Wiadomości Konserwatorskie : pismo Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków, nr 33

Wiadomości Konserwatorskie : pismo Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków, nr 33

Type: Collection of magazine numbers
Release date

Collection items (14)


Wpływy włoskie w renesansowej i barokowej architekturze Jarosławia

Fitta, Agnieszka
Article
2013
Jarosław to niespełna 40-tysięczne miasto położone nad Sanem, na pograniczu Pogórza Rzeszowskiego i Doliny Dolnego Sanu, lokowane już w 1375 roku. Przez wieki pozostawało w prywatnych rękach i było obiektem trosk i starań właścicieli (m.in. Ostrogskich, Kostków, Sobieskich), w okresie Renesansu wsławiło się znanymi w całej Europie jarmarkami. Świadkami jego długiej, nierzadko burzliwej historii, są liczne kościoły, klasztory i mieszczańskie kamienice. W artykule omówiono najważniejsze budowle wzniesione lub przebudowane w okresie Renesansu i Baroku: kamienicę Orsettich, kościół św. Jana (obecnie Kolegiatę Bożego Ciała, pojezuicki), kościół św. Mikołaja i św. Stanisława (opactwo pp. benedyktynek), bazylikę Matki Bożej Bolesnej (oo. dominikanie) oraz kościół św. Trójcy (oo. reformaci), zwracając szczególną uwag na ślady włoskich wpływów w architekturze tych obiektów.

Społeczna Opieka Zabytków na Pomorzu Zachodnim w latach 1952-1970

Małecki, Arkadiusz
Article
2013
W opracowaniu przedstawionych zagadnień wykorzystałem materiał archiwalny przechowywany w zasobie Archiwum Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie, który został uzupełniony o dokumentację znajdującą się Archiwum Państwowym w Szczecinie. Na podstawie zgromadzonych dokumentów działalność SOZ należy ocenić pozytywnie, aczkolwiek ich aktywność na tym polu nie była doceniana i wspierana przez władze terenowe. Bardzo ważną rolę w krzewieniu idei ochrony zabytków odegrała inteligencja, która była w owym okresie nośnikiem kultury na Pomorzu Zachodnim. Ludzie wykształceni rozumieli, czym było zachowanie pomników kultury dla przyszłych pokoleń. Poniemieckie dziedzictwo kulturowe dzięki zaangażowaniu inteligencji było w pewien sposób chronione przez nieliczne osoby. Społeczna Opieka Zabytków jako ruch nie zaistniała znacząco na Pomorzu Zachodnim. Przyczyn było wiele, ale najważniejsza to brak więzi historycznej z regionem. Dzięki meldunkom społecznych opiekunów Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie był bardzo dobrze zorientowany w stanie substancji zabytkowej w województwie szczecińskim. W pewien sposób SOZ uzupełniła lukę spowodowaną brakiem etatów dla służby konserwatorskiej w województwie szczecińskim.

Sokal nad Bugiem w świetle mapy Miega

Kuśnierz-Krupa, Dominika
Article
2013
Niniejszy artykuł porusza problematykę rozwoju przestrzennego Sokala w okresie staropolskim i dąży do zarysowania hipotezy badawczej o jego najstarszym uformowaniu, które zostało zatarte w związku przebudową i modernizacją miasta w wieku XIX przeprowadzoną przez władze austriackie. Szczególnie istotna okazała się tutaj wiedza pozyskana podczas dogłębnej analizy, najstarszego, ujawnionego źródła kartograficznego dotyczącego miasta – mapy Miega z lat 1779-1783. Analiza tego dokumentu przynosi szereg ustaleń, które zostają przedstawione po raz pierwszy w literaturze przedmiotu.

100 lat Westend-Synagoge we Frankfurcie nad Menem 1910-2010

Isenberg, Henryk R.
Article
2013
W artykule autor przedstawił prace rewaloryzacyjne, które przeprowadził w latach 1988-94 w objętym ochroną konserwatorską budynku Westend-Synagoge we Frankfurcie nad Menem. Obiekt pochodzi z początku XX wieku, a we wczesnych latach powojennych zostały tam przeprowadzone prace zwane mylnie „odbudową”, które w rzeczywistości były zniekształceniem pierwotnego wystroju wnętrza przez jego całkowite uproszczenie. Przedstawiona autorska koncepcja łączy pierwotny wystrój wnętrza z późniejszymi działaniami, ukazując historię, pamięć, trwanie i przemijanie w architekturze.

