Czasopismo Techniczne z. 4. Architektura z. 1-A

Czasopismo Techniczne z. 4. Architektura z. 1-A

Type: Collection of magazine numbers
Release date

Collection items (13)


Proponowane działania

Böhm, Aleksander
Article
2008
Proponowane działania na rzecz jakości krajobrazu dotyczą kilku obszarów: I. Poziom ogólny – powrót do pochopnie odrzuconych rozwiązań (spójność systemu planowania i obligatoryjność jego elementów, kompetencje administracji państwowej), – uwzględnienie aspektów ekonomicznych planowania krajobrazu, – wdrożenie przyjętej Europejskiej Konwencji Krajobrazowej przez opracowanie i wdrożenie polityki krajobrazowej. II. Poziom prac legislacyjnych – nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, tj.: – wprowadzenie obowiązku opracowania miejscowych planów ogólnych, – stosowanie art. 61 wyłącznie w „sąsiedztwie” terenów mających aktualny plan miejscowy, – nowelizacja ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, tj. przekazanie części kompetencji dotyczących parków kulturowych administracji państwowej, – wydanie rozporządzeń wykonawczych do ustawy o ochronie przyrody dotyczących obszarów krajobrazu chronionego, obszarów Natura 2000 i zespołów przyrodniczo-krajobrazowych.

Prokrajobrazowe instrumenty planistyczne w Niemczech

Böhm, Aleksander
Article
2008
Planowanie w Niemczech traktowane jest jak istotne narzędzie zarządzania państwem, a jego rozbudowany system zaprzecza stereotypom o nieskrępowanej wolności podmiotów fizycznych i prawnych. Podstawę planowej gospodarki przestrzenią stanowi zasada rozdzielności prawa własności gruntów od prawa ich zabudowy i jedynie gmina jest uprawniona do ewentualnego występowania o zmiany statusu terenów (również prywatnych)1. W tym celu sporządzany jest przez gminę plan zagospodarowania przestrzennego, a zabudowa jest możliwa jedynie na obszarze wyposażonym w odpowiednią infrastrukturę techniczną oraz tam, gdzie dokonano stosownej reparcelacji (np. terenu rolnego). W zagospodarowaniu przestrzennym funkcjonuje podstawowe założenie, że tereny budowlane są największym komponentem majątku narodowego – znacznie przewyższającym istniejący park przemysłowy i inne zasoby finansowe. Są głównym elementem przesądzającym o jakości życia. Potwierdzają to ustawy: – w sprawie ochrony przyrody, opieki nad krajobrazem i zapewnienia wypoczynku na łonie natury (poziom landu), – o ochronie przyrody i opiece nad krajobrazem (poziom federalny). Punkt ciężkości tradycyjnego planowania przestrzennego leżał dotąd w kształtowaniu terenów zabudowanych i komunikacji. Tereny otwarte były zatem „resztą”. W ostatnich latach zarysowała się tendencja do odwrócenia tego kanonu. Wiodącą rolę przyznaje się kształtowaniu środowiska i krajobrazu, a „resztą” są tereny zabudowane. W tym kontekście na terytorium Lausitz – Dolnych Łużyc – realizuje się obecnie jedna z najciekawszych współczesnych koncepcji krajobrazowych. Wieloletnia eksploatacja w czasach NRD węgla brunatnego spowodowała tam powstanie rozległego „pojezierza” o powierzchni ok. 127 tys. hektarów. Obszar ten, podobnie jak wcześniej Zagłębie Ruhry, znalazł się w polu zainteresowania IBA – Międzynarodowej Wystawy Budownictwa – mającej w Niemczech ponad stuletnią tradycję. W rezultacie w 1999 r. powstał projekt o nazwie nawiązującej do położonych w sąsiedztwie parków zakładanych w XIX w. przez księcia Pückler-Muskau – Fürst-Pückler-Land. Wpisuje się on w szerszy kontekst znany pod nazwą Idea Quo – Tworzenia Osi Tożsamości i Jakości Regionów Turystycznych między Bałtykiem a Morzem Egejskim w ramach projektu INTERREG III B i ma być ukończony w roku 2010.

