z 4 hakami ......... 3 60 K;

c)    2 po 6 haków po 5⁻40 „

d)    1 z 20 hakami . 18-— „

e)    2 po 32 haki po 28’80 „

6.    Umywalnie 2 do sali rysunkowej i kabinetu jej z drzewa świerkowego 0 65 X 0‘67 w, z tylną ścianą 12 m wysoką na dębowo olakierowaną, ze zbiornikiem na wodę z blachy żółtej wewnątrz pocynowanej z kruczkiem, z miednicą syfonem zamkniętą i ze zlewiskowem naczyniem z blachy żelaznej pocynkowanej, wewnątrz umywalni ustawionem; zresztą według rysunku po 32 K

7.    Korytek 9 na parasole z tacą blaszaną i odpowiednią bar-

jerką do oparcia po ... ,..............10 K.

8.    Spluwaczek 10 kwadratowych 0⁻35 X 0 35 m, ciemno olakierowanych po . .................... 140 K.

9.    Szafy świerkowe zewnątrz na dębowo, wewnątrz na biało olakierowane do kabinetu rysunkowego, a mianowicie:

z kluczem, zresztą według rysunku .......99 60 K;

b) 1 szafa 195 X 1’2 X 05 m z półkami....... 85 K.

4-9

a) 1 szafa 2-2 X 1‘6 X 0-7 m na modele, górą 3 skrzydłowa, oszklona z kluczem, dołem z 4 szufladami na rysunki, każda

Skwarćzyński, Podręcznik budowlany.

10. Szafy świerkowe dwuskrzydłowe z kluczem, polituro-wane, na książki, a mianowicie:

c) 3 szafy 22 X 16 X 0'45 m do sali bibliotecznej profesorów z 6 półkami, po .... 64 K.

a)    1 szafa 193 X 1'4 X 0 5 m

do sali konferencyjnej z 5 półkami ....... . . 60 K;

b)    1 szafa 193 X 116 X

X 0 5 m z 4 półkami, zresztą jak pod a)......57 K;

11.    Szafa świerkowa 18 X 1 X 0'5 m z 4 półkami, dwuskrzy

dłowa, na dębowo olakierowana do kabinetu fizykalnego na książki, z kluczem.......................50 K.

12.    Szafa dębowa, dwuskrzydłowa z kluczem, miernie

ozdobna, zwykłej wielkości, zupełnie naturalna, niczem niezapuszczona do kancelarji dyrektora ...........110 K.

13.    Szaf 8 dębowych (4 do kabinetu przyrodniczego i 4 do kabinetu fizykalnego), każda z nich zewnątrz politurowana, wewnątrz na biało olakierowana; w części dolnej o rozmiarach 16 X X 1-02 X 0 83 m ma dwoje drzwi z zasuwami i kluczami i jedną półkę po środku; w części zaś górnej o rozmiarach 1‘5 X 1‘32 X X 0 6 m jest oszklona, z 2 oszklonemi przesuwalnemi skrzydłami, i z półkami, dającemi się zakładać w różnej wysokości zapomocą listew zazębionych; za robotę i materjał po . . . . . . . 110 K.

14.    Szafa do kabinetu przyrodniczego z drzewa świer

16.    Biurka 2 (1 do kabinetu przyrodniczego, 1 do fizykalnego)

dębowe l⁻4X0'8m, naturalne, z 3 szufladami górnemi i 2 szufladami u skrzydeł, z barjerką w około po........170 K.

17.    Etażerka do kancelarji dyrektora dębowa 12 X

X 0 0 X 0'5 ni, złożona z toczonych słupków i prętów poziomych, z 4 półkami, politurowana ...............36    K.

18.    Stoły świerkowe politurowane, a mianowicie:

a) 1 stół do sali konferencyjnej zwykłych rozmiarów z 2 szufladami i kluczami . . . 41 K;

b) 1 duży 3 X 1 m do biblioteki profesorów z 4 szufladami waskiemi i kluczami . . 60 K.

19. Stoły świerkowe olakierowane na dębowo, a mianowicie:

b) 1 stół 2 5 X 1 X 0⁻8m

z 2 szufladami i kluczami do kabinetu przyrodniczego . 40 K.

a) 1 stół 2-5 X 0⁻75 m do biblioteki uczniów z 2 szufladami i kluczami......30 K;

20.    Stół doświadczalny świerkowy 3 X 1 X 0'8 m z 5 cm grubą stolnicą dębową, obudowany aż do dołu z przodu i z boków na otoczyny i wnęki, z podwójnem zapokostowaniem stolnicy i olakierowaniem fladrowem boków; w wyciętym otworze w stolnicy należy osadzić miednicę porcelanową z syfonowem zamknięciem i łańcuszkiem do podnoszenia syfonu, a od strony tablicy należy urządzić dwie szafki: jedną na naczynie kamienne pod miednicę, drugą na narzędzia przedzieloną półkami; dno obudowania stołu ma być na całą długość stołu także dębowe i spoczywać na nóżkach toczonych; wreszcie pod samą stolnicą ma znajdować się szuflada na klucz zamykana. Za kompletne urządzenie i wyposażenie 190 K.

21.    Fotel dla dyrektora ozdobniejszy z drzewa świerkowego

polituro wany......'...............52K.

22.    Półki z drzewa świerkowego, a mianowicie:

z przedziałką wzdłuż wysokości, zewnątrz na dębowo olakiero-wana i z listewkami, aby książki nie wypadały po . . . .34 Iv.

a)    1 półka 2 2 X 1'3 X 0‘5 m , na czasopisma do biblioteki profesorów, politurowana . . 28 K;

b)    4 półki 2 35 X 1'7 X 0 32 m na książki do biblioteki uczniów

23. Schodki 2 przenośne z drzewa świerkowego, każde o 3 stopniach ze stojakiem jako porączką, olakierowane na dębowo, do szaf bibliotecznych po................9 K.

24.    Barjera do biblioteki uczniów przed stołem z dwu stron

przymocowana do podłogi, z drzwiczkami z jednej strony do otwierania, z balaskami toczonemi, całość z drzewa miękkiego olakiero-wana na dębowo, 8 m długa, od 1 w po..........9 K.

25.    Gablotek 8 na minerały, każda z drzewa świerkowego

w dolnćj swej części wykonana jako zwykły stolik 1-1 X 0'68 X X 0 83 m z nogami wiązanemi, górna zaś część jest właściwą gablotką 1 X 0'61 X 063 m, z wiekiem nachylonem, oszklonem, ot-wieralnem na szarnierach i z półeczkami na minerały; całość olakiero-wana olejną farbą na dębowe po............56 K.

26.    Małe 2 gablotki do klas, wykonane i wyposażone w sposób wyżej pod poz. 25. opisany po........... . 54 K.

27.    Okienicc 8 zaciemniające do sali fizyki z drzewa świerkowego, składane z 4 części na zawiaskach szarnierowych z obu stron matowoczamo olakierowane, dłutowane, z ramą, z komplet-nem okuciem i wyrobieniem otworu w jednej okienicy z zasuwką, do wpuszczania światła słonecznego do analizy spektralnej po 78 K.

28.    Ołtarz do auli artystycznie wykonany w stylu barokowym cały z drzewa dębowego, z pozostawieniem naturalnej jego barwy i tylko z opokostowaniem i miejscowem ozłoceniem, złożony z części dolnej czyli menzy o postaci skrzyni 2 m długiej, 0 9 m szerokiej, 1 m wysokiej i z części górnej będącej właściwym ołtarzykiem składanym. W szczególności należy w silnej 5 cm grubej płycie dębowej menzę nakrywającej wyżłobić gniazdo do osadzenia płyty marmurowej na relikwio, samą menzę podzielić na pola z pozostawieniem miejsca do osadzenia materji haftowanej i z obu stron urządzić kryte szafki na przybory kapłańskie; właściwy zaś, część górną stanowiący ołtarzyk zaopatrzyć dwoma zamykalnemi skrzydłami i pięknie rzeźbionem tabernaculum, wykończyć ozdobnie ze złoceniami i osadzić nad menzą.

Całość zresztą wykonać artystycznie ściśle według danego rysunku, dodać nadto zwykłe stopnie ołtarzowe z drzewa dębowego od stron dostępnych i ustawić statycznie w miejscu do tego wyznaczonem. Za kompletną robotę z wyposażeniem i materjałem . . . 1070 K.

29.    Stoliczek dębowy obok ołtarza zgrabnie i ozdobnie wykonany ..................... ... 24 K.

30.    Katedra do egzort, stoliczek dębowy z pulpitem,

lawatorjum i kanapka z drzewa dębowego w ozdobnem wykonaniu....................188 K.

31. Stal 10 do auli dwusiedzeniowych z drzewa dębowego pozostawionego z naturalną swą barwą, ozdobnie wykonanych dla profesorów po.................... . 90 K.

32. Ławek szkolnych 84 dwusiedzeniowych z drzewa świerkowego na dębowych podwalinkach z pultem nachylonym, zaopatrzonym wyżłobieniami na pióra i kałamarz, oraz półką na książki, z siedzeniem wyżłobionem, dostarczyć, a mianowicie:

po......... 1150 K;

c) 120 ławek, każda 1 *34 m długa, kategorji C, rysunek 1 po..........12 K.

a)    84 ławek, każda długa

122 m kategorji A, rysunek 1 po........11-20 K;

b)    85 ławek, każda 1-28 m długa, kategorji B, rysunek 1

33. Zamiast ławek tlwusiedzeniowyćli, poszczególnionycli pod poz. 32. a, ł>, c, będą ewentualnie zamówione ławki, jak pod poz. 32. opisano, ale więcejsiedzeniowe w sposób następujący:

rysunek 1 po .... 15-80 K;

c) 12 ławek dwusiedzenio-wycli, każda 1-34 m długa, ka-tegorji C, rysunek 1 po 1170 K.

a)    81 ławek czterosiedzenio-wych, każda długa 2⁻6 m, kate-gorji C, rysunek 1 po . 20 K;

b)    84 ławek trój siedzeniowych, każda 195 m długa, kategorji C,

34.    Stołów rysunkowych 15 z drzewa świerkowego 2-5m długich, 0 72 m szerokich, każdy z 3 szufladami z zamkami i kluczykami, z 3 ramami do odejmowania z najwyższem polem zamykalnem na szaruierach i ze stosownemi zapadkami do zawieszania modeli, — na nogach dębowych u dołu listwami wiązanych, i z- olakiero-waniem na dębowo; zresztą według rys. 3. dostarczyć, po 36 K.

