Korelacje między aktami o ochronie indywidualnej lub obszarowej zabytku a miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego
Wariant tytułu
Correlations between individual or area-based monument protection acts and local spatial development plans
Autor
Kuś, Artur
Staniszewska, Lucyna
Opublikowane w
Wiadomości Konserwatorskie
Numeracja
nr 86
Strony
7-21
Data wydania
2026
Miejsce wydania
Warszawa
Wydawca
Zarząd Główny Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków
Język
polski
angielski
ISSN
0860-2395
eISSN
2544-8870
DOI
10.48234/WK86PROTECTION
Słowa kluczowe
prawna ochrona zabytków, ochrona indywidualna zabytków, ochrona obszarowa, ochrona zabytków w planach miejscowych, wartości w ochronie zabytków
legal protection of monuments, individual protection of monuments, area protection, protection of monuments in local plans, values in monument protection
Abstrakt
Artykuł podejmuje problem relacji pomiędzy ochroną zabytków a planowaniem przestrzennym w Polsce. Analizie poddano zakres, w jakim ustalenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego wiążą organy ochrony zabytków, w szczególności w kontekście późniejszych wpisów do rejestru zabytków lub ustanawiania form ochrony obszarowej, takich jak parki kulturowe. Wskazano, że ochrona konserwatorska – zarówno o charakterze indywidualnym, jak i generalnym – może kolidować z wcześniej ustalonymi uprawnieniami planistycznymi, prowadząc do ograniczeń prawa własności. Zwrócono również uwagę na problem „placebo legislacyjnego”, polegającego na uchwalaniu planów pozbawionych realnej możliwości wykonania ich postanowień. Artykuł opiera się na dogmatycznej analizie obowiązujących przepisów prawa, z wykorzystaniem metod wykładni oraz przeglądu orzecznictwa sądów administracyjnych. W konkluzji podkreślono potrzebę zrównoważonego podejścia do ochrony dziedzictwa kulturowego i środowiska oraz rozwoju lokalnego w procesie stanowienia i stosowania prawa.
This article discusses the relationship between monument protection and spatial planning in Poland. The analysis presented examined the extent to which the provisions of local spatial management plans are binding on heritage protection authorities, particularly in the context of subsequent entries into the register of monuments or the establishment of area-based forms of protection, such as cultural parks. It has been indicated that conservation protection—both of an individual and a general nature—may conflict with previously established planning entitlements, leading to restrictions on property rights. Attention was also drawn to the problem of “legislative placebo,” which consists of passing plans that lack any real possibility of implementing their provisions. The article is based on a dogmatic analysis of the current legal provisions, employing methods of interpretation and a review of the case law of administrative courts. In conclusion, the need for a balanced approach to the protection of cultural heritage and the environment, as well as local development, in the process of law-making and application was emphasized.