Prokrajobrazowe instrumenty planistyczne we Francji, Belgii, Hiszpanii i Portugalii

Wojciechowski, Krzysztof H.
Article
2008
We Francji niemal wszystkie przepisy prawne wiążące krajobraz z planowaniem przestrzennym mieszczą się w kodeksie urbanistycznym – Code de l`urbanisme. Podstawowym dokumentem jest lokalny plan urbanistyczny (Plans locaux d`urbanisme – PLU) określający: funkcje i formy zabudowy oraz strefy ochronne. Na jego podstawie wydawane są pozwolenia budowlane. Dokument ten musi być zgodny z planami wyższego rzędu wg tzw. SCOT (Schema de Coherence Territoriale). Jego ideą przewodnią jest krajobraz – traktowany jako szkielet wszystkich aspektów przestrzeni. Aby gmina mogła podołać tym zadaniom organizowane są specjalne szkolenia. Instrumentem kontroli wpływu na krajobraz nowych elementów jest specjalny załącznik do pozwolenia na budowę obejmujący widoki projektowej budowli na tle szerszego otoczenia. Wymogi te są zaostrzone w obszarach górskich i nadmorskich. W Belgii przepisy są zróżnicowane dla poszczególnych regionów odpowiedzialnych za kreowanie polityki przestrzennej. Krajobraz traktowany jest jako element tożsamości kulturowej, jakości życia i czynnik rozwoju ekonomicznego. Dlatego w planowaniu jako konieczność uznaje się inwentaryzację zasobów krajobrazowych i analizę jakości krajobrazu z określonych punktów i szlaków widokowych. Przy czym chodzi nie tylko o ochronę istniejących wartości, ale i tworzenie nowych – zwłaszcza w obszarach zdegradowanych, poddawanych procesom rekompozycji. W Hiszpanii w 2006 roku weszły w życie przepisy – zróżnicowane dla poszczególnych prowincji – zwane „prawem o gospodarowaniu terytorium i ochronie krajobrazu”. Krajobraz traktowany jest jako wspólne dziedzictwo i element jakości życia a zarazem kryterium warunkujące możliwości rozrostu obszarów miejskich. Poświęcony jest temu specjalny rozdział przepisów dotyczący polityki krajobrazowej i instrumentom zarządzania krajobrazem. Podstawą działania jest system informacji terytorialnej i obowiązkowe przedplanistyczne studia krajobrazowe. W niektórych regionach, np. w Katalonii, stosuje się ponadto katalogi krajobrazów i wytyczne krajobrazowe. Wspomniane prawo wprowadza także instytucję obserwatorium krajobrazowego i mapy krajobrazowe. Dla wypełnienia tych zadań tworzone są w prowincjach specjalne fundusze. W Portugalii krajobraz zaliczany jest do istotnych elementów dziedzictwa narodowego. Niezależnie od parków narodowych i rezerwatów istnieje prawny status „krajobrazów chronionych”. Prawo określa 9 poziomów ochrony krajobrazu o zróżnicowanych reżimach. Od obszarów gdzie poprzez nowe budowle należy krajobraz dowartościować, po obszary w których obowiązuje ograniczenie do minimum jakichkolwiek zmian w użytkowaniu terenu.