35.    Stołków 45 do stołów tych z drzewa świerkowego na

nogach dębowych, o postaci w salach rysunkowych używanej wykonać, na dębowo olakierować i dostarczyć po.....5 80 K.

36.    Pódnoży (gradusów) 19 pod katedry i tablice z 4 cm

grubych desek świerkowych, czysto ostruganych o rozmiarach 2'2 X X 1‘75 X 025 m dostarczyć po............16 80 K.

37.    Tablic 7 o rozmiarach 1’8 X 1'1 z drzewa olchowego

poruszalnych w ramie z drzewa świerkowego do muru przytwierdzonej, według rys. 2. wykonać, czarno olakierować i dostarczyć po......................31 K.

38.    Tablicę do sali fizyki z materjału jak pod poz. 37., ale

podwójną w ten sposób wykonać, aby dolna dała się posuwać w górę z równoczesnem opadaniem górnej na dół, czarno olakierować i dostarczyć....................50 K.

39.    Amfiteatralne urządzenie o wymiarze 42 98 w³

z drzewa dębowego, czysto ostruganego, na całą szerokość sali fizyki ze stopniami 75 cm szerokimi, 10 cm wysokimi na silnem wiązaniu z belek i słupków sosnowych 15 X 15 crn wykonać, dostarczyć i osadzić................... 370 K.

Uwaga.

Nowy budynek gimnazjalny w Buczaczu wykończono w r. 1899.; zaczem wszystkie ceny jednostkowe wyżej pod 1 do 39 włącznie poszczególnione, odnoszą się do okresu czasu od r. 1896 do 1902.

40.    Suma kosztów wszystkich sprzętów szkolnych i urządzeń,

wyliczonych szczegółowo i liczbowo wyżej pod 1 do 39 włącznie wynosiła w_r. 1899 ............... 14.23P70 K.

c) Roboty kowalskie i ślusarskie.

799.    Uwagi.

1.    Robota kowalska obejmuje opracowanie żelaza z grubsza bez znacznego ogrzania go i bez użycia pilnika lub lutowania; należy tu wszelkie rodzaje kotwi, klamry, haki, gwoździe duże, silne okucia bram parkanowych grubszej roboty, kraty, łańcuchy itp.

2.    Wszelkie przedmioty roboty kowalskiej obliczają i kupują według wagi.

3.    Opracowanie ściślejsze i czyste przedmiotów żelaznych z użyciem pilnika i lutowania zalicza się do roboty ślusarskiej; tu należą wszelkie okucia drzwi, okien, ozdobnie wykonane kraty, sprzęty, narzędzia itd.

4.    Przedmioty z żelaza lanego należą także tutaj.

5.    Co do okucia okien i drzwi należy każdą część składową do-; kładnie w kosztorysie poszczególnie, cenę zaś obliczać w ten sposób, by prócz sumy cen poszczególnych części składowych okucia obejmowała 30 do 40<»/₀ na robotę ślusarską okuwania.

6.    Przedsiębiorca roboty ślusarskiej powinien dostarczyć na żądanie modeli, a na dostarczonych kluczach wybić numera drzwi. Kluczów lanych i okucia tak zwanego sklepowego należy wykluczyć z dostawy.

800.    100 % ko twi do murów ze sztab żelaznych kutych

9X45, 14X44, 16X44, 18X47, 26X65 lub 40X70 mm łącznie z uszami, przewłokami, łącznikami, śrubami itp.......54 K.

Uwaga. Waga ogólna kotwi, potrzebnych do nowo zaprojektowanego budynku, oblicza się z dostateczną dokładnością za przyjęciem po 2-5 do 351cg kotwi na lm² zabudowanej powierzchni każdego piętra, przeznaczonego do zakotwienia.³

801.    100% krat okiennych ze sztab żelaznych kutych

15 X 15 do 25 X 25 mm nitowanych...........66 K.

Uwaga. Kraty ozdobne, artystycznie wykonane wedhig nakreślonych wzorów, potrzeba w każdym danym razie osobno ugodzić i to od każdej kraty osobno lub od 1 kg wagi.

Do przybliżonego obliczenia w kosztorysie niechaj służy następująca wskazówka;

aj krata ozdobniejsza, o zwykłych liniach łukowych płaci się od 1 mz po............................. 22-50 do 45⁻— K;

IJ krata ozdobiona figurami geometrycznemi od 1 m- po......45 do 75 K.

802.    100% klamer żelaznych kutych, zwor, łap lub

trzpieni do połączenia kamieni ciosowych, płyt cokołowych itp........................ 60 K.

803. 100 kg śrub z głowicami i naśrubkami 75 do 90 K

Uwaga. Projektowany w kosztorysie teoretyczny ciężar śrub, względnie nitów, sprowadza się do obliczenia ciężaru równoważnej długości ich trzpienia, a miano-' wicie długości trzpienia między głowicą a naśrubkiem, względnie między obiema główkami nitu, zwiększonej:

aj za naśrubek i głowicę postaci sześciobocznej o 7 krotność, bj za naśrubek i głowicę postaci czworobocznej o 8 krotność, cj za obie główki nitu o 4 krotność grubości trzpienia.

804<. Gwoździe, a mianowicie;

a) 100 silnych gwoździ kutych krokiewnych:

805.    Kilogram drutu żelaznego miękkiego wyżarzonego 1 mm grubego do trzeinowania sufitów . . .090 K.

806.    100 kg trawers żelaznych wałkowanych z dostawą

na miejsce budowy we Lwowie⁴..........45 do 54 K.

807.    100 Ay żelazmych trawers nitowanych' z dostawą na

miejsce........................60 K.

808.    B ramę wjazdową do budynku dwuskrzydłową kompletnie okuć, t. j. części składowe okucia dostarczyć i śrubami o główkach i naśrubkach wpuszczalnych przymocować, a mianowicie:

6 silnemi zawiasami pasowemi, krzyżowemi lub kątowemi ze

stożkami po 11-25 K.................67 50 K

zamkiem’silnym wpuszczonym............15 30 „

z kluczem.....................2-70 „

z 2 mosiężnemi klamkami.............10 20 „

z 2 rozetami i ruchomemi tarczami mosiężnemi po 155 K . 3 30 „ 2 przyrządami do przytrzymywania skrzydeł bramy po 210 K .......'............... 4 20 „

2 mosiężnemi panewkami u dołu po 7-80 lv . . górną długą i dolną krótką zasuwą wpuszczoną

razem

15-60

15-. 133-80 K

Gdy okucie ma być wyłącznie żelazne, to zamiast mosiężnych części składowych okucia należy policzyć:

a)    parę klamek żelaznych po............. 4 50 K

b)    2 rozety żelazne zresztą j. w. po    0-90    K......180    „

c)    2 panewki żelazne dolne po 3 45 K    ........ 6‘90    „

809. Drzwi w chodowe główne, dwuskrzydłowe okuć

kompletnie j. w., a mianowicie:

6 silnemi zawiasami pasowemi, krzyżowemi lub kątowemi

po 4 50 K ..................i . . . 27-— Iv

6 stożkami do tych zawias po 2 85 K........1710 „

zamkiem wpuszczonym . . .⁴.........• . . 10 65 „

z kluczem................• . . . . 240 „

razem . . . 75-— K

ceny 2-25 K.

Jeżeli okucie ma być wyłącznie żelazne, to w miejsce mosiężnych części składowych okucia wypadnie policzyć:

a)    za parę klamek żelaznych z robotą........2 85 K

b)    za parę rozet żelaznych po 0 70 K . ......1-40 „

810. Dr zwi pokojowe dwuskrzydłowe kompletnie okuć: 6 francuskiemi zawiasami 16 cm długiemi, 19 mm grubemi

po 0 80 K......................4-80 K

zamkiem wpuszczonym z kluczem, z 2 mosiężnemi klamkami i rozetami...................9-10 „

2 zasuwami wpuszezonemi.............2 70 T

razem . . . 16 60 K

do tego 30% za robotę okuwania około . ......5⁻— „

razem okucie z materjałem . . . 21-60 Iv Jeżeli klamki i rozety mają być żelazne, potrąca się z powyższej

811.    Dr zwi pokojowe jednoskrzydlowe okuć:

3 francuskiemi zawiasami po 0 80 K.........2 40 K

zamkiem j. w. pod poz. 809.......,..... 9-10 „

•/. 11-50 K

do tego 30% za robotę okuwania około .... . . . 3;50 „ razem kompletne okucie . . . 15-— Iv Jeżeli klamki i rozety są żelazne, to okucie wypada o 2 20 K taniej.

812.    Okno c zteroskrzydłowe, podwójne, okuć:

32 kątownikami po 0 06 K.............1-92 K

20 zawiasami francuskiemi 13 cm długiemi, 18 mm grubemi po 0 40 K................... 8 00 „

2 parami zasuw poruszanych zakrętką mosiężną, stosownie urządzoną po 4⁻80 K.............. 9 60 „

2 zakrętkami mosiężnemi, języczkowemi po 0 35 K . . 0-70 „ 2 wpuszezonemi zastawkami wiatrowemi z mosiężnym

guzikiem......................2-15 „

22-37 K

do tego 30°/₀ za robotę okuwania około........ 6 63 „

razem za kompletne okucie . . . 29-00 K

817.    Para zasuw:

816. Zakrętka żelazna do wśrubowania w drzewo 006 K.

a)    do okna, nasadzonych lub wpuszczonych.....165 K.

b)    do drzwi, tylko nasadzonych...........215 K.

