Awangardowa „luxferowa ściana z francuskiego tworzywa”, czyli niezrealizowana elewacja budynku Biblioteki Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi
Awangardowa „luxferowa ściana z francuskiego tworzywa”, czyli niezrealizowana elewacja budynku Biblioteki Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi
Awangardowa „luxferowa ściana z francuskiego tworzywa”, czyli niezrealizowana elewacja budynku Biblioteki Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi
Wariant tytułu
Avant-garde “glass-brick wall made of French material:” the unbuilt facade of the Marshal Józef Piłsudski Public Library in Łódź
Autor
Homiński, Bartłomiej
Opublikowane w
Wiadomości Konserwatorskie
Numeracja
nr 85
Strony
51-69
Data wydania
2026
Miejsce wydania
Warszawa
Wydawca
Zarząd Główny Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków
Język
polski
angielski
ISSN
0860-2395
eISSN
2544–8870
DOI
10.48234/WK85GLASS
Słowa kluczowe
architektura międzywojenna, budownictwo biblioteczne, biblioteka trójdzielna, architektura bibliotek, luksfery Nevada
Budynek Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi, choć uznawany za jedno z osiągnięć modernizmu międzywojennego w nurcie funkcjonalizmu, został po wojnie – na skutek zmian wprowadzonych przez władze okupacyjne – ukończony w formie odmiennej od pierwotnie zamierzonej. Zmieniono liczbę, wielkość i kształt okien, pozbawiając budynek wzniesiony w żelbetowym szkielecie projektowanej lekkości. Przekształcono geometrię dachu, a przede wszystkim zrezygnowano z wielkoformatowej kurtyny z luksferów, która miała doświetlać przestrzeń czytelni ponad horyzontalnym pasem przeszkleń na poziomie wzroku użytkowników. Na podstawie zatwierdzonego projektu budowlanego i przedwojennych fotografii stanu surowego, skonfrontowanych z relacjami architekta i innymi materiałami źródłowymi, artykuł rekonstruuje pierwotną elewację łódzkiej biblioteki publicznej i przyczynia się do poszerzenia wiedzy na temat architektury międzywojennej w Łodzi i w Polsce. Wnioski mają znaczenie dla oceny wartości zabytkowej budynku i formułowania zaleceń konserwatorskich.
After the war, the Marshal Józef Piłsudski Voivodeship Public Library in Łódź, despite being seen as an achievement of interwar Modernism in its Functionalist current was completed in a form that was different from the originally planned one due to revisions introduced by the occupation government. The number, size and shape of the windows were changed, depriving
the building, erected in a reinforced concrete frame, of the lightness it had been designed to display. The geometry of the roof was altered, and most importantly, a large glass-brick curtain wall that had been intended to admit light into the reading room above a horizontal glazing at users’ eye-level, was rejected. Based on the approved technical design documents and prewar photographs of the shell and core state, confronted with the architect’s accounts and other source materials, this article reconstructs the original facade of the Łódź public library and contributes to the knowledge of interwar architecture in Łódź and Poland. The conclusions are important for assessing the historical value of the building and formulating conservation guidelines.