Percepcja i ocena estetyczna krajobrazu Krakowa

Osikowska, Wanda, Przetacznik, Jan
Article
2008
Badania prowadzone w okresie od listopada 2006 r. do maja 2007 r. można podzielić na dwie części. Pierwsza część badań miała na celu uzyskanie odpowiedzi na następujące pytania: 1. Czy walory krajobrazowe wpływają w opinii osób zawodowo związanych z wyceną terenów na cenę nieruchomości? 2. Jak procentowo przedstawia się ten wpływ? 3. Jakie elementy krajobrazu w opinii tych osób podnoszą cenę nieruchomości, a jakie ją obniżają? Grupa badana to: rzeczoznawcy majątkowi – 67 osób, pośrednicy w obrocie nieruchomościami – 53 osoby, deweloperzy – 60 osób, zarządcy nieruchomościami – 26 osób, pracownicy biur podróży – 70 osób oraz pracownicy hoteli – 66 osób. Razem przebadano 342 osoby. W drugiej części badań osobami badanymi byli mieszkańcy Krakowa spotykani w parkach, na Błoniach, w Lasku Wolskim, w miejscu pracy oraz na uczelniach (studenci). Zbadano 297 osób. Ta część badań dotyczyła następujących problemów: 1. Jakie elementy krajobrazu mieszkańcy chcieliby widzieć z okna, a jakich nie chcieliby oglądać? 2. Jakie mają (badani mieszkańcy) widoki z okien, czy są z nich zadowoleni i w jakim stopniu? Metodą badania była ankieta. Posłużono się dwoma rodzajami ankiet: ankietą opracowaną dla osób zajmujących się zawodowo wyceną terenów oraz ankietą dla mieszkańców. W wyniku analizy zebranego materiału stwierdzono, że w opinii osób zawodowo związanych z wyceną nieruchomości walory krajobrazowe wpływają na cenę nieruchomości. Zdaniem największej liczby osób badanych (47%) wpływ ten przekracza 20% ceny nieruchomości. Kolejne 31% badanych szacuje wielkość tego wpływu na poziomie od 10 do 20%. Tylko 3% badanych twierdzi, że takiej zależności nie ma lub posiada ona śladowy zakres. Różna jest wielkość omawianego wpływu w opinii poszczególnych grup zawodowych: najmniejsza w ocenie rzeczoznawców, największa w opinii pracowników hoteli i deweloperów. Dalsza analiza pozwoliła ustalić, w jakim stopniu poszczególne elementy krajobrazu widziane z okna podwyższają lub obniżają – zdaniem badanych – cenę nieruchomości. Obliczenie średnich ocen pozwoliło na stworzenie list rankingowych rozpatrywanych elementów krajobrazu. W formie graficznej przedstawiono na rys. 1 i 2. Druga część badań, w której osobami badanymi byli mieszkańcy Krakowa, pozwoliła na ustalenie list rankingowych elementów krajobrazu pożądanych lub niechcianych do oglądania z okien własnych mieszkań; pozwoliła również na stwierdzenie, jakie są różnice międzygrupowe w tych ocenach. I tak np. po wyodrębnieniu trzech następujących grup widoków: zieleni z elementami budowli, atrakcyjnych budowli z elementami zieleni oraz widoków obiektów emitujących hałas, ustalono (na podstawie średnich ocen w skali od 0 do 10), w jakim stopniu mieszkańcy chcieliby je oglądać. Przedstawiono to na rys. 3. W kolejnym fragmencie opracowania określono, jakie widoki oglądają mieszkańcy z okien swoich mieszkań oraz w jakim stopniu są z nich zadowoleni. Okazało się m.in. że krakowianie najczęściej oglądają ze swoich okien ulice, skrzyżowania, obiekty komunikacyjne lub parkingi (45% badanych) oraz ściany sąsiednich budynków (42%). Sytuacja ta przekłada się na niezbyt wysoki poziom zadowolenia krakowian z otoczenia, w którym mieszkają. Aż 37% badanych mieszkańców tego miasta wyraża niezadowolenie z widoku z okien swoich mieszkań, zaś tylko 33% sygnalizuje zadowolenie.

Skuteczność istniejących w Polsce instrumentów prawnych

Böhm, Aleksander
Article
2008
Podwaliny współczesnego systemu przepisów służących ochronie i kształtowaniu krajobrazu powstały w Polsce w okresie międzywojennym. Miały one trzy główne nurty, a mianowicie: budowlano- planistyczny, ochrony zabytków, ochrony przyrody. Po II wojnie światowej została wprowadzona trójstopniowa hierarchia planów zagospodarowania przestrzennego (plan krajowy, regionalny, miejscowy). W 1989 r. dokonała się w Polsce zasadnicza zmiana w ustroju państwa. W strukturze prokrajobrazowych przepisów wyraźnie zaznaczył się podział kompetencji między organami administracji państwowej a samorządami terytorialnymi. Ustawy o ochronie przyrody, o ochronie i kształtowaniu środowiska oraz o ochronie zabytków (do 2003 r. w ograniczonym zakresie terytorialnym) określają stosowne kompetencje dla organów administracji państwowej. W odniesieniu do krajobrazu w skali planistycznej skutkują one głównie na obszarach: parków narodowych, parków krajobrazowych i pomników historii oraz obszarów wpisanych do rejestru zabytków. Zatem w sumie obejmują zaledwie nieco ponad 1% terytorium kraju. Krajobraz na pozostałych obszarach (99% powierzchni Polski) kształtowany jest na podstawie zapisów w planach zagospodarowania przestrzennego – ściślej miejscowych planach, gdyż plany regionalne nie są aktami prawa powszechnie obowiązującego, a jedynie obowiązują wewnętrznie w systemie administracji publicznej lub warunków zabudowy – określonych w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Jest to sfera kompetencji samorządów terytorialnych, czyli gmin. Wbrew deklarowanym intencjom ustawodawcy przepisy wprowadzone w 2003 r. okazały się przeciw skuteczne powstrzymaniu zabudowy rozproszonej i tworzeniu ładu przestrzennego. W konsekwencji przynoszą one daleko idącą degradację walorów krajobrazowych. Nadto rozległy zasięg zjawisk zrodzonych z tych przepisów wynika z powszechnego braku miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Lekceważące podejście prawodawcy do gospodarki przestrzennej w skali kraju budzi zdumienie zachodnich ekspertów, którzy zapoznali się bliżej z naszą praktyką. Polski paradoks polega na tym, że to co jest obowiązkowe jest nieobowiązujące, natomiast to co jest obowiązujące – nie jest obowiązkowe. Innymi słowy: Obowiązkowo opracowywana „koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju” jest bardzo ogólnikowa i nie związana bezpośrednio z planami niższego szczebla. Również obowiązkowo opracowywane „plany regionalne” i „studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin” są nieprzekładalne na decyzje administracyjne. Taką obowiązującą moc prawa lokalnego ma dopiero „miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego”, ale jego wykonanie nie jest obowiązkowe. W tych okolicznościach planowanie traci cechy systemu i w dalszej perspektywie zamieni się w prognozowanie.