818.    Para haezkdw okiennych wiatrowych . . 040 „

819.    Para zast a wek okiennych dla skrzydeł, do wnętrza

otwieralnycli z mosiężną główką...........1’90 K.

820.    Zakrętka okienna:

a)    żelazna korbkowa................0-24 K

b)    mosiężna .    ..................0-36 „

c)    półoliwka języczkowa żelazna ..........0 30 v

d)    „    „ mosiężna .    .    .    '......0'60 „

821.    Para klamek do drzwi

a)    żelaznych................... 120 ,

b)    mosiężnych...................3-30 K.

822.    Z ainek do drzwi pokojowych:

a)    wpuszczony z 2 żelaznemi klamkami i 2 rozetami . .    6 90 K

b)    nasadzony skrzynkowy zresztą j. w........5-40 „

c)    zasuwowy bez klamek z kluczem do drzwi wychodkowych 135 „

d)    zapadowy bez zasuwy i klucza, z żelaznemi klamkami 2 30 „

e)    zapadowy rolkowy z mosiężnemi guzikami.....8 40 „

823. Rozeta z ruchomą tarczą do zamku drzwi pokojowych:

a)    żelazna ....................0⁻30 K

b)    mosiężna.....................0⁻60 „

824.    Klucz do zamku drzwi pokojowych . . . l⁻50 „

825.    Kilogram zawias pasowych, krzyżowych lub kątowych ze stożkami................135 K.

826.    Zawiaska szarnierowa żelazna:

0-40 Iv 0⁻45 „ 0-60 „ 1-20 „

a)    53 mm długa...........

b)    68 „    „    ...........

e) 79 „    „    ...........

827.    Kłódka zwyczajna z kluczem

828. 100 kg drzwi jedno lub dwuskrzydłowych, z blachy żelaznej 2 mm grubej, ze sztabami krawężnemi i przekątnemi 6 X 25 do 10 X 30 mm z zawiasami pasowemi ze stożkami, z jednym zamkiem nasadzonym lub z dwoma, z kluczem, 2 klamkami żelaznemi i z zasuwami w miarę potrzeby* , , . .105 do 120 K.

¹ Zob. uwagę pod poz. 832.

829.    100 kg okienicy z blachy żelaznej 2 mm grube j, ze sztabami przekątnemi 6 X 25 mm i krawężnemi 8 X 30 mm jedno lub więcej skrzydłowej, w ramie silnej z żelaza wałkowanego kątowego 8 mm grubego, z łapami 30 cm długiemi do wpuszczenia w mur, z zawiasami pasowemi ze stożkami, tudzież z zawiasami szarnierowemi dla połączenia skrzydeł okienicy ze sobą, z zasuwami, z ryglem poziomym 10 X 30 mm na całą szerokość okienicy długim, ze stosownymi skoblami i kłódką¹ .... 105 do 120 K.

830.    100 zbiornika na wodę z żelaznej blachy kutej,

grubej 3 mm na ściany i nakrywę a 6 mm na dno, nitowanej z usztywnieniem żelazem kątowem, z powłoką lakiem asfaltowym, dostawą na miejsce, montowaniem i ustawieniem.....'. . . 130 K.

Uwaga. Metr kwadr, takiego zbiornika waży około 42'5 %.

831.    Metr kwadr, tacy pod zbiornik na wodę z desek

sosnowych 4 cm grubych, obitych blachą żelazną poeynkowaną Nr. 18........................22 K

832.100kg ram z żełaza walko wanego kątowego do drzwi lub okienic żelaznych j. w., łącznie z łapami 30 cm długiemi, do ram przynitowanemi ..................90 K.

Uwaga. Metr kwadr, wyżej opisanych drzwi lub okienic żelaznych, bez ram, waży około 28 lub 42 do 55 kg zależnie od grubości blachy, sztab i rodzaju okucia. Waga 1 mz drzwi żelaznych z ramami jest większa o 20 kg; metr kwadr, bramy żelaznej waży około 75 kg.

833.    100kg poręczy żelaznych do ganków ze sztab pio

nowych 15 X 15 mm, przynitowanych do górnej i dolnej sztaby poziomej 10 X 30 mm łącznie z podporami........66 K.

Uwaga. Metr bież. żelaznych poręczy ze szczeblami pionowymi co 15 cm wzajemnie odległymi, 1 m wysokimi, łącznie z podporami waży około 20%.

834.    100 kg poręczy schodowych żelazny cli kutych, ozdob-niejszych, łącznie z ustawieniem i z montowaniem⁵ . 90 do 150 K.

Uwaga. Metr bież. tych poręczy waży około 15 do 25%.

835.    100 leg poręczy do schodów z żelaza lanego, ozdobnych, łącznie ze sztabami kutemi pod porączkę drewnianą dostarczyć, ustawić i zmontować:

a)    mniej ozdobnych.................105 K.

b)    więcej ozdobnych............105 do 180 K.

U wagi.

1.    Metr bież. tych poręczy waży około 12 do 40 %.

2.    Metr bież. porączki dębowej, czysto według danego przekroju ostruganej i za-

pokostowanej kosztuje ........................... 3 K.

Zob. uwagę pod poz. 832.

836.    100kg sztachet żelaznych kutych, których 1 nt waży

60 do 70 kg, ozdobnie według rysunku danego wykonać, dostawić, zmontować i osadzić na podmurowaniu..........120 K.

837.    Metr bież. ogrodzenia siatkowego 18 m wyso

kiego z drutu 4 2 mm grubego o oczkach 80 mm, w ramie z prętów żelaznych 15 mm grubych, z podporami tak samo grubemi w odstępach co 2 ni, ze słupami żelaznymi lanymi co 4 m wzajemnie odległymi, z dostawą, ustawieniem, osadzeniem w kamieniu i olakie-rowaniein......................13 50 K.

838.    Brama wjazdowa do siatkowego ogrodzenia 1-8 X 1-8 w w świetle* dwuskrzydłowa, z olakierowaniem, kom-

pletnem okuciem, dostawą i ustawieniem:

a)    zwykła.....................160 K

b)    ozdobnie według danego rysunku wykonana..... 350 „

839.    \00kg rur wychodkowych żelaznych lanych, we

wnątrz i zewnątrz na gorąco osmołowanych, bez różnicy grubości ścian, z fabryki Cieszyńskiej dostarczyć na miejsce budowy, łącznie z ramiennikami i lejami przeciętnie⁶...........54 K.

Uwaga: 100^ słupów z głowicami mniej lub więcej ozdobnych są prawie w tej samej cenie co rury.

840.    100kg rur wychodkowych lub pisoarowych z żelaza lanego, wewnątrz emailowanych, wymaga dodatku do ceny pod poz. 839 wykazanej:

a)    za emailowanie szare lub szaro zielone......15'— K

b)    za emailowanie białe...............22 50 „

841.    100 kg łańcucha żelaznego bez względu na wielkość

ogniw i długości...................170 K.

842.    Uwagi.

1.    Rur wychodkowych nie emailuje się, tylko rury pisoarowe, leje i klosety wewnątrz; muszle pisoarowe i wylewowe powinny być wewnątrz i zewnątrz emailowane.

2.    Na koszta montowania i przymocowania rur wychodkowych przyjmuje się 5% ich całkowitego ciężaru.

3.    Fabryki wytwarzają rury pisoarowe i wychodkowe z żelaza lanego, grubościenne 8 do 10 mm i cienkościenne 5 do 6-5mm wraz z ich częściami składowemi, jak następuje:

Rodzaj rur | Średnica rury w świetle | Rufa częściowa 1 m | długa | Łącznik zwykły lub przejściowy | Lej | ęść podkła dowa lub odstawowa
prosta | ramienna
jedno- | | dwu- | trój- | o średnicy | waży kg
siedzeniowa | górnej | dolnej |  | £
mm | waży kg | mm | waży kg
! | 100 | 22 | 30 | 38 | 46 |  |  |  | 35 | 6
3 Sd | 125 | 30 | 38 | 46 | 54 | — | — | — | 35 | 7
§ & | 150 | 36 | 44 | 52 | 60 | — | — | — | 35 | 9
o | 175 | 42 | 50 | 58 | 66 | 175 | 100 | 9 | 35 | 12
'-d co |  |  |  |  |  | 200 | 100 | 10 |  |
1 | 200 | 48 | 56 | 64 | 72{ | 200 | 125 | 11 | >35 | 14
cc cj |  |  |  |  | [ | 225 | 100 | 11 | ) |
vn o | 225 | 55 | 63 | 71 | 79{ | 225 | 125 | 12 | }Bo | 16
N o a |  |  |  |  | 1 | 225 | 150 | 13 | i |
CC o o | 250 | 61 | 69 | 77 | 85 | 250 | 150 | 15 | 35 | 18
o rO 3 | 300 | 74 | 82 | 90 | 98 | 300 | 150 | 16 | 35 | 20
th >» | 350 | 86 | 94 | 102 | 110 | 350 | 150 | 18 | 35 | 26
3 rt | 450 | 100 | 108 | 116 | 124 | 450 | 150 | 27 | 35 | 30
s o | 100 | 14 | 21 | — | — | — | — | — | 25 | 5
3 H bo | 125 | 18 | 25 | — | — | — | — | — | 25 | 6
§ § kp | 150 | 22 | 29 | 37 | 48 | — | — | — | 25 | 8
ó o | 175 | ’ 26 | 34 | 41 | 52 | 175 | 100 | 9 | 25 | 10
kO a | 200 | 34 | 41 | 48 | 55< | 200 | 100 | 10 | > 25 | 12
03 3 |  |  |  |  | l | 200 | 125 | 11 | 1 |
‘S |  |  |  |  |  | 225 | 100 | 11 | 1 |
N O | 225 | 42 | 49 | 57 | 65< | 225 | 125 | 12 | V 25 | 15
3 |  |  |  |  |  | 225 | 150 | 13 |  |
O 3 |  |  |  |  | { | 250 | 150 | 15 | ) |
•2 | 250 | 50 | 58 | 66 | 75< |  |  |  | >25 | 18
>> |  |  |  |  | 1 | 250 | 175 | 17 | 1 |
3 tó | \ |  |  |  |  |  |  |  |  |

4.    Do wychodków używa sio rur o średnicy w świetle najmniej 150 mm, a do pisoarów najmniej 100 mm. Kury spadowe wychodkowe bez spłókiwania wodą powinny wynosić najmniej 20 cm, a ze spłókiwaniem najmniej 18 cm w średnicy, z grubością ścianki najmniej 5 mm w obu razach; wykonują także klosety z rurami 10 cm średnicy, do których wszakże nie należy więcej wpuszczać, niż jedno siedzenie z każdego piętra, gdyż i tak łatwo ulegają zatkaniu. Lej bez spłókiwania wodnego nie powinien mieć mniejszego nachylenia, niż 80<>. Kloaka betonowa musi mieć ściany najmniej 30 cm grube.