Rysunek wstępny w malarstwie Józefa Szermentowskiego (1833-1876) na podstawie badań prac artysty w bliskiej podczerwieni

Doleżyńska-Sewerniak, Ewa
Article
2013
Artykuł omawia wyniki badań obrazów Józefa Szermentowskiego (1833-1876) w zakresie bliskiej podczerwieni promieniowania elektromagnetycznego. Badaniom poddano około czterdziestu prac Szermentowskiego, reprezentatywnych dla jego twórczości. Były to zarówno prace olejne, jak i akwarelowe. Nieinwazyjna metoda badań pozwoliła na wstępną analizę rysunku przygotowawczego. W artykule przedstawiono ogólne wnioski, jakie wynikają z przeprowadzonych badań oraz szczegółowe wyniki analiz najciekawszych prac. Przeprowadzone badania wykazały, że Józef Szermentowski na przestrzeni całej swojej twórczości stosował rysunek wstępny zarówno w pracach akwarelowych jak i olejnych. Wykonywał go przeważnie ołówkiem. Sporadycznie w obrazach artysty pod warstwami malarskimi występuje szkic wstępny wykonany piórem i tuszem. Szermentowski na gruncie wykonywał zazwyczaj kompletne szkice całych kompozycji. Rysunki te mają charakter linearny i swobodny, ale w niektórych pracach linii towarzyszy również światłocieniowe opracowanie. Artysta w trakcie pracy nad pejzażami niekiedy zmieniał ich pierwotny zamysł. Zaznaczyć należy, że korekty te dotyczyły drobnych elementów, a nie zasadniczego układu kompozycyjnego. Niektóre prace mają rysunek precyzyjny i linearny sugerujący istnienie wzorca, którym mogła być fotografia.

Tekstylia pochodzące z grobu nr 17, odkrytego w dawnej kolegiacie w Jarosławiu (woj. podkarpackie)

Antosik, Łukasz, Rychter, Mariusz R.
Article
2013
W czasie badań archeologicznych natrafia się na różnorodne znaleziska. Jedną z kategorii odkryć są pochówki. Cały ich szereg wyeksplorowano podczas wykopalisk przy kolegiacie w Jarosławiu. Na szczególną uwagę zasługuje grób, w którym złożono zmarłego w trumnie wykonanej z sosnowych desek, dodatkowo ozdobionej posrebrzanymi guzami układającymi się w motyw serca z trzema strzałami. W artykule opisano sposób konserwacji poszczególnych grup surowcowych znalezisk oraz dokonano analizy tkanin z okresu pochówku.

Zagadkowe znalezisko z wczesnośredniowiecznego cmentarzyska w Lubieniu. Z problematyki konserwacji zabytków archeologicznych

Kurasiński, Tomasz, Rychter, Mariusz R., Skóra, Kalina
Article
2013
Do Pracowni Konserwacji Zabytków Metalowych Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego przekazywane są do konserwacji oraz analiz różnorodne zabytki odnalezione podczas badań archeologicznych. Jednym z takich zabytków był przedmiot pochodzący z wczesnośredniowiecznego cmentarzyska w Lubieniu określony jako okładzina pochewki noża. Po dogłębnej analizie oraz różnorodnych badaniach okazało się, że był to zupełnie inny przedmiot niż pierwotnie przypuszczano, a mianowicie rzadko spotykane we wczesnym Średniowieczu na ziemiach polskich krzesiwko ażurowe. Wśród produktów korozji znajdował się również srebrny denar krzyżowy z 4. ćwierci XI w. Okazuje się, że podczas wnikliwej obserwacji oraz interwencji konserwatorskiej zmienia się także dotychczasowy stan badań oraz pozyskuje się nową wiedzę na temat depozytów grobowych.