Przekształcenia krajobrazu wybranych obszarów w latach 1966–2007

Zachariasz, Agata, Sykta, Izabela
Article
2008
Przeanalizowano zdjęcia wieloczasowe z okresu od 1966 do 2007 r., dokumentujące zachodzące zmiany w wybranych obszarach Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego oraz Ojcowskiego Parku Narodowego i ich otuliny. Interpretacja fotografii lotniczych pokazała dynamikę zmian zachodzących w terenie, odnoszących się głównie do kwestii presji inwestycyjnej, sukcesji roślinności i przekształceń terenu. Kolejne zdjęcia zestawiono z obowiązującymi w danym okresie aktami i dokumentami planistycznymi dla danych obszarów w celu pokazania stopnia implementacji zapisów planistycznych w stosunku do rzeczywistego zainwestowania i zagospodarowania terenów.

Interpretacja głównych elementów krajobrazu na teledetekcyjnych obrazach lotniczych i satelitarnych

Mularz, Stanisław, Drzewiecki, Wojciech
Article
2008
W artykule przedstawiono teledetekcyjny model pozyskiwania informacji o przestrzeni krajobrazowej oraz walory interpretacyjne danych obrazowych pozyskiwanych z pułapu lotniczego i satelitarnego. Szczególną uwagę zwrócono na zdalne rejestracje multitemporalne w aspekcie dokumentowania zmian zachodzących w krajobrazie, zwłaszcza w odniesieniu do obszarów chronionych, takich jak Ojcowski Park Narodowy czy Bielańsko-Tyniecki Park Krajobrazowy. Dokładniej scharakteryzowano dane obrazowe wykorzystane na potrzeby przeprowadzonych badań: zdjęcia satelitarne amerykańskich systemów wywiadowczych CORONA oraz KH-7 i KH-9, obrazy satelitarne Landsat TM, obrazy satelitarne EROS- A oraz ortofotomapy wykonane w ramach projektów PHARE i LPIS. Przedstawiono również dostępność tego rodzaju materiałów dla obszaru Polski.

Zwierzyniecki Park Kulturowy w Krakowie

Zachariasz, Agata
Article
2008
W rozdziale zaprezentowano zagadnienia ochrony walorów krajobrazowych zachodniej części Krakowa fragmentu tzw. zachodniego klina zieleni. Omówiono miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego opracowane dla tego terenu w latach 2004–2006, w których część zapisów została zaskarżona przez mieszkańców i uchylona decyzją sądu. Przedstawiono zasady tworzenia parku kulturowego – jednej spośród czterech form ochrony zabytków. Park kulturowy – obszarowa forma ochrony zabytków – to novum, które w ustawodawstwie polskim funkcjonuje od 2003 r. Tu w zachodniej części Krakowa właśnie tę formę ochrony wprowadzono w celu zapewnienia zintegrowanej ochrony wybitnych walorów krajobrazowych. Podjęto Uchwałę Rady Miasta o powołaniu Zwierzynieckiego Parku Kulturowego (2006). Jednak uchwała ta po zaskarżeniu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego również została uchylona, a pomimo odwołań decyzja w 2007 r. została utrzymana przez Najwyższy Sąd Administracyjny. W pracy rozważano problemy ochrony zintegrowanej, gdyż teren objęty jest również formą ochrony przyrody, jaką jest park krajobrazowy, oraz zagadnienia nasilającej się presji urbanizacyjnej na tereny o wysokich walorach krajobrazowych.

Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego III Kampusu UJ

Böhm, Aleksander
Article
2008
Teren III Kampusu UJ jest położony w części tzw. zachodniego klina zieleni Krakowa i sąsiaduje bezpośrednio z Zespołem Jurajskich Parków Krajobrazowych. Z racji wyjątkowo atrakcyjnego położenia – w tle klasztor na Bielanach, Przegorzały, Kopiec Kościuszki i panorama Starego Miasta z Wawelem – teren ten w zapisie ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego miasta z roku 1994 znalazł się w strefie ochrony krajobrazu otwartego. Równocześnie na przeważającej części tego obszaru obowiązywała intensywność miejska. Zatem pierwszym zadaniem było znalezienie kompromisowego rozwiązania dla obszaru o dwu wspomnianych, przeciwstawnych zapisach planu: duża intensywność zabudowy i ochrona krajobrazu otwartego. W studium krajobrazowym poprzedzającym opracowanie planu wyznaczone zostały główne kierunki widoków na otaczające atrakcje krajobrazowe – jako osie przestrzeni publicznych w kampusie. Pozostające między nimi pola stały się tym sposobem kwartałami inwestycyjnymi. Kompozycja całego założenia została uzupełniona regulacjami dotyczącymi wysokości zabudowy, pierzei, akcentów, dwoma dominantami oraz „bramami” wprowadzającymi na teren kampusu. Realizacja nowego Kampusu UJ, do którego włączone zostały także obiekty Polskiej Akademii Nauk i Papieskiej Akademii Teologicznej oraz Park Technologiczny jest przewidywana na okres kilkunastoletni. Pierwszym etapem był w 1998 r. Kompleks Nauk Biologicznych, którego projekt i realizacja potwierdziła trafność kompozycji planu opartego na wynikach studiów krajobrazowych.

Plany zagospodarowania przestrzennego miasta Krakowa

Sykta, Izabela
Article
2008
Kwestie krajobrazowe – ochrona wartości przyrodniczych i kulturowych, kształtowanie kompozycji architektoniczno- urbanistycznej miasta – podejmowane były w kolejnych planach ogólnych zagospodarowania przestrzennego Krakowa (1939, 1949, 1953, 1956, 1958, 1964, 1977, 1988, 1994) na różnych zasadach. Przewaga czynnika funkcjonalnego nad aspektami kompozycyjnymi i ochronnymi dominowała we wcześniejszych planach, natomiast bardziej pieczołowite traktowanie walorów krajobrazowych dostrzec można w planie z 1988 r. – głównie za sprawą wprowadzonej polityki strefowej. W planie z 1994 r. nastąpiła najpełniejsza implementacja zapisów nastawionych na ochronę i kształtowanie walorów krajobrazowych. Ważnym elementem planu było powiązanie ustaleń dotyczących przeznaczenia terenów z zapisami odnoszącymi się do warunków ich zagospodarowania, wynikającymi ze stref polityki przestrzennej: ochrony środowiska i przyrody, krajobrazu i dóbr kultury, ochrony i kształtowania widoku oraz intensywności zabudowy. Uzupełnieniem zapisów planu była struktura oznaczeń graficznych rysunku planu, odnoszących się do ekspozycji i ochrony widoków. Plan z 1994 r. – ostatni dokument planistyczny dla całości obszaru administracyjnego m. Krakowa – utracił ważność w 2002 r. W 2003 r. uchwalono Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego m. Krakowa jako tzw. akt kierownictwa wewnętrznego. Jego rolą miało być kształtowanie i wykładnia polityki rozwoju przestrzennego miasta, koordynacja i zapewnienie spójności planów miejscowych, a także określenie zasad kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenu. Z czasem fragmenty obszaru Krakowa zaczęły pokrywać miejscowe plany zagospodarowania terenu. Dokumenty te identyfikują walory krajobrazowe w sposób niejednorodny i w różnym – niestety nie zawsze satysfakcjonującym z punktu widzenia ochrony i kształtowania krajobrazu miasta – zakresie.