5.    W zamówieniu rur wystosowanem do fabryki trzeba wyraźnie oznaczyć: średnicę rur w świetle, grubość ich ścian, czy powinny być w stanie naturalnym lub osmołowane na gorąco wewnątrz i zewnątrz, lub czy wreszcie wewnątrz emailowane; nadto żąda fabryka dokładnego i zrozumiałego plauu wychodków z rzutami poziomymi i z przekrojami, w które należy wpisać potrzebne rozmiary, z uwidocznieniem rury wychodkowej, siedzeń, rury pi-soarowej itp.

843. Klosety o wodnem zamknięciu.

A. Zwykłe, obejmujące:

a) Kloset o wodnem zamknięciu, łącznie z kiszką kauczukową, z klapą, dźwignią i przeciwwagą, biało emailowany, z fabryki na

miejce budowy dostarczyć................ 39 K

b) Zbiornik na wodę z blachy cynkowej Nr. 14 długi 0 8 do 1'0 m, wysoki 1 m, szeroki 13 do 15 cm, z sitkiem . . . 18 „

c) Siedzenie z desek dębowych 2 do 3 cm grubych, czysto ostruganycli, 0 50 m wysokie, z okładzinami na otoczny i wnęki, 1 m wysokiemi w tyle siedzenia dla zamaskowania zbiornika, i z obu stron siedzenia, — wszystko łącznię z opo-

kostowaniem i przymocowaniem.............33 „

razem urządzenie ldosetu j. w. . . . 90 K B. Kloset pomysłu Henryka Bogdanowicza majstra blacharskiego we Lwowie zupełnie odmienny od klosetów poprzednio opisanych, polega głównie na tern, że pod deską siedzeniową, w około leja wychodkowego (gajncy) znajduje się zbiornik z silnej blachy żelaznej pocynkowanej na wodę, która wtłaczana za-pomocą pompki miedzianej, stosownie umieszczonej, spłókuje silnym prądem misę klosetową.

Kloset zaleca się tern, że jest w sposób prosty a silnie skonstruowany, że z powodu umieszczenia zbiornika pod siedzeniem potrzebuje mniej miejsca, że można go wszędzie ustawić (nawet w pokoju) i że jest dogodniejszy w użyciu.

Kloset powyższy, kompletnie zmontowany, ze zbiornikiem z po-cynkowanej blachy żelaznej Nr. 18 znitowanym, wewnątrz z cylindrem blaszanym hermetycznym wokoło leja, przykrytym pokrywą żelazną laną, z talerzykiem miedzianym pod misą, z misą żelazną wewnątrz

Za siedzenie i łamperję z drzewa olchowego, wraz z polituro waniem ......................12 Iv.

Za skrzynkę ochronną od mrozu............G K.

344. Muszla pisoarowa z żelaza lanego wewnątrz i zewnątrz emailowana, z.dostawą na miejsce i osadzeniem 30 K.

845.    Z amknięcie kanałowe wodne z żelaza lanego we

wnątrz emailowane, z kratą około 30 cm w kwadrat, z dostawą na miejsce budowy.................18 do 30 K.

846.    Kilogram płyt lanych żelaznych do kuchni angielskiej, ze sztabami i z montowaniem.........36 K.

U.waga. Płyty do kuchni małej 70 X 70 cm ważą około 24 kg, do kuchni średniej 80 x 80 cm około 28 kg, do kuchni większej około 35 kg.

847.    Euszt do kuchni lub do pieca, około 3kg ważący,

żelazny po 040 K..................1-10 K.

848.    Bratrura z silnej blachy czarnej, z drzwiczkami czysto opiłowanemi, średniej wielkości, ważąca około 8 kg . . . . 11 K.

849.    Kociołek kuchenny na wodę, z pipą mosiężną:

a) z silnej czarnej blachy, w wadze około 7 kg po 195 K=13,65 Iv;

b)    żelazny lany, wewnątrz emailowany......30 do 36 K;-

c)    miedziany, wewnątrz pobielany, w wadze około 8 kg po

4-80 K.......‘.........•......38 40 K.

850.    Poch wa kociołka kuchennego z czarnej blachy

żelaznej, ważąca około 5 kg po 1-80 K..........9 K.

851.    Op aska krawędzi kuchni:

a)    blaszana żelazna z 2 lub 3 stron kuchni......7 50 K;

b)    żelazna kuta, czysto opiłowana do dwu stron kuchni w wadze

około 10 kg po 120 K........*........12 K.

1-20 K.....................24 do 30 K.

852. Kapa z blachy żelaznej nad kuchnią, ważąca około 20 do 25 kg z przymocowaniem, dodaniem haków itp. po

853.    Dr zwiczki z silnej blachy żelaznej czysto opiło-wane, w ramie z łapkami:

a)    do paleniska kuchennego średnio wielkie......4 50 K;

b)    do popielnika kuchennego małe......1-50 do 3⁻— „

854.    Dr zwiczki 21X42 cm w świetle, kominowe do

wyciorów, podwójne, szczelne, z silnej blachy żelaznej, z ramą, z łapkami, i kluczem zegarowym.........7⁻50 do 12 K.

855.    Metr bież. rury dymowej z silnej czarnej blachy z kolanami i w miarę potrzeby z zasuwą:

857. Kilof czyli dziobak hartowany (utwardniony):

a)    dwustronny, ważący 2 24 do 2 80 kg po 0 90 K, 2 00 do 2 50 K

b)    jednostronny, „    1-40 „ 168 „    „ 0 90 „ 1-25 „ 150 „

858.    Piła do dr zewa, oprawna:

a)    10 m długa...................4'50 K

b)    0-8 „    „    ................. . • 3 00 „

¹

Zob. poz. 755. i uwagę pod poz. 764. — ^ Szpągami zowią listwy 5x8 do 6 X 8 cm, kaniasto wzdłuż wycięte i w poprzek dyli wsuwane w stosowne wcięcie do 2 cm głębokie.

²

Zob. poz. 755. i uwagę pod poz. 764.

³

Zob. 12. uwagę pod poz 119., str. 385. i 6. uwagę pod poz. 140., str. 409. W rozdz. III. „Część Druga“.

⁴

Zob. Tablicę I. i II. w „Części trzeciej*, rodź. III.    \

⁵

Zob. uwagę 2. pod poz. 835.

⁶

Zob. poz. 840. i 842.

c)    0 47 „    „ ręczna................2 25 „

c)    26 „    ...................0 90 „

d)    20 „    „    ..............' • • • 0-75 „

e)    13    „    „    .................0-60 „

f)    ^    „    .................0 50 „

siekierka ręczna....................2 70 „

862. Siekiera stalowa hartowana (utwardnionaj . 3-60 K

869. Przymykadło do drzwi pneumatyczne, samoczynne, patentowane, składające się ze szkatułki sprężynowej, z dźwigni, ze sztaby łączącej drzwi z przymykadłem, z rury pneumatycznej niklowanej z tłokiem, stosownie urządzonej i przymocowanej wraz ze szkatułką sprężynową i rurą pneumatyczną do oprawy

c)    Nr. II. do średnich drzwi:

a) zwykłe.....................52 50 K

P) z rurą niklowaną................57•— „

d)    Nr. III. do drzwi pokojowych:

a) zwykłe.....................48⁻— Iv

P) z rurą niklowaną ............... . . 52 50 „

d) Roboty szklarskie.

870. Uwagi.

1.    Roboty szklarskie oblicza się według powierzchni zaszklonej w świetle, bez potrącenia ram; jedynie u ścianek zaszklonych od-przeciągowych potrąca się zewnętrzne fryzy, a zaszklenia otworów łukowych liczy się według powierzchni opisanego prostokąta.

Oszklenie okien liczy się w świetle krosen, względnie w świetle oprawy.

2.    Do zaszklenia używa się szkła czystego białego bez skaz i rysów 2 mm grubego, oznaczonego w handlu przez ⁴/₄, — albo 3 mm grubego, oznaczonego w handlu przez «/₄, — albo też 4 mm grubego, oznaczonego przez ⁸/₄, tak zwanego podwójnego.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.    50

Nadto, do zaszklenia świetlni stropowych, dachowych, oraz leżących okien dachowych używa się szkła 5 do 13 mm grubego; wreszcie do posadzek w przejazdach używają płyt małych, 20 do 26 mm grubych, przepuszczających światło do piwnic.

3.    W kosztorysie trzeba oznaczyć dokładnie rodzaj szkła, jego grubość itp.

Odróżniamy szkło proste zielone, białe czyste, szkło solinowe 2 do 3 mm grube, odznaczające się białością i czystością i s/kło zwierciadlane; każde zaś z tych rodzajów szkła może być matowe, mleczne, łuskowe lub prążkowane.

4.    Za wszelkie stłuczenia szyb podczas oszklenia odpowiada szklarz; do niego należy też kitowanie i dodanie gwoździków, przycięcie szkła, dostarczenie ołowiu itp.

5.    Kit szklarski składa się z 3 części kredy, z 3 części bieli ołowiu sproszkowanej, z 5 części pokostu i z i/is części gładzi srebra.

