Danabórz, fortified manor house, archaeology, defensive architecture, Middle Ages, motte-and-bailey castle
Danabórz, dwór obronny, archeologia, architektura obronna, średniowiecze, motte-and-bailey castle
This article presents the results of an architectural and archaeological survey from 2021 in Danabórz (Pałuki near Wągrowiec), which covered a forgotten defensive residence of the Pałuk-Danaborski family. The manor operated between the late fourteenth and the early seventeenth century, and underwent three main phases. On a hill, Władysław senior erected a rampart with a masonry tower building. His son Andrzej, the Voivode of Kalisz, dismantled the tower and built a three-space stone house with a vestibule and chambers. The most ambitious extension was carried out ca. 1460 by Nakło Castellan Władysław junior, who gave the residence the form of a fortified tower house with a risalit and bower, clearly underscoring its prestige and formal function. Also uncovered were a brickmaking furnace, the remains of ramparts and traces of unfinished fortifications. The Danabórz manor, described in sources as a fortalicium and a curia, combined residential, defensive and symbolic functions, manifesting the PałukPałuka family’s ambitions. The manor ultimately declined in the seventeenth century and its history has been reconstructed anew.
Artykuł prezentuje wyniki badań archeologiczno-architektonicznych z 2021 r. w Danaborzu (Pałuki, k. Wągrowca), które objęły zapomnianą siedzibę obronną rodu Pałuków-Danaborskich. Dwór funkcjonował od końca XIV do pocz. XVII w., przechodząc trzy główne fazy. Władysław-senior wzniósł na wyniesieniu obronny wał z murowaną budowlą wieżową. Jego syn Andrzej, wojewoda kaliski, rozebrał wieżę i wystawił trójprzestrzenną kamienicę z sienią i izbami. Najbardziej ambitną rozbudowę ok. 1460 r. przeprowadził kasztelan nakielski Władysław-junior, nadając rezydencji formę wieżowego domu obronnego z ryzalitem i alkierzem, wyraźnie podkreślając jej prestiż i funkcję reprezentacyjną. Badania odsłoniły także piec do wypału cegły, relikty wałów i ślady nieukończonych obwarowań. Dwór w Danaborzu, określany w źródłach jako fortalicjum i curia, łączył funkcje mieszkalne, obronne i symboliczne, stanowiąc manifestację ambicji Pałuków. Ostatecznie podupadł w XVII w., a jego historia została dziś na nowo zrekonstruowana.