Słomniki. Charakterystyka budowy przestrzennej miasta średniowiecznego w oparciu o analizę wielkości działki lokacyjnej

Malik, Rafał
Article
2013
Współczesne Słomniki to stosunkowo nieduży ośrodek usługowo-handlowy położony na północ od Krakowa, mniej więcej w odległości 25 kilometrów od niego, przy głównej drodze w kierunku Kielc. Założono go w okresie Średniowiecza, pomiędzy 1342 a 1358 rokiem. Pod budowę miasta wybrano wzniesienie nad rzeką Szreniawą. Plan miasta oparto na zgeometryzowanej, ortogonalnej konstrukcji, której centrum stanowił kwadratowy rynek. Otoczony był on ośmioma blokami zabudowy miejskiej. Uzyskane w trakcie badań wyniki wskazują, że w chwili lokacji w mieście rozmierzono 39 działek o wymiarach 50 × 150 stóp (stopa = 28,8 cm), z czego 9 w trzech blokach przekątniowych, czwarty zajmowała już działka kościelna i 30 działek w blokach przyrynkowych, po 8 w pierzejach północnej, wschodniej i południowej oraz 6 w skróconym – ze względu na lokalizację przedlokacyjnego kościoła – bloku zachodnim. Teoretycznie miasto było zamknięte w kwadracie o boku długości 7 sznurów. Sąsiadowała z nim od strony zachodniej curia regia – ufortyfikowana siedziba królewska, której obszar wraz z kościołem nosił znamiona zagospodarowania przedlokacyjnego.

„Portugalska szkoła konserwacji” – kwartał das Cardosas w centrum Porto

Kuśnierz-Krupa, Dominika
Article
2013
Artykuł porusza problem rewaloryzacji zabytkowej przestrzeni miejskiej na przykładzie realizacji konserwatorskiej kwartału das Cardosas w historycznym centrum Porto. Kwartał das Cardosas tworzy obecnie zabudowa związana z nowoczesnym hotelem oraz zespołem handlowo-mieszkaniowym. Wcześniej w tej części miasta znajdowały się relikty umocnień obronnych, zespół kościelno-klasztorny Santo Eloi, pasaż Passeio das Cardosas, klasztor S. Bento Encarnacao i ogrody biskupie. Na skutek rozwoju miasta i kasaty zgromadzeń zakonnych przeprowadzonej przez władze w 1834 roku zespół kościelno-klasztorny Santo Eloi przestał istnieć. Jego część w postaci nieukończonego budynku klasztornego projektu José Champalimaud de Nussane’a została zaadaptowana na pałac, rezydencję bogatego kupca Manuela Cardoso dos Santos, od którego nazwiska pałac przybrał nazwę Palacio das Cardosas. Kwartał, który tworzy pałac (obecnie hotel) oraz zabytkowe kamienice, został zrewaloryzowany według projektu portugalskiej pracowni FA Arquitectos. Realizacja ta wpisuje się w ramy opracowanej w 2005 roku strategii rewaloryzacji centrum Porto, nad którą kontrolę sprawuje powołana do tego jednostka Porto Vivo SRU.

Fenomen „sali o 24 słupach”. Reinterpretacja reliktów romańskiego palatium na Wzgórzu Wawelskim

Stala, Klaudia
Article
2013
W artykule podjęto polemikę z utrwaloną w literaturze naukowej rekonstrukcją palatium wawelskiego jako „sali o 24 słupach”, która w tej wersji nie znajduje analogii wśród budynków palatialnych średniowiecznej Europy, stanowiąc ewenement architektoniczny. Autorka analizując dotychczasowy stan badań nad obiektem oraz zachowane relikty murów przedstawia alternatywną propozycję wizualizacji badanego obiektu. Wersja zaproponowana przez autorkę wpisuje się w cykl budowli pałacowych wczesnego średniowiecza, zarówno w kontekście rozwiązań piastowskich, jak też przykładów cesarskich pfalzów, do których budowla ta nawiązuje w wyraźny sposób.