Kit do zaszklenia w ramach żelaznych nie powinien zawierać bieli ołowiu, tylko samą kredę z pokostem, zmieszanym z minium, umożliwiającem lepsze przylgnięcie kitu do żelaza.

871.    Metr kwadr, zaszklenia szkłem zwykłem lichszej

jakości z dodaniem kitu itd......*,.........2 70 K.

872.    Metr kwadr, oszklenia szkłem białem czystem,

2mm grubem ⁴/₄, w wymiarze z sumą długości i szerokości szyb do 125 cm, z dodaniem kitu itd..........3 60 K.

873.    Metr kwadr, oszklenia j. w., ale z sumą długości i szerokości szyb do 155cm z dodaniem kitu itd. , . . 3 90 K.

874.    Metr kwadr, oszklenia szkłem 3 mm grubem ⁶/₄,

czystem, białem, z sumą długości i szerokości szyb do 205 cm, z dodaniem kitu itd..............8 40 K.

875.    Metr kwadr, oszklenia szkłem ⁸/₄, t. z. podwójnem

4 mm grubem, z dodaniem kitu itd........... 13 20 K.

876.    M etr kwadr, zaszklenia szkłem łanem, prążko-

wanem b-bmm grubem, z dodaniem kitu itd......2250 K.

877.    Metr kwadr, samej roboty oszklenia, bez szkła, ale

z dodauiem kitu itd..................0 90 K.

878.    Metr kwadr, oszklenia szkłem drucianem 5 do 25 mm grubem:

a) jasnem . . . 14 do 64 K; | b) półmatowem . 16 do 70 K.

879.    Metr kwadr, odczyszczenia okien ze starego kitu

i wy ki to wania nanowo..............075 K.

880.    Metr kwadr, szkła czystego białego z sumą długości i szerokości szyb do 125 cm ..........2 70 K.

881.    Metr kwadr, szkła j. w., ale z sumą długości i szerokości szyb do 155 mm..............3⁻00 K.

882.    Metr kwadr, szkła lanego, nieszlifowanego, 11 mm

grubego...................... . 45 K.

883.    Metr kwadr, szkła j. w., ale 20 mm grubego . 72 K.

884.    Metr kwadr, szkła łuskowego........12 K.

885.    Metr kwadr, szkła matowego........12 K.

886.    Kilog ram kitu złożonego w równej części z kredy i bieli ołowiu z domieszką pokostu lnianego i ■/ts gładzi srebra 0⁻60 K.

887.    Metr k wadr. oszklenia w ołowiu przezro czystem

szkłem solinowem, trójbarwnem lub katedralnem, według wzorów prostych, bez obwódek (bordury)......24 do 36 K.

888.    Metr kwadr, oszklenia j. w., ale według wzorów

ozdobniejszycli i z obwódkami..........39 do 90 K.

889.    Metr kwadr, oszklenia kółkami szklanemi 45do75K.

890.    Metr kwadr, oszklenia kółkami szklanemi lub szkłem katedralnem, z obwódkami barwnemi . 54 do 90 K-

891.    Zaszklenie sz kłem z barwnymi obrazami, jakoto

z herbami, figurami, emblemami itp., od całego obrazu jednego.....................9 do 225 K.

892.    Metr kwadr, oszklenia okien kościelnych

w ołowiu z barwną obwódką.........45 do 60 K.

893.    Metr kwadr, oszklenia szkłem wzorzysto

barw nem...................75 do 135 K.

894.    Z aszklenie szkłem barwnem wzorzysto z po-szczególnemi postaciami (witraże) od 1 m⁸ . . 180 do 300 K.

895.    Z aszklenie szkłem bogato architektonicznymi

obrazami przyozdobionem od 1 w² ..... 240 do 750 K.

e) Roboty lakiernicze, bronzownicze i pozłotnicze.

896.    Uwagi.

1.    Powlekanie drzewa, kamienia, żelaza itp. farbami olejnemi lub lakowemi należy do robót lakierniczych, które olicza się o ile możności według powierzchni rzeczywiście wykonanej.

2.    Obustronne lakierowanie okien lub krat liczy się jako jednorazowa powierzchnia światła okiennego w oprawie; oprawa i deska okienna liczy się osobno; u drzwi liczy się podwójna powierzchnia światła drzwi, a oprawa i opaska osobno. U żaluzyj liczy się 133 powierzchni jednostronnej w świetle, zaś u sztachet ze słupkami, przewiązkami, szczeblami i opierzeniem cokołowem, 15 do 2-krotnej powierzchni jednostronnej.

Pokostów należy używać tylko roślinnych; okucia drzwi i okien nie wolno lakierować.

897.    M etr kwadr, zapuszczenia struganego drzewa

dębowego dwukrotnie olejem lnianym, z jednorazowem o pokostowaniem lilia nem, po poprzedniem wykitowaniu rys i pęknięć i wygładzeniu powierzchni drzewa¹......0'90 K.

Uwaga. Pokost otrzymuje się z mieszaniny 56kg czyli 236 88? oleju lnianego i 3'36 kg ordynarnego tlenku ołowiu (gładź ołowiu), 3 do 4 godziny gotowanej, która daje 54'04£jf czyli 225'6 l pokostu. Dodane minium¹ zabarwia pokost na czerwono; biel ołowiowa, zamiast gładzi ołowiu zmieszana z olejem lnianym, tworzy pokost przezroczysty po wygotowaniu.

898.    Metr kwadr, podwójnego olakierowania drzewa

Uwaga.

1.    Olejna farba dębowa otrzymuje się:

1 część bieli ołowiu z ¹/₅ częścią pokostu utrzeć, a następnie rozpuścić z t/i częścią pokostu lnianego, — lub z t'/s częścią terpentyny (ta ostatnia do drugiej powłoki, i to tylko wewnątrz budynku); — wreszcie do tak rozcieńczonej masy dodaje się l/., części okru złotawego i ¹/₅. część umbry. Domieszawszy — zamiast okru i umbry — ¹/₃₀ część kinrusu, otrzymuje się barwę niebieskawo szarą.

Jednym kilogramem tej farby można powlec 10 m¹ powierzchni drzewa.

2.    Celem spowodowania szybkiego wyschnięcia powłoki olejnej, dodaje się do farby t. zw. sy/katywu, który się składa z 2 części gipsu palonego, z 2 części palonej umbry ( z 2 części minjum² i z 2 części gładzi srebrnej, łącznie wymię-szanych z 7 częściami oleju lnianego lub z 16 częściami terpentyny i gotowanych powolnie przez 8 do 9 godzin (zob. .,Część pierwsza*, rozdział XI., poddział 5, dj, str. 261.).

901.    Metr kwadr, podwójnego olakierowania drzewa

ostruganego farbą olejną octową z fladrowaniem, na zagruntowaniu olejnem, z jednorazowem opokostowaniem, zresztą j. w.¹........................180 K.

902.    Metr k wadr. podwójnego olakierowania drzewa

ostruganego, olejną farbą pokostową na czarno, z gruntowaniem olejnem³...................120 K.

903.    M etr kwadr, jiodwójnego olaki erowania farbą

Uwagi.

1.    Szkło wodne potasowe składa się: z 30 części potasu, z 45 części sproszkowanego kwarcu i z 3 części proszku węgla drzewnego, razem stopionego; po ostygnięciu sproszkowane, rozpuszcza się w ciepłej wodzie.

Domieszka 23 części (co do wagi) rozżarzonej sody zamiast potasu, daje szkło wodne sodowe, które rozpuszcza się w wodzie zupełnie; jednak trzeba niem drzewTo ■więcej razy powlekać.

Oba te gatunki szkła zmięszane w stosunku 2:3 razem, dają t. z. podwójne szkło wodne.

2.    Do 10 ot³ powłoki drzewa potrzeba 2 kg rozczynu chlorku wapna, 1'5 do 2 kg preparowanego stosownie proszku barytu, naturalnego koloru lub zabarwionego i 2 do 3 kg szkła wodnego. (Zob. w „Części pierwszej¹¹, rozdz. VII., poddział 2., pod gj, str. 215.)

907.    Metr kwadr, powłoki fasad, murów lub kamieni

szkłem wodnem..................450    K.

Uwaga. Do 10 w³ powłoki muru potrzeba 4 do 5 kg szkła wodnego i 2 do 2⁻5 kg preparowanego tlenku cynku lub proszku barytu farbowanego.

908.    M etr kwadr, powłoki podwójnej zabarwionem

szkłem wodnem potasowem lica murów lub kamieni porowatych................060 do 0⁻90 K.

909.    Metr kwadr, żelaza dwukrotnie minją zagrun

tować i na srebrny, miedziany lub bronzowy połysk obronzować....................450    K.

Uwaga. Bronzowanie przedmiotów metalowych i niemetalowych wykonuje się w ten sposób, że na trzykrotną powłokę olejnemi farbami, niezupełnie jeszcze wyschły, wciska się proszek bronzowy packą skórzaną lub pędzlem, i jeżeli przedmioty znajdują się zewnątrz budynku, powleka się jeszcze proszek ten lakiem kopalowym, co jednak nie dobrze wygląda. Lepiej zmieszać proszek bronzowy z szelakiem i sykatywem (zob. uwagę 2. pod poz. 900.) i tą mieszaniną lakierować.

910. Metr kwadr, podwójnej powłoki przedmiotów metalowych łuskową farbą olejną lub lakową na zagruntowaniu wykonać, a mianowicie;

1. zwykłą farbą olejną:

a)    żelazno szarą . . . 0 60 K

b)    srebrzysto szarą . 065 „

c)    srebrną.....O⁻75 „

2. farbą lakową:

a)    żelazno szarą . . . 0 85 lv

b)    srebrzysto szarą . 0-95 „

c)    srebrną.....HO B

Uwaga. Łuskowa farba olejna albo lakowa patentu W. H. Lambrccbta w Wiedniu jest w handlu w stanie już zarobionym do powlekania i daje powłokę trwałą, wytrzymałą, silnie przylegającą o pięknym połysku metalicznym, niełuszczącą się ani wskutek zginania, ani wskutek zmian metalu temperaturą wywołanych.

W stanie już zarobionym do powłoki kryje jeden kilogram farby olejnej lub lakowej; żelazno szarej 10 mz, srebrzysto szarej 16 mz, srebrnej 20 nr; cena 1 bj wynosiła,

b) farby lakowej:

a) żelazno szarej......3’50 K

fi) srebrzysto szarej.....4 20 „

•j) srebrnej........10-50 „

a) farby zwykłej:

a) żelazno szarej......180 K

(1) srebrzysto szarej . . .' . . 3-20 n •[) srebrnej........6⁻50 „

911. Metr kwadr, prawdziwego złocenia gładkiej powierzchni drzewa, kamienia itp. wykonać, t. j. powierzchnię trzykrotnie olejną farbą olakierować, po wysuszeniu wygładzić, olejem klejowym powlec, po 12 godzinnem osuszeniu cienkie płatki z prawdziwego złota szerokim pędzlem nałożyć i wypolerować lub w matowym stanie pozostawić ⁴.............35 K.

912.    Metr kwadr, półzłocenia gładkich powierzchni

wy konać, j. w. opisano z tą różnicą, że zamiast płatków prawdziwego złota, nalepia się płatki srebrne i t. z. pokostem złotym powleka ⁴.......................23 40 K.

913.    Metr kwadr, złocenia t. z. metalicznego, jak pod

poz. 911. opisano z tą różnicą, że używa się płatków innych połączeń metalicznych ⁴.................15 75 K.

914.    Metr kwadr, posrebrzenia platynowymi płatkami,/

zresztą jak pod poz. 911. opisano . •..........45 K.

Uwagi.

1. Złocenie lub posrebrzanie powierzchni nierównych, oblicza się według powierzchni rzeczywiście wyzłoconej lub posrebrzonej, zwiększonej o 10 do 15%.

2.    Złocenie lub srebrzenie gzymsów oblicza się według powierzchni z sumy występu i wysokości gzymsu, przez 133 długości.

3.    Książeczka prawdziwej pozłótki, mająca 21 płatków 47 x 47 mm płaci się po 1'20 K; a zatem na 1 m² złocenia potrzeba 21'56 książeczek pozłótki.

915.    Metr bież. linji 1 cm szerokiej prawdziwem złotem

pozłocić, zresztą j. w.................045 K.

916.    Metr bież. listew o wklęsłym przekroju lub ram

opółzłocić na 1 cm szerokości, zresztą j. w......0 95 K.

917.    Metr bież. wałka na 1 cm szeroko opółzłocić,

zresztą j. w......................0’48 K.

f) Roboty malarskie i tapeciarskie.

918.    Uwagi.

1.    Do robót malarskich należą wszelkie malowania ścian farbami wodnemi, z domieszką kleju, mleka, sera lub wapna.

2.    Malowanie rozróżnia się: a) gładkie, b) patronowane jednym, dwoma lub trzema patronami, c) artystyczne z wolnej ręki.

Malowanie każdego rodzaju wewnątrz zabudowań musi otrzymać sufity w jaśniejszym tonie, jak ściany, ze względów budowniczo zdrowotnych.

8. Malowanie gładkie i patronowanie ścian liczy się pospołu z sufitami według powierzchni rzeczywiście wykonanej, bez potrącenia drzwi i okien i bez względu na odmienne wykonanie sufitów z podziałem na pola z pasami, ozdobnemi rozetami, medalionami itp.

Malowanie wolnoręczne czyli artystyczne ścian i sufitów liczy się od pokoju według każdorazowej umowy.

4.    Malowanie farbami klejowemi składa się z oczyszczonej kredy, zmieszanej z wodą klejową lub z mlekiem i z farbą; przedtem jednak należy ściany zapuścić mydłem, rozpuszczonem we wodzie. (Zob. w „Części pierwszej¹⁴ rozdz. XI., poddział 3., str. 258 i rozdz. XII., poddz. 2., str.¹ 2(15.)

5.    Do robót tapeciarskicli należy wyklejenie ścian tapetami i zaopatrzenie okien ruletami. Tapety mogą być z papieru, ze skóry lub z jedwabiu sporządzone.

G. Tapetowanie liczy się według ilości zwojów tapet zużytych lub według rzeczywiście otapetowanej powierzchni; cena zaś zawisła od materji tapet i ilości barw na nich odbitych.

919.    Metr kwadr, pomalowania ścian farbą klejową łącznie z podziałem sufitu linjami i pasami na symetryczne pola i z przyozdobieniem rozetami, medalionami itp.:

a)    za zagruntowanie ścian..............0 20 K

b)    za gładkie pomalowanie jodnostajne z olinjowaniem . 0 20 „

c)    za każdy patron odmienny............0⁻10 „

920.    Metr kwadr, pomalowania ścian barwą jednostajną z nakropieniem i podziałem linjami na pola 0 36 K.

921.    Metr kwadr, pomalowania ścian najlepszemi far

bami wykonać gładko, jednym, dwoma lub trzema patronami, wraz z zagruntowaniem i odpowiednio pomalowanym ozdobnym sufitem, podzielonym na pola z rozetami i obwódkami; za robotę i materjał..................0'85 do 120 K.

Uwaga. Aulę w lwowskiej Szkole politechnicznej (21-50m długa, 12-65m szeroka, 14-25 m wysoka), ze stropem kasetowym, bogato rzeźbami i rozetami wyposażonym, z gzymsami ściennymi silnie występującymi, z pilastrami, niżami, karjatydarni itp., pomalowano artystycznie z wolnej ręki, a mianowicie: strop wielobarwny ze złoceniami, ściany z imitacją marmuru polirowanego w kilku odmianach. Za pomalowanie to przypadło od 1 m² łącznie z sufitem i z rusztowaniem po 8-70 K.

922.    Metr bież. linji dowolną farbą wyciągnąć . 006 K.

923.    Metr bież. laraperji 30 cm wysokiej żądaną barwą

pomalować...................... 0⁻15 K.

924.    Metr kwadr, pomalowania fasady na drabinach

jednostajnie farbą klejową z gruntowaniem, w dwu tonach . 0 36 K.

925.    M etr kwadr, fasady farbą lapidonową pro

fesora Hoffa pomalować na drabinach, łącznie z gruntowaniem ...............* . . . 0 30 do 0⁻60 K

926.    Metr kwadr, drzwi tapetowych białem płótnem obić

z kompletną robotą i materjałem potrzebnym...... 5 00 K.

927.    Metr bież. blaszanej przymknicy do powyższych

drzwi tapetowych..................0 75 K.

928.    Metr kwadr, oskrobania tapet z muru . . . 030 K.

929.    Metr kwadr, tapetowania bez dodania tapet i podkładu, t, j. sama tylko robota............ 0 25 K.

930.    Metr kwadr, tapetowania j. w., ale z podkładem

i dodaniem jiapieru na podkład..........050 K.

931.    Metr bież. nalepienia opaski (bordury), pasów;

fryzu lub przybicia listew............0'15 K.

932. Metr kwadr, dostarczenia tapet w zwojach zwyczajnych rozmiarów 8 X 0 5 m jakości zwykłej, miernej lub doborowej:

. . 3-00 | do | 7-50 | K
. . 0-30 | n | 0-60 | n
. . 0-45 | r> | 1-35 |
|  | 1-70 | V)
. . 0-65 | r> | 0-75 | n
|  | 7-50 | K

d)    listwy złocone grubsze od 1 m . . . .

e)    „    „ cieńsze od 1 w.....

937.    K arnisz do osłon pokojowych:

a)    kolorowany................... 7 50 K

b)    złocony.................... 12 00 „

938.    F iranka bawełniana:

a)    zwyczajna..... 150    K

b)    w lepszym gatunku................ 3 75 „

c)    w najlepszym gatunku.............. 5 25 „

939.    S znur z kutasami do firanki........ 6 00 K.

940.    Metr bież. dostarczenia rulet żaluzjowyeh na zielono lub zresztą żądanemi barwami olakierowanych, składających się z 6;5 cm szerokich cienkich deszczułeczek, w odstępach co 5 cm dwiema szerszemi wstęgami lnianemi, oraz wązkiemi tasiemkami ujętych i dających się zapoinocą podwójnych sznurków mniej lub więcej zaciemniać, spuszczać i podnosić, a mianowicie:

a)    żaluzyj    0 95 m szerokich......... 5 55    do    13 00 K

b)    „    1-03 „    „     6-15    „    13-65 „

c)    „    Tli „    „     6-75    „    14-25 „

d)    „    119 „    „     7-35    „    14-95 , „

e)    „    1-27 „    „     7-95    „    15-45' „

941. Przyrząd do ustalania żaluzji w dowolnym stanie zwieszenia bez potrzeby wiązania sznurków:

a) czarno lakierowany 6*40 K; | b) pięknie bronzowany 7*70 K.

942.    Zastrzałki do wychylania żaluzyj dołem na zewnątrz:

a)    żelazne czarno lakierowane, od okna........180 K

b)    „ bronzowane pięknie, od okna .......2*40 „

c)    mosiężne, od okna................3 60 „

943.    Metr bież. storów z patyczków przystosowanych i wiązanych, 0 95 do l⁻27 m szerokości:

a)    barwy naturalnej.............170 do 4 45 K

b)    częściowo malowanych farbą klejową . .    . 215 „ 5*10 „

c)    całkiem omalowanyeh farbą klejową jednostajnie lub z obwódkami

i półwieiicami................ . 2 60 do 5*65 K

Uwaga. Długość storów do okien w świetle 1 do 16 m wysokich należy liczyć po 1 &m.

Za przymocowanie storów dopłaca się osobno za każde okno :

aj z oprawą kamienną........................0-15 K

bj „    „ drewnianą . .......................0*06 „

945. Story płótniane lub dreliszkowe szare, z pierścieniami ze sztabką dolną wraz z kompletnem urządzeniem i przymocowaniem :

g) Roboty na cele ogrzewania i wentylacja.

946. Uwagi.

a) Wydajność pieców do ogrzewania.

1.    Ogrzewanie izb itp. przeprowadza się najczęściej z pomocą pieców; jest to sposób ogrzewania odosobnionego czyli piecowego, w przeciwieństwie do ogrzewania zbiorowego, czyli ześrodkowanego.

Piece kaflowe otrzymują nie wielką ciepłotę na swej powierzchni; a więc nie wytwarzają swądu spalaniem pyłów, utrzymują trwale ciepło, ogrzewają równomiernie i pod względem zdrowotnym zajmują pierwsze miejsc. Natomiast oddają ciepło powolnie, i z powodu zainałej swej wydajności nie nadają się do ogrzewania sal dużych.

Piece należy ustawiać tylko przy ścianach murowanych w odstępie 10 cm, a zapalne części budynku powinny być co najmniej 60 cm odległe od gorącej powierzchni pieca. Gorąca czyli ogrzewająca powierzchnia liczy się dopiero od wierzchu rusztu w górę; jednakże cokół, gzyms koronujący i nakrywa górna nie wchodzą tu w rachubę.

2.    Metr kwadr, gorącej powierzchni pieca żelaznego wystarcza do ogrzania 150 m³ przestrzeni zabudowanej. Natomiast 1 m² gorącej powierzchni pieca kaflowego ogrzewa w ciągu 1 do 2 godzin:

15 do 18 m³ przestrzeni izby małej z 1 oknem,

22 do 25 m³ przestrzeni izby średniej z 2 oknami,

81 m³ przestrzeni małej sali,

46 m³ przestrzeni wielkiej sali;

przeciętnie zatem 24 do 30 m³ przestrzeni. Zresztą kaflarze liczą, że jeden kafel ogrzewa 1 m³ przestrzeni izby. Jeden metr. kwadr, pieca kamyczkowego ogrzewa 18 do 24 m³ przestrzeni.

3.    Palenisko otrzymuje ruszt ze sztabek żelaznych kutych lub lanych, które w małych paleniskach łączą w jedną całość, a w większych osadzają wolno obok siecie. Wielkość powierzchni rusztu wynosi 1 1

18 d° 3(j całkowitej powierzchni gorącej; zresztą przyjmuje się

w ogóle, że na 1 rusztu spala się w 1 godzinie 80 do 90 leg węgla kamiennego. Odstępy świetlne między sztabkami rusztu powinny wynosić: dla drzewa i torfu 6 5 mm, dla węgla brunatnego 4 3 do 13 mm, dla węgla kamiennego 13 mm\ w każdym razie suma wolnych powierzchni miedzy sztabkami musi obejmować: dla drzewa i torfu -g- do ~^r, dla węgla kamiennego -j- całkowitej po-wierzchni rusztu.

4. Wielkość pieców kamyczkowych i kaflowych wyznacza się w praktyce w ten sposób, że daje się im w obwodzie -y część obwodu małego, a y część dużego pokoju, na wysokość zaś co najwięcej : trzykrotną długość pieca albo jednokrotny obwód jego.

Kanały stojące przeciągowe w piecach kamyczkowych lub kaflowych otrzymują 004m- w przekroju, a długość ich wynosi: dla drzewa 9 m, węgla kamiennego lub torfu 6 m, a koksu 4 50 m.

fS) Ogniska kuchenne.

Ognisko do gotowania jest albo kuchnią płytową, jeżeli ma tylko płytę żelazną laną, bez dalszego zresztą zaopatrzenia, albo kuchnią oszczędną czyli angielską, jeżeli oprócz płyty ma bratrurę (pieczalnik), kociołek na wodę itd.; ta ostatnia może być albo kuchnią bez nasady albo kuchnią z nasadą. Kominów kuchennych nieopuszcza się niżej, by nie dymiły.

Płyty kuchenne otrzymują w regule rozmiary: 47 X 71, 55 X 71, 55 X 80, 63 X 80, 63 X 95, 71 X 95, 71 X 125 cm, z ramą kra-wężną 10 cm szeroką.

6. W szczególności kuchnia dla lepszego mieszkania bywa murowana, nasadzona, wolno lub w narożniku stojąca, z 2 bratrurami, z miedzianym kociołkiem cynowanym na wodę, z muszlą, rusztem na talerze, z grubką na węgiel, z 9 cm szeroką ramą żelazną, zaopatrzoną ochronnym prętem krawężnym, zaokrąglonym na narożach, z podnóżem kaflowem, z drzwiczkami do paleniska i popielnika w jednolitej oprawie, odpowiadającemi swemu celowi, z okładziną kaflami pierwszej jakości wszelkich widocznych powierzchni omurowauia kuchennego i przyległych części ścian izby kuchennej, z płytą kuchenną 55 X 79 cm, i z opiłowaniem czystem drzwiczek wszelkich wraz z ramą i prętem ochronnym. •

Dozorca domu otrzymuje kuchnię bez nasady z 1 bratrurą, kociołkiem na wodę, skromnie zresztą wykonaną i wyposażoną, z płytą 47 X 71 cm.

W praczkami osadza się kocie! miedziany 60 cm średnicy w omu-rowaniu, przykryłem z wierzchu blachą żelazną pocynkowaną silną, i wyłożonem po bokach, wraz z przypierającemi odnośnemi częściami ścian praczkami, niebieskiemi kaflami,

y) Sposób użycia opału.

Drzewo wydaje mało popiołu, w obec czego ruszt w ocłnośnem palenisku jest zbyteczny; natomiast inny materjał opałowy wymaga rusztu. Duże kawałki węgla kamiennego utrudniają palenie; należy wiec wkładać zawsze małe tylko kawałki i zwilżać, aby się nie stapiały i tem samem nie tamowały dostępu powietrza do spalania potrzebnego.

Nie należy też nigdy przysypywać żaru miałem węglowym, wiórami, papierem, ani wzniecać ostrego ognia, gdyż w ten sposób tamuje się dostęp powietrza i powoduje wytworzenie się większej ilości gazów, które zapełniają palenisko oraz kanały dymowe, zapalają się wreszcie od nagle powstałego płomienia i siłą eksplozji wyrzucają ogień, a co gorsza bardzo często rozsadzają górną część muru paleniska, względnie pieca.

Dla uniknięcia tego powszechnie zresztą znanego objawu należy opał zawsze tak dosypywać do paleniska, aby część żaru była jeszcze widoczną.

Podobne wybuchy zdarzają się także w paleniskach, względnie piecach nowo postawionych, jeszcze mokrych, jeżeli podczas pierwszego palenia roznieci się ostry ogień, który może spowodować eksplozję gazów i par wilgoci.

o) Skutek użyteczny opału.

Skutek użyteczny opału w prawidłowo zaprojektowanych, zbudowanych i obsługiwanych piecach zwykłych do ogrzewania dochodzi 70 do 90%, natomiast w kominkach tylko 10 do 12%. Złe i niedobrze obsługiwane piece dają tylko około 15% skutku użytecznego opału.

947. Ogrzewanie.

1. Przepuszczanie czyli emisja ciepła.

Wiadomo, że każde ciało ogrzane wydziela z siebie (emituje) ciepło do innych ciał, z któremi styka się bezpośrednio — o ile są zimniejsze — i to tak długo, dopokąd ciepłota nie wyrówna się w⁷zajemnie. I tak powietrze, zapełniające izbę lub inną przestrzeń zamkniętą, otrzymane z jakiegokolwiek źródła ciepło udziela zimniejszym, zamykającym ze wszech stron izbę ścianom, drzwiom, oknom, podłodze i stropom, które uzyskane w ten sposób ciepło oddają dalej mniej ciepłemu powietrzu zewnetznemu.

Ilość ciepła e w kalorjach, przepuszczonego w ten sposób przez ścianę pewnego rodzaju i składu w danej izbie, zawisła według ścisłych doświadczeń i obliczeń w prostym stosunku od wielkości powierzchni F ściany, względnie grupy ścian jednorodnych, od różnicy temperatury Tw powietrza wewnątrz i temperatury tz zewnątrz izby, od ilości godzin t trwania przepuszczania i od spółczynnika przepuszczania czyli spółczynnika emisji k, zależnego od właściwości materjału i zespołu ściany. Eóżną zatem będzie wartość k w miarę tego, czy ściany są kamienne, ceglane, grubsze, cieńsze, drewniane, blaszane, szklane, czy są oknami, drzwiami, pojedynczemi, podwój-nemi, podłogami, powałami itd.

Ta zawisłość ilości e przepuszczanego ciepła czyli emisji ciepła daje się wyrazić wzorem

e — Fk (Tw — tz) t    1

Z wzoru tego przedewszystkiem za przyjęciem F— 1 T — tz — 1° C, t = 1 godzinie, otrzymujemy e = k, z czego widno, że spółczynnik emisji k jest ilością przepuszczonego ciepła w kalorjach przez 1 m* ściany w ciągu 1 godziny i różnicy temperatury, wynoszącej 1° Celsiusa.

Wzorem tym dają się obliczyć częściowe ilości ciepła, przepuszczanego przez każdą odmienną grupę jednorodnych ścian izby, a mianowicie:

c, = 7*, ki (Tw    tz) t,

ea — ^2 ks (Tw    t(] t,

e₃ = Fs k₃ (Tw — tz) t,

en = Fn kn (Tw — t,) t, stąd całkowita emisja ciepła przez wszystkie ściany izby w czasie t będzie

E = Cj H— €o -+- Cg -ł—. . . . —(— 6n = (Fi ki —f- Fo ko H— F* k₃ —(—.. . .

-+- Fn K) (Tu, —Qt    2

w skróceniu

E = 2, e = Fk (TJC — tz) t    3

Skoro zatem będzie dane X Fk, Tw, tz i t, będziemy w możności na podstawie tego wzoru obliczenia całkowitej emisji ciepła ścian izby w czasie t. Wzór ten zresztą daje wyniki zbliżone do rzeczywistości jedynie pod tern założeniem, że ogrzewanie trwa bez przerwy przez czas t, a wszystkie inne warunki co do położenia

SS>

¹

¹ Zob. uwagę 2. pod poz. 900. — ¹ Zob. dopisek do uwagi 2. pod poz. 900. —

²

Minjum, tlenek ołowiu barwy jasno czerwonej, różni się od minji żelaznej, będącej tlenkiem żelaza barwy brunatno czerwonej.

³

Zob, uwagę 2, pod poz. 900.

⁴

Zob. uwagi pod poz. 914.

gj Roboty na cele ogrzewania i wentylacja.

8. B8

budynku, sposobu wykonania budowy/ dobroci materjałów itd. są najkorzystniejsze. W praktyce jednak wszystko to rzadko razem się zdarza, wobec czego zachodzi potrzeba doprowadzenia wyniku do właściwej miary zapomocą stosownych dodatków.

2. Norma austrjackich Inżynierów i Architektów co do warunków ciepła w mieszkaniach.

Stowarzyszenie austrjackich Inżynierów i Architektów w Wiedniu, chcąc zapobiec wielkiej dowolności w wyborze najróżnorodniejszych spółczynników do obliczania wielkości emisji ciepła, a stąd idącym także zbyt wielkim różnicom wyników obliczenia, utrudniającym ich sprawdzanie, przyjęło na posiedzeniu 24. listopada 190G. i następnie wydało ułożoną przez własny Komitet normę, którą ustaliło spółczynniki emisji dla najważniejszych materjałów budowlanych, oraz odnośne inne wymogi ogrzewania mieszkań, a która w tłómaczeniu przedstawia się w sposób następujący.

A. WARTOŚCI JEDNOSTKOWE EMISJI CIEPŁA MATERJAŁÓW I CZĘŚCI SKŁADOWYCH BUDOWLANYCH.

Wartość jednostkowa czyli spółczynnik emisji K dla 1 m- powierzchni i 1° C różnicy temperatury na godzinę w kalorjach.

1. Ściany zewnętrzne.

Mur ceglany.

Mur ceglany | Mur kamienny
gruby | wyprawiony | z 5 cm warstwą powietrza | z 3 cm deskami z gipsu i warstwą powietrza | gruby | z piaskowca | z wa-pniowca
wewnątrz i zewnątrz | wewnątrz
m | spółczynnik emisji K | m | spółczynnik emisji K
015 | 2-36 | 2-59 |  | 1-22 | 0-30 | 2-86 | 315
0-30 | 1-56 | 1-70 | 1 35 | 0-97 | 0-40 | 2-50 | 2-75
0'45 | 119 | 1-28 | 0-97 | 0-80 | 0-50 | 2-21 | 2-43
0-60 | 095 | 101 | 0-82 |  | 0-60 | 1-99 | 2-19
0-75 | 0-79 | 0-84 | 0-70 |  | 0-70 | 1-81 | 1-99
090 | 0-68 | 0-71 | 0-59 |  | 0-80 | 1-66 | 1-83
105 | 0-60 | 0-62 | 0-52 |  | 0-90 | 1-53 | 1-69
1-20 | 0-56 | 0-57 | 0-4G |  | 100 | 1-42 | 1-56

Mur ceglany z okładziną kamienną.

Mur ceglany | Murceglany    i
gruby |  | Z | okładziną kamienną | gruby |  | Z | okładziną kamienną
grubą | z wapniowca | z piaskowca | grubą | z wapniowca | z piaskowca
m | spółczynnik emisji K | m | spółczynnik emisji K
015 | 010 | 1-84 |  | 1-76 | 0-60 |  | 0-25 | 078 |  | 0-75
(KIO | 010 | 1-32 |  | 1-27 | 0-75 |  | 0-25 | 0-67 |  | 0-64
0-45 | 010 | 102 |  | 1-00 | 0-90 |  | 0-25 | 0-59 |  | 0-66
000 | 010 | 0-84 |  | 0-83 | 0-15 |  | 0-50 | 1-35 |  | 115
0-75 | 010 | 0-71 |  | 0-70 | 0-30 |  | 0-50 | 104 |  | 0-91
0-90 | 010 | 08)1 |  | 061 | 0-45 |  | 0-50 | 0-85 |  | 076
105 | 010 | 0-56 |  | 0-54 | 0-60 |  | 0-50 | 0-72 |  | • 0-65
015 | 0-25 | 1-62 |  | 1-46 | 0-75 |  | 0-50 | 0-61 |  | 0-57
0-30 | 0-25 | 1-20 |  | 111 | 0-90 |  | 0-50 | 0-55 |  | 0-51
0-45 | 0-25 | 0-93 |  | 0-89 | 105 |  | 0-50 | 0-49 |  | 0 46
Mur z betonu ubijanego
gruby |  | pełny |  | pusty | gruby | pełny |  | pusty
m | spółczynnik emisji K | m | spółczynnik emisji K
0-20 |  |  | 2-45 |  | 1-51 | 0-80 |  |  | i-24 |  | 0-94
0-30 |  |  | 211 |  | 1-37 | 090 |  |  | 114 |  | 088
0-40 |  |  | 1-85 |  | 1-25 | 1-00 |  |  | 106 |  | 0-84
0-50 |  |  | 1-64 |  | 116 | 110 |  |  |  |  | 0-79
0-60 |  |  | 1-48 |  | 1-07 | 1-20 |  |  |  |  | 0-75
0-70 |  |  | 1-35    ■ |  | 100 | 1-30 |  |  |  |  | 0-72

2. Ściany wewnętrzne.

|  |  |  | Ś | c i | ana |  |  |  |  |
ceglana z obustronną wyprawą | Rabitza | dr ewni ana | z cegieł korkowych | z deszczułek gipsowych
bez wyprawy | z obustronną wyprawą
gruba |  | gruba |  | gruba |  | gruba |  | gruba |  | gruba |
| K |  | K |  | K |  | K |  |  |  | K
m |  | m |  | m |  | m |  | m |  | m ■ |
0-15 | 210 | 0-04 | 310 | o-oio | 2-70 | 0.020 | 1-30 | 007 | 0-99 | 003 | 3-20
030 | 1-40 | 0-06 | 2-80 | 0015 | 2-40 | 0-025 | 1-20 | 012 | 0-57 | 004 | 301
0-45 | 110 | 008 | 2-50 | 0020 | 210 | 0030 | 115 | 0-25 | 0-29 | 0-05 | 2-90
0-60 | 088 | 010 | 230 | 0-025 | 2-00 | 0-040 | 100 | 0-38 | 0-20 | 006 | 2-80
0-75 | 0-71 |  |  |  |  |  |  |  |  | 0-07 | 2-64
0-90 | 0-61 |  |  |  |  |  |  |  |  | 008 | 2-53
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | 009 | 2-42
|  |  |  | • |  |  | • |  |  | 010 | 2-33

PRZEWODNIK PRZEMYSŁU DRZEWNEGO wraz *z kalendarzem, pod redakcję inź. J. Sznycera.

POHOSKI J. Nowa zagroda, rozplanowanie i budowa.

PORĘBSKI E. Inź. Łączenie metali, zgrzewanie, stapianie i lutowanie.

ROUTH E. J. Statyka teoretyczna (z angielskiego).

RÓŻAŃSKI Adam Inź. Żegluga śródziemna i drogi wodne. Z 118 rys. i 2 mapami.

RYBICKI Aureli Inź. Parowóz. Podręcznik dla maszynistów. Ze 100 rysunk. i 6 tablicami.

SKIBIŃSKI K. Inź. Równowaga materjałów sypkich.

SKIBIŃSKI K. Inź. Mury oporowe, mury podporowe.

STIEBER K. Technologia drewna.

SZYDELSKI Stanisław. Poradnik szofera. Praktyczne rady i wskazówki prowadzenia i obsługi samochodów. Z 32 rys.

SZYDELSKI St. Słownik techniczny dla automobilistów polsko-francusko-niemiecki.

SZYDELSKI St. Nowoczesny motocykl.

WOLAŃSKI S. Obliczanie elementów maszyn. Cz. I.: Kliny.

YULE Udny. Wstęp do teorji statystyki. Przeł. z ang. Z. Limanowski.

ZAGÓRECKI J. Geometra praktyczny. Cz. I.: Przebieg zdjęcia polygonalnego i pomiaru taśmą, z dodatkiem tablic zamiany powierzchni sążniowych na metryczne i odwrotnie. Z 30 rycinami.

ZAGÓRECKI J. Geometra praktyczny. Cz. II.: O pomiarach stołem mierniczym. Z dodatkiem tablic zamiany powierzchni sążniowych na metryczne i odwrotnie.

ZAGÓRECKI J. Formularz dla geometrów I. Formularz zeszytowy do obliczania ciągu polygonalnego z objaśnieniem użycia i przykładem.

ŻEREBECKI M. Inź. Wyrób gontów. (Z serji: Przemysł drzewny.)

ŻEREBECKI M. i KISIEL W. Inż. Przemysł tartaczany.

PRAKTYCZNY PODRĘCZNIK dla właścicieli i pracowników tartaków, stolarni mechanicznych i składów budulca.

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

S.«l

11-356044

Podręcznik U Uv*v w lali j

inż. Skwarczyńskiego

budowlane, arys statyki i zówki, wz> i tablhm a jak

anali

d

o obfitoś    ać    eporóv,    nr

1200 poz,    zei    ‘’rwzaki . .„o ..mictwa wchodzące.

Analiza c«.    _: c^ynskiego, praca o zapewnionej marce już

od pierwszego wydania, z niezwykłą sumiennością przejrzana, przerobiona i uzupełniona, stanowi niezbędną

podstawę kalkulacji

dla każdego budowniczego i budującego, w swoim rodzaju, owoc chlubnej ź fachowca, będzie dla polskiego budr 1 młotek, dla rolnika pług, dla malar/i ;

narzędziem nief Bflmfin,

najbardziej potrzebnem, codziennie uźywanem, narzędziem, które nie może brakować na pułęe budowniczego.

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

00000323323